Skip to main content

Full text of "Ephemerides Isaaci Casauboni"

See other formats


BARCODE 0« 
8ACK COVE* 



EPHEMERIDES 



ISAACI CASAUBONI 



CUM 






PR.EFATIONE ET NOTIS 



EDENTE 



JOHANNE RUSSELL S.T.P. 

CANONICO CANTUARIENSI 
SCHOL.E CARTHUSIAN.E OLIM ARCHIDIDASCALO. 



TOMUS II. 



X N 1 1, 

E TYPOGRAPHEO ACADEMICO. 
M.DCCC.L. 




Digitized by the Internet Archive 
in 2013 



http://archive.org/details/ephemeridesisaac02casa 



ISAACI CASAUBONI 
E*HMEPIAE2. 



FASCICULUS QUINTUS. 

xi. Kal. Jul. Varie occupati diem transegimus ; 
atque uno verbo aliis potius viximus quam nobis. 
Deum veneror, sic det quod reliquum vitse super- 
est, sic transigere ut non plane ejus glorise pro- 
movendse inutiles fuisse dicamur. Nal, w Oebg, Sia 

y It]<TOvXpiO-TOV TOV jU.€0-lT€VOVTOg, KCU €jUL€, KCU TY\V 7T0TViaV $ 

/ULt]Tepa, kcli ty\v arvyyaimov, /caz tol T€Kva, Trjv re aSeXcprjv, 
irdvTag Te Tovg ev yevei craxrov aTrrnjLavTOvg. Gloria 
tibi tw jULOvw ev TpidSi Gew. ^Ajul^v' 7rd\iv av Kal 7rd\iv, 

'A/ULr/V. 

x. Kal. Jul. Diem fere cum amicis egi, et 10 
maxime cum optimo viro D. Gothofredo, quem 
cum omnibus meis, matre prsesertim et uxore, 
servet Deus. Amen. 

ix. Kal. Jul. Ta eyKVKXia, et magna voluptate 
fruor quod Polybii non segniter curatur editio. 15 
Sed dolet propter morbum filii Johannis, et 

VOL. II. B 



534 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1607. 

quod de matre pia nihil intelligam. Tu, 
Deus, et illis da meliorem valetudinem, et rrj 
a-vyyd/uLO), ac nos omnes finge gloriae tuse utiles. 
Amen. 

viii. Kal. Jul. Ta eyKVKXia : sed mente varie 5 
agitata. Aliis vivimus, non nobis, et quidem 
hominibus ingratis, quod hodie et ssepius sum 
expertus in isto M. homine indigno eo honore 
quem illi habui, et serio poenitet. Neque pergam 
insanire, et 7rXeoveKraig suram prsebere. Etiam ro 
alter ne pariter ayvGo/j.ovij vereor. Sed parva, 
magna, negotia mea et meorum Deo commendo ; 
qui me in hoc tenui iiicepto adjuvet. Amen. 

vii. Kal. Jul. Ta eyKVKXia, et de molesta cura 
prseli anxietas. Uxor ad sacram synaxin ivit. 15 

Tw Se 0ew yapi<$. 

vi. Kal. Jul. Ta eyKVKkia, et hic labor ascititius, 
ut puto ingratus. TS Qew x«/° f? - 

v. Kal. Jul. Pars magna diei cum amicis acta 
Stephanis, Gothofredo, aliis. Deo Optimo Maximo 20 

laus, honOS, gloria elg aicova? alwvwv. 

IV. Kal. Quint. Ta eyKmXia, Oew X^P ig ' 

iii. Kal. Quint. Ta eyKmXia, mane saltem. Uxor 
hodie segrotavit: atque utinam majus malum 
non existat quam cujus hactenus fuit e/ut.<pa<Tis. 2,5 
Tu, Deus seterne, et illam, et matrem, et nos 
omnes serva ; ac familise huic studiisque nostris 
benedice. Amen. 

Prid. Kal. Quint. Ta eyKVKXia, sed in opella 
quadam minuta parum feliciter. Tu dabis, O3 



8kal.jul.-3 non. jul.] E^HMEPI AE2. 535 

Deus, perficere, quod optamus, qui dedisti meis, 
spero, omnibus mihique mensem exigere. Tibi 
honos et gloria tbtyb. 

Kal. Jul. Mensem hodie inchoavimus, quem 

det DeUS exigere air^avTOis Ka\ Trj jmrjTp}, Ka\ e/xol, 5 
Kal rrj yvvaiKi, tckvois, Kal aWoig. Idem peccata 

nostra tegat. Et pro sua bonitate det perficere 
opellam, quse hodie me detinuit, quo minus ad 
sacram synaxim irem. quando rem factam 
aut saltem inchoatam videbo? Tu, Deus, adjuva io 
per Jesum Christum, cui una tecum et Spiritu 
Sancto sit laus et honos el$ aloovag aicovwv. Amen. 

vi. Non. Jul. O serumnas ! Nam neque vidi 
Polybium hodie, neque fere libros attigi. Ita me 
amici impeditum habuerunt. Deus misereatur 1 5 
nostri. Amen. 

v. Non. Jul. Hodie discessit ab his sedibus Hot- 
tomanus. Nos in literis fuimus multi vel nostris 
vel alienis. Oead x«V f? - 

iv. Non. Jul. Ta. eyKVKXia, sed aliis potius quam 20 
nobis. Oew x«/° f ?- 

iii. Non. Jul. Mirus casus hodie nobis accidit. 
Ancilla in culinam vasa qusedam argentea detu- 
lerat mundanda. Fur apertam nactus januam eo 
penetravit, et partem non pcenitendam abstulit. 25 
Incidit in exeuntem ancilla Hottomani negotii 
caussa huc veniens, quse animadversa rusticani 
hominis facie, et sonitu vasorum, ut ait, audito, 
ad nostram ancillam accurrit, non dubie afnr- 
mans exire aliquem qui furtum fecisset ; videret.30 

b2 



536 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1607. 

igitur et accurreret, ut hominem prehenderet, 
quem ipsa indicaturam se pollicebatur. Daniela 
(id nomen famulse nostrse) dum circumspicit, 
dum respectat quid sit ablatum, elabendi facul- 
tatem furi dedit, multum clamante uxore, quse 5 
negligentiam mulierculse graviter increpabat. 
Itur ad furem capiendum. Frustra. Jam enim 
evaserat. Quid uxor faceret ? Nihil enim poterat 
nisi dolere jacturam. Post alteram tertiamve 
horam exiit conjux ad emendum limbum nescioio 
quem sericeum. In ultimo Ponte Michaelis, cum 
itur ad Palatium, habitat limbolarius mercator, 
cui nomen Regi, apud quem solet uxor emendi 
caussa itare. Eo quum venisset, ac conjugi ipsius 
rem narraret (meminit enim cui dolet), e regione 15 
ejus officinse recta ante oculos ipsi occurrit ille 
rusticano vultu fur, quem statim suspicata est 
uxor ipsum esse. Itaque exclamans ad circum- 
stantes, Fallor, ait, aut hic est ille, qui ante 
paucas horas furto mea apyvpco/mara abstulit. 20 
Simul hsec dicens observat in ejus manu cochle- 
aria qusedam ex argento quse vendebat mulieri 
acicularise. Tum enimvero iterum et acrius 
clamare uxor, et Carolum Chabaneum nostrum 
jubet ut homini manum injiciat, cujus diligen-25 
tiam antevertit ipsa, et manum primam injicit 
furi, qui mox facto concursu omnia quse erant 
amissa secum habere deprehensus est, tribus 
solum cochlearibus exceptis quse miser jam ven- 
diderat et quorum pretium secum habebat. Om-30 



3 non. JUL.-4EID. jul.] E<M1MEPIAE2. 537 

nia igitur reperta, sed nondum nobis reciperata : 
sunt enim in manibus magistratuum, nisi forte 
SeKopocpoi potius dicendi, qui reddere uxori quod 
suum erat denegarunt, quum rei furtivse per- 
petua sit auctoritas et vindicatio. Atque hsec5 
ita acciderunt. Tibi, Deus seterne, gratias agi- 
mus, quod furtum plane miraculo indicaris. Sed 
dolet nobis si caussa nostra vel per occasionem 
rei nostrse miser ille perit. Tibi, Deus, uni et 
triuno honos, laus et gloria. Amen. 10 

Prid. Non. Jul. Vix hodie egi quicquam, ita 
sum ab amicis impeditus ; deinde ab inimicis. 
Nam prodiit lepidi nebulonis cujusdam in Persium 
commentarius, qui nos maligno animo traducit. 
Sed merus est asinus. 9e<£ x<*p l< ?- J 5 

Non. JuL Ta eyKVfcXta, Oew yapi$. 

viii. Eid. Jul. Quam Seivov Ka\ irepa Seivov nemi- 
nem hodie sacram synaxim e nostris adiisse ? Sed 
parce, Deus, et da facultatem aliter institu- 
endse vitse. Multa enim nos quotidie impediunt. 20 
Tu miserere, et nos serva cum pia matre, liberis, 
sorore et aliis. Amen. 

vii. Eid. Jul. Amici fere hunc diem eripuerunt. 

'EAeoUjOe w 0eo?. 

VI. Eid. Jul. Ta eyKVKXia, Oew yup 1 ^' 2 5 

v. Eid. Jul. duram conditionem ingenii mei ; 
imo miseram, nisi adesset Deus ; qui utinam 
adsit in eo quod nunc parturio. Amen. 

iv. Eid. Jul. Hodie constitui de summa t^? 
/uLeXXova-rjg opellse. Tu, Domine, da perficere. Amen. 3° 



538 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1607. 

III. Eid. Jul. Ta, ey/cwcAm, Oec5 yapig. 

Prid. Eid. Jul. Quid dicam, tam male positum 
diem? Pudet me mei. At tu, 3 Oeo?, eXeaipe. 
Amen. 

Eid. JuL Ad sacram synaxim hodie sum pro-5 
fectus cum parte familise. T<S Oew x<*p 1 ?, ^ ^et 
perficere quod cupimus. Amen. 

xvii. Kal. Aug. Aliquid hodie. Utinam det 
exitum Deus. Amen. 

XVI. Kal. Aug. Ta ey/cJ/cAta, Oea> xapw. 10 

xv. Kal. Aug. Ta ejKVKXia paucis horis. Oe« 

XIV. Kal. Aug. Ta e<y/ci//cAm, Oew X&P 1 *- 

xiii. Kal. Aug. Ta eyKUKkia, atque utinam Deus 
det perficere. Amen. 1 5 

xii. Kal. Aug. Ta eyKUKkia, et in parergo aliquid. 
Da, Deus, absolvere. Amen. 

xi. Kal. Aug. Deus uxorem servet, me et meos. 
Idem piam matrem prsestet valentem et longse- 
vam. Ad synaxim hodie uxor et liberi profecti. 20 

T<£ Oe<w yapis. 

x. Kal. Aug. Ta eyKmXia, Oe<S \apL$, qui det mo- 
lestissimse opellse exitum. Amen. 

ix. Kal. Aug. Diem infelicem, tristem, miserum. 
Totum mane in nugis per summos animi crucia- 25 
tus acpaTovg, apprjrovg egi : neque fere quicquam 
promovi : a prandio alii super alios ad me vene- 
runt, et meum mihi tempus jam mcesto sic eripu- 
erunt, ut vix meminerim diem egisse in museo 
tristiorem. utinam hse molestise hunc saltem 3° 



3 eid.jul.-7kal.aug.] E4>HME PI AE2. 539 

afferant fructum, ut odium terrenarum curarum 
mihi ingenerent, et amorem cselestium. Non 
male mecum erit actum, si terra cselum commu- 
tavero, et, quia displicent terrena, totum me 
cselestibus studiis dedero. Sed quis ego sum, 5 
qui vel sperare tantum beneficium ausim, nisi 
quod eo me solor, quod spes illorum non eva- 
nescit, qui in Domino spem omnem suam ponunt? 
Illi me, matrem, uxorem, liberos et omnia mea 
permitto et committo. Ille SvoreXTria-rlav meam de 10 
studiis favoris sui aura dignetur prosequi per 
Jesum Christum Filium suum, cui una cum Patre 
et Spiritu Sancto honos, laus et gloria. Amen. 

Yiu.Kal. Aug. Ta eyKVK\ta 9 et aliquanto meliora. 
Tw Oe(f yapL<z. Amen. 15 

vii. Kal. Aug. lsetum diem et auspicatum ! 
Nam vexatio illa animi, quse me dies multos 
habuit exercitum, hodie finem est nacta Dei Opt. 
Max. beneficio. Millies inchoaveram, millies co- 
actus istis impedimentis intermiseram epistolam^o 
ad Jos. Scaligerum, qua virum magnum hortor 
ad ea edenda, quse boni ab ipso expectant. In 
fine de inimicis meis et illius aliquid adjicio ; et 
non responsurum testor. Ita velit Deus, ut post- 
hac illi vivere, illi scribere, illi mori possim ; et 25 
ab ejus dilectione nunquam separer. Det idem 
Deus Opt. Max. ut mater valeat, uxor item, quse 
hodie rus profecta, valeant et liberi qui cum ipsa. 
Idem et nos servet, et studiis nostris benedicat. 
Amen. 30 



540 ISAACI CASAUBONI [A.D.1607, 

vi. Kal. Aug. Non multa hodie praestiti, ab 
amicis fere totum diem impeditus. Sed, spero, 
meliora sequentibus diebus, Dei voluntate qui 
me et meos servet. Amen. 

v. Kal. Aug. Hunc fere totum diem Gothofredos 
veteri amico impendi. Oecp x<*pu> 

iv. Kal. Aug. Ne hodie quidem sacrse synaxi 
interfuimus. Deus faciat ut hoc bono minus 
aliquando careamus ego et omnes mei, quos, 
w HtoTep, serva. Amen. 10 

III. Kal. Aug. Ta ejKVKXia, T(p Oecp xapis, qui 

matrem, me, meam, meosque servet. Amen. 

Prid. Kal. Aug. Uxor rus ad prsediolum profecta 
hodie rediit : quo nomine tibi, Deus seterne, gra- 
tias ago. Sed, bone Deus, quid dicam de Isaaco 15 
meo Chabanseo, qui Geneva nullas ad me per 
duos jam menses dedit literas ? Deus omen aver- 
tat. Sed ego illi timeo, et te oro, d Hcorep, ut et 
matrem, et illum, et sororem, ac domum univer- 
sam serves aTrruxavTov. Amen. 20 

Kal. Aug. Quod Deus bene vertat, mensem non 
inutiliter inchoavimus, et pauculas horas studiis 
impendimus. At de matre, et de Isaaco admo- 
dum sumus solliciti. Tu, Deus, et matrem et 
uxorem et me cum liberis atque omnibus meis2$ 
serva. Amen. 

IV. Non. Auq. Ta ejKVKXia, Tcp Oew yapi$. 

III. Non. Aug* Ta eyKVKXia kcli 7rAe/<XT*7 tw Oecp rj 

xapis. Sed quid dicam, quod de matre nihil in- 
telligo? quid quod nihil de Isaaco meo ? Hsec3° 



6 KAL. AUG.-EID. AUG.] E4>H M E PI AE2. 541 

tu, Deus, da esse lseta, et libera me hac sollicitu- 
dine. Amen. 

Prid. Non. Aug. Uxor % (piXrarr} repetiit rus. 
Ego remansi, cum de ejus abitu solicitus propter 
sestum diei, tum de matre et Isaaco vehemen-5 
ter anxius. Deus nos omnes servet propitius. 
Amen. 

Non. Aug. Sacram synaxim pars familise hic 
adiit, major, ut spero, rure. Ego substiti varie 
impeditus. Deus nostri misereatur. Amen. 10 

viii. Eid. Aug. Ta eyicvKXia, Gew \api<}> qui meos 
omnes et me servet. Amen. 

VII. Eid. Aug. Ta ejKVKXia, Oe(p yapts. 

vi. Eid. Aug. Pauca hodie ac fere nihil. Deus 
meliora mihi et meis. Amen. 15 

v. Eid. Aug. Rus ad uxorem et liberos profi- 
ciscens hsec scribebam, ut tibi, Deus seterne, me 
et meos commendarem. finge nos tibi gratos : 
dele jrn W in me meisque, et vera pietate nos 
orna. Serva matrem, uxorem, liberos, me et^o 
omnes meos. Amen. 

iv. 111. Prid. Eid., Eid. Aug. E rusticatione et 
ab uxore et ab liberis sum reversus summo 
mane. Non male cessit inceptum. Vidi uxorem 
Dei beneficio valentem, Philippam, Johannem, et 25 
reliquos liberos, nisi quod Gentilis ex intempe- 
rantia in febrim incidit, sed quse, intervallata 
quum sit, non metuenda videatur. Sacrae synaxi 
bis interfui, et amoenissima rusticatione sum 
usus. Tibi, Deus seterne, laus et gloria. Amen. 30 



542 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1607 

xix. Kal. Sept. Amici hunc mihi diem eripu- 
erunt : sed vetus hoc malum. Deus me ac meos 
respiciat benignus. Amem 

xyiii. Kal. Sept. Uxor rediit, quam Deus servet, 
et me cum illa, et nostris liberis utrumque. Det 5 
etiam de matre et reculis Genevensibus laeta 
audire. Amen. 

XVII. Kal. Sept. Ta eyicvK\ia, Gew x«j° f? > <l u i me 

liberet hoc sestu de negotio Genevensi. Amen. 

xvi. Kal. Sept. Totum diem fere amici eripu-10 
erunt. Itaque ad Polonum pessime, vereque 

av€7riorTr}/UL6vo)g ; nollem factum. Oeov $' ereXeUro 

/3ov\*i, cui honos, laus et gloria. Amen. 

iEstus per hos dies inusitati sole omnia perurente. 

xv. Kal. Sept. Tristia hodie multa et gravis-15 
sima, nisi Deus medicinam fecerit. Mirabar quod 
nihil ab Isaaco literarum acciperem. Hodie ac- 
cepi, sed molestissimas. Ut video, penitus mihi 
et meis periit quicquid Genevse habui, et aureo- 
rum plus quam mille trecentorum jacturam faci- 20 
mus. Nam inde nihil speramus. gravem his 
tenuissimis fortunis casum. Sed in Deo spem 
ponimus ego atque uxor, et demisso capite illius 
voluntati acquiescimus certi fore illum nostro- 
rum liberorum patrem et nostrum quoque. O25 
exaudi Deus Opt. Max. per Jesum Christum cui 
una tecum et Spiritu Sancto laus, gloria et honos. 
Amen. 

xiv. Kal. Sept. Sacrse synaxi hodie interfui Dei 
beneficio, qui me et meos servet. Amen. 3° 



19KAL.SEPT.-PR.KAL.SEPT.] E<f>HMEPIAE2. 543 

XIII. XII. XI. X. Kal. Sept. Ta iyKVK\ia, Qew X"/ ' 9 * 

ix. Kal. Sept. Deus Opt. Max. domum hanc 
omnibus in posterum prsesidiis destitutam sua 
bonitate velit fulcire. Amen. 

viii. Kal. Sept. Ta iyKVKkia, etsi infirmo et cor- 5 
pore et animo prsesertim ob uxoris morbum ; cui 
tu medere, Deus, et omnibus nostris malis per 
Jesum Christum. Amen. 

vii. Kal. Sept. Diem sacrum Dei cultui domi 
egi invitissimus ob morbum uxoris. Nam alio- 10 
quin paratus erat currus ut iremus ad synaxin. 
Deus faciat eamus brevi et ssepe. Amen. 

VI. Kal. Sept. Ta iyKVK\ia, 0e<w x a 'j°' 9 * 

v. Kal. Sept. Ta iyKVK\ia, utcunque. Sed mace- 
rant me operse typographicse. T<S 9e<£ waaa h 15 
X«jO^ Kal $6£a. Amen. 

iv. Kal. Sept. Deus adsit conatibus. Langueo 
enim curis confectus. Tu, Deus, jacentem erige. 
In te enirn spes mea. Amen. 

iii. Kal. Sept. Quod bene vertat, uxor hodie rus 20 
profecta. Ego curis, negotiis et molestiis con- 
ficior. Et profecto, nisi sustinerer Dei manu, 
pridem defecissem. Accedit injuria istius, qui 
nuperum libellum edidit, a quo ne ut videam 
quidem possum impetrare : tanta hominis a/3eA- 25 
rrjpla. O Deus seterne, matrem, uxorem, me ac 
meos respice. Amen. 

Prid. Kal. Sept. Hodie ab uxore literas accepi, 
quam et filium, ac reliquam domum servet 6 
Kvpiog mn\ Amen. 30 



544 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1607. 

Kal. Sept. Ut proximos dies, etiam hunc pene 
totum amisi amicis surripientibus. gravem 
jacturam ! Sed, Deus, miserere. Amen. 

iv. Non. Sept. Diem Deo sacram egimus partim 
inter amicos et apud Polonum hunc Palatinum, 5 
partim in literis scribendis. Det Dominus, ut 
proxima Dominica die sacrosanctse ccense ipsius 
communicemus, idque digne et a^imq r^? KXtarew. 
Amen. 

iii. Non. Sept. Literas hodie scripsimus. Aliud 1 o 

nihil. Oeo? tXeo)? elrj. 

Prid. Non. Sept. Uxorem hodie exspectabam. 
Non venit. Itaque crucior. Sed in tua benigni- 
tate, Deus, spes mea. Tu illam, tu matrem, 
et nos omnes serva per Jesum Christum Filium 1 5 
tum, cui una tecum laus et gloria. Amen. 

Non. Sept. Gratias tibi, Domine Jesu, quod hodie 
de uxore intellexi, si minus quse optabam, certe 
meliora quam putabam. Tibi honos, laus et gloria. 
Amen. 20 

VIII. Eid. Sept. Ta eytwitkm, Oew x^P 1 ^ °l u i meos 

et me cum his servet. Amen. 

VII. Eid. Sept. Tct eyKvicXia, Oea> X®P Lg - 
VI. Eid. Sept. 'EXeatjOe, w Oeo?, Ka\ e/xe Ka\ ra 
e/uid. 25 

v. Eid. Sept. Quod felix Deus velit esse, ad 
sacram synaxim et sanctissimi mysterii partici- 
pationem proficiscimur. Det Dominus digne ac- 
cedere, vitia mea agnoscere, agnita odisse, melio- 
rem vitam profiteri, et reapse prsestare. Det hoc3° 



kal. SEPT.-13 kal. oct.] E<I>HMEPIAE2. 545 

idem beneficium meis omnibus ; servet matrem, 
servet uxorem, eamque mihi reducem prsestet 
valentem. Servet et liberos, detque illis sui 
timorem, per Dominum nostrum Jesum Christum, 
cui una cum Patre et Spiritu Sancto sit laus et 5 
gloria els alcovag aitovcov. Amen. 

iv. Eid. Sept. Adhuc expecto uxorem ; et miri- 
fice languet animus, ut jam suscepto operi simus 
impares. O Deus, tu me respice ac meos. Amen. 

iii. Eid. Sept. Deo gratias, quod uxor hodie 10 
redierit. Illi honos et gloria. Amen. 

Prid. Eid., Eid. Sept. Tibi, Deus seterne, honos 
et gloria. Amen. 

xviii. Kal. Oct. Utinam beneficiis tuis, Deus, 
ego meique prudenter uteremur. Nam hsec otia 15 
quse heic mihi concedis, et hsec Alcyonia suspecta 
mihi sunt, quoties animo mea aut meorum pec- 
cata respicio. Tu, Domine, illa tege per meritum 
Jesu Christi Filii tui cui una tecum et Spiritu 
Sancto honos et laus in seternum. Amen. 20 

XVII. Kal. Oct. Tct ejKVKXta, Oew X a 'j°' 9 * 

xvi. Kal. Oct. Diem sacrum domi non sine 
dolore egimus, quod in sacra synaxi non essemus, 
quod ut possimus quam ssepissime da nobis, 
Deus. Amen. 25 

XV. Kal. Oct. Ta eyKVKkia, tw Oew y^aptg. 

xiv. Kal. Oct. Ta ejKmXta utcunque, Oe<£ xapis. 

xiii. Kal. Oct. Hodie de obitu Buzenvallii viri 
amplissimi cognovi, et ex ea re maximum dolo- 
rem cepi. Amisit enim Respublica Christianaao 



546 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1607. 

virum industrium, et qui magnum rerum usum 
habebat. Amisit Rex fidelem ministrum, ecclesia 
Dei virum optimum et purioris religionis studio- 
sissimum, ego amicum non lenibus vinculis mihi 
junctum consensu in pietate et studiorum amore. 5 
Te veneror, Deus seterne, serves reliquos amicos 
mihi, serves et me cum omnibus meis ad nominis 
tui gloriam. Amen. 

xii. Kal. Oct. Messsei viri amplissimi obitum 
hodie cognovi, eoque nomine vehementer dolui. 10 
Magnam ego, maximam Respublica jacturam 
fecit. QeoO $ eVeXe/ero /3ov\^, qui et Regem et 
Regnum, et hanc quoque jacentem domum servet 
sospitetque. Amen. 

xi. Kal. Oct. Ego vero vix ac ne vix quidem 15 
jam serumnis par sum. Recurrit subinde ob 
oculos jactura Genevse facta. Mater quam bene 
valeat nescio. Uxor neque optime valet, et cras 
a me discedit. Liberi pene omnes magnse moles- 
tise sunt, certe nonnulli, partim quod segrotent, 20 
partim quod neque in virtute neque in literis 
profectum ullum faciant. Itaque crucior animi, 
et intestinus quidam dolor mihi cor urit. Tu, 
Domine, solare languentem, et, qui hactenus 
fuisti mihi benignus clementissimusque Pater, 25 
esto porro et meus et meorum omnium. Per ego 
te Jesum Christum Filium tuum oro atque vene- 
ror ; cui una tecum et Spiritu Sancto sit honor, 
gloria et laus eh alwvag alwvwv. Amen. 

x. Kal. Oct. Uxor rus hodie necessaria de causa3° 



% kal. oct.-kal. oct.] E4>HMEPIAE2. 547 

abiit ; quam, Deus, serva, et matrem, me, libe- 
ros, sororem atque omnes. Amen. 

ix. Kal. Oct. Et hunc Deo sacrum diem invitus 
domi egi. Tu, Domine, ignosce, et da meliora. 
Serva etiam matrem, uxorem, liberos, me cum5 
his, et omnes nostros per Jesum Christum Domi- 
num nostrum, cui una tecum et Spiritu Sancto 
laus sit et honos ek alS>va? alcovwv. Amen. 

VIII. Kal. Oct. Ta ejKVKXia, Bew x«j°' ? > Cm me > 

meos et mea supplex commendo. J o 

VII. Kal. Oct. Ta ejKVKXta, Qeap tm iraveXecp ^aptg. 

vi. Kal. Oct. Ta ejKVKkia, Gew x«/> Z9 - Amen. 

v. Kal. Oct. Ta ejKVKKia singulari tua bonitate, 
O Deus seterne, qui matrem, uxorem mihi cum 
liberis ac sorore serva et omnibus benedice. Amen. 15 

iv. Kal. Oct. Ta ejKVKXia. De uxoris prospera 
valetudine hodie intellexi ; et venit Carolus cum 
charissima Anna. Laus Deo Opt. Max. honos et 
gratia. 

iii. Kal. Oct. Ta eyKVKXia, etsi lente ob varias 20 
caussas. Deus mei et meorum misereatur, servet 
matrem, uxorem et universam domum. Amen. 

Prid. Kal. Oct. Gratias tibi, Deus seterne, quod 
mensem dederis exigere, neque pro meritis meis 
et meorum me habueris. Deus miserere, et?5 
serva Kal aKovrag, et da nobis omnibus verum et 
efficacem tui timorem. Amen. 

Kal. Oct. Literas hodie ad amicos in Belgium et 
in Hispaniam scripsimus. Deinde nobili Polono 
partem maximam diei impendimus. Itaque oc-30 



548 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1607. 

cupatissimi viximus, et nihil egimus rerum nos- 
trarum. Ac de Polono satius fuerit eo labore 
supersedere. Sed saepe ipsi nobis labores accer- 
simus. Deus nos pares faciat tot curis et me 
cum universa domo servet. Amen. 5 

vi. Non. Oct. Uxor h (piXrdrrj rediit. gratias 
tibi, Deus seterne. f O Se II. ovtos ovSe vvv. &ev rfc. 
Sed adhuc expectandum. Tu, Deus Opt. Max. 
miserere mei et meorum. Amen. 

v. Non. Oct. At, Deus benigne, tu quidem 1 o 
bonitate nos semper provocas, nos vero ne te 
semper novis peccatis irritemus, da nobis. Amen. 

iv. Non. Oct. Pauca hodie in studiis : uxor ad 
concionem ivit. Deo laus et honos. Amen. 

III. Non. Oct. Ta. ejKvicXia, Oew X a P l $' J 5 

Prid. Non. Oct. Ta ejKvicXia, nisi quod literas 
multas scripsimus. Oew x a P 1 ^- 

Non. Oct. Ad sacram o-vvai-iv ego, uxor, cum 
liberorum parte hodie ivimus, et incredibilem 
voluptatem ex ea re cepimus. T<£ Oew x a P l $- 2 ° 

VIII. Eid. Oct. Ta ejKVKXia, Oea> X a P ls * 

vii. Eid. Oct. Ta eyKVKXia, sed non in penso 
Polybiano, quod per alterum jam diem operse 
Polybianse intermiserunt. Oew x a P L<s Kai $°£ a - 
Amen. 25 

VI. Eid. Oct. Ta eyKVK\ia, tw Oew X a P LS ' 

v. Eid. Oct. Ta ejKVKkia Dei bonitate inenarra- 
bili, quse utinam meis meorumque peccatis ne 
interrumpatum aliquo casu. Amen. 

IV. Eid. Oct. Ta eyKVKKia, Oea> X a P L<i% 3° 



6non. oct.-i6kal.nov.] E<£HMEPIAE2. 549 

iii. Eid. Oct. Infelicem diem. Accepi hodie 
literas a Laurentio, qui Genevse professor est, 
quibus significat se specie pietatis invasisse in 
meas reculas, quas e magno naufragio ibi habui 
reliquas. urbem prsedonum, hypocritarum 5 
aio-xpoKepSwv sedem ! En pietatem Genevensium ! 
En hypocrisin diabolicam ! At tu, Deus seterne, 
peccatis meis ignosce, meis meorumque malis 
medere, nos solare, per Jesum Christum Filium 
tuum Servatorem unicum, cui una tecum et io 
Spiritu Sancto tuo honos et gloria. Amen. 

Prid. Eid. Oct. Trj ayla crwd^ei non interfui- 
mus, atque ex animo dolet nobis. Tu, Deus mi- 
sericordiarum, nos respice. Amen. 

Eid. Oct. Iterum hodie de clade rerum mearum 1 5 
apud Genevam nuntium accepi. Deus bone, quse 
hsec inaudita iniquitas ? Quis furor ? Quse vecors 
amentia ? Domine, te supplex oro, post tantum 
naufragium rectam mihi mentem serva et meis. 
Amen. 20 

xvii. Kal. Nov. Studia jacent : vix vitam trahi- 
mus. Occurrit subinde scelus istorum scelestorum 
Genevensium, quorum fraude fortunse mese peri- 
erunt. Amisi aureos mille trecentos : adde sum- 
tus in prosecutione litis. hypocrisin ! O phari- 25 
saismum Genevensium ! Tu, Domine, me et meos 
serva. Amen. 

xvi. Kal. Nov. Pars diei posita in nugis. Sic 
enim voco curam, quse sumenda mihi, ut Gene- 
vensis magistratus furta aut potius rapinas pate-30 

vol. 11. c 



550 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1607, 

faciam iis, qui juvare me possunt. Deus mei, 
meorum, et illorum quoque misereatur. Amen. 

xv. Kal. Nov. Pars diei posita in sarcienda 
Genevensi injuria. dolor ! Sed miserere, Deus. 
Amen. 5 

XIV. Kal. Nov. Qeog Ka\ ejue koi tov$ einovg eXealprj. 

xiii. Kal. Nov. Uxor r) cpiXrdrti rus hodie pro- 
fecta est, quam, Deus, mihi serva cum meis 
liberis. Amen. 10 

xii. Kal. Nov. Deus, respice me, et me hac 
molestissima cura libera. Amen. Amen. 

xi. Kal Nov. Ta eyKVKXia, sed animo parum 
sereno ob scelestissimorum Genevensium inju- 
rias, quse animo semper obversantur meo, noni5 
propter pecuniam amissam, sed propter metum, 
ne mei egeant. At tu, Deus seterne, illos libera- 
bis. Amen. 

X. Kal. Nov. Ta eyKVKkia, Oew X^P 1 ^' 

ix. Kal. Nov. Laus Deo Opt. Max., quod uxor 20 
hodie rediit, quod valentem illam mihi Dei be- 
nignitas restituerit. Domine Jesu, et illam, et 
piam matrem, et me, atque omnes nos serva airrr 
imdvTovs. Amen. 

viii. Kal. Nov. Tci ejKVKkia hodie leniter. Deus2 5 
me ac meos respiciat. Amen. 

VII. Kal. Nov. Ta eyKVKXia, Bew x<*P 1 ^ ^ me 

meosque servet. Amen. 

vi. Kal. Nov. Hoc quoque debeo latronibus Ge- 
nevensibus (Deus justo dolori ignoscat) et hypo-30 



I^KAL. NOV.-KAL. NOV.] E<S>HM EPI AE2. 551 

critis Pharisseis, quod pars magna hodierni diei 
periit. Tu, Domine, respice piam matrem, me 
miserum, uxorem castissimam, et nostros liberos 
atque universam domum. Amen. 

v. Kal. Nov. Benedictum sit Dei nomen : ego, 5 
uxor, liberi hodie sacrse synaxi interfuimus. 

Oew X,api9. 

iv. Kal. Nov. Neque nihil, neque multum : urget 
enim dolor, ira, et quid non ? Tu, Deus, miserere. 
Amen. 10 

iii. Kal. Nov. To. eyKi>K\ia utcunque. Bew x a 'i°' 9 - 

Prid. Kal. Nov. Ecce novam molestiam. Pecu- 
nise, quam Isaaco Chabaneo Genevam mitto quot 
mensibus, apochas incuria mea amisi. Nunc repe- 
titur summa satis magna, quam pro certo habeo 15 
me solvisse. aerumnas hujus vitse ! socor- 
diam meam in curanda re familiari. Tu, Domine, 
sustine plane ruentem domum per Jesum Chris- 
tum Dominum nostrum, cui una tecum et Spiritu 
Sancto laus, honor, et gloria. Amen. Postea^o 
repperi apochas Dei beneficio. 

Kal. Nov. utinam illuxerit felix hic dies. 
Premor, Deus seterne, non aliorum injuriis et 
peccatis in me, sed meis in te summis delictis, 
quse ne demersum tandem obruant, fac, O Deus 25 
misericordiarum, pro tua clementia. exaudi 
vota mea supplicis, respice me et meos benig- 
nus, per meritum Christi Domini nostri, cui una 
tecum et Spiritu Sancto tuo honos sit et gloria in 
seternum. Amen. 30 

c*2 



552 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1607. 

iv. Non. Nov. Parum hodie promovimus, sed 
partem matutini temporis cum D. Canaio veteri 
amico posuimus, quem, Deus, bea omnibus 
bonis, et nos cum illo. Amen. 

III. Non. Nov. Ta eyKVK\ia 9 Qew X^P ig ' ^ 

Prid. Non. Nov. Deus ceptis adsit ; me meosque 
pro sua bonitate pascat. Amen. 

Non. Nov. Parte familise ad sacram synaxin 
profecta, nos varie diem consumpsimus. Deus 
mihi meisque sui timorem indat animis. Amen. 10 

viii. Eid. Nov. Certe nostra curat Deus. Angit 
nos jactura facta Genevse maximse partis fortu- 
narum nostrarum. Sed Dominus a se nos vide- 
licet vult pendere solo. Eo enim disponente 
oblata est occasio partem aliquam jacturse illiusis 
reparandae. Filius magni Cancellarii Lituanise 
hodie ad me venit orans, obtestans ut de succi- 
sivis meis horis partem sibi tribuerem : velle a 
me doceri, quse futura sint usui in patriam reverso. 
Mgre concessi quod petebat, concessi tamen eKwv 20 
aeKovn Oviulw. Tu, Domine Deus, da vires ferendis 
laboribus hisce, et ut omnia facta, dicta mea ad 
gloriam nominis tui et Ecclesise sedificationem ac 
salutem meam referam, te supplex oro per Jesum 
Christum Dominum nostrum t6v tov Koa^ov cwTqpa, 25 
cui una tecum et Spiritu Sancto tuo sit laus, honor 
et gloria. Amen. 

Mericus magistro traditus, quod Deus fortunet. 
vii. Eid. Nov. Ego quidem bona fide inceptum 



4 non. nov.-j8 kal. dec.] E4>HMEPI AE2. 553 

negotium curo : sed an par voluntas sit respon- 
sura nescio. T<w OeS x a V' 9 * 

vi. Eid. Nov. Ne nunc quidem laeti quicquam ; 
ut jure aliquid suspectem. Cseterum rm Oew r« 
Trdvra eiriTpeTrop.ev, cui honos et gloria. Amen. 5 

v. Eid. Nov. Ta ejKVKXia benignitate supremi 
Numinis suprema. Illi honos et gloria. Amen. 

O/ Se KaXoiKayaOoi a\\' ovSe vvv. 

IV. Eid. Nov. Ta eyKVKXia, Oew \dpi^. 

iii. Nov. Eid. Ta eyKVKkia, ac ne hodiernus qui- io 
dem dies liber. Itaque hsec quidem servitus est 
ingrata, quam velis, O Deus Opt. Max., bono ce- 
dere. Amen. 

Prid. Eid. Nov. Deo laus et honos, ivi hodie ad 
sacram synaxin. Laus Deo. Amen. 15 

Eid. Nov. Poteram hunc diem lapillo albo sig- 
nare, quia advenit Paulus Stephanus charissimse 
uxoris frater : quse res magnum mihi gaudium 
attulit. Sed miseram mortalium conditionem ! 
Idem, qui suo adventu nos exhilararat, nuntio de 20 
obitu, hei mihi, piissimse, optimse, charissimse, 
omnique veneratione dignissimse matris mese, in- 
credibilem in modum me afflixit. Sed quia a 
meis, qui illi adsunt, nihildum accepi, exspectabo 
quid rei sit. Nam casu is nuntius ad Paulum^^ 
Stephanum est perlatus. Si adhuc vitalem carpis 
auram, pia mater, Deus te servet, tibi annos veJ 
de meis addat, et mihi det facultatem tibi inser- 
viendi. Amen. 

xviii. Kal Dec. Adhuc de pia matre quid cre-3 



554 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1607. 

dam, nescio : et, Deus seterne, fac me velle 
quod tu vis. Gratias vero tibi, Deus benignissime, 
pro successu privati negotii. Tibi honos, tibi laus, 
tibi gloria rw ev rpidSi /ulovcotcltu) Oecj). Amen. 

xvii. Kal. Dec. Et de optima matre sum anxius, 5 
et de Isaaco et sorore. Accedit negotium cum 
Paulo Stephano, cujus exitum video nullum. 
Deus me, meos et consilia nostra regat. Amen. 

xvi. Kal. Dec. Ecquid accidit, cur de meis rebus 
tam seri veniant nuntii ? Nam mater optimaio 
vivat, annon, haud scio : et utinam illa quidem 
vivat. Tum, Genevse quid factum sit, nescio. 

ToiavT airoXavco tvjs ayav o~Topyrj<? eif Tovg avyyeveh» 

Deus nostri misereatur. Amen. 

xv. Kal. Dec. Curse valetudinis hunc diem im-15 
pendi, quse vel ex sollicitudine de matre male 
habet, et aliis sexcentis curis meis. Tu, Deus, 
respice hanc tenuem familiam. Amen. 

xiv. Kal. Dec. Quamdiu de optima matre ero 
incertus? Hseccine fides meorum? Et Isaacus^o 
adhuc Genevse subsistit. En undique molestias. 
Tu, Domine, omni sollicitudine me libera. 

xiii. Kal. Dec. Amicis et valetudini hunc diem 
impendimus, quum interim de matre mire anxius 
tabellarios in dies exspectem. Tu, Deus seterne, 25 
nos serva. Amen. 

xii. Kal. Dec. Ta eyKVKkia' et hsec jugis de 
matre sollicitudo. Deo laus et honos. Amen. 

xi. Kal. Dec. Ergo nihil nisi mcerores, molestias, 
cruciatus a meis accipiam? De matre optima3° 



I7KAL.DEC.-5KAL.DEC.] E4>H ME PI AE2. 555 

quam sim anxius, quam moestus, scis tu, Deus. 
At Chabanseus, cui mea stulte credideram, ne 
literas quidem de meis rebus ad me mittere dig- 
natur. Cum Paulo Stephano quid statuam, plane 
nescio. Adde imprudentissimse sororis verba, et 5 
res eversas, quse mearum pernitiem trahent, nisi 
Deus adfuerit. Ades igitur, Deus, et me, uxo- 
rem, ac liberos respice. Amen. 

x. Kal. Dec. En obduratum in sua negligentia 
juvenem ! Nam celat nos omnia, quse mea inter- io 
erat scire, 6 Ka\6g KayaOog veavlag. Interea de op- 
tima matre et rebus meis Genevse omnia ignora- 
mus. Deus nos servet. Amen. 

ix. Kal. Dec. Et nunc de matre anxii hseremus. 
O culpam meorum gravem ! Tu, Deus seterne, me 15 
ac meos rege. Amen. 

viii. Kal. Dec. Ta eyKVKXia, et de matre ac rebus 
meis par sollicitudo. Tu, Deus, nos serva. Amen. 

vii. Kal. Dec. Ecquid tandem de mea matre, de 
meis rebus intelligam? fidem tuam, Isaace^o 
Chabansee ! Sed in te uno, Deus mi, mea sunt 
omnia solatia; qui me et meos omnes serva. 
Amen. 

vi. Kal. Dec. Deo laus et honos, quod hodie 
ego et uxor cum parte familise utramque crvva^iv 25 
sacram celebravimus. At de pia matre nihil. Tu 
nos serva, Deus. 

v. Kal. Dec. Adhuc seque incerti sumus et sol- 
liciti. Deus nostram hanc domum respiciat. 
Amen. 3° 



556 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1607. 

iv. Kal. Dec. Nos quidem in incepto pergimus, 
Dei beneficio. Sed quousque anceps animi hserebo 
inter spem metumque? Tu, Domine, omnia m 

ayadbv Kpive. Amen. 

iii. Kal. Dec. Eadem cura nos coquit, et sollici- 5 
tudo, qua nos leva, Deus seterne ; Amen. Etsi 
Chauvierus advenit, quem de matre omnia habere 
comperta audio. Itaque ab eo discam, et ad Dei 
voluntatem me conabor componere. Utinam qui- 
dem possem, tum in hac parte, tum in cseteris 10 
vitse mese. O beatum me, si facerem. Certe 
non facio, et vivo assidue cum vitiis colluctans, 
et quod miserrimum est, semper succumbens. 
Firma me in hac lucta, Deus, et meos quoque, 
ut te colamus, tibi uni serviamus per Jesum 15 
Christum Dominum nostrum Filium tuum, cui 
una tecum et Spiritu Sancto sit honos, laus et 
gloria. Amen. 

Prid. Kal. Dec. Ergo verus est ille tristissimus 
mihi nuntius, quem de obitu pise atque optimse 20 
matris nuper accepi. O lacrymabilem mihi diem 
atque ingratum, qui te, mea mater optima, mihi 
eripuit : qui spem mihi ademit, tui amplius vi- 
dendi, dum terras colam, miser, et tui desiderio 
semper cruciabor. Tu mihi, pia mater, Sta ywai- 25 
kwv, fcemina in exemplar virtutum genita, tu mihi 
gaudia mea conturbasti : tu mihi uxorique mese 
et liberis nostris eam tui memoriam reliquisti, id 
exemplar virtutis, ut neque tui non meminisse 
possimus, neque ullum optare majus bonum, ut 30 



4 KAL. DEC.-PR. KAL. DEC.] E4>HMEPI AE2. 557 

homines, queamus, quam ut jugi tui et morum tuo- 
rum recordatione tui similes evadamus, Dei timen- 
tes, ut tu eras, in vita casti, in cupiditatibus con- 
tinentes, in verbis castigati et parci, ut tu eras, 
mulierum lectissima. Profeceras nempe in schola 5 
tou inaKapiTov Tph tcal TCTpdias parentis mei, viri pie- 
tate prsestantissimi et omni genere prudentise t5? 
KaTa Beov excellentissimi. Nam de alta eruditione 
nunc taceo. Hic te juvenem admodum okeiw- 
o-d/uLevos jure connubii, suis moribus imbuerat, sua io 
illa insigni probitate, et iravTolri aperri informa- 
verat, et quantum ratio sexus ferebat, sui red- 
diderat quam simillimam. Nemo nata fuit un- 
quam mulier, in qua al /ccn-a tyva-iv o-Topya\ acrius 
aut ordinatius unquam viguerint. Annos propei^ 
triginta cum sapientissimo meo parente egit sic, 
ut vehementiusne illum revereretur, an eKiraOe- 
dTepov amaret, dicere nemo posset. Liberos ex 
eo novem sustulit ; quatuor vidit ad grandiorem 
setatem provectos. Deus bone, quo illa nos2o 
affectu, qua charitate, qua cura, quo labore fovit, 
aluit, educavit ? Jam primum nutricis opera nun- 
quam est usa, nisi bis, cum propter repentinos 
tumultus fugiendum erat per avia et ignota. Me 
certe pia mater tantis cum serumnis per aliquot 25 
annos in prima infantia longum morbo languen- 
tem ita curavit, ut secundum Deum illi potius 
quam medicis vitam debere me, patrem mihi 
ssepe narraritem audiverim. Quid dicam, qua 
constantia, qua assiduitate, qua fide juventutem3o 



558 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1607 

nostram pietatis et virtutum studiis imbuere sit 
conata? cum prsesertim aberat pater meus illo 
longo itinere, quo per annos duos et aliquot 
menses fructu ejus prsesentise sumus privati, 
dum ipse in fatali illa expeditione versatur, quse 5 
ab Ecclesiis Gallise Narbonensis Delphinatus et 
Provincise anno T568 Principis Condsei jussu fuit 
suscepta. Deum immortalem ! Quse fuit optimse 
foeminarum cura? quod studium, ut ego, qui stu- 
diorum fundamenta patre magistro feliciter jece-10 
ram, non omnis obliviscerer ? Non possum eorum 
temporum sine gemitu et lacrymis meminisse. 
Tandem rediit parens : sed qui aliquot post annis, 
ah, nimium cito, conjugi charissimse et nobis li- 
beris est ereptus. Ita relicta est vidua pia mater, 15 
quse in eo statu ad ultimum diem vitse per annos 
viginti duos castissime, prudentissime, sapientis- 
sime duravit. Optavi ut una semper essemus, 
sed mihi non licuit esse tam beato, neque hoc 
per vitse mese genus fieri potuit. Quod ununi2o 
supererat, dum Genevse aut Mompelii vixi, ssepe 
illam apud me habui ; quando divulsi sumus, 
quoties poteram, illam invisi, ssepe cum uxore, 
ssepe cum liberis, interdum solus, quo ofncio 
uter magis delectaretur, illane an ego, dici non^5 
poterat. Equidem nullum hodie solatium prse- 
sentius experior mei doloris, quam recordatio- 
nem postremi itineris mei ad illam. Tum ego 
te vidi, mea optima mater, non quamdiu vole- 
bam, sed quamdiu per gravissimas occupationes3° 



pr. kal. DEc.-4N0N.DEC.] E4>HMEPIAE2. 559 

licebat, neque tu satura me dimisisti, sed invita 
invitum, fiens flentem, moestissima moestissimum. 
Atque ego semper meminero postremorum ser- 
monum, quos una habuimus, cum ego lacrymans 
te Deo Opt. Max. commendabam, tibi prosperam 5 
valetudinem et longam vitam precabar. Tu mihi, 
uxori, liberis omnia a Deo concedi fausta vove- 
bas, et pro nostra omnium salute, et rebus lsetis, 
precibus eKTevea-rdraig Christum Dominum nos- 
trum fatigabas ; qui mihi, meae, ac meis hoc lar-10 
giatur beneficium, ut vita ac morte tum pa- 
rentem optimum, prsestantissimum, tum te, pia 
mater, referamus atque imitemur. Da hoc mihi, 
Deus Opt. Max., da mese, da meis per Jesum 
Christum tov niovoyevZj Filium tuum, cui una te- 15 
cum et Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria 

eig aloova<s aicovwv. Amen, 

Kal. Dec. Pene in totum omissa r« eyKmXia. 
Hseret memorise pia mater, quse satis lugeri a 
me meisque non potest. Accedunt alia quam-20 
plurima impedimenta studiorum. Itaque frustra 
nomen aliquod habemus in literis. Nihil enim 
sumus. Utinam quidem ^Sev ttot eltjv aX\o ttX^ 
Qew cplXos. Amen. 

iv. Non. Dec. Hei mihi neque sacrse synaxi25 
interfui, neque egi fere quicquam hodie, et viget 

magis magisque Ttjg (pi\TaTr]g kcu are^aa-fJLtwTaTrjg 

MTpbg desiderium. Urgent et mala quse amnis 
culpa ingenti aliorumque fraudibus huic familise 



560 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1607. 

imminent, nisi tua, Deus, avertat benignitas. 
nos serva, Deus. Amen. 

iii. Non. Dec. Ta ejKVKkia cum multo moerore 
ob amissam matrem, et rerum mearum statum 

pessimum. 2i> eXerjcrou r)/ma^ Kvpie 'Irjcrov. 5 

Prid. Non. Dec. Tandem aliquando et de obitu 
optimse et venerandissimse matris literas a meis 
accepi : et venit Anna soror charissima cum 
Isaaco Chabanseo. Res molestissima mihi obi- 
tus talis matris ; res non parum grata tam con- 1 o 
junctarum personarum adventus, „ nisi quod de 
Genevensibus mira narrant, et de eorum scele- 
ribus scelestissimis. Itaque consilio nobis opus, 
quod tu, Deus, nobis largire, et nos rege. 
Atrocissima est, quam accepimus, injuria. Ne \$ 
quid tamen te offendam, Deus, dum jus meum 
persequor, supplex te veneror. Amen. Res sane 
stupenda, senatores, quum accepissent queri me 
de ipsorum in me et meos injuriis, prsedonum 
manum cum procuratore fisci immisisse in2o 
sedes sororis et Isaaci, qui res meas agebat, et 
omnes chartas esse scrutatos. Quid hoc scele- 
ris? Quid ego? quid mei commeriti sumus, ut 
hoc modo nobiscum ageretur? Quse dabunt ex- 
empla hujus improbitatis erga similem mihi?25 
Sed contineo me, et Deo Opt. Max. me et mea 
commendo. Amen. 

Non. Dec. En, Domine, languentem domum. 
Tu caussas nosti, et medeberis, scio ac confido, 



3 non. dec-3 eid. dec.] E4>HMEP1 AE2. 561 

cum erit opportunum et quomodo, per Jesum 
Christum Filium tuum unicum, cui una tecum 
et Spiritu Sancto tuo sit laus, gloria et regnum 
in seternum. Amen. 

viii. Eid. Dec. Curis obrutus et laboribus, stu- 5 
diorum pene deficio, Deus. Tu me subleva et 
solare. Amen. 

vii. Eid. Dec. Totus dies misere periit studiis 
meis infelicibus. Hodie accepi literas a Goulardo 
pastore Genevensi, et privatas ipsius nomine, et 10 
publicas nomine omnium pastorum et professo- 
rum. Csetera non queror, laudo potius : illud in- 
dignor, quod senatorum suorum scelus, sceleste, 
utut fortasse per ignorantiam, defendunt. Eant 
igitur cum suis literis. At tu, Deus seterne, mea 1 5 
peccata ingentia, infinita, immensa tege, et-me 
totum immuta. Da etiam illi senatui, ut tyran- 
nica facta sua agnoscat, et ut domus Stephanica 
non plane concidat sine spe resurgendi. Amen. 

vi. Eid. Dec. Quod diu non feceram, paucas2o 
horas studiis hodie impendi. Deo sit laus, gloria 
et honos. Amen. 

v. Eid. Dec. Deus, miserare languentem 
domum, et me imprimis mole negotiorum mo- 
lestissimorum, sed magis peccatorum meorum. 25 

Kvpie ekirjcrov. Amen. 

iv. Eid. Dec. Obruor, Deus, et curis, et pec- 
catis, et laboribus. Tu subveni, spes mea unica, 
et languentem sana. Amen. 

iii. Eid. Dec. Diem amicis fere impendi, et huic3o 



562 ISAACI CASAUBONI [a. d. T607. 

oneri ayaplo-ru) cujus me jam pcenitet. Tu, Deus 
Opt. Max., rerum mearum scis statum. Tibi ho- 
nos et gloria. Amen. 

Prid. Eid. Dec. En laborem ingratum : en om- 
nia adversa. Nam et in studiis omnia neglecta^ 
hodie, dum aliis studia mea inserviunt, aut lite- 
ras Genevam scribo. Deus me et meos respiciat. 
Amen. 

Eid. Dec. Etiam hodie negotia cum Paulo Ste- 
phano me avocarunt a studiis. Atque utinam 10 
Deus faxit, ne me possit pcenitere ejus humani- 
tatis quam illi exhibui. Nam everso facultati- 
bus suis et prsesentem pecuniam dedi quantam 
maximam poteram, et de ducentis aureis fidem 
illi meam astrinxi, si Deus dabit ut pignus illud 15 
domus Stephanicse possit recipere. Tu, Deus 
seterne, pro bonitate tua fac, ne me meae hujus 
benignitatis possit unquam pcenitere aut meos. 
Amen. 

xix. Kal. Jan. Quod Deus bene vertat, Paulus 20 
Stephanus afnnis hodie ad Allobrogas rediit, et 
soror ad praediolum nostrum est profecta. Ego 
aliis vivo, non mihi. Hoc meum est fatum. 

xviii. Kal. Jan. Hic dies a longo tempore stu- 
diis meis non periit. In penso enim Polybiano^s 
assidui fuimus, item in illo altero et molesto 
et ingrato. Sed te unum, Deus, specto, a te 
benedictionem mihi et meis supplex peto, per Je- 
sum Christum rov imovoyev^ o-wrvpa, cui una tecum 
et Spiritu Sancto sit honos et gloria. Amen. 30 



PR.EID.DEC.-IOKAL. JAN.] E4>H M E PI AE2. 563 

xvii. Kal. Jan. Inviti diem Deo sacrum domi 
egimus ; etsi non plane vacuum a piis medita- 
tionibus. Ignosce, Domine, et miserare languen- 
tem domum. Amen. 

xvi. Kal Jan. Quid hoc est ? In dies crescit 5 
dolor; et jam ipse me non agnosco. Urget h 
cpva-LKh aTopyh erga uxorem et liberos. Agnosco, 
Deus, infirmitatem meam. Tu languenti ac 
pene afflictse domui manum auxiliatricem prsebe. 
Amen. 10 

xv. Kal. Jan. libera me, Deus seterne, tot 
angustiis et doloribus, quibus absque te fovente 
par non essem. Nam etiam ascititius hic labor 
quam ingratus ? Sed unum te specto. Amen. 

xiv. Kal. Jan. En assiduas vexationes et qui- ■ 5 
dem admodum ingratas. Tu, Deus seterne, nos 
respice. Amen. 

xiii. Kal. Jan. Soror rediit. Valet h fyikTarn 
uxor, et liberi. Deo laus, honor, et gratissimee 
grates. Amen. 20 

XII. Kal. Jan. Ta eyKVKkia* 0e<5 xapig. 

xi. Kal. Jan. Ta eyKVKXia, aliis saltem, si minus 
nobis. Deo laus, honos, et gloria. Amen. 

x. Kal. Jan. Quod bene vertat, imus ad sacram 
synaxin, ego, uxor, liberi, soror et ol OvyarpiSoi.^s 
Est quidem dura tempestas propter ingens fri- 
gus, quod facit ut de uxore, quse et ipsa, ut 
cseteri, iter pedibus est confectura, te, O Deus, 
volente, sim sollicitus. Sed si tua nos benigni- 
tas sublevaverit, Pater clementissime, nihil me-3° 



564 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1607, 

tuimus. Supplex igitur infimis precibus te oro, 
ut actioni hodiernse benedicas, tui nobis timorem 
infundas, nos serves per Jesum Christum Domi- 
num nostrum tov novoyevtj Filium tuum, cui una 
tecum et Spiritu Sancto sit laus et honos. Amen. 5 

tx. Kal. Jan. Ex defatigatione hesterna vix 
quicquam egi hodie, sed nec penitus nihil. Tw 
Beo) x<*P l $- Amen. 

viii. Kal. Jan. Pauca hodie propter amicos. 
Tibi, Deus, honos et gloria. Amen. 10 

vii. Kal. Jan. Et hodie perpauca ; sed quod va- 
lemus, magnas tibi, Deus, gratias. Amen. 

vi. Kal. Jan. Ta ejKVKkia quantum per amicos 
licuit : at res familiaris ruit. Tu sustentabis, 
Deus seterne. Amen. 15 

V. Kal. Jan. Ta eyKVKkia, tw Qew ^apL<s. 

iv. Kal. Jan. Ta iyKVK\ia, sed non sine aliqua 
molestia. Bone Deus, respice nos, et fac velle 
quod vis ipse. Amen. 

111. Kal. Jan. Quod poteram, gravioribus stu-20 
diis aliquot horas impendi. Deo laus sit et honos. 
Amen. 

Prid. Kal. Jan. magnas tibi, Deus seterne, 
gratias. Exegi beneficio tuo annum pene mihi 
meisque fatalem. Et salvus tamen sum, salva^^ 
uxor charissima, et suavissimi nostri liberi. 
Salva et soror, ipsa quoque et merito suo, et 
recordatione parentum admodum chara. At 
mater mea, veneranda mater abest, illa quidem 
sevi matura et dierum plena in vitam meliorem3° 



9KAL. JAN.-Ptt. KAL. JAN.j E4> H M E PI A E2. 565 

traducta, sed cujus tamen desiderio magis ma- 
gisque in dies angor. Tibi igitur, Deus immor- 
talis, pro tua hac in me et meos indulgentia, 
quas ego tibi grates agam? Quem v/mvov x a P ia " r ^- 
pLov tibi canam ? Superant jam olim tua bene- 5 
facta et memoriam, et copiam dicendi meam (si 
qua illa est) et omnes meas aut dicendi aut cogi- 
tandi facultates. Illud hoc anno insigne, quod 
rebus meis, quas Genevse fundaveram, collocata 
ibi sorore, et dote uxoris ibidem relicta, funditusio 
eo loci eversis, ne plane tamen conciderem milii 
dedisti, et inusitato favore hactenus me susten- 
tasti. Magna, maxima, tua hsec, Deus seterne, 
benignitas. Nam per homines illos, quibus fide- 
bam, penitus ruendum mihi fuit. Amissse sunt r 5 
uxoris charissimse mediocres fortunae ; certe 
quantas fere habuit. Amissum est sine ulla 
exceptione, quicquid soror aut a patre, aut a 
me, aut a marito habuerat, <ppovSa olxerai -jrdvra, 
et nos nudi sumus relicti. Itaque ad eos quod 20 
attinet, qui nostris nos opibus privarunt, eppa 
to. KaXa, et nos ad ultimum necessitatis sumus 
redacti. Stamus tamen, Deus salutis niese, 
stamus et, spero, stabimus. Certe tui hoc totum 
muneris est, qui tenuitatem nostram sublevas 2 5 
mira, et, prope dixerim, singulari benignitate. 
Atque hoc beneficium in me et meos collatum 
quo majus est, eo major incessit animum meum 
timor, ne peccatis meis et meorum irritatus ma- 
num retrahas, et vultum illum benignissimum so 

D 



566 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1607. 

tuum a nobis avertas. Scio, et sincere atque 
ingenue confiteor, Deus KapSioyvwarra, sexcenta a 
me, a meis quotidie admitti, propter quse nos 
deseras, et vel gravissimas a nobis poenas exigas. 
Ante omnia obversatur animo genus delicti, quo5 
tuam Majestatem superioribus mensibus ssepe a 
me provocatam, ah miser, agnosco. Nam a se- 
natoribus et ministris Genevensibus tot injuriis 
affectus (ita omnes amici judicant, et periti le- 
gum) neque iram neque linguam tenui, et quiio 
commoveri non debui, mirifice^ interdum exarsi, 
et prsecipiti ira sum lapsus. Hoc ego, Deus cle- 
mentissime, et factum confiteor, et ne posthac 
unquam fiat, supplex infimis te precibus veneror. 
Da spernere has injurias. Da aspernari res hu-15 
manas, et a te cogitationis oculos non dimovere : 
tibi uni confidere, ex omnibus serumnis in te 
uno requiescere, et unum te salutis mese portum 
agnoscere etiam in his caducis rebus et -^evSw- 
vvimois bonis. Postremo da hoc mihi, mese, et2o 
meis omnibus ut vere et ex animo dicamus m- 

Sev itot elr\v a\Xo TrXrjv Gew (plXog. illos beatOS, 

quorum in tuo unius auxilio spes omnes sunt 
sitse ! Hoc equidem scio, hoc cupio reapse prse- 
stare. Sed homo sum, hei mihi, nimis homo. 25 
Per igitur ego te, Deus seterne, Dominum nos- 
trum Jesum Christum Filium tuum oro, obsecro, 
obtestor, ut vota hsec mea exauclias ; et pro tan- 
tis beneficiis tuis in me, meam ac meos, toto 
pectore tibi gratias agere ut possimus, te no-3 



PR. KAL.JAN.-KAL.JAN.] E<MI M E PI A E2. 567 

menque tuum celebrare, et quam simus hac tua 
benignitate indigni, magis magisque agnoscere, 
per eundem Filium tuum Dominum Jesum, Re- 
gem, Messiam, cui una tecum et Spiritu Sancto 

tllO Sit laus, honOS et gloria els Tovg alwvas rm$ 

alwvwv. Amen. Amen. Amen. 

Annus 1608. 

Kal. Jan. Ego vero anni novi initio quid potius 
agam, nisi ut prseteritorum beneficiorum tuorum 
erga me et meos recordatione, Deus, ad veram i o 
pietatem me excitem, et ut in reliquum vitae 
meae et meorum tempus parem benignitatem 
illi quam sumus hactenus experti supplex te 
poscam? Sed me in memoriam redeuntem me- 
ritorum in me ac meos tuorum acpacrla e%ei, ut, 15 
neque unde incipiam, neque ubi desinam, possim 
invenire. Omittam igitur alia plane ^aix^aKocno- 
ydpyapa, illud non tacebo quod a pueritia nostra 
dedisti mihi et meis, ut in timore nominis tui 
imbueremur, non sivisti nos aT^eX^Toi»? k<u t%2o 
koXwv aveworjTov?. Ingens plane beneficium, si nos 

illud ^/uLerepaicriv aTacrOaXlaig non COmipissemuS. 

Nunc vereor, imo certo scio, longe aliter eo bene- 
ficio immortali esse nos usos, ac debueramus. 
Non ita factis, non ita dictis nostris sumus mo-25 
derati, ut par erat. Malum denique fecimus, 
O miseri, quod non debueramus, bonum quod 
tenebamur prsestare, non prsestitimus. Ego, qui 
meis debui esse iravTolns apeT^ vTroSeiy/ma, quam 

d2 



568 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608, 

longe ab eo afui ? quam longe absum ? Itaque 
crucior animi, cum anteactse vitse subit recor- 
datio. Jam studia mea, quam hactenus inuti- 
liter glorise tuse (cui uni famulari et inservire 
debueram) sunt a me culta ? Tsedet pigetque me 5 
inceptorum meorum. Vixi, fateor, et nunc vivo 
in Ecclesia tua velut h-wa-iov a-^Oog apovpn?. Nam 
etiam illud malum ingens est, quod sacris syn- 
axibus raro intersumus. Hsec aliaque infinita 
et mea et meorum peccata reputantem subit ro 
animum ssepe otov aireKwur/iQs t/?, ut dubitem in- 
terdum an solita benignitate tua, Deus seterne, 
erga nos utaris. Certe illud votum ssepe faci- 
mus ego atque uxor, ut majorem facultatem pios 
ccetus celebrandi aliquando habeamus. Esseti5 
animus, Pater clementissime, hoc solatii genere 
familiarius uti vel ad sedificationem nostram vel 
ad exemplum aliorum. Quicquid hujus sit, sup- 
plex infimis precibus a te peto, Deus aeterne, 
Pater clementissime, ut deleas peccata nostra 20 
priora, des serio eorum pcenitere ; des ita in post- 
erum vivere, ut et interior conversatio nostra, et 
exterior ad prsescriptum Legis tuse sit composita. 
Serva me uxori, uxorem mihi, utrumque liberis 
nostris, liberos nobis. Serva et sororem, et uni- 25 
versam domum. Fac oblivisci omnium injuria- 
rum quas ab aliis accepimus, et pro tua inenar- 
rabili bonitate malis nostris medere, industrise et 
conatibus, Deus salutis mese, benedice. Nos 
quidem omnibus propemodum vitse prsesidiisso 



kal.jan.] E<1>HMEPIAE2. 569 

sumus destituti. Opes habemus nullas ; neque 
prseter liberos et libros quicquam fere mihi su- 
perest. Accedit novum onus sororis, filiee ejus, 
afrmium, quos penitus deserere impium sit. 
Stupet animus recordatione tot cladium. Saepes 
etiam languet mens et oneri succumbit gravis- 
simo, durissimo. Sed erigam me tamen, et 
quamvis onere fatiscens, erigar tamen in cselum. 
Conversus enim ad te unum, Deus aeterne, in te 
uno ex omnibus aerumnis meis acquiescam, cer-io 
tus spem in te positam neminem posse desti- 

tuere. AvTrj r) Kajua^ OU7TOT6 tj)v a/JLirekov r\iraTr]Ke. 

In hac cogitatione me, meam et meos omnes 
confirma, Deus Opt. Max., ut neque illi me respi- 
ciant, neque ego Reges aut Principes, sed unum 15 
te omnes spectemus, omnes abs te pendeamus. 
Da, seterne Deus, vere (3ov\ak, rectam mentem ad 
prospiciendum rei familiari melius quam feceri- 
mus hactenus. Quod si ita placet tibi, ut colli- 
gendarum reliquiarum paternse hsereditatis uxor^o 
longum iter instituat, da illud feliciter inchoare, 
feliciter perficere ; serva euntem, serva redeun- 
tem, et nos quoque hic serva. Adjice etiam, O 
Pater ingeniorum, eum cumulum prioribus bene- 
ficiis tuis, ut, quem dedisti librum inchoare, Poly- 25 
bium dico, des ad umbilicum perducere. Omnibus 
denique meis et meorum inceptis ades et bene- 

dice. exaudi, Pater eirovpdvie, 6 wv eir\ iraa-L r) 
iracrri^ dyaOoepyla? Ka\ ayaOcoarvvrjs irr\yr\ aevvaos, per 

Dominum nostrum Jesum Christum Filium tiram^o 



570 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

rov fjLovoyevri cui una tecum et Spiritu Sancto sit 
laus, decus et regnum et nunc et semper kk alwvas 

tcov aloovwv. TevoiTO, yevoiTO. 'A/vtjji/. 

iy. Non. Jan. Ta ejKmXia satis assidue, ut nunc 
mea studia sunt. Sed fructus meorum laborum5 
ad ingratos profecto redit. Etiam illi incommodo, 
si ita lubet, medere, O Deus. Certe enim te unum 
spectamus, tibi confidimus, et non fallet me, scio, 
spes mea. Amen. 

iii. Non. Jan. T« iyxifakw parum hodie proces-10 
serunt ob nutantem valetudinem, quam, Deus, 
firma, et res meas sustine labentes. Amen. 

Prid. Non. Jan. T« ejKvicXia utcunque, sed aliis, 
non mihi. Tu nos, Deus, respice. Amen. 

Non. Jan. Certe de meis studiis, de re familiari '5 
actum mea, nisi tu, Deus seterne, subvenias. Alii 
scelere immani me et meos spoliarunt fortunis 
nostris, alii laboribus fruuntur, bipedum ingratis- 
simi. Nempe eo isti proficient, ut omnes mese et 
meorum spes in te unum, O Deus, conferantur. 20 
Amen. 

viii. Eid. Jan. Deum veneror, ut, quse hodie 
cogitavimus ego et uxor, ac fere constituimus, 
ea bene vertant. Heri oblata ei facultas fuerat 
eundi ad sacram synaxim, sed quse frigus ingens25 
foras progressa negotiorum caussa die hesterna 
sensisset, ne gravius malum fieret, quod videba- 
tur jam inchoatum, priusquam surgeremus, faci- 
endum decrevimus, ut ejus vicem ipse oblata oc- 
casione uterer. Id cogitans aliquando maturius3o 



4NON.jan.-8eid. jan.] E<l> HME PI AE2. 571 

quam superioribus diebus surrexi, et hesternam 
lucubrationem de motuum equestrium generibus 
apud Polybium, lib. x. expolivi. Interea adest 
currus Arnaldarum, virginum honestissimarum. 
Ego, qui semper in museo fueram et gelu pene5 
torpebam, repente abeo. Vix currum conscen- 
deram, cum cepi frigus maxime pedum sentire 
sane ingens. Imus, porta egredimur. Sed non 
longum extra muros spatium confinximus. Ea 
enim fuit frigoris vehementia, frigidissimo prse- 10 
sertim vento omnia perurente, ut neque ii, qui 
vehebantur, neque equi progredi ulterius potueri- 
mus. Ita airpaKToi sumus reversi, magnum sane 
nobilissimarum virginum mei studium experti, 
ubi semel animadversum ab iis est quantopere 15 
frigerem. Jam ergo domum reversus votum hoc 
apud te, Deus seterne, verbis disertis concipio : 
si ita Majestati tuse et Numini fuerit visum, id 
me deinceps omni cura et diligentia acturum ut 
iis in locis lares figam, ubi purioris religionis erit 20 
libera professio et actionum pietatis commodior 
exercitatio. Monent me et uxorem perquam 
multa, sed quae prse hoc uno levia sint ducenda : 
at vitam ducere absque ullo fructu sacrarum syn- 
axeon, malum nobis videtur intolerandum et25 
nobis et liberis nostris. Cum prsesertim quotidie 
magis magisque frigere eorum amicitiam videam, 
qui me huc vocarunt spe futurse mese mutationis 
o imr) yevoiro, ovS' eerrat. Duse ofiferuntur nobis con- 
ditiones Heidelbergensis et Nemausensis. Utra-3 



572 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

que suas illecebras habet, suas remoras. Te, O 
Deus seterne, oro supplex, ut des nobis rectam 
mentem, des in hac re et omnibus aliis ea velle 
quse tibi sunt futura grata. Miserare languen- 
tem domum. Solare moerentes, me et uxorem, 5 
ac prope animos despondentes ob tot jacturas et 
clades rei familiaris. Exaudi, Deus, per Jesum 
Christum Dominum nostrum Filium tuum, cui 
una tecum et Spiritu Sancto tuo sit laus, honos 
et gloria ek alwva? alwvwv. Amen. 10 

vii. Eid. Jan. Pars maxima diei periit ob vio- 
lentiam hiemis sane asperrimse. To3 9e<5 S6%a. 
Amen. 

vi. Eid. Jan. Ne nunc quidem remisit hiems, 
et nos a Polybio evagamur. Deus nos respiciat. 15 
Amen. 

v. Eid. Jan. Et hunc diem vehementia frigoris 
fere mihi eripuit. Aliis tum viximus sane ingra- 
tis. Tu, Deus, nobis ades, nos protege. Amen. 

iv. Eid. Jan. Polybium dudum omisimus pro- 20 
pter hsec frigora, Certe aliis vivimus non nobis : 

llOC fatO SUmuS. Qeov S' ereXelero fiovkrj. 1111 lailS 

et gloria. Amen. 

iii. Eid. Jan. Non aliis sed bipedum ingratis- 
simis vivimus. Deo laus et gloria. Amen. 25 

Prid. Eid. Jan. Post multorum dierum inter- 
missionem ad Polybium cepi leniter hodie re- 
verti. Et da, O Deus, finem videre, per Jesum 
Christum Filium tuum, cui una tecum et Spiritu 
Sancto tuo sit laus et honos. Amen. 3° 



EID. JAN.-I2 KAL.FEB.] E<J> H M E PT AE 2. 573 

Eid. Jan. Et frigus et alia incommoda nos pri- 
varunt auditione verbi sacri, quo beneficio uti- 
nam liberius aliquando fruamur. Amen. 

xix. Kal. Feb. Etiam hodie per frigus et nego- 
tia fere nihil egi. Polybium certe intermisi, quem, 5 
Deus, da absolvere. Amen. 

xviii. Kal. Feb. Neque nihil, neque multum. 
Sed uxor non valet, quam, Deus, serva. Amen. 

xvii. Kal. Feb. Aliis potius quam nobis vixi- 
mus, et quidem ayap^TOTaTots bipedum. En fa-10 
tum literarum et meum. Sed nostra in unius 
Dei misericordia spes, illi honos et gloria, Amen. 

xvi. Kal. Feb. Vix curis sufficimus, vix serum- 
nis. Sed sublevat Deus, qui et liberabit, spero 
hac cura vel potius tot hisce curis et nos ser-15 
vabit. Amen. 

xv. Kal. Feb. Viget hoc frigus sane intolerabile, 
et quod jam hoc anno Polybium ter mihi de ma- 
nibus excussit. Itaque expectamus mitiora et 
lsetiora nobis tempora, quae tu dabis, Deus, si 20 
placet, Amen. 

xiv. Kal. Feb. Plane hic periit mihi dies. Et 
de istis auribus lupum tenemus, nisi quod omnia 
Deo permittimus. Oew \api$ kq} S6£a. 

xiii. Kal. Feb. Jam equidem ad hsec mala oc-25 
callui. Sed quod frigoris asperitate simus domi 
contenti et ad sacram synaxim non iverimus dolet 
mihi. Tu malis meis, Deus, medere. Amen. 

xii. Kal. Feb. meis incommodis, Deus salutis 
mese, medere. Amen. 3° 



574 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

xi. Kal. Feb. En nunquam nisi querelas heic 
effundam? Nam etiam hodie ad csetera mala et 
studiorum jacturam accessit, quod ex ea civitate, 
quse pessime de me et meis est merita, stultas 
literas ab amicis accepi. Tu, Deus Opt. Max., 5 
omnia ad tui nominis gloriam compone. Amen. 

x. Kal. Feb. Horrendum frigus ita hodie urebat 
omnia, ut majoris aut ne similis quidem vix pos- 
set quisquam meminisse. Deus seterne, miserare 
tot pauperes, qui ligni inopia miserrime vexantur, 1 o 
per Jesum Christum Dominum Filium tuum, cui 
una cum Spiritu Sancto laus, gloria et decus in 
eeternum. Amen. 

ix. Kal Feb. Deum immortalem ! Quis par erit 
tantis frigoribus ? Jacet tota fere domus aut lan- 15 
guet. Nos pedem in museo vix posuimus : vix 
leniter ad focum librum aspeximus. Miserere, 
Deus, tot pauperum misere afflictorum. Amen. 

viii. Kal. Feb. Gratias tibi, Deus, quod hodie 
sacrse synaxi interfuimus quse publice habita est 20 
apud Legatum Anglise. Hodie cepit remittere 
frigus : sed excipit tempestas non bona valetu- 
dini. Sed tu reges omnia, Deus, tuis ponderi- 
bus et mensura, non hominum arbitratu. Tibi 
honos et gloria. Amen. 25 

vii. Kal. Feb. Remisit sane frigus illud horri- 
bile ; sed vehemens tamen est adhuc. Et mira- 
bamur nos hodie atque heri pruinam illis omni- 
bus locis concretam, quse ullo modo aerem ad- 
mittunt. Dicas nucamenta nucum e lacunaribus3° 



11 KAL. FEB.-4 KAL. FEB.] E4>HMEPI AE2. 575 

pendere, et parietes omnes novo quodam genere 
nivis esse contectos ad crassitiem satis magnam. 
Nullus angulus non eximie vestitus ea *^&. Sed 
in cellis inferioribus ad crassitiem unius fere di- 
giti ea quasi crusta pervenit. Sane fuit hesterna 5 
dies nube obtecta densissima, quse videtur huic 
juLerewpca dedisse originem. Tu, Deus Opt. Max., 
nos serva et erige ad meditationem twv imeyaXeiwv 
twv trm, per Jesum Christum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto tuo sit laus et honos. Amen. 10 

Ud\v7i per omnes parietes et lacunaria qua aer admissus. 
Palladius in Lausiaca in Ptolemeeo vocat hpoo-ov. Vide quse 
inde excerpsimus. 

vi. Kal. Feb. Nunc contraria caussa domi con- 
tinetur. Diu frigus nos coercuerat, jam aquse ex 15 
liquefacta nive, ut ne hodie quidem ad sacram 
synaxim iverimus. Deus ignoscat, et nos servet. 

TevoiTO, yevoiTO. 

v. Kal. Feb. Nunc enimvero cumulus accessit 
serumnis meis et uxoris charissimse, ndelissimse, 20 
prudentissimse. Tu, Deus seterne, scis quid nos 
cruciet, et quam inique molestise nobis sit illa 
quse tot per me beneficia a te accepit. Domine, 
ingenium illud compone, finge, dirige, et liberos 
nostros da in tui nominis timore educare, per^5 
Jesum Christum Filium tuum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria. Amen. 

iv. Kal. Feb. Jacemus sub onere tot serumna- 
rum languentes ; sed te, Deus seterne, spectamus. 
Tu nobis ades. Amen. 3° 



576 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608, 

iii. Kal. Feb. fortunam hujus diei, serum- 
nas ! sed taceo, et me tibi, Domine, permitto. 
Tu nos respice. Amen. 

Prid. Kal. Feb. Ut video, inter aquam et ignem 
facilius conveniet, quam inter hasce foeminas, 5 
nempe uxorem et sororem meam. invisam, 
duram sortem ! serumnas ! O meos suavissi- 
mos liberos! Deus seterne, respice meas moles- 
tias, et da levamentum. Amen. 

Kal. Feb. Da, Pater cselestis, feliciter inire, feli- 10 
citer claudere hunc mensem mihi meisque. Amen. 

iv. Non. Feb. Studia utcunque. Deo laus et 
honos. 

iii. Non. Feb. Deo sacrum diem domi egimus, 
et quidem non in museo, sed inter amicos. 15 
serumnas vitse hujus. Deus, miserere. Amen. 

Prid. Non. Feb. Totus fere dies periit, et fui 
hodie cum Cardinali Perronio. Deus, miserere. 
Amen. 

Nonis, viii. Eid. Feb. T« iywtckia' t<£ Oe<£ x^P ig - 2 ° 
Amen. 

vii. Eid. Feb. Ta iyKuicXia utcunque, etsi multum 
temporis frigus abstulit. T<£ Oew x®P 19 - 

vi. Eid. Feb. Ta eyKmXia, et spes meliorum Trepl 
tol evSojuivxa. Te, Deus seterne, veneror per Jesum 25 
Christum, nobis adsis. Amen. 

v. Eid. Feb. Stultitiam meam hodie ut semper 
agnovi. Venit mane quidam ad me et oratione 
Latina me est aggressus. Mirabar quo hsec ora- 
tio tenderet, sed non diu hsesi incertus. Nam3o 



3KAL. FEB.-I4KAL. MAR.] E $HM E PI A E2. 577 

mox viaticum a me petiit, ut iu Belgium posset 
redire, quum sibi nuper furto crumena esset ab- 
lata. Erat modo canus, honeste vestitus, et qui 
non mediocrem vultu gravitatem prse se ferret. 
Itaque, etsi ignoto, penitus dedi quicquid tum^ 
ad manus erat, quod certe alios in usus pridem 
destinaveram. Non pceniteret, si de persona sal- 
tem aliquid mihi constaret. Nunc recte fecerim, 
an non, haud scio. Nam hoc prsesertim tempore 
quam multi probe mihi noti egeant et opem uxo- 10 
rem poscant, non ignorabam, et fortasse eorum 
potius rationem habere debui. Sed hoc leve. Tu, 
Deus, nos protege. Amen. 

iv. Eid. Feb. Obsccenissima tempestas liques- 
cente glacie etiam hodie facultatem mihi eripuit 1 5 
ad sacram synaxim eundi. Da, Domine, fungi 
officio, et sancta illa voluptate frui. Amen. 

iii. Eid. Feb. Pars diei inter amicos acta. Deus 
nos servet et nostris peccatis ignoscat. Ii erant 
Quercetanus et Maiernius vv. cl. 6e<£ x a V £? - Amen. 20 

Prid. Eid. Feb. Etiam hic dies cum amicis ac- 

tliS. Tw Oetp rcp TravaptcTTU) -^dptg. Ameil. 

Thucydidem Lat. commodavi D. Sapise Polono. 
Eid. Feb. Ad Polybii editionem serio jam redi- 
mus, si tua modo, Deus, faverit clementia, quod 25 
te supplex oro, 3 iravayla Tpidg. Amen. 

XVI. XV. Kal. Mar. Ta ey.KwXia, tw Becp x«,°' ? - 
xiv. Kal. Mar. Pene hodie nihil, aut potius 

nihil penitus. Amicis enim non studiis vivimus. 

Sed tu, Deus seterne, miserare. Amen. 3° 



578 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608, 

xiii. Kal. Mar. Ad sacram synaxim hodie ivi 
cum filio. Prseter commune omnium piorum offi- 
cium, erat hic dies mihi privata festivitate solen- 
nis. Hodie enim annum vitse quadragesimum 
nonum claudimus. Itaque, Deus seterne, et ins 
Ecclesia gratias tibi agere optavi, egique, et nunc 
quoque ejus beneficii tui memoriam recolo. Plane 
hic annus vitse mese totius fuit imago ; ita lsetis 
nonnullis, sed pluribus longe tristibus varie sum 
affectus. Tristissima fuit pise matris jactura;io 
tot clades rei familiaris, quas Genevse hoc anno 
sumus passi ; tantum temporis amissum, tam 
parum esse profectum. Adde serumnam, quse 
me pene abstulit ante hebdomadas tres vel 
quatuor. Adjice, quod omnium, hei mihi, longe 15 
gravissimum, propter damna fortunarum toties 
offensum Numen, dum queror impotenter de auc- 
toribus mearum calamitatum. Hoc mihi moles- 
tissimum et est, et esse debet. Parum est bona 
amisisse, modo tuum amorem, Deus, non amit- 20 
tam. Sentio impotentiam animi mei, et serio 
dolet. Nam etsi perinique mecum est actum 
variis modis, debui tamen lenius hunc casum 
accipere, et Deo Opt. Max. meas res permittere. 
Itaque improbe, fateor, fines modestise excessi. 25 
ignosce tu, Deus aeterne, et me, meam, ac meos 
immuta, et veram pietatem, veram ave&KaKiav et 
patientiam nos doce. Quod si ita lubet, lapsas 
meas et meorum omnium fortunas sustine, et 
damna sarci, qui omnia fecisti ex nihilo, et das° 



13 KAL. MAR.-12 KAL. MAR.] E4>H M E PI A E2. 579 

veram in te fidem, certam in tuo auxilio fidu- 
ciam. Sed et lseta acciderunt hoc anno non- 
nulla. Nam et ego, et uxor, et fere liberi valui- 
mus, ac nunc tuo, Christe Jesu, beneficio valemus. 
Studia quoque mea, etsi detrimenta multa per-5 
pessa, non tamen prorsus conciderunt. Testis 
Polybius pene jam ad umbilicum perductus. 
Omitto alia nonnulla, quorum me non pcenitet. 
Horum igitur nomine, Deus seterne, et nomina- 
tim quod annum hunc vitse mese dederis com- 1 o 
modo satis fine claudere, supplex quanta maxima 
possum pietate tibi gratias ago atque habeo. Oro 
etiam enixissime te, ut quod vitse nobis superest, 
regas et prseterita tegas. Benedic, Pater e-n-ov- 
pdvie, studiis pietatis, si qua illa sunt in nobis; si 15 
nulla sunt, ea excita, et in dies magis magisque 
fove. Da mihi et meis ut firmiter credamus 
nihil posse iis deesse, quibus Dei timor non desit. 
Benedic et studiis literarum, aliisque inceptis meis 
mese et nostris omnium, per Jesum Christum D0- 20 
minum nostrum tov imovoyevn Filium tuum, cui 
una tecum et Spiritu Sancto sit honos, laus et 

gloria elg Tovg alwvag tcov alcovoov. 'A/uLrjV. ^A^rjv. A^rjv. 
ANNUS VIT^ L. 

xii. Kal. Mar. Hunccine ego diem numerem 25 
meliore lapillo, qui mihi labentes apponit can- 
didus annos ? Hic enim est dies quo annum vitse 
quadragesimum nonum supergressus quinquage- 
simum incipio numerare, cujus rei venire mihi 



580 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

non potest in mentem, ut non et longse Dei 
Opt. Max. patientiae adversus me simul veniat 
in mentem. Tua, Deus immortalis, benignitas 
tot me jam annos fovet, et beneficiis, non dicam 
quotidianis, sed vvveyecn continenter ad meliorem 5 
vitam provocat. Neque vero passus es, ut tuam 
voluntatem penitus ignorarem quse bonos prse- 
mia, quse malos supplicia maneant. Quo graviora 
sunt peccata mea, mea inquam peccata, quorum 
sensu crucior, et tsedet me vitse longioris. Bea- 1 o 
tus Paulus, vas illud glorise pretiosissimum, non 
dubitavit dicere, facere se malum quod noilet, 
bonum quod vellet non facere, optare etiam libe- 
rari hoc corpore, ut esset cuin Christo Domino, et 
de carne sua victoriam semel reportaret. Deum 15 
immortalem ! nos homunculi aut vermes potius, 
sed vermes consuti ex iniquitatibus, quid sentire 
de nobis, quid a Domino Jesu petere precibus 
eKT6P€cri deberemus ? Nempe illud unum, quod, si 
fateri verum volumus, unum horremus, dissolvi^o 
et desinere vivere, ut desinamus peccare. Mise- 
rum me ! Cur ego mole peccatorum meorum 
obrutus, hoc animo non sum ? Nam simul ac 
acrius taedere me diuturnioris hujus vitse cepit, 
delapsus statim ad cogitationem de uxore et?^ 
liberis ac sorore in humanas curas rursus w$ 
fiuOvTfjTa demergor, nonnihil etiam revocantibus, 
fatendum est enim, et studiis, ne tot scilicet 
exantlatse vigilise incassum pereant. Quod si 
verae sapientite micam haberem, securus de mese^o 



I2Kal.mar.] E4>HMEPIAE2:. 58] 

et meorum post obitum meum necessitatibus, 
spretis nugis omnibus lucubratiuncularum mea- 
rum, id unum cogitare debui ut necessitate pec- 
candi quam primum liberarer. Tu igitur, Deus 
seterne, da mihi vere Sva-apea-Teiv eV* toi? e^o^ $ 
^apairrwfjiaa-i, quae eo graviora sunt, quo fuit hac- 
tenus lenior tua erga me clementia. Quod si me 
terras colere adhuc volueris, da, Pater eirovpdvie, 
sic vitam instituere ut ad mandata tua accedam 
quam proxime. Da veritatem SpOoSo^lag in hac 10 
fsece temporum et magis magisque agnoscere et 
firmiter tenere. Da prseesse huic domui «9 obpovi- 
iJLWTaTa, fo>9 eva-e^ea-TaTa. Durum sane onus, et quocl 
nuper longe gravius est factum, quod erat jam 
gravissimum. Itaque hsereo ssepe inops consilii, 1 5 
et quo me vertam incertus. Cupio illis prospi- 
cere ? Studia sunt negligenda, quse mihi vita sunt 
chariora. Negligo rei familiaris curam? Obruor 
incommodis, et ruinse meorum in me concidentes 
me obterunt, quod pene nuper factum : unde multa 20 
mala, multse serumnse, quse me prope Sva-dviov elg 
alcova reddiderunt. Omnium gravissimum, quod 
si me sublevare nupero hoc onere sororis et ejus 
filise cupiam, ad Regis opem implorandam mihi 
veniendum necessario. Hoc quum fieri nequeat, 25 
ut non depingantur suis coloribus Genevenses, 
quid faciam? Egone ultro ignominise notam ibo 
inustum illi Ecclesise quam plerique hactenus 
putavimus esse omnium purissimam ? In hoc 
negotio tu me rege, Deus seterne, et moderares° 

E 



582 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

meis affectibus. Nam negligere sororem ad men- 
dicitatem redactam, et longe ulterius, per pieta- 
tem non licet : non etiam possum non moveri 
tot malis et damnis, quse tum universa domus 
Stephanica est passa, tum etiam charissima uxor. 5 
Horret animus, cum venit in mentem quot me 
maneant ex eo fonte manantes molestiae : ut plane 
habeam necesse tuam opem, Domine Jesu, im- 
plorare, te precibus meis fatigare ko.1 Svtrwwelv, ut 
propitius mihi ac meis in tanta rerum nostrarumio 
perturbatione esse velis. Ades igitur mihi, Deus 
Opt. Max., gressus meos, linguam meam, cogita- 
tiones meas denique dirige, neque siris hoc fluctu 
negotiorum aut penitus absorberi me, aut studia 
mea funditus everti. Sed omnia vota mea unico 15 
voto melius complectar. Da, Deus immortalis, 
mihi, mese, et omnibus meis veram pietatem et 
6\oK\)]pov irla-Tiv, hoc te supplex oro atque obtes- 
tor per Dominum nostrum Jesum Christum t6v 
juLovoyevtj Filium tuum, cui una tecum et Spiritu^o 

SanctO laus, honOS, gloria kol iraaa /J.eya\oirpiireia 
eig tovs aiwvas twv aioovcov. "'Ajulijv. 'Ajutjv. ^Afxrjv. 
XI. Kal. Mar. Ta iyKVK\ia, Oeco X®P l? ' 

x. Kal. Mar. Ta iyKVK\ia, etsi leniter, impediti 
morbo charissimse filise primogenitse, sed Deus, 25 
spero, brevi liberabit, et liberet utinam, nosque 
servet. Amen. 30 

ix. Kal. Mar. T« iyKVKkia, Geo? x<*P 1 ?- Amen. 

viii. Kal. Mar. Ta eyjc&Xm utcunque. Oew \apiq. 
Amen. 



1 I KAL. MAR.-6 KAL. MAR.] E4>HMEPIAE2. 583 

vii. Kal. Mar. Pene intermissa studia ob mor- 
bum charissimse filiarum, quam, O Deus, velis 
sanare, et nos adjuvare, qui iii te speramus. 
Amen. 

vi. Kal. Mar. Deum immortalem ! Quam ego 5 
te nominem, dies hodierna? quse mihi, crudelis, 
lumen suavissimum ademisti Philippam, filiam 
meam natu maximam, solatium unicum paren- 
tum et multarum virtutum domicilium. mea 
lux, meum corculum, matris tuse amor, delicise, i o 
gloria, ergo tu nos deseris ? nos heic in hac mise- 
riarum valle derelinquis ? ipsa meliori vita frui- 
tura in caelos abis? Quid dicam? Si affectum 
meum et tenerrimse matris specto, male nobis- 
cum agitur. Dolore namque et luctu atque an- 15 
gore obruimur cui vix pares sumus. Amittimus 
enim, hei miseros, amittimus supra modum Kal 
7ravTog \6you irepav charum pignus. Prseter com- 
munem o-Topyhv parentum in liberos merebatur 
certe tua indoles, mea Philippa, ut te vel eo solo 2 o 
nomine non diligeremus, sed amaremus. Quid 
tuis moribus amabilius ? Inerat vultui non forma 
illex, sed gravitas illam prsesertim setatem miri- 
fice commendans. Castam, pudieam, modestam, 
Dei timentem diceres cum vultum, cum incessum 25 
aspiceres. Omnia in ea yvfaia, fucati nihil. Tota 
aSoXog, ctKaKo^ awTroKpiTog. Jam proprise virginum 
liberaliter educatarum virtutes mirifice in ea eni- 
tuerunt. Cultus non yepiTTos sed mundus, non 
curiosus, sed honestus. Operum Minervee scien-30 

e 2 



584 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

tia non vulgaris. Linguse Anglicse peritia non 
aspernanda. Supra omnia fuit fervens pro sexu 
et setate zelus verae pietatis. T^? 6p6o$6£ov Trla-rews 
fuit tenacissima, ut sine gravissimo dolore animi 
deliria quse in doctrinam evangelicam et ejus.5 
fideles ministros solent effundi, non posset audire. 
Me miserum ! Quoties ego, mea Philippa, tuse 
constantise periculum facere volui, ut qualis post 
fata mea esses futura cognoscerem. Proponebam 
tenuitatem nostram, res accisas, spes in hominum 10 
prsesidio nullas. Addebam de cupiditate mea ejus 
collocandse pro honestate nostrse domus, quod 
quidem vix sperare possem in hac aSvva/uLia nostra 
et immensitate dotium in hac prsesertim urbe ; 
tum autem facilia fore omnia spondebam, si Re- 1 5 
gis voluntati vellem obtemperare, et rw vvv alwvi 
rationes meas accommodare. Hsec ego non semel 
apud illam : non quod ita sentirem, irplv /uoi yavoi 
evpela -^Bwv, sed ut cogitationes illius explorarem. 
Scis tu, KapSioyvcoa-ra Deus, qualem sim semper^o 
post hujusmodi sermones expertus, quam firmam, 
quam stabilem, quam constantem. Scis tu, Do- 
mine, seepe illam mihi respondisse, impietatis 
esse partem de hac re deliberare ; paratam se 
crucem Christi amplecti et ad extremum vitse 25 
spiritum sequi ; omitterem curam omnem de se ; 
sibi Deum Opt. Max. prospecturum ; si nihil ipsi 
relinquerem, at divinam opem sibi non defutu- 
ram; parvo posse se esse contentam; id quoque 
si a parentibus non acceperit, Deo bene juvante.^o 



6kal.mar.] EcfcHMEPIAES. 585 

suam industriam pro mediocribus sibi opibus 
futuram ; bono essem animo, levarem me hac 
cura, et eam totam Deo permitterem ; prsestarem 
me virum, et dignum cujus ad exemplum se ma- 
ter sua et omnes liberi componerent ; postremo 5 
si fidem ipse mutarem, si mater, si omnes fratres, 
sorores, amici, firmiter se nihilo secius in ea fide 
quam a me accepisset mansuram. Hsec et simi- 
lia his cum dicentem te audirem, mea Philippa, 
meus amor, quo gaudio perfunderer, Deus scit. 10 
Puto hanc fuisse caussam cur ante sex septem 
menses voluntas eam ceperit addiscendse linguse 
Anglicse, ut, si turbarentur res in Gallia, eo faci- 
lius mihi esset in Angliam perfugere. Offere- 
batur commoditas honestissima. Est in urbe 15 
Legatus Anglise vir excellentissimse virtutis et 
cujus domus schola pietatis potest dici. Nam 
uxor illius heroina seculo major, sanctimonia 
vitse, et fervore erga rr)v SpOoSo^lav nemini homi- 
num cedit. Haec veneranda matrona delectata^o 
ingenio filise mese, cum ipsa egerat ut in suo 
comitatu esse vellet, loco honestissimo, et quse 
fere ab ipsius latere nunquam esset discessura, 
persuasum est mese filise propter eas haud dubie, 
quas attuli, rationes, et ut eva-^/uLoa-vvrjv atque 6/**- 25 
XijTiKrjv Svva/uav, quibus prsecipue dotibus secun- 
dum pietatem nobiles virgines commendantur, 
addisceret. Me quoque hsec statim impulerunt, 
ut rogatus non invite hoc concederem nobilis- 
simse et gravissimse matronse. At mater invita3o 



586 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

et vix segre hoc ei permisit. Crederes amantis- 
simam filiae matrem jam tum vaticinari, quod 
accidit. Egit filia mea apud Legatum menses 
plusculos, ubi ea pietatis, probitatis, dexteritatis 
et humilitatis, sed ejus quse nobilem animuni5 
deceret, dedit specimina, ut omnes amore summo 
ipsam prosequerentur, ipse prsesertim D. Legatus 
et ejus evorepea-TciTt] uxor, qui ambo sane nos 
parentes beatos tali fiiia prsedicarunt. csecas 
spes mortalium ! Nse tu Fortuna vitrea es, cum 10 
splendes, frangeris. Postquam eo videbatur per- 
ducta mea Philippa, ut Deo propitio brevi collo- 
cata nuptum majori adhuc parentibus esset ob- 
lectamento, ex inopinato et repente spes nostrse 
concidunt. Dies erat Lunae, uti vocant, mensis 15 
hujus decima octava, qua die natalem meum 
quadragesimum nonum agebam, cum filia repen- 
tino morbo correpta de mensa surgere coacta in 
lectum se contulit. Dolebat illi caput, eumque 
dolorem languor corporis comitabatur. Peccasti, 20 
filia mea, in me, in matrem, gravissime, quod non 
statim de tuo morbo nos fecisti certiores. Sed 
nocuit tibi nimia erga nos reverentia, et tacita 
dolorem tuum ferre prseoptasti, quam nobis esse 
dolori. Diem Lunse Martisque totos res nos la-25 
tuit. Mercurii die mane venit, qui morbum nun- 
tiaret. Mihi quum charissima conjux in museum 
nuntium attulit, tristi quodam sed non fallaci 
omine hoc visa est dicere, Philippa nostra obiit, 
ita sum eo nuntio perculsus. Accurrit mater;3o 



6kal. mar.] E4>HMEPIAE2. 587 

ego illam sequor. Invenimus in lecto jacentem, 
sed opinione nostra melius, ut videbatur, haben- 
tem. Domum delata, iterum nimia nostri reve- 
rentia nos et salutem suam fortasse perdidit. 
Sciebat quomodo parentes afficerentur, quotiesj 
ipsa segrotaret : itaque prius invalescere morbum 
est passa, quam de illius gravitate vocem his- 
ceret. Sed et morbi genus mire insidiosum et 
fallax. Nam quia febris illam non habebat, et 
erat pulsus arterise sequalis, calor modicus, nihilio 
gravioris morbi suspicatus unquam est Arbaldus 
medicus eximius et nostri amantissimus. Admota 
sunt medicamenta utilia quidem sed mitia. Ego 
infelix, postquam illam vidi domum relatam, pro 
jam curata habui, et eram tum forte in meo Po- 15 
lybio admodum occupatus. Itaque raro jacentem 
invisi, raro compellavi : idem et mater fecit. Nul- 
lum enim prorsus apparebat signum rov iulgXXopto?. 
Ventum ad diem Sabbati. Tum enimvero torpor 
noster excitari cepit, etsi tunc quoque modice. 20 
Angebat nos silentium ipsius. Verbum enim 
ab ea exprimere non poteramus. Urgere igitur 
illam, instare, interdum et irasci. Arbaldo medi- 
cum alium magnse famse adjecimus, cui nomen 
est Monacho. Adhibita sunt de communi ambo- 25 
rum sententia acerrima remedia excitando huic 
KapoojULart. Illa non posse pati, et cum loqui non 
posset, clamare, ac ilere. Nox tota inquies, etsi 
perseverabant signa ad salutem. Noctem hic 
excepit dies sane luctuosus. Jam ante dieni3o 



588 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

Arbaldum advocaveram, mox et Monachum, et 
celeberrimi nominis Maiernium veteri amicitia 
nobis conjunctum. Mhil prsetermissum est, quod 
videretur posse esse usui. Sed tua nimirum, O 
Deus, deerat benedictio. Itaque adeo nihil reme- 5 
diis est perfectum, ut et cruciatus intenclisse, 
et mortem accelerasse possint videri. Dixerat 
Monachus mihi, verendum esse ne matutinum 
hujus diei statum exciperet lethargus, lethargum 
phrenitis, et omnino quum fato functuram puta-i° 
ret, plurium tamen dierum morbum futurum pro- 
nuntiabat. Angebar exspectatione hujus funesti 
et tristis prognostici. Evenit vero haud paullo 
aliter. Hoc enim ipso die, circa tertiam pome- 
ridianam, charissima, suavissima, dilectissima mea J 5 
Philippa post acres aliquot horarum cruciatus et 
spasmos beatam animam Deo, a quo acceperat, 
placide reddidit. te felicem, mea charissima 
Philippa ! lsetam sortem tuam prse nostra 
parentum ! Tu mundum hunc eluctata cselestem 20 
hereditatem mature crevisti. Nos in perpetuo 
agone hanc miseriarum vallem incolimus. Tu 
seternum otium, quietem securam es nacta. Nos 
inter spem metumque dubii semper agitamur. 
Tu in portu clkv^olvtw. Nos inter fiuctus decu- 25 
manos in alto. Tu in choro sanctorum futura 
gaudia meditaris. Nos prsesentis vitse necessi- 
tates terrse affigunt. Quod omniuin caput, tu 
divinam Majestatem desiisti peccatis offendere. 
Nos miseri inclesinenter Creatorem nostrum dic-3° 



6kal.mar.-5 kal. mar.] E4>HMEPIAE2. 589 

tis, factis lacessimus. Salve igitur cselitibus acl- 
dita anima, et siqua defunctis in Domino super- 
est cura rerum humanarum, parentis utriusque, 
fratrum, et sororum memoriam serva. Nos tui 
desiderio languentes in Dei Opt. Max. voluntate^ 
semper justa, semper sequa, et recordatione tuse 
pietatis et bonse indolis solatium conabimur in- 
venire. 

Vixit mea Philippa, matris suse amor et cura, 
annos octodecim menses vi. dies xxi. horas fere iv. 10 

vi. Kal. Mar. Inter suspiria et gemitus actus 
hic dies ; cujus multas horas et pene totum 
hesternum diem illustrissimi Legati Anglise uxor 
pietate femina insignis uxori adfuit, suas nostris 
lacrimas adjungens : ut appareat singulari Deii^ 
benedictione factum ut Philippa mea ab omnibus 
bonis mirifice fuerit amata, quibus illa innotue- 
rat. Non hoc merito illius, sed divina benignitate 
ipsi contingebat. Quam multse et heri et hodie 
nobiles genere et pietate matronse ad solandam^o 
matrem advenerunt ! Et heri quidem, quod erat 
in ea caeleste, cselum repetiit, hodie quod x°' LK01/ 
et terrenum terrse est redditum. Funus igitur 
duximus, quod plurimi amici cohonestarunt. 
vale, filia, bene de patre, bene de matre merita, 25 
quibus semper obsequentissima, charissima, ju- 
cundissima vixisti. Sed fiat voluntas Dei. Amen. 

v. Kal. Mar. Solandse uxori, et excipiendis ma- 
tronis nobilissimis et honestissimis, quse ad id 
ipsum veniebant, hic dies est impensus. Ag0 3° 



590 ISAACI CASAUBONI U.d. 1608. 



tibi, Domine Jesu, gratias, quod Philippa, jam 
non mea, nominis sui inter sequales memoriam 
honestissimam reliquit. Tui hoc totum est bene- 
ficii. Tibi laus, iravayla rpia?, gloria et honos 
in seternum. Amen. 5 

iv. Kal. Mar. Ad solennia redituri, ego et uxor, 
si dabit Deus, ab auditione verbi divini initium 
fecimus, et Charantonem hodie sumus profecti. 
O Deus seterne, qui in hanc domum gravis adeo 
recens incubuisti, da proficere per castigationes 10 
tuas, ita ut emendata in melius vita, omni affectu 
te amemus, tibi serviamus, te unum metuamus, 
cupiamus unum. Serva, benigne Deus, quod su- 
perest hujus afflictse domus, et nobis parentibus 
bene illi praeesse, liberis bene parere, omnibus 15 
ad te se convertere da, ac benignus largire, per 
Jesum Christum Dominum nostrum Filium tuum 
/uiovoyevv cui una tecum et Spiritu Sancto tuo sit 
laus, gloria, decus, et triumphus elg alwva? alwvwv. 
Amen. 20 

iii. Kal. Mar. Videbatur mihi, ubi me semel 
collegissem, facile tolerabilis hic dolor, aspirante 
divina clementia. Sed quo plus labitur temporis, 
eo plus experior virium mearum infirmitatem. 
Tu enim, mea Philippa, ob oculos mihi semperr^s 
te desidero, te cogito. Tua vero mater tui desi- 
derio tabescit, solare illam, Deus seterne, et 
ne te offendamus nostra impatientia supplicibus 
et enixe rogantibus concede. Amen. 

Prid. Kal. Mar. Redire ad solennia paullo dili-3° 



4KAL.MAR.-5NON.MAR.] E$H M E PI AE2. 591 

gentius sumus conati ; secl, O Deus immortalis, 
pudet me infirmitatis mese. Vix possum libros 
aspicere, quin revocer statim ad cogitandum de 
dilectissima mea Philippa : meam dico ? atqui 
illa jam non mea; qui dederat, abstulit. Ejus5 
nomen sit benedictum. Tu vero, Deus seterne, 
et in altera vita, et in hac, tua benignitate nos 
prosequere. Amen. 

Kal. Mar. O Domine, Pater eirovpdvie, qui 
mensem dedisti inchoare, da perficere in tui ti-io 
more, et vitse castimonia. Da acquiescere in 
voluntate tua, et de Philippa nostra tibi potius 
gratias agere, quam impotenter dolere, per Jesum 
Christum cui una cum Patre et Spiritu Sancto 
sit laus et honos. Amen. \$ 

vi. Non. Mar. En rerum vicissitudinem ! Ante 
octo dies erepta mihi est, si tamen erepta, filia 
charissima, suavissima, amore parentum dignis- 
sima, Philippa mea. Hodie pene eadem hora e 
morbo, qui male nos habebat, convaluit Johannes 20 
noster, et nos cura liberavit. Deus seterne, da 
mihi, da uxori, in omni tua voluntate acquiescere 
ex animo. Scio, Deus seterne, indignum me, in- 
dignos meos, quos tuo aspectu digneris, sed in 
bonitate tua et merito Domini Jesu spes omnis25 
nostra est posita. miserere nostri, Deus sancte, 
cui una cum Domino Jesu et Spiritu Sancto sit 
laus et honos. Amen. 

v. Non. Mar. Parabamus nos, ut rediremus 
serio ad solennia : sed neque desiderium meae3o 



592 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

Philippse remittit adhuc, et operse Polybianse im- 
probe luxuriantur. Itaque nondum ita occupati 
sumus ut optaremus. benedic, Deus seterne, 
huic domui. Amen. 

iv. Non. Mar. Quid hoc est? Temporis longin-5 
quitas adeo Philippse mese non inducit oblivio- 
nem, ut desiderium augeat. Languor corpus oc- 
cupat ; manant per genas lacrimse. At tu, Deus 
immortalis, infirmitati mese et uxoris ignosce, et 
nos compone ad formam tua Lege praescriptam, 10 
nos, inquam, et nostros liberos. Amen. 

Gram. Leuderii Polono Patri commodavi. 

iii. Non. Mar. Tu quidem, benigne Deus, bene- 
ficiis nos provocas tuis : sed, Pater, da illud 
prsecipue, ut te debita reverentia colamus, et ini5 
tua voluntate acquiescamus, et quod de Philippa 
nostra tibi placuit, idem et nobis quoque penitus 
ex animo placeat. De beneficiis interim tuis, 
quse hodie, imo quotidie, experimur, gratias tibi, 
Deus, cui honos et laus ek alwva?. Amen. 20 

Prid. Non. Mar. Etiamne tam cito tantum vul- 
nus ? miserum me. O Deus seterne, da timorem 
verum tui nominis, da mihi, da uxori charis- 
simse, da liberis, te timere et revereri ut oportet. 
Amen. 25 

Non. Mar. Heri parum valebat filius ; nunc 
meliuscule. Deo laus, honos, et gloria. Amen. 

viii. Eid. Mar. Pene prseter spem gratos sum 
his diebus expertus eos, qui multum mihi tem- 
poris absumunt. Tua hsec, Deus, est benigni-3 



4N0N.MAR.-PR.EID.MAR.] E$H ME PI AE2. 593 

tas. Fac, Deus seterne, ego atque uxor et liberi 
beneficiis tuis h <p6/3w kcu Tpofxa) utamur. Amen. 

vii. Eid. Mar. Pars domus ad sacram synaxim 
hodie est profecta. Nos heic detenti sumus cum 
uxore ob varias caussas. Deum veneror, nostri5 
et nostrorum misereatur. Amen. 

vi. Eid. Mar. Libros hodie non vidimus, sed 
ad multos per Germaniam sparsos amicos literas 
scripsimus, et nostrum luctum illis communica- 
vimus. Deo sit laus et honos. Amen. jo 

v. Eid. Mar. Plus solito hodie promovi in penso 
Polybiano, cujus exitum da videre, qui solus 
potes, Deus immortalis. Amen. 

iv. Eid. Mar. Parum omnino hodie, etsi non 
cessavimus. Sed, Deus, quando id consequemur, 15 
ut avev rovSe rou (tkoXottos te colamus, et studiis 
invigilemus ? Da, Pater, piam, castam et tibi gra- 
tam vitam instituere. Amen. 

111. Eid. Mar. Etiam hodie filiam meam fusis 
lacrimis, quas mihi uxor expresserat, luxi : uti- 20 
nam sine offensa tua, Deus. Amen. 

Frid. Eid. Mar. Quid dicam ? Quo plures proce- 
dunt dies, eo acrior doloris sensus premit. Facio 
tibi, charissima Philippa, injuriam, qui lacrimis 
te prosequar, quse nunc sis apud Deum beata. 25 

2u Se, 3 iroXveXee Oeog, /m.r) Xoyll^ov rjjui.iv elg airKTTiav to 
o~(poSpov Trjs \v7rrjs TrjoSe, aXXa. eXeaipe Kajiie, koi tv\v 
(piXTaTrjv yvvaiKa, /ccu Ta Tekva, <jvv Trj oiKia iraa-r}, Sia 
^lrjcrov XpicrTOv, (p jmeTa o~ov r) So^a, to Te KpaTog ei$ 
alcovas twv aiwvcov. Amen. 30 



594 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

Eid. Mar. Ta ijKVKXia paucissimis horis, reli- 
quum amici tempus occuparunt. Ge$ $6%a Ka\ 
X<*pi$' Amen. 

xvii. Kal. Apr. Quod Deus felix et faustum 
faciat, ad sacram synaxim ferme iravoiKi imus.5 
Utinam proficiamus in cognitione veritatis, et 
utinam cognitionem illam opera bona sequantur, 
ipsi futura grata. Amen. 

xvi. Kal. Apr. T« iyKVKXia, etsi pensum Poly- 
bianum intermissum omnibus modis. Da opus 1 o 
molestum absolvere, Deus, et tibi iravoiKl ser- 
vire. Amen. 

xv. Kal. Apr. Adhuc obversatur memorise pa- 
rentum Philippa, olim nostra, quam velis, Deus, 
in sinum Abrahami recepisse. Amen. 15 

xiv. Kal. Apr. Ne nunc quidem ad solennia 
studia redire bona fide possum. Tu da, Deus, 
et huic domui benedice. Amen. 

XIII. Kal. Apr. Ta. ejKVKKia, rw Oew X a 'i° /? * 
'AjuLijv. 20 

xii. Kal. Apr. Ta ejKVKXia ut poteramus, quan- 
tum per gravem hunc meum et uxoris luctum 
poteram, et alias occupationes plurimas. ^O eXe- 

aipe fj/uias, w Oeog. 

xi. Kal. Apr. Ta iyKVKXia: Deo sit laus, Deo^s 
gloria. Amen. 

x. Kal. Apr. Uxor ad sacram synaxim hodie 
ivit, Dei beneficio, quem supplices ego atque illa 
oramus, ut tum reliquse benedicat familise, tum 
Annam filiolam ab eo morbo servet, cujus nobis3° 



EID. MAR.-PR. KAL. APR.] E4>H M E Pl AE2. 595 

oborta est suspicio ; quse nos cura non medio- 
criter exercet. Amen. 

ix. Kal. Apr. Ta eyKmXia, quantum poteramus. 

T(0 0660 X a P 1 ^' 

viii. Kal. Apr. Ta. ejKVKXia, sed non sine meo et 5 
uxoris luctu tui, mea Philippa, desiderio, etsi nos 
sane tibi, imo Deo Opt. Max., injuriam facimus, 
qui tuam tibi felicitatem invideamus. Non faci- 
mus, Deus seterne atque immortalis. Sed rqv 
<f)v<riKriv crropyhv ^wi/ tu nosti, Domine, qui ignosce, 10 
bonitatis omnis fons inexhauste, et huic domo 
benedic. Amen. 

vii. Kal. Apr. Ta eyKVKXia per Dei bonitatem, 
cui gloria et laus. Amen. 

vi. Kal. Apr. Ta eyKVKXia, quantum licuit. Tibi, 15 
Deus, honos et gloria. Amen. 

v. Kal. Apr. Nunquam occupatior fui, nun- 
quam minus aptus ad studia. Et scis tu caus- 
sam, Deus, qui da mihi atque uxori in tua 
voluntate acquiescere. Amen. 20 

iv. Kal. Apr. Tertia hora matutina hodie sur- 
rexi ; neque promovi tamen multum. Nam ubi 
illuxit, non defuerunt avocamenta. Miserere mei 
et meorum, Deus. Amen. 

iii. Kal. Apr. Ad sacram synaxim cum uxore et 25 
parte familise sum profectus, et magnopere sum lse- 
tatus, etsi postea reversum excepit qusedam nube- 
cula. Te specto, Deus, in te uno spero. Amen. 

Prid. Kal. Apr. Ta eyKwkia' sed admodum oc- 
cupati. Gew x«V* ? - Amen. 30 



596 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

Kal. Apr. Non male mensem inchoavimus, quod 
ad studia. Sed alia sunt, quse nos magis angant. 
Tu, Deus, nostris medere malis. Amen. 

iv. Non. Apr. Nunquam magis visit nos typo- 
graphus : sed textus Polybiani finem jam vide-5 
mus, Deo volente. 

iii. Non. Apr. Pensum acriter pro otio. Laus 
Deo. 

Prid. Non. Apr. T« eytcvicXia. Sed, Deus, da 
melioribus literis vacare, et ad proximam coenam to 
tuam nos rite prseparare. Amen. 

Non. Apr. Quod Deus fortunet, hodie cum 
uxore et parte liberorum ad prsediolum nostrum 
imus, ibi, Deo propitio, sacrse coense Domini com- 
municaturi, et ex tantis molestiis aliquid fortasse^ 
levamenti capturi. Tu, Deus seterne, nos deduc 
euntes, et redeuntes ; nobis et nostris, sive qui 
hic mansuri sunt, sive qui nobiscum futuri, aut 
alibi, semper ades, semper nos rege, et ad veram 
pietatem dicta, facta nostra dirige, per Jesum^o 
Christum Dominum nostrum, qui una cum Patre 
et Spiritu Sancto vivit et regnat ek alwvas. Amen. 

viii. vii. vi. v. Eid. Apr. Hodie e rusticatione 
sum reversus, Dei beneficio, non mediocri volup- 
tate ibi percepta ; et maxime quidem propter 25 
sacrosanctam Domini coenam, cujus eo loci su- 
mus facti participes. Laus Deo Opt. Max., qui 
servet et nos qui jam hic sumus, et uxorem cum 
parte familise, quse adhuc ibi hseret, non sine 
acerba recordatione perssepe suavissimse filise, 30 



kal. apr.-i8 kal. mai.] E<J> HM E PI AE2. 597 

quam te, Deus seterne, esse miseratum et sua 
illi peccata condonasse confidimus, et, ut ita sit, 
toto pectore exoptamus. Deus immortalis hanc 
domum protegat per Jesum Christum tov a\*j- 
Otvov a-coT^pa tov Koa-fjiov, cui una cum Patre ets 
Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 

IY. Eid. Apr. Ta eyKmXia. Oew tw 7ravapl<TT(p 

X<*pw> Amen. 

III. Eid. ApT. Ta eyKVKXia. Oew tco TravapicrTcp 

X«|0<?, qui me, uxorem, et liberos servet cum uni- 10 
versa domo. Amen. 

Prid. Eid. Apr. Ta ijKVKXia, et hodie literse a 
magno Scaligero : vellem et ab uxore. Te oro, 
Deus seterne, et illum, et illam, et nos omnes 
serves airrujLavTovs. Amen. 15 

Eid. Apr. Deo sit laus et gloria ; hodie sacrse 
synaxi hic in urbe interfuimus apud D. Legatum 
Anglise, Gallo pastore concionante. Uxorem cras 
expecto, te volente et faciente, Deus. Amen. 

xviii. Kal. Mai. Uxor hodie venit. Sed parum 20 
bene valens. Ego autem casu nactus epistolam, 
quam ad me scripserat Philippa mea aliquando, 
priusquam in morbum incideret, ita sum repente 
commotus, ut per lacrimas diei magnam partem 
exegerim. Utinam, Deus benignissime, tuum^s 
numen non offendam. Te certe txaKaplTiv filiam 
meam nunquam obliviscar, qui luctu absumerer, 
nisi confiderem in Dei clementia et merito pas- 
sionis Domini Jesu tibi bene esse et eh ixaKapwv 
X&pov esse te receptam. ita velis, Deus seterne 30 

F 



598 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

immortalis, et Pater benignissime, per Jesum 
Christum rov a-wr^pa rov koctiulov, cui una tecum 
et Spiritu Sancto honos et laus in seternum. 
Amen. 

xvii. Kal. Mai. Uxor graviter febre tertianas 
hodie laboravit. Et poterat me ea sollicitudo 
gravi dolore afficere, nisi te et opem tuam, 
Deus, spectarem. Ades, Deus, et nos serva. 
Amen. 

xvi. Kal. Mai. Uxor melius yaluit febri inter- 1 o 
mittente, quse utinam die crastina non nimis eam 
vexet. Hodie absolvi, quam pridem inceperam in 
duorum nobilium Polonorum gratiam, Aristotelis 
Nicomacheorum interpretationem. Deo sit laus 
et honos. Amen. 15 

xv. Kal. Mai. T« e-y/cwcAm, sed, Deum immor- 
talem, quantis cum difficultatibus ! Hodie verte- 
bam obscurissimam disputationem de compara- 
tione phalangis Macedonicse et legionis Romanse 
apud Polybium, ac pene eo necessitatis sum2o 
redactus, ut cogerer statim, ut quseque periodus 
erat versa, ad typographum eam mittere. Et 
tamen ita impedito oblata sunt propemodum 
plus quam unquam multa impedimenta. Illud 
lsetum quod tertiana charissimse uxoris videtur^j 
remisisse. Deo laus et honos. Amen. 

XIV. Kal. Mai. Ta ejKVKkia. 0ew \api<S. 

xiii. Kal. Mai. Gratias tibi, Deus seterne, quod 
pridem inchoatam Polybii versionem per mille 
impedimenta et inter luctus et lacrimas absolvi3o 



I7KAL. MAI.-4KAL. MAI.] E<i>H M E P I A E2. 599 

tamen hodierna die. da, Domine, quse super- 
sunt hujus operis ad umbilicum perducere et 
absoluto opere te laudare, tibi gratias agere posse 
per Jesum Christum Filium tuum, cui una tecum 
et Spiritu Sancto sit laus et gloria in seternum. 5 
Amen. 

xn. Kal. Mai. Ad sacram concionem profecti 
sumus quse habita in domo Legati Anglici. T<S 

Qecp -^(xpig. 

xi. Kal. Mai. Ta eyicvKXia utcunque : Gew x^P^- IO 

X. Kal. Mai. Ta eyKVKhia' Gew x^P ig - 

IX. Kal. Mai. Ta eyKwXia, 9e<£ x^P Lg > ^ 11 ^ nos 

servet et sanet parum valentes. Amen. 

Jai preste ce jourdhui a Monsieur TAmbassadeur 
d^Angleterre le pr. tome de Baronius. 15 

viii. Kal. Mai. Hodie, quod Deus fortunet, Po- 
litica Aristotelis cepi exponere, quem librum da, 
Deus, absolvere. Amen. 

vii. Kal. Mai. Ta eyicvKXia' tw Qew x<*p^ qui ser- 
vet hanc universam domum. Amen. 20 

vi. Kal. Mai. Ta ijKVKXia, sed, Deus, quantis 
cum incommodis et doloribus. Nam uxor con- 
suetis doloribus cruciatur. Tu illam serva, 
Deus, et libera prsesentibus cruciatibus. Amen. 

v. Kal. Mai. Die sacro pars familise ad sacram 25 
synaxim ivit, ego ob morbum uxoris remansi : 
quam tu, Domine, quod videris cepisse, sana, 
et valentem prsesta et nos omnes. Amen. 

iv. Kal. Mai. Uxor melius valet, Deo sit laus 
et honos. Mericus adhuc graviter segrotat ; sed3o 

f2 



600 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

de hoc quoque spe bona sum. Tu modo ades, 
Domine. Amen. 

iii. Kal. Mai. Ta ejKVKXia, rw Qecp x<*P l9 > q m P ro 
sua bonitate avertat scandalum ejus scripti a 
ministro brevi profecturi, quem ministri Gene-5 
venses ad incitas redegerunt. Certe multus in 
vita error versatur. Oeog 'IXem elrj. 

Prid. Kal. Mai. Deo laus et honos quod mensis 
est exactus. Ille det reliquam vitse partem feli- 
citer exigere. Amen. " 10 

Kal. Mai. Det Dominus mensem exigere, qui 
dedit inchoare. Ille regat nos, et nostra consilia, 
praesertim de profectione charissimse conjugis ea 
suggerat nobis quse futura sunt ipsi grata. Amen. 

vi. Non. Mai. Ta ejKVKXia. Sed turbat sorori5 
mira quadam perversitate, per quam neque illi, 
neque mihi, neque uxori licet esse quietis. O 
ingenium effrsenum ! Tu, Domine, hsec omnia ek 

ayaOov Kpive. Ameil. 

v. Non. Mai. Ergo KeKpirai de profectione cha- 20 
rissimse uxoris in Delphinatum. Ego raXaiTrcopog 
et illa ad tempus carebo, et domi quse non opta- 
bam videbo, et meam Philippam charissimam 
illam parenti utrique filiam non videbo. iEquum 
est, justum est, Domine Deus, quod vis, et quic-25 
quid vis. Solare, O Domine, me uxoremque, et 
da sanitatem tum nobis, tum liberis omnibus 
nostris per Jesum Christum Dominum nostrum, 
cui una tecum et Spiritu Sancto sit honos, laus 
et gloria. Amen. Ac quoniam hodie serio de3° 



3 KAL. MAI.-7 EID. MAI.] E<J> H M E PI AE2. 601 

itinere constitutum, Deum Opt. Max. veneror ut 
uxoris iter fortunet, eamque valentem ad valen- 
tes nos sistat. Amen. 

iv. Non. Mai. Uxor ad sacram synaxim hodie 
profecta est, et pars familise : ego remansi kwv 5 
aeKovri Qv/uLto. Deus seterne, respice hanc domum. 
Amen. 

iii. Non. Mai. Ne hic quidem dies a turbellis 
vacuus; et urget uxoris charissimse profectio, 
quam, Deus, serva euntem, redeuntem. Amen. i o 

Prid. Non. Mai. Literse propter uxoris iter : 
turbse varise : curse multiplices : nihil boni. det 
Deus in reditu uxoris omnia lsetiora. Amen. 

Non. Mai. Quod Deus Opt. Max. felix et fau- 
stum esse velit, uxor charissima itineri hodie se 15 
accingit, iter necessarium coacta suscipere. Te 
veneror supplex, Deus seterne, serves euntem, 
serves et redeuntem, et nos una iterum jungas 
ad nominis tui gloriam, utilitatem liberorum 
nostrorum et nostram. respice, Domine, lan-20 
guentem domum per Jesum Christum Dominum 
nostrum, qui una tecum et cum Spiritu Sancto 
vivit, regnat, et triumphat in seternum. Amen. 

viii. Eid. Mai. Ta ejKVKXia, sed mirifice nos ha- 
bet sollicitos uxor charissima propter hasce plu-25 
vias continuas. Tu, Deus seterne, illam serva et 
nos omnes. Amen. 

vii. Eid. Mai. Ta eyKVKXia, et literse hodie Lug- 
duno satis leetae de negotiolo ex animi senten- 
tia ibi confecto. Sed pluvise assiduse macerant.^o 



602 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

me sollicitum de uxore, quam serva, Deus 
eeterne, et totam domum. Amen. 

vi. Eid. Mai. Ta eyKmXia : literse ad amicos : 
sollicitudo de uxore, quam, Domine, mihi et 
liberis serva. Amen. 5 

v. Eid. Mai. Tw Qew x«/°^> quod ad sacram 
synaxim feliciter [ivi] hodie, et feliciter redii, etsi 
pars diei vento et pluvia fuit infesta. Utinam 
pari felicitate hodierni diei iter uxor confecerit: 
quod et opto, et spero ev Kvpiy, <£ S6^a Ka\ x«i° (? - I0 
Amen. 

iv. Eid. Mai. Ta eyKVK\ia, sed a prandio Kei/mtjXia 
invisimus civis Parisiensis Petsegle, ubi mirum 
quam multa miranda viderimus. Bea x<*pw, qui 
et uxorem et nos servet. Amen. 15 

Preste au Pol. Epist. Cic. et Dionys. Halic. 

iii. Eid. Mai. Deum immortalem ! Quantam 
facio non aliquando, sed semper, et continuam 
jacturam temporis? Vix unam aut alteram ho- 
ram quotidie mihi vivo. Domine, medere in-20 
commodis tot meis, sed animo potius medicinam 
facito meo ac meorum. Redde et, si placet, 
uxorem. Amen. 

Prid. Eid. Mai. Gratias tibi, Domine Jesu, quod 
charissimse uxoris literas habui hodie. Quan^ 
putabam longe abesse aquse morantur ad Mon- 
temargi. Tu, Domine, duc, et reduc salvam et 
airrnxavrov. Amen. 

Eid. Mai. Ascensionis Dominicse memoriam 
non plane ut volebam, sed, ut poteram, cele-30 



6eid.mai.-iikal.jun.] E$HMEPIAE2. 603 

bravimus. Oew x^P 1 ^ W& uxorem et nos omnes 
servet. Amen. 

xvn. Kal. Jun. Nunquam ita fui occupatus. 
Plane succumbo oneri : vires me deficiunt, eo 
magis, quod abest charissima uxor, quam tu, Os 
Deus, mihi redde, et tot liberos male habentes 
redde sanitati per Jesum Christum Dominum 
Filium tuum ; cui una cum Patre et Spiritu 
Sancto sit laus et honos. Amen. 

xvi. Kal. Jun. Ta ijKVKXia, et, ut semper, aliis«o 
non nobis vivimus, utinam, cum aliquo fructu 
publico. Velit hoc Deus, qui servet nos, servet 
uxorem, et totam domum. Amen. 

xv. Kal. Jun. Pars familise Charantonem pro- 
fecta ; ego mansi valetudinis caussa, quam, 1 5 
Deus, mihi ac meis firma. Uxorem cum primis 
mihi redde, si placet. Amen. 

xiv. Kal. Jun. Ta ejKVKXia per varias molestias 
et sollicitudinem de uxore ingentem, quam, 
Deus, serva, et nos cum illa. Amen. 20 

xiii. Kal. Jun. Ta ijKVKXia, et de uxore lenis 
aliquis nuntius, sed propemodum aSeo-Troros. Quic- 
quid hujus sit, confido, O Deus, in bonitate tua. 
Neque spes mea, scio, confundetur. ades, Do- 
mine Jesu. Amen. 25 

xii. Kal. Jun. Hodie cathartico sum usus, quod, 
oro Deum, ut sit ex usu. Serva etiam, £ a-w-fep, 
hanc domum et uxorem duc, reduc. Amen. 

xi. Kal. Jun. Ta eyKmXia. Oew \apiq, qui pro sua 
bonitate uxorem nosque omnes servet. Amen. 3° 



604 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

x. Kal. Jun. Td iytcvickia. Atque hoc die literas 
ab uxore accepi quse molestissimum iter sana 
confecisse ait. gratias tibi, Deus seterne, qui 
noster es o-wrrjp, noster auxiliator. In te spes 
nostra, in te solatium omne nostrum in adversis. 5 
Te supplex oro, des brevi ire, redire, salvam ad 
salvos per Jesum Christum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria. Amen. 

ix. Kal. Jun. Ne meliora cogitaremus, et ad 
crastinam actionem nos pararemus, ut par erat, i o 
amici nos impedierunt, qui totum diem nobiscum 
fuerunt, et ne nobis frueremur impedierunt. Det 
Dominus veniam delictis meis et meorum. Amen. 
Amen. Qui etiam uxorem servet, reducatque, et 
nobis propitius faveat. Tevoiro, yevoiro. l 5 

viii. Kal. Jun. Ad sacram synaxim et coenam 
Christi Domini hodie profecti cum universa fa- 
milia propemodum Christi corporis participes 
sumus facti beneficio ipsius dtydrov dfydrw. Det 
Dominus Jesus mihi, uxori, et universse domui^o 
sic frui hoc beneficio, ut operibus bonis Christi- 
anos nos probemus, et wda-y cnrovSfj Kal lULtixdvp ipsi 
placere studeamus, et placeamus. Det etiam 
Deus pro sua bonitate evoSovv hanc domum : ser- 
vet uxorem absentem, ac reducat, servet nos^s 
omnes in timore nominis sui ejuLTrpoo-Oev avrov irepi- 
Trarovvras per Jesum Christum Dominum, cui una 
cum Patre et Spiritu Sancto sit honos, laus et 
gloria. Amen. 

vn. Kal. Jun. Nihil jam per aliquot dies ab3° 



I0KAL.JUN.-3KAL.JUN.] E<£H M E PI A E2. 605 

uxore literarum accepi. Doleo, et sollicitus sum : 
sed essem multo magis, nisi in te, O Deus, spes 
omnes meas locatas haberem cum de csetera vita 
universa, tum de chari illius capitis conserva- 
tione. illam mihi, me illi serva, et nostros5 
omnes nobis per Jesum Christum Filium tuum, 
cui una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit 
laus, gloria et honos eh alwa$ ah»ww. Amen. 

vi. Kal. Jun. Ne nunc quidem ab uxore quic- 
quam. Itaque uror curis et anxietate. Sed tu 10 
aderis, Deus. Amen. 

v. Kal. Jun. Ecce novam sollicitudinem : nam 
enecat me silentium uxoris ex quo Lugdunum 
venit. O medere meis curis, Deus Opt. Max. 
Amen. 15 

iv. Kal. Jun. Dominus Deus sollicitudine hac 
et tanta molestia liberet, servata ac mox, si 
placet, reddita uxore, cujus de statu adeo nunc 
torqueor. Ille mihi, illi, et omnibus meis adsit 
per Jesum Christum Filium suum, cui una cum 20 
Patre et Spiritu Sancto sit honos et gloria eh 

aiwvag alcovwv. Amen. 

iii. Kal. Jun. Certe respexisti me, Deus immor- 
talis, et vitam mihi reddidisti, quam silentium 
uxoris, uti videbatur, pene jam eripuerat. Illass 
vero scripserat, et de beneficio a te accepto me 
fecerat certiorem : hodie illas accepi literas : quo 
nomine tibi, Deus seterne, gratias supplex ago, 
teque veneror, ut, quam hactenus duxisti, porro 
pergas ducere, ac reducas. Exaudi vota mea per3° 



606 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

Jesum Christum, cui una cum Patre et Spiritu 
Sancto sit laus et honos. Amen. 

Prid. Kal. Jun. Ta ijKvicXia' Deus servet uxo- 
rem et totam domum. Amen. 

Kal. Jun. Te veneror supplex, Deus seterne, qui 5 
dedisti mensem inchoare, des absolvere feliciter, 
et in tui nominis (p6f3w Kal Tpo^w. Redde mihi 
rhv TpnroOtjTov conjugem : serva kirr^iavTov hanc 
domum, et benedic liberis, sorori, omnibus per 
Jesum Christum Dominum nostrum, qui unaio 
cum Deo Patre et Spiritu Sancto ante secula 
in secula seculorum vivit, regnat et triumphat. 
Amen. 

iv. Non. Jun. Ta iyKVKXia. Tc3 Oew xapis, qui uxo- 
rem et nos servet. Amen. 15 

iii. Non. Jun. Ta eyKVKXia. Incipit recrudescens 
sollicitudo de uxore, quam, O Deus, redde nobis. 
Amen. 

Prid. Non. Jun. Ta eywKXia Dei beneficio, qui 
charissimam mihi servet uxorem et totam do-20 
mum. Amen. 

Non. Jun. Quam longum nobis tempus esse 
incipit, cum cessant nuntii de uxore? Et tamen 
ne exspecto quidem, nisi postquam Lugdunum 
redierit. Satis bene mecum agetur, si tu illam.25 
mihi serves, O Deus, quod ego te suppliciter oro. 
Amen. 

viii. Eid. Jun. Accepi hodie ab uxore binas lite- 
ras csetera lsetissimas Dei beneficio, sed eo tristes, 
quod vexationem illius narrant ex equitatione. 3° 



pr.kal.jun.-4eid.jun.] E<f>H M E PI AE2. 607 

Itaque sum vehementer sollicitus. Sed, Deus 
seterne, in te spem pono et fiduciam meam. Te 
oro supplex, illi ades et nobis. Amen. 

vii. Eid. Jun. Etiam hodie ab uxore literas ac- 
cepi, ut non possim ego de ejus valetudine magis 5 
esse sollicitus quam ipsa est de mea. Deum im- 
mortalem supplex veneror, servet illam, servet 
me et nostros omnes ad gloriam suam : eumque 
in finem brevi illam mihi reddat. Amen. 

vi. Eid. Jun. Ego, soror, filius, item Isaacusio 
cum parte familise ad sacram concionem sumus 
profecti, et utramque audivimus Charantone, pars 
altera familise in Urbe apud Legatum Anglicum. 
Gratias igitur tibi, Deus, qui et hsec x a P^ cr i ULaTa 
TrveviuaTiKa ssepe largiri mihi meisque dignare, 15 
et uxorem air^avTov reddere mihi per Jesum 
Christum Filium tuum, cui una tecum et Spi- 
ritu Sancto sit honos et gloria ek alwvas alwvcov. 
Amen. 

v. Eid. Jun. Quam languerem, quod cessent2o 
literse ab uxore, nisi in tua, Deus, bonitate et 
misericordia spem meam omnem repositam habe- 
rem. Te, Deus seterne, oro, adsis mihi, meisque, 
et illi nominatim sis propitius. Amen. 

iv. Eid. Jun. Etiamne hodie turbellas ? Sane : 25 
eo nempe nomine, quod de rebus sororis Gene- 
vensibus qusedam didici hodie, quse mea multum 
interesset aliter esse gesta. Sed hsec Deus vi- 
derit. Te, Domine, oro, obtestor, ut benedicas huic 
domui, et uxorem ut mihi reddas. Amen. 3° 



608 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

iii. Eid. Jun. T« iyKVKkia. Sed, O Deus immor- 
talis, sollicitudine hac de uxore me libera, eam- 
que mihi restitue, et me meosque omnes serva. 
Amen. 

Prid. Eid. Jun. Ta iyKv^Xta, et studiis quidem 5 
non pessime fortasse consultum : sed crescit 
anxietas de uxore, quam, Domine, nobis resti- 

tue a-KrifxavTOv. YivotTO, yivoiTO. 

Eid. Jun. Ta iyKVKXta, Ka\ 7ro\\r} o~ot, w Oeo9, h 
yapts, a\X iXiatpe, cova^, Ka\ Tr)v (ptXTaTrjv yvvaiKa (pv-10 
\aTT€ airrifj.avTOV, Ka\ avTr)v evoScocov. Nai, 6 Oeo?, Sta. 
'Irjo-ov ^KpiaTOv tov afxa tw TLaTpl Oeop Kal 'Aytop Hvev- 
imaTi toov oXoov KpaTovvTog. 'A/mrjv. 

xyiii. Kal. Jul Lseter an doleam incertus sum. 
Literas hodie ab uxore summse pietatis et affec- 1 5 
tus in me maritalis accepi, quo nomine quantas 
tibi, Deus, et agam et habeam gratias non 
invenio. Sed angor et crucior animi, cum de 
reditu t?? ^fXraV^? cogito. Adeo me tot diffi- 
cultates terrent, et sollicitum habent. Confugio2o 
igitur ad te, Deus, et opem te peto. ades, 
et illi sis propitius mihique ac meis per ? Jesum 
Christum Filium tuum, cui una tecum et Spiritu 
Sancto sit laus et gloria el$ aicovas alwvoov. Amen. 

xvii. Kal. Jul. Ad sollicitudinem de uxore in-25 
gentem et pene oVXi/toi/ Ka\ avvrroa-TaTov accedit 
cura de filiola Anna quse febri gravissima heri 
correpta nunc quoque irvpiTTet. Te veneror, om- 
nipotens Deus, serves et matrem et filiam et 
domum universam per Dominum Jesum, cui una3c 



3EID.jun.-J2kal.jul.] E4>HMEP1AE2. 609 

cum Patre et Spiritu Saucto sit laus, gloria, et 
honos. Amen. 

xvi. Kal Jul. Gratias tibi, Domine, quod solli- 
citudine de filiola me liberasti, sed uxoris caussa 
angor et crucior animi supra modum. ades,5 
seterne Deus, et illam nobis redde salvam salvis, 
per Jesum Christum, cui una cum Patre et Spi- 
ritu Sancto sit laus et gioria. Amen. 

xv. Kal. JuL Adhuc suspensi et animi dubii 
hseremus. Nihil enim de uxore intelligimus, 10 
quam, Deus, serva, et reduc ad nos. Amen. 

xiv. Kal. Jul. duram conditionem exspec- 
tantium ! Ego qui de uxore nuntios aut literas 
expecto, non vivo, sed vitam traho : non quia 
difndam, Deus Opt. Max., tuee benignitati et cle- 1 5 
mentise, sed quia longa tua erga nos patientia 
incipit jam mihi suspecta esse. Quid enim miseri 
facimus, nisi te provocare et lacessere? be- 
nigne Deus, fac nos alios, et finge nos tibi gratos. 
Cor, inquam, mihi, uxori et nostris da novum, 20 
tibi penitus deditum. Da etiam hoc et mihi et 
uxori, ut brevi hac molestia liberemur, et, ea 
reversa, feliciter gratias tibi immortales atque 
gratissimas agamus, per Jesum Christum Domi- 
num nostrum Filium tuum, cui una tecum et2 5 
Spiritu Sancto sit honos, laus, et gloria. Amen. 

xiii. Kal. Jul. Domine Deus, quo me vertam, 
nescio : ita curis conficior propter uxorem, quam, 
Deus, serva, et mihi restitue. Amen. 

£11. Kal. Jul. Et hunc quoque diem frustra3° 



610 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

expectando consumsimus. Nam de uxore nihil, 
ne nunc quidem. Te, Deus seterne, supplex ve- 
neror, serves illam, reducas illam, et nos omnes 
valentes prsestes per Jesum Christum Filium 
tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto sit laus5 
et gloria. Amen. 

Fouberto cuidam Divionensi libellum qui epistolam 
Nysseni Gregorii continet hodie dedi utendum avaib&s 
rogatus. 

xt. Kal. Jul. Deum immortalem! quanta cum 10 
serumna literas ab uxore charissima expecto ! 
Sed venient, spero, et mox ipsa feliciter. Ita 
velis, Deus seterne, qui solus potes, nostram im- 
prudentiam vertere in occasionem glorificandi tui 
nominis, quod ut facias, supplex tuum, Deus Opt. 15 
Max., Numen veneror per Dominum Jesum, cui 
una tecum et Spiritu Sancto sit honos et laus ek 

aicovag alcovcov. Amen. 

x. Kal. Jul. Me quidem languor hic et inex- 
plicabilis de uxore sollicitudo conficit : yevrjO^Tco 20 
Se to Qe\riiJ.a crov, w Kvpie. Ego vero scio dignum 
me quem tua justitia absumat, potius quam ut 
tua clementia me sublevet. Sed sperabo tamen, 
Deus, in bonitate tua. ades igitur, Pater 
€7rovpdvte, et me doce vias tuas, me ac meos firma^s 
in veritatis professione. Redde etiam uxorem, 
et e longo itinere salvam praesta, ac brevi redu- 
cem, per Jesum Christum Dominum nostrum t6v 
imovoyevZ] Filium tuum, cui una tecum et Spiritu 
Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 30 



II KAL. JUL.-9 KAL. JUL.] E<i>HM E PI AE2. 611 

ix. Kal. Jul Nse vita hsec mihi certe serumna- 
rum plena est et molestissimarum molestiarum. 
Ad languorem illum quem affert uxoris absentia, 
et de ejus statu sollicitudo, cui vix jam par sum, 
accedit molestia liticulae ab impudentissima mu- 5 
liercula mihi concitatse. Quando maxime ssevie- 
bat hiems, impetravit ab uxoris pietate et facili- 
tate nequam mulier, ut quoniam locatitia domo 
exeundum erat, nec quo se verteret sciebat, par- 
tem domus nostrse illi concederemus ad mensem, 10 
quod etsi gravatim uxor faciebat, pietatis tamen 
caussa lubenter assensum dedit. Mensem excepit 
alter mensis. Et ecce mensem jam fere septi- 
mum, ex quo impudentissima mulierum nos ducit. 
Ad extremum cum urgeretur, frontem perfricuitis 
et negavit facturam. Quid improbius ? Quid im- 
pudentius ? Quid audacius ? Hi sunt fructus pie- 
tatis fictse. Igitur ut ad sanam mentem illam 
redigeremus publica auctoritate agendum fuit 
nobis; atque id negotium hodie inchoatum est2o 
magno sane cum dolore meo, qui toties cogor de 
injuriis eorum conqueri, qui se inter reformatos 
familiam ducere volunt videri. Tu nostri mise- 
rere, Deus, et mentem serva rectam inter tot 
ireipaa-fjLovg. Etiam illud te oro supplex, Ut UXO-25 
rem salvam atque incolumem ad salvos reducas, 
et etiam in eo tui laudandi materiam nobis duis. 
Amen. Hsec scripseram, cum allatse sunt Geneva 
literse variis de caussis molestse. Nam et vete- 
rum malorum ro evSov Sdicpvov eyeLpovcriv, et nescio 30 



612 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

cujus morbi uxoris fit mentio, quod ne sirit Deus 
Opt. Max. Et sane deprehendi eum nuntium ha- 
bita ratione temporis esse vannm. Itaque repente 
perculsus, mox sum recreatus. Atque utinam, 
Domine, brevi hac anxietate liberatum tu me5 
velis. Amen. 

viii. Kal. Jul. Nos quidem hodie literas vidimus 
in quibus valere uxor dicitur: sed neque illse 
satis certse, neque hoc nobis satisfacit, qui ab ea 
literas expectamus. da illas nobis, aut ipsam 10 
potius, Deus seterne. Hodie rescivi de Foberto 
advocato Divionensi, fele libraria, trium literarum 
homine, qui nuper librum a me mutuatus manu 
mea multum adnotatum, turpiter abiit non red- 
dito libro, 6 aXirrjpios. Hsec hominum fides. Ite-15 
rum te veneror, Deus, adsis uxori redeunti. 
Amen. 

vii. Kal. Jul. Angor et vehementer quidem : 
necdum enim de uxore quicquam intelligo. Sed 
quia ita tu vis, Domine, ego quoque volo. TU20 
modo illam serva, et valentem valentibus redde. 
Ita velis, Domine Jesu. Amen. Te quoque oro, 
labantem rem familiarem sustineas, qui solus 

potes. Yevoiro, jevoiTO. 

vi. Kal. Jul. Etiamne tu siles adhuc, & (j)i\T<xTrj ? 25 
Certe hic tuus mos non fuit. Itaque crucior 
animi, dum caussas hujus silentii exputo, et apud 
me qusero. Tu, Domine, serva illam, serva me 
et meos. Amen. Illud certe hodie jucundum fuit 
quod Josias Mercerus in hasce sedes immigravit. 30 



8kal.jul.-jkal.jul.] E4>HMEP1AE2. 013 

Opto bene illi, bene mihi, qnod et spero ev tw 
Kvplcp. Amen. 

v. Kal. Jul. Deum immortalem ! quantus hic et 
quam longus cruciatus, quem tua caussa expe- 
rior, <$ cpiXrdrr] ! Mensis est, cum ignoro tuum sta- 5 
tum ex tuis literis. libera me hac serumna, 
Deus seterne, et nostra peccata tege, ac domo 
huic benedice. Amen. 

iv. Kal. Jul. duram et miseram conditionem 
meam, qui longum adeo tempus de tuo statu, io 
meum cor, incertus manere cogor ! Et faciet 
quidem, spero, Deus Opt. Max., ut mei omnes 
vani sint metus. Cseterum ego, dum quod res 
est ignoro, dies, noctes, varia fingo, quse possunt 
accidisse, cur nihil de te, mea dilectissima, intel- 1 5 
ligam. Itaque vitam prorsus vivo 11011 vitalem, 
plane non vitalem, nisi Deus pro sua infinita 
benignitate utriusque nostrum misertus aut nos 
iterum conjunxerit, aut utrumque de statu utri- 
usque fecerit esse certiorem. vota nostra ex-20 
audi, Deus seterne, per Jesum Christum Dominum 
Filium tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto 
sit laus et gloria. Amen. 

iii. Kal. Jul. Concioni eruditissimi viri Molinsei 
magna cum voluptate animi hodie interfui : eo- 25 
que nomine ago tibi, Deus, gratias immortales. 
Sed, benignissime Pater, quamdiu in hac solli- 
citudine ac squallore isto me relinques? Nam 
vita mihi semper acerba erit, donec de charis- 
sima et fidelissima uxore aliquid intellexero. Te3o 

vol. 11. c T 



614 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

supplex veneror, Deus seterne, prsesta illam va- 
lentem, da facultatem redeundi, duc, et perduc 
ad nos redeuntem, ut ea reversa, ego atque illa, 
et domus tota tibi gratias agamus, tuum nomen 
laudemus, et omnibus modis tibi $4peiv eirlripaS 
conemur in dies magis magisque. Ita velis, 
Deus, per Jesum Christum, Dominum Jesum, tov 
o-wTvpa tov KocriuLov ; cui una tecum et Spiritu 
Sancto sit honos, laus, et gloria. Amen. 

Prid. Kal. Jul. Etiamne mensis o\os kcu ira? est to 
elapsus, priusquam scire potuerim quis tuus, w 
<pi\TaTr), toto hoc uiense fuerit status ? Est sane : 
neque ego, quid dicam, quid suspicer, quid spe- 
rem, scio. Hoc unum scio, sequum justumque 
esse, ut omnia velim, quse tu, Deus immor-15 
talis, me volueris velle. Te supplex veneror, 
serves illam mihi et liberis nostris, et nos cum 
illis. Amen. 

Kal. Jul. Principio mensis hujus veneror sup- 
plex Deum omnipotentem, ut det mihi, det mese, 20 
det meis hunc exigere h <p6/3(p Ka\ Tp6fj.y tov Ku- 
plov det omnem deinceps vitam sic instituere ut 
pios decet ; det denique mihi, uxorique et liberis 
nostris exitum videre hujus molestissimse mo- 
lestise. Languemus enim hic omnes, ego maxime 25 
propter diuturnam absentiam uxoris charissimse 
et longum hoc illius silentium. Illa sine dubio 
vel dolore meo dolet, etiam si niliil esset aliud, 
quod male ipsam haberet. Domine Deus, serva 
illam nobis et nos illi : me illamque, owe^>, 3^ 



PR. KAL. JUL.-PR. NON. JUL.] E<t>H M E PI AE2. 615 

respice propitius, et hoc ingenti cruciatu me 
illamque leva per Dominum Jesum Christum 
Filium tuum unicum tov tov k6(t/ulov a-ioT^pa, cui 
una tecum et Spiritu Sancto sit laus, decus et 

gloria el<s Tovg aioovag toov alwvwv. Ameil. HcCC 5 

scripseram, cum illa tamdiu expectata uxor 
rediit salva atque incolumis, quse etsi parum 
ex animi sententia sui meique res confecit, eo 
tamen ipso quod salva rediit ingentem tibi, O 
Deus, gratias agendi occasionem mihi attulit. 10 
Tibi igitur, sancte Deus, Pater clementissime, 
gratias gratissimas. Tu illius meaque vota ex- 
audisti. Tu pro tua benignitate da nunc ita 
vitam instituere, ut dicta factaque nostra ad tui 
nominis gloriam semper referantur per Jesumij 
Christum Dominum nostrum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 

vi. Non. Jul. Horrenda rei familiaris damna 
hodie cognoscebam, et vel eo monebar, ut magis 
magisque in dies tibi, Deus, confiderem, quod, 20 
Soter, da mihi, mese ac meis. Amen. 

v. Non. Jul. Quam vereor ne <k kvjjl(xtwv Kvfxa^a 
me excipiant. Sed nihil eveniet, nisi quod Deus 
voluerit, cui honos et gloria. Amen. 

iv. Non. Jul. Ta ejKVKXia per varias occupa-25 
tiones. T<£ Qew x^P 1 ^ 

iii. Non. Jul. Ta eyKVKXia, etsi, O Deus, quantis 
cum molestiis? Secl dabit, spero, Deus tot mo- 
lestiarum exitum. Amen. 

Prid. Non. Jul. Diem sacrum Deo, hei mihi, 30 

g2 



616 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

non, ut optabam, transegi, sed per varias /SuoriKas 
curas et necessarias. Deus, ignosce, et da meliora. 
Amen. 

Non. Jul., VIII. Eid. Jul. Ta ejKVKXia' rcp Qecp xdpis. 

vii. Eid. Jul. Ta iyKVKXia. Itaque, Deus se-5 
terne, quas ego miser tibi gratias agam ? Nam 
post tot animi cruciatus et vivimus, et valente 
uxore liberisque maximas cur tibi gratias agam, 
caussas habeo. Tibi, Deus seterne, honos, laus et 

gloria el 9 aiwvag atccvm: Ameil. 10 

vi. Eid. Jul. Infelicem vitam ! Mecum est illa, 
quam tantopere amo, quam tantopere optavi. Et- 
alia tamen me cruciant, quse tu nosti, Domine, 
qui medere malis hujus domus, supplex te adoro. 
Amen. 15 

iv. Eid. Jul. Ta ejKVKXia, et molestissimus qui- 
dem labor in colligendis fragmentis Polybianis. 

Tw Oeu) yapis. 

111. Eid. Jul. Pars familiae ad sacram synaxim 
profecta. Ego cum uxore et liberis remansi ne-20 
cessario. Utinam esset major facultas fruendi 
cibo illo divino, auditione concionum ; sed vitam 
vivimus in multis parum ex voto. Deus nostri 
misereatur. Amen. 

Prid. Eid. Jul. Ta eyKVK\ia, rw Qeco yap 1 ?' 2 5 

Eid. Jul. Ta eyKVKXia, Dei seterni gratia atque 
beneficio. Illi honos et gloria. Amen. 

XVII. Kal. Aug. Ta eyKVKXia, tco Qetp X a V f? ' 

xvi. Kal. Aug. Ta ejKVKXia. Et hodie intermis- 
sum pensum Polybianum absoluta editione textus3o 



non.jul.-I3KAl.aug.] E* H M E PI AE 2. 617 

cum versione et fragmentis, quo nomine rfj -n-ava- 
y[a TpidSi grates ago gratissimas. Det Dominus 
Jesus absolvere quod superest. Amen. 

xv. Kal. Aug. Td eyKvicXia, et quidem cum sum- 
ma voluptate et domo benedictione Domini flo-5 
rente, quse sit utinam perennis. Amen. 

xiv. Kal. Aug. Adhuc ra eyKVKXia quantum per 
valetudinem non optimam licebat et curas varias. 

Tw 0e<5 )(dpig. 

xni. Kal. Aug. Deum immortalem, virepdppriTov, 10 
virepdyaQov ! Quo ego ore tuam hodiernam benig- 
nitatem prsedicabo ? Optarem quidem hoc saltem 
modo grati animi testimonium aliquod posse tuse 
Majestati, Deus sancte, exhibere. Sed obruit 
me multitudo pariter et magnitudo tuorum in 1 5 
me beneficiorum. Hic dies vel unicus mihi meis- 
que luculentum tuse bonitatis est argumentum. 
Hodie mane sic domo sumus profecti, ego, uxor, 
filius natu maximus Johannes, et ille setate 
proximus Mericus, cum sorore, quasi audituri 20 
utramque concionem Charantone, ac mox iterum 
navi redituri. Nam et eundo adverso flumine 
deferri consilium fuerat. In portum ut ventum, 
etsi necdum septima erat audita, nullam navim 
invenimus prseter monocroton unum male in-25 
structum, ac ne linteamine quidem tectum, uti 
est moris. Dubitavimus quid facto esset opus, 
Sed mox vicit omnes difncultates cupiditas officio 
pio fungendi. Ingressi igitur sumus, quod super- 
erat, monocroton, vel potius lintreiru Navicu-^o 



618 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

larius, qui lintrem regebat, ut de ripa naviculam 
et nos in ea traheret, mox est egressus, et helcio 
arrepto facere quod instituerat cepit. Jam pars 
major itineris erat confecta, cum navigium majus, 
quod pariter equi duo validi helciariis trahebant, 5 
lintrem nostrum consequitur temere fluitantem 
et huc illuc volitantem. Hic enimvero Dei im- 
mortalis auxilio prsesenti opus habuimus, et Nu- 
men illius prsesens sumus experti. Nam prora 
a tergo instantis navigii lintrem nostrum obruit, 10 
atque ita statim demersit, ut aqua oppleretur ac 
sidere inciperet. Actum erat de vita omnium, 
qui in lintre eramus, nisi auxilio atque ope di- 
vina essemus servati. Et soror quidem ac filii 
non difficulter in navigium illud majus se rece-15 
perunt, adjuti ab iis, qui nostri periculi specta- 
tores erant. Ego et uxor simul sedebamus, et 
simul a periculo sumus deprehensi. Illam ego 
repente animadverti inter illum strepitum supi- 
nam sic jacentem, ut pars corporis in lintre esset2o 
aqua referto, pars in Sequana flumine. Fateor 
tam chari capitis periculo gravius commotum 
me, ita tamen ut mens mihi constaret. Itaque 
manu illi porrecta et totis animi corporisque viri- 
bus connisus ad eam sublevandam, effeci, Deo 2 5 
volente et juvante, ut qui erant in majore navigio 
prehendere illam possent, et prehensam attra- 
here. Atque ita factum est, ut hoc pacto uxor 
charissima periculo huic quidem sit erepta. In- 
fanti quem utero gestat ego atque illa male3o 



13KAL.AUG.] E<f>HMEPIAE2. 619 

metuimus. Nam ut mater servaretur et dum in 
majorem navem sustollitur, necessario in ventrem 
fuit illi incumbendum. Sed heic quoque, spero, 
propitium Deum Opt. Max. experiemur. Enim- 
vero dum saluti uxoris consulitur, ego qui jam5 
salutarem navem utraque manu prehenderam, 
aversus ad curam uxoris meam salutem negligo. 
Itaque post illam salvam ego summum adeo peri- 
culum. Nihil propius factum, quam ut eo casu 
interirem. Sed me quoque idem Deus respexit, 10 
et clamoribus uxoris excitati, omnes qui aderant 
(et ipsi sane sponte curantes) non ante quieve- 
runt quam ego quoque in tutum sum receptus. 
Ita ego, uxor, filius Johannes, itemque alter filius 
Mericus, cum sorore pene jam absorpti, e faucibus 15 
Orci sumus erepti ; neque prseter alicujus pecu- 
nise impensam ullum aliud fecimus damnum, nisi 
quod librum Psalmorum amisi, mihi unice cha- 
rum vel eo nomine, quia illum ipsum librum pro 
munere sponsalitio uxori dilectissimse olim dede- 20 
ram ; et postea eo semper eram usus annos prope 
jam duos et viginti. Erat ille liber in manibus 
cum periculum adiimus. Nam quod meminisse 
juvat, more sibi familiari uxor canendi unum 
alterumque psalmum eMa-ijuov dederat mox ut25 
navim fuit ingressa : et nonagesimum primum 
jam absolveramus, atque in nonagesimi secundi 
versu septimo cum maxime eramus quando lin- 
ter concussus est noster. Ita liber Tf/xaX^eWaro? 
de manibus mihi excidit cum Novo Testament0 3o 



620 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

Grseco, quem librum paullo post bene madidum 
recepi. Possum ev Kvpiw KavyaarQai et illud poetse 
usurpare, Deus me tuetur: utinam vere illud 
quoque possim addere, Deo pietas mea cordi est. 
Hoc tu prsesta, Deus seterne, et veram pietatems 
me atque meos doce : fac te in dies melius ac 
propius noscamus, te vereamur unum, tibi ser- 
viamus, et servire gaudeamus, freti koi fj.era itXtj- 
po<poplas 7re7roi06reg neque mihi, neque uxori, ne- 
que meis tempore necessario defuturum tuum 10 
auxilium. Da hoc serio credere, Deus sancte, 
per Jesum Christum filium tuum unicum tov tov 
kociulov a-corrjpa, cui una tecum et Spiritu Sancto 
sit honos, laus et gloria. Amen. Juvat Kara 
XeTTTov tanti casus meminisse. Multa enim oc-15 

CUrrUllt sillgularis Dei Trpovola? Kal tt^oo? ^m evvoiag 

certa documenta. Jam primum illud non leve, 
quod, quum ego atque uxor constanter decrevis- 
semus liberos omnes nostros simul ad sacram 
avva^iv adducere, contra voluntatem nostram, sed, 20 
ut interpretamur, ovk adeei, evenit, ut minimus na- 
tu filius et tres filise, vestibus nondum confectis 
quas erant sumpturi novas, remanerent. Doluit 
nobis cum proficiscebamur, quod non poteramus 
voti alioquin pii fieri compotes. Postea cum pene 25 
subversus est noster linter, et nos segre servati, 
gratias Deo egimus ego atque uxor, quod non 
omnes reperti essent nobiscum liberi nostri. Nam 
si universi adfuissent, fieri omnino aliter non 
potuit (quantum humanis rationibus provideri^o 



3KAL.AUG.] E<f>HMEPIAE2. 621 

potest) quin aut pars liberorum periret, aut 
parentum alter vel fortasse ambo. Etiam illud 
salutare nobis fuit, et ut certo credimus viro rov 
Oeov okovo/jiriQev, quod ille, qui equos regebat ma- 
jorem illam navim remulco trahentes, non virilij 
sed muliebri more alteri equorum insidens, ma- 
ture periculo nostrse naviculse animadverso, re- 
pente consistere equos fecit : qui si trahere navim 
perrexissent, demersa penitus et subversa nostra 
navicula (kcit avOpcoTrov Xeyco) fuisset. Postremo 10 
suavissimam a-vyKvplav non possum prsetermittere. 
Quum priori concioni non potuissem interesse in 
curanda uxore occupatus, ad posteriorem saltem 
accessi. Ibi de more cantatus est psalmus ante 
concionem. Non soleo canentibus aliis in Eccle-15 
sia silere, et prseterea fortuna hujusce diei me 
invitabat, ut omnibus modis Dei nomen magnifi- 
carem. Dum volo me accingere ad canendum, 
manu in peram injecta, ut psalmorum codicem 
educerem, sensi tum primum jacturam, cujus^o 
ante mihi ne venerat quidem in mentem. Ita 
factum, ut canerentur in Ecclesia aliquot versi- 
culi, priusquam ipse accinerem. Circumspicio 
quis proximus adsideret mihi in cujus librum 
possem elo-KinrTeiv. Erat juvenis ante me sedens, 25 
in cujus librum oculos conjicio, ut psallentibus 
me adjungam. Forte canebatur pars posterior 
psalmi octogesimi sexti, versus autem in quem 
primo incidi fuit hic rvnnr\ b^pv *»t*)3 JnVsril 

Ka\ eppvarw ri]v Y U X > 1 1/ ^ ou ^ y$ov KaToordrov, ut est3° 



622 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6o8. 

in lxx., quod metrica versio ita expressit 

Tirant ma vie du bord 

Du bas tombeau de la mort. 
Ne dici quidem poterat, quam grata mihi et 
quam suavis hsec fuerit o-vyKvpla. Nam quid po-5 
terat aptius aut congruentius usuvenire? Tum 
igitur mihi statim venit in mentem ejus quod 
dicit Pater Ambrosius, proprium hoc esse libro 

Psalmorum quod 6 glkovcov w? avTog \eyccv KaravvT- 
Terai, kol crvvSiaTiOerai tol? twv wSwv prjfxacrLv o>? iSlcov 10 

avTov ovtoov. Vide quse ibidem sequuntur. [p. 743.] 

XII. Kal. Aug. Ta eyKVKXia' T(p 7ravapicrT(p Oeco 

X<*pi$- Amen. 

xi. Kal. Aug. T« ey/okAta* tw Oe<5 yAp 1 *- Amen. 

X. Kal. Aug. Ta. ey/cv/cAta" Oew x a 'j° f? - J 5 

ix. Kal. Aug. Ta eyxvKkiar Dei Opt. Max. bene- 

ficio. Amen. 

TaKTLKa Lat. dedi utenda Polo. 

viii. Kal. Aug. T« ey/cJ/cAm* Dei Opt. Max. bene- 
ficio. Amen. 20 

vii. Kal. Aug. Quod Deus faustum esse jubeat, 
hodie uxor charissima rus est profecta. Illam, 
Deus, serva, et nos cum illa. 

vi. Kal. Aug. Hic est octavus dies airb tS? we- 
Tepag 7ra\Lyyevecr[ag, atque utinam et isto die, qui 25 
Domino sacer, et omnibus KvpiaKais, imo omnibus 
diebus, gratias tibi, Deus, in ecclesia tanti bene- 
ficii [dignas] possem [agere]. Sed nos eo bono alio- 
quin optatissimo alia atque alia subinde privant. 
Nunc quidem rusticatum profecto uxorem*sequi-3° 



I2KAL.AUG.-3NON.AUG.] E<J>HME PI A E 2. 623 

mur, unum ad summum diem ibi futuri. Deus 
nobis det ita frui hoc otio, ut de seterno semper 
cogitemus, et ad illud nos paremus ; per Jesum 
Christum Dominum nostrum, cui una cum Patre 
sit gloria, laus, et honos una cum Spiritu Sancto 5 

eis alcova? toov aloovoov. Amen. 

y. iv. Kal. Aug. E rusticatione hodie sum re- 
versus, et tum salvam ac valentem uxorem rure 
reliqui, tum hic omnes valentes beneficio, 
Deus, tuo inveni. De valetudine Annse filiolse 1 o 
nonnihil sum sollicitus, et de studiis Johannis. 
Sed Dei bonitas omnia regat, dirigatque ad sui 
nominis gloriam et nostram salutem. Amen. 

iii. Kal. Aug. Negotia et studia pene ex sequo 
hodie curata. Tw Oeop x a '/° f9 - l $ 

Prid. Kal. Aug. Ta eyKVKXia. Laus Deo Opt. 
Max. cui sit honos, et gratiarum actio $h alwvag 
twv aioovoov. Amen. 

Kal. Aug. Hodie filius rediit e rusticatione, et 
literas a matre attulit. Omnes prseter filiolam^o 
valent. Te oro, Deus seterne, serves uxorem et 
liberos omnes nostros, et me cum illis atque uni- 
versam domum. Amen. 

iv. Non. Aug. Ta ejKVKXta ut poteramus per hos 
prope inauditos sestus. Deinde et ad uxoreni25 
scripsi quam, Deus, una cum universa domo 
serva. Amen. 

iii. Non. Aug. Hodie invitatus ad prandium ab 
illustrissimo Principe fratre serenissimi Ducis 
Virtembergii ea audivi a nobilissimo Buwincau-3° 



624 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

sen, quse si Deus volet habere exitum, fortasse 
non plane vixerimus inutiles. Cseterum ejus- 
modi consiliorum eventus in tua,, Deus, sunt 
manu. Tu omnia dirige ad tui nominis gloriam, 
Ecclesise sedificationem et meam ac meorum salu- 5 
tem. Amen. 

Arabicum Lexieon meum preste a Mons r . Martin beau- 
frere de M. Pietre. 

Prid. Non. Aug. Ta ijKVKXia per summum otium, 
nisi quod sollicitus jam esse incipio de uxoreio 
charissima, et hsec frequens absentia parum mihi 
cordi. Veruntamen habemus caussas cur illa 
rure, ego hic sim, etsi est utrique hoc molestis- 
simum. serva illam, Deus Opt. Max., et me 
ac meos cum illa, per Dominum nostrum Jesum 15 
Christum, cui una tecum et Spiritu Sancto sit 
honos et gloria. Amen. 

Non. Aug. Per summos et intolerabiles sestus 
non parum promovissem, si per amicos licuisset. 
Deo laus, et quod aliquid promovi, et quod de2o 
uxore lseta omnia accepi. Amen. 

viii. Eid. Aug. En vim amoris in uxorem ! Nam 
vel invitus rapior iterum ad illam. Itaque te 
supplex, Deus, oro, serves illam, me et nostros 
omnes per Jesum Christum Filium tuum, cui una 25 
tecum et Spiritu Sancto sit laus et honos. Amen. 

vii. vi. v. iv. iii. Prid. Eid. Aug. Laus Deo Opt. 
Max. quod e rusticatione nuper suscepta hodie 
aTrriiuLavTo? sum reversus cum uxore et parte fami- 
lise. Deum supplex veneror, ut porro etiam nos3° 



pr. non. AUG.-13 kal. sept.] E4>HMEP1AE2). 625 

servet omnes ad nominis sui gloriam per Domi- 
num Jesum Filium suum, cui una cum Patre et 
Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria in seter- 
num. Amen. 

Eid. Aug. In molestissimam irepnreTeiav ego et5 
charissima uxor incidimus, amissis, dum ab- 
sumus, novem aureis. Neque nos adeo male 
habet summa, ut persona quain suspicamur rem 
abstulisse. Tu, Domine, da verum invenire, et 
te laudare. Amen. IO 

xix. Kal. Sept. Domine, quod monstri domi 
latens invenimus ? Te supplex oramus ego atque 
uxor ut mentem tov SiecpOapjuevou sanes, et nobis 
gaudium pium ex illius emendatione prrebeas, per 
Dominum Jesum, cui una cum Patre et Spiritu 1 ^ 
Sancto sit laus et gloria. Amen. 

Preste a M. Herauld. S. Basile. 

xvii 1. Kal. Sept. Da mihi et uxori lsetiora de 
domesticis, imo de liberis. Hoc te, Domine, sup- 
plices oramus. Amen. 2 ° 

xvii. Kal. Sept. En medere, Deus, nostris ma- 
lis, nam graviter angimur hac filii offensa, cujus 
malis fac tu, Domine, medicinam. Amen. 

xvi. Kal. Sept. Ad sacram synaxim pars familise 
est profecta. Uxor melius, quam heri, valuit. 25 
Tibi, Deus, honos et gloria. Amen. 

XV. XIV. Kal. Sept. Ta eyKVKXia, Gew x?P L<s - 

xiii. Kal. Sept. Ta ejKVKXia Dei benignitate. Sed 
urit me cura de sorore, quid illa faciam, aut quo- 
modo efga illam me geram adeo indignam cui3° 



626 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

bene fiat. Deum supplex veneror det nobis om- 
nibus rectam mentem et eipnvoiroLov, quod quum 
enixe optemus per stultitiam vel potius mulie- 
brem diversitatem non assequimur. Sed asse- 
quemur rov Qeov SiSovto?. Amen. 5 

xii. Kal. Sept. Ta ejKVKkia per aliquot horas. 

Oew X a P 1 ^' 

XI. Kal. Sept. Ta ejKVKkia' Oecp X a P 19 ' 

x. Kal. Sept. Ta eyKmkia, etsi valde impeditus. 

Oew yap i $' IO 

ix. Kal. Sept. Casu et prseter voluntatem a 
sacra synaxi hodie abfui. Domine, respice hanc 
domum multis modis tuse opis egentem. Amen. 

viii. Kal. Sept. Ta ejKVKkia ut poteramus inter 
tot impedimenta. Oew x a P 19 - l 5 

vii. Kal. Sept. Mhil fere hodie promovi : adeo 
male mecum agitur. Deus mei et meorum mise- 
reatur. Illi honos et gloria. Amen. 

vi. Kal Sept. Venena multa hodie observamus 
nostris studiis oblata. Deus nostri misereatur, 20 
et nos cum omnibus nostris a-oor^piog servet. Oew 

v. Kal. Sept. Ta ejKVKkia non sine obstaculis. 
Da, Domine, per has difncultates ope tua perficere 
quod instituimus, ac nos nostrosque liberos atque 2 3 
universam domum serva. Amen. 

iv. Kal. Sept. Amici, literse : prseterea nihil. Qew 
Xapis quod vivimus saltem ego et mei. Amen. 

iii. Kal. Sept. Literas hodie ad amicos Germanos 
scripsi. Amicis ad tempora vitse mese misere3° 



I2KAL.SEPT.-7EID.SEPT.] E<I>HME PI AE2. 627 

perdenda patui : optimum virum D. Montignium 

graviter segrotantem visi : hsec sola opera bene 

posita. Tu, Deus seterne, vere a-corep, illi bonam 

valetadinem redde, mihi uxori et meis serva. 

Amen. 5 

Auctor de Helvetia preste a M. Diodati. 

Prid. Kal. Sept. Acl sacram a-wa^iv hodie, te fa- 
ciente, Domine, iturus, te supplex veneror ut et 
euntes et manentes protegas ac serves airrjimdvTovg. 
Amen. Ita mensis absolutus rfj tov Qeov x<*P LTL > IO 
cui honos et gloria. Amen. 

Kal. Sept. Deum veneror det mihi, det mese, 
det meis hunc mensem et quod superest vitse 
feliciter exigere : servet etiam publicum statum 

et rovg aTravTayov ayaOov? avSpas et 9egrotailteS ' 5 

amicissimos viros sanet. Nos quotidie vanitatem 
rerum humanarum edocemur, etiam, ni fallor, in 
iis experturi id ipsum qui temporis tantum mihi 
surripuerunt. Quicquid erit, OeS x^P L? - Amen. 

iv. Non. Sept. Librum hodie vix vidi, neque egi^o 
quicquam. Deus ceptis adsit. Amen. 

iii. Non. Sept. Neque nihil, neque multum. Oew 

X^pis. 

Ortelius preste a M. Carolus Paulus. 

Prid. Non. Sept. Ta ejKVKkia, tw Oew x®P L $- 2 5 

Hodie commodavi D. Sanclario Prof. Mathematico Eu- 
clidem Grsecum cum Proclo. etc. 

Non. Sept. Literse hodie scriptse, prsetereaque 
nihil, plane nihil. Deus laudetur ek alwvas alwvwv. 
Amen. 3° 



628 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

vin. Eid. Sept. Ta eyKVK\ia beneficio Dei ; secl 
quanto cum dolore animi quod ea studia non 
tractavi, quse ad salutem animse pertinent. Mo- 
nebat me diei crastinse consideratio, qua, faci- 
ente Numine, sacrse ccense sumus communicaturi. 5 
Cum me respicio, cum meos, et oculos sursum 
tollo, terret me hsec longa Dei patientia. Quid 
enim sumus, prseter o-wprjSov congesta peccata? 
tege illa, Deus seterne, et nos omnes rege, per 
Jesum Christum Dominum nostrum Filium tuum 1 o 
Unigenitum, cui cum Deo Patre et Spiritu Sancto 
sit laus et gloria ek aloewg twv aiwvwv. Amen. 

vii. Eid. Sept. Ad sacram synaxim et sacro- 
sanctse Eucharistise participationem proficiscimur. 
Tu, Deus seterne, ad tantum nos para mysterium, ^5 
et serva euntes ac redeuntes. Ivi igitur cum 
parte familise, et pedibus iter confeci, non sine 
magna defatigatione, sed admodum alacris. Deo 
sit laus et gloria sine fine. Amen. 

VI. V. Eid. Sept. Ta eyKVKXia, Oew x^P 1 *- 2 ° 

iv. Eid. Sept. Ta ejKVKkia' et a Scaligero atque 
Heinsio munusculum novi libelli ab ipsis elabo- 
rati in honorem Julii Csesaris Scaligeri. Etiam 
a sorore, quse ruri est aliquid : quam, Deus, da 
vivere cum uxore, et uxori charissimse vivere 25 
cum illa ex praescripto verbi tui. Montignii Pas- 
toris Ecclesise hujus fidelissimi valetudine vehe- 
menter afficior. Tu illum, Deus, w awrep, sana 
et serva. Amen. 

111. Eid. Sept. Ta eyKVKXia* Oew x«i°^- Amen. 3° 



8eid.sept.-i2kal.oct.] E4>HMEPIAE2. G29 

Prid. Eid. Sept. Ta eyKUKXia, tm Qew \apis. 

Eid. Sept. Ta eyKVKkm hodie intermissa, dum 
literas ad Josephum Scaligerum et alios amicos 
scribo. Deus nostri misereatur. Amen. 

xviii. Kal. Oct. Pars familise ad sacram synaxim 5 
est profecta. Nos hic variis de caussis remansi- 
mus, et ut amico paululum segrotanti Josise Mer- 
cero viro prsestantissimo adessemus. Tu, Deus, 
et illum et nos serva, ac nominatim uxorem, 
liberos et universam domum. Amen. 10 

xvii. Kal. Oct. serumnas ! dolores ! Quo- 
rum caussam tu scis, Deus, qui me, meam et 
meos serva. 

XVI. XV. XIV. Kal. Oct. Ta eyKVKXta, Qecp X^P 1 *' 

xiii. Kal. Oct. Ta ejKVKkia, etsi varie impeditus. 15 

Tw Qecf \api<s. 

xii. Kal. Oct. Deum immortaiem, quam gravia 
sunt peccata mea et meorum ? Nam tuam iram, 
O bone Deus, attraximus, neque cessamus yfiere- 
paig araaOaXlaig ire nos perditum. Soror porro 20 
pars horum malorum magna, quse imprudentia 
sua et aliena perversitate fortuuis suis eversa 
cum ad nos se contulit nube tristissima hanc 
domum obfuscavit. Scis tu, Deus seterne, quam 
dura mea sit conditio quam variis de caussis. Quic- 2 j 
quid sit, quicquid erit, in te sperabo tamen, et 
a te levamentum harum tot serumnarum exspec- 
tabo. ades, w a^rep, per Dominum nostrum 
Jesum Christum Filium tuum, cui una cum Deo 

VOL. II. H 



630 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

Patre et Spiritu Sancto sit laus, gloria et honos 

eig aiwva? aloovoov. Amen. 

xi. Kal. Oct. Pars familise ad sacram synaxim, 
me ob uxorem hic remanente, est profecta. Te, 
Deus seterne, supplex veneror, me respicias et5 
meos. Amen. 

x. Kal. Oct. Quod sit felix et faustum, ad scri- 
bendas Animadversiones in Polybium nostras 
hinc nos accinximus, etsi non fere quicquam pro- 
movimus. Sed promovebimus, spero. Idque ut 1 o 
ita sit, te supplex veneror, Deus seterne, per 
Jesum Christum Dominum nostrum tov ixovoyevTj 
Filium tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto 
sit honos et laus m alwvas alwvcov. Amen. 

ix. Kal. Oct. Quse heri scripseramus hodie re- 1 5 
scripsimus, vel potius in alium locum rejecimus. 
Hodie igitur primum jacta sunt prima funda- 
menta nostrarum in Polybium observationum. 
Longum opus et cujus magnitudo me terret. 
Perficiam illud annon, in tua, Deus seterne, posi- 20 
tum potestate. Te supplex veneror, des otium 
et tranquillitatem animi ad opus exigendum. 
Tranquilla, Domine, res meas nunc cum max- 
ime turbidas. Serva uxorem, liberos, sororem 
et quicquid ad me pertinet per Dominum nos-25 
trum Jesum Christum Filium tuum, cui una te- 
cum et Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria 

eh alwvag aloovcov. Amen. 

viii. Kal. Oct. Deo Opt. Max. laus, quod in 



ii kal. 0CT.-5 non. oct.] EOHM E PI AE2. 631 

penso recens instituto non segniter hunc diem 

pOSUiniUS. UdXiv av ko.\ 7rd\tv Oecp X^P ig ' 

vn. Kal. Oct. Ta eyicvKkia* Qew x<*P l< ?- Amen. 

VI. Kal. Oct. Ta eyKVK\ia, rco Qeco X^P 1 ?- 

v. Kal. Oct. Ta iyKVKXia. Atque hodie literas 5 
accepi de liberis rov ^aKaplrov Calignonis. Deus 
ad suam gloriam omnia disponat. Amen. 

iv. Kal. Oct. Diem Deo sacrum, non ut volui, 
sed ut potui, collocavi, parte familise officio pie- 
tatis defungente. 6e<S x a V ? - IO 

III. Kal. Oct. Tct ejKVKXia, Gew X a V f? * 

Prid. Kal. Oct. Ta ejKVK\ia. Atque ita mensem 
peregimus tua, O Deus, insigni bonitate et cle- 
mentia. Tibi honos, laus et gloria. Amen. 

Kal. Oct. Deus bene vertat. Inter amicos diei 15 
magnam partem egi, et filio horam dedi in Apho- 
rismis Hippocratis legendis : atque utinam illius 
studiis benignitas adsit Numinis ; adsit et matri 
et universse domo. Amen. 

vi. Non. Oct. Hodie rd ejKVK\ia, quantum licuit, 20 
curavi ; sed jam sollicitum me habet parturientis 
uxoris status. Tu, Deus seterne, illam respice, 
et me ac meos ; et in liberatione illius da nobis 
tibi gratias agendi novum argumentum. Serva 
et Josephum Scaligerum de cujus valetudine25 
tristia audiebam heri. Benedic et studiis meis 
ac meorum. Amen. 

v. Non. Oct. Ta iyKVK\ia intermissa ob partum 
uxoris imminentem, quem,0 Deus, fortuna. Amen. 

Pensum Polybianum intermissum. 3° 

h2 



632 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

iv. Non. Oct. Eram de imminente uxoris partu 
sollicitus mirandum in modum ; et memini sic 
hesterna die cubitum ivisse, ut qui fortasse non 
multas horas essem quieturus. Non falsus sum 
opinione. Nam post primam a media nocte uxor 5 
quse admiranda patientia perdiu wSlvag tov tokov 
dissimulare erat conata, et me et omnes excitavit 
opem poscens. Vix fuit facultas accersendse ob- 
stetricis, cum ecce partus urgebat. Diu ego illi 
solus adfui cum honesta et pia muliere viduaio 
Oberii, quse, pariter mecum, metu paullatim 
exanimabatur ne forte inter nostras duorum 
manus uxor t\ iraOoi. Exaudivit Dominus pre- 
ces nostras, et tandem advenit obstetrix. Illa 
vero vix pedem in cubiculo posuerat, cum re-15 
pente partus erupit. Ita nata est nobis filia, 
partus uxoris decimus septimus. Quod jam tanta 
facilitate et felicitate h TpnroOqTo? sit liberata, tui 
unius hoc, Deus seterne, est muneris. Tu ancil- 
lam tuam benignus respexisti, et ad meas tov 20 
ovTiSavov preces aures inclinasti. Tibi igitur, w 
o-coTep, gratias ago habeoque quantas possum 
maximas. Quod superest ego atque uxor sup- 
plices toto animo •* totoque pectore tuum, Deus 
sancte, Numen oramus, obtestamur, fortunes id2 5 
quod est natum ; des nobis parentibus in timore 
tui nominis et hanc filiolam et reliquos omnes 
liberos nostros educare, et veram illos pietatem 
docere, et quse alia eorum variis setatibus con- 
veniunt. Exaudi, Deus Opt. Max., per Dominum 3° 



4NON.oct.-4Eid.oct.] E^HMEPIAEE. 633 

Christum tov ^ovoyevn Filium tuuni, cui ima te- 
cum et Spiritu Sancto tuo sit honos, laus et 

gloria ek aiwvag alwvaov. Amen. 

iii. Non. Oct. Ta eyKvtcXia ut poteramus, t<5 Qew 

X^P ig - $ 

Prid. Non. Oct. Omissa ra. eyKVKXia' OeS x^P 19 
quod valet uxor. Amen. 

Non. Oct. Et hoc die ra ijKVKXia magna ex parte 
omissa, dum uxori adsideo. Deus aeterne, serva 
hanc domum. Anien. 10 

viii. Eid. Oct. Plane hodie egi nihil eorum quse 
optavi. 'EXeaipe 6 Qeog. Amen. 

vn. Eid. Oct. Hoc demum die aqua KaOaprtKfj 
lota et in ecclesiam Dei est recepta nuper nata 
filia, et Maria est appellata. Deus Opt. Max., per 15 
Jesum Christum Filium suum, qui una cum Deo 
Patre et Spiritu Sancto vivit et regnat, illi be- 
nignitatem suam dignetur impertiri et efficere 
ne vana sit hsec gratia sed vere salutis con- 
ciliatrix. Amen. 20 

vi. Eid. Oct. Mane solum aliquid egimus : sed 
postea diem fere totum amisimus. Deus domui 
et ceptis nostris benedicat. Amen. 

v. Eid. Oct. Hodie ad pensum Polybii serio 
rediimus : vel potius hodie primum illud serio 25 
inchoavimus. Det Dominus exitum videre, et 
me, meam ac meos fortunet. Amen. 

iv. Eid. Oct. Propter obsccenam tempestatem 
nemo nostrum ad sacram o-vvafyv est profectus. 
Deus ignoscat, et nos regat. Amen. 30 



634 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

iii. Eid. Oct. Ta ijKVKXia. Sed tu, Domine, ceptis 
benedice. Amen. 

Prid. Eid. Oct. Ta eyKmXia serio per Dei mise- 
ricordiam, cui sit honos et gloria. Amen. 

Eid. Oct. Ta ijKVKXia mane : inde amicorum 5 

ewia-Key^eig. Tw Qew ^apL<s. Amen. 

xyii. Kal. Nov. Nihil pene hodie ob varias caus- 
sas, et quidem lsetas nonnullas. T<£ 9e<S x«j° t? - 
Amen. 

xyi. Kal. Nov. Hodie vix quicquam profeci : 10 
adeo sum ab amicis impeditus. Accedit indig- 
natio ob sororis amentiam in me et furorem, 
quem, Deus, compone. Amen. 

Preste a M r . Herauld Tertullian Pater. 

xv. Kal. Nov. Me vero curse et molestise con-15 
ficiunt, cum cogito, quam inique mecum agatur. 
Sed tu, Deus, justo dolori facies medicinam. 
Amen. 

xiy. Kal. Nov. Domi variis molestissimisque 
curis detenti remansimus. Tu, Domine, mise-20 
rare, et da meliora. Amen. 

xiii. Kal. Nov. Ne librum quidem hodie aspexi : 
sed ad amicos literas scripsi, gravissimo interim 
dolore afflictatus propter tristissimum de vale- 
tudine Jqsephi Scaligeri nuntium. Deus, sana 25 
illum, et serva orbi tantum doctrinse lumen per 
Jesum Christum Filium tuum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto sit laus, gloria et honos. Amen. 

xii. Kal. Nov. Hodie quod velit Deus felix esse 
et faustum, Mericum filium studiorum et pietatis3° 



3 eid. 0CT.-5 kal. nov.J E4>H M E PI AE2. 635 

caussa Sedanum misi. Ceptis benedic, Domine, 
ut curriculo peracto tibi serviat, et nos parentes 
ea re lsetemur. Serva etiam, Deus owep, Jose- 
phum Scaligerum gravi ex morbo decumbentem. 
Serva et hanc domum totam. Amen. 5 

xi. Kal. Nov. Amici, non studia. jacturam ! 
Sed laudetur Deus. Amen. 

x. Kal. Nov. Corporis valetudini hic dies est 
datus, et pharmaco. Deus benedicat. Amen. 

ix. Kal. Nov. <£\e/3oTo/x/a hodie sumus curati : 1 o 
cui Deus benedicat, et Josephum Scaligerum ser- 
vet, et cum eo nos omnes. Amen. 

viii. Kal. Nov. Et hic dies OepaTreva-ei corporis 
est datus. Deus benedicat. Hodie vidi quse 
Gretserus scripsit adversus meas Notas in Gre-^s 
gorii Nysseni epistolam. Demiror hominis furo- 
rem, sed me ille non movet. Unum dolet mihi, 
contumeliam tam acerbam fieri Josepho Scaligero 
ab homine scelestissimo. Deus a-Snrep, da lon- 
giorem Scaligero vitam, si placet, et me rege tuo 20 
Spiritu. Amen. 

vii. Kal. Nov. Pars familise ad sacram o-vvafyv 
profecta, ego varie occupatus diem egi. Deus 
benedic mihi et meis : ac Scaligerum serva. 
Amen. 25 

vi. Kal. Nov. T« ijKVKXta, sed de Scaligero, pa- 
tere, Deus, ut precibus te sollicitem meis assi- 
due. Illum, si placet, serva, et nos simul nos- 
trosque. Amen. 

v. Kal. Nov. Ta eyKmXta, etsi de Scaligero valde 30 



636 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608, 

solliciti et de rebus meis sane arctis. Deus illum 
servet, et me, ac meam et meos. Amen. 

iv. Kal. Nov. Ta eyKvicXia, sed magna cum solli- 
citudine de Scaligero. Tu, Deus seterne, illum, 
me, uxorem et nostros omnes serva. Amen. 5 

Prid. Kal. Nov. Ta iyKVKXia, sed quantis cum 
molestiis? quanta cum sollicitudine de Scaligeri 
valetudine ? quem, Deus, serva, et nos nostros- 
qne cum illo. Amen. 

Kal. Nov. Literas hodie de filio, qui Sedani 1 o 
agit, accepi ; et cur Deo gratias agam, caussas 
habeo. Sed, O Deum immortalem, quid erit tan- 
dem de Josepho Scaligero ? Nam undique rumor 
conflrmatur illum fato functum. Et spero qui- 
dem, opto certe, falsum esse rumorem. Me ta-15 
men hic ipse rumor plane conficit. tristem 
mihi casmn ! mihi privatim tristem, literis pub- 
lice funestum. Sed exspectabo, et Deum Opt. 
Max. assidue orabo ut aliter sit, et virum sum- 
mum ut nobis diutius concedat, qui etiam afflic- 2 o 
tissimam hanc domum servet. Amen. 

iv. Non. Nov. Bene positus dies. Hodie enim 
duabus sacris a-wd^ea-iv interfuimus duorum sum- 
morum virorum Ferrerii et Durandi, quorum fa- 
cundia et peritia sacrarum literarum vehementer^s 
sumus oblectati. Deo laus et honos, qui pro sua 
bonitatc cura de Scaligero et rebus nostris nos 
liberet. Nam soror nalverai ovkct clvcktws. Tu 
sana, Deus. Amen. 

iii. Non. Nov. Quod felix esse Deus velit, 11x01-30 



4KAL.nov.-7eid.nov.] E4>HMEPIAE21 637 

rus profecta negotii caussa. Illam Deus prsestet 
a-rrrjixavTov. Nou enim deest, quod metuam. Idem 
et Scaligerum sanum pnestet. Amen. 

Prid. Non. Nov. Utinam de Scaligero aliquid 
lseti audiam. Sed res adhuc in incerto. De uxore 5 
nihil hodie, et jam certis de caussis tempus mihi 
longum. Deus Opt. Max. me et meos servet, et 
illum virum in quo spiritus meus vertitur publico 
servet. Amen. 

Preste au precepteur du fils de M. de Rosni Polyb. Gr. 10 
Lat. de Basle. 

Non. Nov. Vocatus ab uxore rus abeo cum bono 
Deo. Te, Christe, veneror ut euntem, redeuntem 
serves, et omnes meos mecum. Da etiam, si 
placet, ut reversus lsetiora de Scaligero posshms 
intelligere, et omnes ut tibi seternum serviamus. 
Amen. 

viii. vii. Eid. Nov. Hodie rure sum reversus, 
csetera Isetus Dei beneficio. Sed una re vehe- 
menter afflictus, iniquitate, improbitate, scelere2o 
denique sororis in me. Hsec magnis beneficiis 
a me semper affecta nunc ssevit, et jacturam ab 
aliis sibi illatam contra par ac jus vult sarcire 
mea jactura non exigua. O mentem improbam ! 

pectllS KaKOTrpayiJLOcrvvris yejuov Kal a^apicrriag stil- 25 

pendse ! Sed fortasse inopia domabit furorem 
illius. Experiemur igitur hoc remedium, quando 
aliud nihil possumus. Deus ignoscat meis pec- 
catis, quse tantam calamitatem mihi conciliarunt. 
exaudi, Deus, et segram animi sana. Amen. 30 



638 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

vi. Eid. Nov. Ta ejKVKXia, sed inter summos 
animi cruciatus propter improbitatem hujus mu- 
lierculse, quse me et uxorem miris modis exercet. 
Cum venit parentum in mentem, cum pietatis 
erga Deum, tsedet vitse, et valde angimur. Seds 
Deo Opt. Max. rem permittimus. Ille nostra 
vulnera, si placet, et quando placet, sanabit. 
Amen. 

v. Eid. Nov. Diem sacrum domi egimus : uti- 
nam inter fratres potius. da, Deus seterne, 10 
hoc posse, et meam respice domum variis modis 
afflictam. Serva me, serva meam ac meos. Sed 
et Scaligerum ut morbo liberes, supplex te oro. 
Amen. 

iv. Eid. Nov. T« iyKVK\ia' laus Deo, et honos, 15 
qui me, meam et meos servet. Amen. 

III. Eid. Nov. Ta eyKVKXia' Oea X^P ig ' 

Prid. Eid. Nov. Pensum hodie intermisimus, 
sed alia non aliena curavimus. Deus nostris 
malis medeatur, et me meam ac meos servet. 20 
Qui etiam de Scaligero laeta det nobis audire. 
Amen. 

Eid. Nov. Exspectabam hodie uxorem. Illa 
non venit : et sua mora me male habet. Video 
ruentem domum, et fulcire non possum. Tibi, 25 
Domine, me, meam, et meos humili mente com- 
mendo. Ego miris modis animi crucior ob varias 
caussas tibi, Deus, notas. Miserere jacentis 
domus. Amen. 

xviii. Kal. Dec. Ta ijKVKXia intermissa ex caussa. 30 



6 eid. N0V.-9 kal. dec.] E4>HjM E Pl AE2. 639 

Deus det brevi redire ad institutum, et domum 
hanc servet. Amen. 

xvii. Kal. Dec. Uxorem rhv (piXrdrrjv adhuc 
rusticantem hodie expectabam. Sed illam casus 
ibi detinuit, ut scripsit. T« 0e<» x^P 19 - $ 

xvi. Kal. Dec. Pars domus ad sacram synaxim 
profecta. Ego remansi inter literas. Hodie a 
Scaligero literas accepi, sed quse alias jucundis- 
simse sollicituclinem tamen de illo meam non 
leniunt. Sunt enim morbo illius priores. Sedio 
bene adhuc speramus, et ut sit illi bene te, Deus 
seterne, supplices oramus. Serva et uxorem 
nobis, et illam mihi redde, serva et liberos ac 
domum universam. Amen. 

xv. Kal. Dec. Uxor rediit rure valens ad va-15 
lentem : tibi, Deus seterne, summas maximas 
gratias ago, et de cetero domum hanc tibi sup- 
plex commendo. Tu nos respice. Amen. 

XIV. Kal. Dec. Ta ijKVKXia' T(p 0e<5 yap L $' 

xiii. Kal. Dec. Ta iyKVKXia, sed paucas horas. 20 

xii. Kal. Dec. T« eyKVKXia' mane saltem : nam 
a prandio amici, tw 6e<w x^P ig - 'Apfc 

xi. Kal. Dec. Hodie non multum profeci ; et 
literas ab affine Chabanaeo accepi, Deum immor-25 
talem, quales ! Tu, Domine, rebus nostris suc- 
curre. Amen. 

x. Kal. Dec. Curse varise et literse ad amicos 
pro re familiari, quam, Deus, serva. Amen. 

ix. Kal. Dec. Deus misereatur Ecclesiee siue.30 



640 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

Tristia undique audimus, et videmus ; sive pub- 
lica respicio, sive privata, omnia molesta ; nisi 
quod in variis malis superest consolatio domes- 
tica in uxore et liberis, quos, O Deus, mihi serva. 
Amen. 5 

viii. Kal. Dec. Ta iyKmXia Dei beneficio, cui 
laus et gloria. Amen. 

vii. Kal. Dec. Ta iyKmXia, tm Oe<£ x^P ig - Sed, 
Deus aeterne, quum de Scaligero tristia nar- 
rentur, quis meus est dolor? yevrjOrjrco Se to Qe\rnj.a to 
crov. Amen. 

vi. Kal. Dec. Ta iyKmXia ut potuimus. Sub 
vesperam uxor parum valuit. Sed in Deo bene 
speramus. Ille nos servabit. Amen. 

v. iv. Kal. Dec. Ta. iyKVKXia, Oeft) x"] ^- Amen. 15 

iii. Kal. Dec. T« iyicvKkia, sed leniter. Deus det 
opus institutum perficere, et mihi meisque timo- 
rem sui nominis. Amen. 

Prid. Kal. Dec. Hic dies Dei benignitatem erga 
me et meos est testatus. Jam per aliquot dies^o 
uxor parum valebat, sed adduci tamen ut medici 
opera uteretur non poterat. Mane, cum surrexi, 
sic mihi inventa, ut vix spiritum ducere posset, 
eratque prsesens metus irapaawayxm, sed Dei be- 
neficio medici -rrpo? O^paireiav advocati remediuni25 
attulerunt. Tu, Domine, benedixisti. Te sup- 
plex oro ut porro benedicas per Jesum Christum 
Filium tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto 
sit honos, laus et gloria. Amen. 

Kal. Dec. Deo laus, honos, et gloria. Uxor, de3° 



8kal.dec.-5eid.dec.] E<J>HMEPIAE2. 641 

qua heri fui valde sollicitus, melius habet : et 
spero brevi tempore ad pristinum statum redi- 
turam. Tu velis, O Domine. Amen. 
Angli hodie nos adierunt. 

iv. No?i. Dec. Ta ijKVK\ia, etsi nullo fere pro-5 
fectu. Deus adjuvet. Amen. 

iii. Non. Dec. T« ijKVKXia non mediocri profectu 
per Dei gratiam, cui supplex me, meam, et meos 
commendo. Amen. 

Prid. Non. Dec. Librum hodie vix aspexi : sed 10 
plus feci ; ivi enim ad sacram synaxim, etsi max- 
imo meo incommodo, quo me ac meos Deus libe- 
ret. Amen. 

Non. Dec. Ta eyKmXia saltem mane ; sed uxor 
segrotans me habuit admodum sollicitum. Tu, \ 5 
Deus, sanabis. Amen. 

viii. Eid. Dec. Ta ejKVKXia per Dei gratiam. 
Hodie accepi literas a Tornasio, qui Genevse agit, 
de variis rebus ; ibi etiam rerum sororis memi- 
nit ; quse si vera sunt, non plane ejus caussa 20 
tantum me stomachari oportuit. Deus Opt. Max. 
mihi meisque ignoscat, et nos clementia sua ad 
portum salutis perducat, per Dominum Jesum, 
cui una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit 
honos, laus et gloria. Amen. 25 

vii. Eid. Dec. Pars familise ad sacram synaxim 
profecta ; ego cum uxore et libris mansi, sed a 
literis amici avocarunt, qui mea studia plane 
perdunt. Fiat Dei voiuntas. Amen. 

VI. V. Eid. Dec. Ta eyKVKkia, tw 0eo> yapis. 3° 



642 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

iv. Eid. Dec. Ta iyKmXta, sed nihil profecimus 
varie impediti. Deus benedicat domui huic et 
ceptis nostris. Amen. 

iii. Eid. Dec. Ta iyKvicXia, sed leniter. Deus 
benedicat mihi, uxori, liberis, omnibus. Amen. 5 

Prid. Eid. Dec. Quod Deus Opt. Max. bene ver- 
tat, hodie domum nostram immigraverunt rcov 
/uiaKapiToov domini Calignonis Cancellarii Navarrse 
et illustris heroinse ejus uxoris liberi. Millies 
hoc a me cum viveret petierunt parens uterque. 10 
iEgre concessi. Sed amor et reverentia, qua 
prosecutus sum defunctos, item egregia indoles 
utriusque juvenis facilem me fecit esse. Te, Deus 
seterne, supplex veneror, ceptis benedicas, ut et 
illi et ego ac mei diem hunc prsedicare lsetumi^ 
semper possimus. Fac ad tui nominis gloriam 
pertineat hoc consilium per Dominum Jesum, 
cui una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit 
honos, laus et gloria. Amen. 

Eid. Dec. T« ejKVKXia, sed lente admodum. Deus 20 
det finem videre. Amen. 

xix. Kal. Jan. Diem Deo sacrum domi egi va- 
riis de caussis. Deus ignoscat, et molestissimo 
negotio quod soror ingratissima exhibet det lee- 
tum finem. Amen. 25 

xviii. Kal. Jan. Hodie ne librum quidem fere 
inspeximus. Negotium cum sorore quod arbitrio 
fuerat permissum decisum est, et ejus amentia 
singularis viris bonis innotuit. Sententia edita 
est testis innocentise nostrse, illius KaKoirpayfxo- 30 



4eid. dec.-iikal.jan.] E4>H M EPI AE2. 643 

o-vvrjg. Quam vellem alio loco res essent. Dolet 
enim mihi hsec victoria. Deus nos omnes respi- 
ciat, et illi suse amentise det sensum aliquem 
potiorem. Te, Deus Optime Maxime, oro per 
Dominum nostrum Jesum Christum, qui una te-5 
cum et Spiritu Sancto vivit regnatque seternum. 
Amen. 

xvn. Kal. Jan. Conatus hodie mane sororis iram 
placare et sincerum affectum ostendere ac prse- 
stare, frustra fui. Deus illius mentem sanet et i o 
nostri misereatur. 

xvi. Kal. Jan. Deus ceptis benedicat. Amen. 

xv. Kal. Jan. Ad pensum intermittendum nos 
comparamus, ut alia agamus, si Deus volet, qui 
nos respiciat. Amen. 15 

Preste a M. Junius biblia Latina. 

xiv. Kal. Jan. Iterum ad sororem hodie misi, 
quee nondum sanse mentis est. Utinam Deus 
illam, me, uxorem, liberos suo Spiritu afflare 
dignetur, et sanare a nostris vitiis per Jesum^o 
Christum Dominum nostrum, cui una cum Patre 
et Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria. Amen. 

xoi. Kal. Jan. Adhuc morantur nos multa 
priusquam incepto nos accingimus, in quo tua, 
Deus, ope nobis opus. Ades nobis, Deus. 25 
Amen. 

xii. Kal. Jan. Ad sacram synaxim ivimus hodie, 
et propterea librum non aspeximus. Deus nobis 
et nostris benedicat. Amen. 

xi. Kal. Jan. Ta iyKmXta et curee susceptse : sed3° 



644 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1608. 

clausula diurni laboris, ob morbum uxoris repen- 
tinum, molesta. Tu, Domine, sanabis, et, ut sa- 
nes, supplex oro. Amen. 

x. Kal. Jan. Ta ijKVKhia, sed non in incepto, 
cujus da, Deus, finem videre. Amen. 5 

ix. Kal. Jan. Ta ijKVKXia pene omissa ex caussa. 
Da, Deus, redire in viam, et ut, valente uxore, 
mens ad studia mihi sit libera. Amen. 

viii. Kal. Jan. T« ijKVKkia utcunque. Sed 
quam mihi tua, Deus, ope est opus. Tu ades : 1 o 
in te spes recumbit mea. Amen. 

vii. Kal. Jan. Hodie ad colligenda Polybii frag- 
menta ex Suida nos convertimus. Da, Domine, 
totius operis finem videre. Amen. 

vi. Kal. Jan. Amici multum nos hodie occupa- 1 5 
runt. Deus nos nostrosque servet. Amen. 

v. Kal. Jan. Ad sacram synaxim et coenam 
Domini pars familise est profecta. Ego cum 
uxore in alteram hebdomadam distulimus. Tu, 
Domine, da perficere propositum. Amen. 20 

iv. Kal. Jan. Amici hodie, non libri ; sed ita 
fere vivimus. Deus det meliora. Amen. 

111. Kal. Jan. Ta iyKVKXia in Polybiana Chrono- 
logia, qui nos nunc exercet labor. Tw Qey x a '/°' ? - 

Prid. Kal. Jan. Non periit plane hic dies stu-25 
diis nostris, ut fere omnes solent ; itaque eo no- 
mine tw QeS> 7ro\\t] x^P Lg - ^ e cl me alia incessit 
cogitatio dum reputo advenisse anni hujus diem 
ultimum, quem ego diem an essem visurus ssepe 
dubitavi. Adeo magnis cruciatibus atque iis fre-30 



IOKAL. JAN.-PR. KAL. JAN.] E4>HME PI A E2. 645 

quentibus hoc anno sum exercitus, cum chara 
mea. Orsi annum eramus gemebundi propter 
recentem obitum pise matris, et amissas fortunas 
omnes nostras, quas Genevse habebamus. Sed 
quse secuta est calamitas, priorum dolorum me-5 
moriam pene in totum obruit. Tu nempe, cha- 
rissima mihi et matri tuse Philippa, abes, nec 
curas meas solaris tuis alloquiis. Deum immor- 
talem ! qualis illius diei fuit imago, cum tu, « 
imaKapiTi, mihi et matri es adempta? cum te extu-io 
limus, qui naturse ordine efferri a te debebamus ? 
casum mihi tristem et lugubrem ! Obversatur 
animo illa pietas tua, mea quondam suavissima 
filia, quse incredibilem tui amorem apud parentes 
nos excitabat. Et tu quidem, uti spero eV tw 15 
Kvplw atque confido, lota Christi sanguine, beata 
inter beatas animas nunc degis. Nos vero ut 
peccatorum nostrorum mole, ita etiam serumna- 
rum gravissimo pondere obruimur. Nam quse 
nos exceperint mala post abitionem filiae si com- 20 
memorem, dies me deficiat. Secuta est uxoris 
in Delphinatum profectio, plena laborum, plena 
curarum, ut taceam quas ibi reperit uxor mo- 
lestise caussas sane gravissimas. Vix illa redi- 
erat, cum domesticse Svcrxepeiai recanduerunt quse 25 
mihi aliquandiu vitam non vitalem reddidere, 
certe molestissimam et tristissimam. Nam soror 
pauca prsetermisit quo posset aliquid mihi mo- 
lestise creare. Horret meminisse animus luctu- 
que refugit. Atque utinam rerum anni prseteri-3o 

VOL. II. I 



646 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1608. 

tarum memoriam tempus obruat. Me illius plane 
miseret, quse bonis omnibus evoluta suis nunc 
nihil non cogitur experiri, quo se misella susten- 
tet. Deus, illam adjuva, et, si lubet, da facul- 
tatem mihi necessaria ipsi ministrandi aut quo-5 
quo modo procurandi ; da sarciri gratiam male 
interruptam. Quid referam alias curas et solli- 
citudines meas et uxoris? quid peccata libero- 
rum? quid uxoris morbum quo ne nunc quidem 
satis liberata est? Ego vero illius potius diei me- 10 
moriam ad animum revocabo, quo die tua, Deus 
seterne, infinita bonitas et virepappnTos benignitas 
prsesenti periculo mortis in aquis obeundse me et 
uxorem cum parte liberorum eripuit. Jam inter 
aquas eramus, ego prsesertim et conjux ; jam 15 
de vita periclitabamur, cum tua nos, Deus, w 
a-wrep, salutaris dextra velut ab Orco revocavit, 
et quidem airri^avTovg. beneficium sempiterna 
memoria dignissimum. Postea etiam filiola libe- 
rorum nostrorum numerum auxisti; quod bene-20 
volentise tuse erga nos pignus ov ro tv^ov inter- 
pretamur. Hse fuere lsetorum et tristium vices, 
quas hoc anno sumus experti. Et secundas qui- 
dem res tuse, Domine, Deus, acpaTcp clementise 
et misericordise ferimus acceptas. Tristia esse 25 
nos meritos, et quse sumus passi, et longe gra- 
viora, atque diriora, sincero animo apud tuam, 
Tpio-ayie Oeos, majestatem confitemur. Tibi, Deus 
sancte, tibi peccavimus, te offendimus, et tuam 
iram nostris vitiis in nos provocavimus. Itaque3° 



pr. kal. jan.] E^HiMEPIAES. 647 

justus es, Domine, et justa sunt tua Kpl/mara, fate- 
mur, confitemur, agnoscimus toto affectu nostro. 
Miramur adeo patientiam tuam qui tam ingra- 
tos, tam negligentes in tuo cultu, tam benigne 
habeas, tanta mansuetudine et indulgentia digne- 5 
ris. Certe nostra sunt, mea, inquam, aiJ.aprrnj.ara, 
a-<pd\iuLara, paSiovpyrj/uLara, quae haec mihi conciliant 
mala. Quid enim boni facio? quam multa quo- 
tidie aut dico ira incensus, airep apprjra a/jelvw, aut 
facio airep koWiw Tjv airpaKra ? Sentio vulnera mea ; 1 o 
sed medicinam 6 rdXag eyw facere naturse depra- 
vatse non valeo. Itaque, O Deus salutis mese, ad 
tuam confugio misericordiam ; te oro, obsecro, 
miserere mei, miserere meorum. Da mihi sic 
praeteritarum culparum meminisse, ut earum re- 15 
cordatio pro aculeo mihi sit, quo ad bona opera 
et ad pcenitentiam perpetuo stimuler. Da prse- 
esse huic domui h <p6fiw ko.\ rpdiuw, ut pium pa- 
tremfamilias decet. Da idem uxori beneficium; 
ut ego et illa ravro aei (ppovovvreg, et in vera pie- 20 
tate semper consentientes te assidue colamus, et 
omnia prudentium parentum munia erga liberos 
obeamus. Da etiam liberis in tui cognitione KaO' 
eKao-rrjv proficere, et eas artes serio addiscere quse 
setatibus eorum conveniunt. Serva illis parentes^s 
suos, parentibus ipsos, et qui hic sunt, et qui 
alibi nunc degunt, ut omnes glorise tuse pro virili 
promovendse studio incensi dies noctesque fla r 
gremus. Pro exacto vero anno, grates tibi, Deus 
seterne, quantas possumus maximas et agimus, 3° 

1 2 



648 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

habemusque, et habebimus, agemusque, dum ter- 
ras colemus. vota supplicis exaudi, Deus im- 
mortalis, per Jesum Christum, qui una cum Deo 
Patre et Spiritu Sancto sine principio sine fine 
vivit, vivetque. Amen. 5 

Araus Domini cio iocix. 

En adsum, Deus immortalis, ad pedes Majes- 
tatis tuse ter sanctse supplex Ikct^ : te veniam, 
te pacem, te opem et misericordiam votis omni- 
bus totoque pectoris affectu orans, obsecrans. 1 o 
Scio, Udrep eirovpdvie, indignum me qui oculos 
sursum tollam, qui sanctissimum nomen usurpem 
tuum, nedum qui auxilium tuum aut mereri aut 
sperare ulla ratione, cum memet respicio, valeam. 
Arcent me nempe a tua Majestate, Deus seterne, *5 
XvfjLai, primo, /ccu Krjpeg efxcpvTOL, etsi niliil postea 
secutum esset, perdere me idoneae. Sed multo 
magis a Numine me repellunt longe longeque 
mea, mihi propria delicta. Nempe ego, et olim 
puer, et deinde juvenis, mox vir TeXeiog, et nunc 20 
quoque setate declinis peccata peccatis aggessi, 
neque tui offendendi TaXaliropog iy® finem feci ; 
quum interea loci tua illa acpaTo? benignitas 
beneficia in me conferendo et modis omnibus 
ad timorem amoremque tui me alliciendo Tai$ 25 
evepyea-laig nunquam defatigaretur. Itaque tuo- 
rum in me munerum inire rationem non magis 
possum quam meorum in te, Deus clementissime, 
peccatorum. Quid faciam ? Scio, nec fugit me, 



kal.jan.] E4>HMEPIAE2. 649 

Deum esse te justum, qui omnem improbitatem 
non solum detestaris, sed etiam ulcisceris : scio 
fucum tibi fieri, aut verba dari non posse, cui 
minima, maxima, twv ovtcov % yevo^evoov semper 
sunt prsesentia. Parum dixi. Nam etiam cogi-j 
tationes intimas hominum tu nosti, Deus KapSio- 
yvcoorTa. Nihil denique te fugit, quod secius ab 
infelici me fuerit factum, aut etiam dictum, vel 
cogitatum. Jam illa quam multa sint ipsa mea 
mihi conscientia suggerit. Merito igitur totus 10 
horreo, totus contremisco, cum venit in mentem 
illius diei quo reddenda erit ratio omnium quse 
fecero, dixero, cogitavero. Sed enim, Deus Opt. 
Max., tua justitia, etsi perfecta sit et aKpi/3^, airo- 
TOfjLos tamen non est, neque ita prsefracta, ut 1 5 
omnem statim miseris peccatoribus spem salutis 
prsecidat. Heic enim illuxit tua illa alta sapi- 
entia, Deus seterne, prorsusque ave^iyylavTos, cum 
via est a te reperta, per quam et justitise tuse 
satisfieret, et saluti poenitentium consuleretur. 20 

Filium neilipe tuum tov fJLOVoyevrj, tov apva a/uco/ULOv, 

in mundum misisti, ut veniam delictorum con- 
sequeretur, et vitam seternam adipisceretur, qui 
suam spem et fiduciam in eo collocaret. Gratias 
tibi, Deus immortalis, quod dedisti mihi misero2 5 
hujus tui in humanum genus beneficii tanti cog- 
nitionem, dedisti etiam velle eo beneficio uti, si 
modo pervincere pravam naturam meam possim, 
ut veterem hominem bona fide exuat, bona item 
fide novum induat. Quamobrem, Deus seterne, 30 



650 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

immortalis, pro omnibus beneficiis unum te hoc 
supplex oro atque humili mente peto, ut et mihi, 
et uxori mese, et liberis, et sorori, et omnibus 
meis largiaris posse, ac velle, mundo renuntiare, 
Christum tuum induere, et thoracem illius hu-5 
meris nostris alacriter tollere. Munda tu, Do- 
mine Jesu, corda nostra, aut nova potius nobis 
inde ; dele fontem delictorum, peccatum originale, 
quod nobis efMpvrov k<x\ avjui(pvTov ; dele omnes mali 
eiriGv/uLias malas; da te unum, Deus, spirare, tibi 10 
uni velle placere qua factis, qua dictis, imo et 
cogitatis ; da spem seternse salutis in merito pas- 
sionis Christi sic collocare, ut magis magisque 
in dies nos operaque nostra damnemus; da sic 
intentos esse bonis operibus, quasi ea solum ad 15 
salutem pateret via ; da sacrosancto mysterio tov 
dyiov Selirvov sic posse communicare proxima die 
dominica, ut fructus deinceps et toto anno, et 
per omnem vitam, edamus r^? ^eTavolaq aQovg. 
benedic, Deus Opt. Max., huic afflictse domui. 20 
Mala nostra sunt tibi nota : illa tu sana, et quo 
melius de futura vita ego, uxor, liberi, soror, et 
omnes mei cogitare possimus hanc quoque cadu- 
cam et rerumnosam da posse sustentare. Da 
mihi atque uxori sic regere hanc familiam, ut2^ 
cum pietate perfecta par certet prudentia in edu- 
candis instituendisque liberis. Liberis nostris da 
Spiritum tuum, qui illos in viam rectam sistat, 
inque ea firmet. Da sorori mese ra hriT^em qui- 
bus misera caret, et mentem illius libera ab illis^o 



KAL.JAN.-PR. NON.JAN.] E<t>H M E PI A E2. 651 

vanis, vanissimis cogitationibus quse hactenus 
ipsam a recta via transversum abripuerunt. Scis 
enim tu, Deus seterne, quse mea in illam officia 
extiterint. Postremo da mihi opus, quod jam 
pro manibus habeo, brevi absolvere, et alia posse 5 
meditari, quse ad gloriam tuam promovendam 
fortasse sint futura aptiora. ades, exaudi 
meas supplicis preces, Deus immortalis, per ego 
te Jesum Christum oro rov /movoyevq Filium tuum, 
cui una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit 1 o 

honOS, laUS et gloria elg rovg aiwvag twv aiwvouv. 

Amen. Amen. Amen. 

Kal. Jan. Vocatus ad prandium hodie a Can- 
cellario Fr. D. Silerio nonnulla cum spe sum re- 
versus, fore ut Polybius noster Regi sit acceptus. 15 
Sed ego artes aulicorum novi, neque illis possum 
capi. Deus enim est unicus, cui fido, in quem 
spes mea incumbit. Illi honos et gloria. Amen. 

iv. Non. Jan. Ta eyKwXia ut potui per amicos. 
Laus Deo. Atque hodie sororem invisi, et nondum 20 
quidem sanatam, sed non plane abhorrentem a 
sanitate inveni. Deus nostris malis medeatur. 
Amen. 

iii. Non. Jan. T« iyKvicXia in Chronologia Poly- 
biana. Tw Gew x.dpis. 25 

Prid. Non. Jan. Ad sacram synaxim et corporis 
Domini communicationem hodie ivimus. Deum 
immortalem ! Quantum virum audivimus ? Ho- 
norandum Pastorem hujus Ecclesise sane prse- 
stantissimum, qui visionem Jacobi et scalam3o 



652 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6c 9 . 

illam admirabilem admirabiliter tractavit kqI 

kclto. to prjOev kcu kcitc\ to aWrjyopovjuevov. Uti- 

nam tanto beneficio ssepius frui mihi uxorique 
et meis liceat. utinam sic vivere, ut sumus 
docti, aggrediamur, et sic vivamus. Amen. 5 

Non. Jan. T« ejKVKhia ut poteramus, tw Oe<*> 

viii. Eid. Jan. Male hodie valuimus, sed statim 
convaluimus Dei beneficio, cui honos et gloria. 
Amen. i o 

vn. Eid. Jan. T« eywKXia in penso Chronologise 
Polybianse. Tu, Deus, da finem videre operis mo- 
lestissimi. Amen. 

vi. Eid. Jan. Ta eyKmXia in perficienda Chrono- 
logia Polybiana quam sequetur alius labor, cuiis 
Deus det finem videre, et me ac meos servet. 
Amen. 

Sadeelis opera ministro legati Anglici. 

V. Eid. Jan. Ta eyKVKXia, tQ> Qew x a 'j° i? > ^T 1 ^ e ^ 

nos servet et Josephum Scaligerum, de cujus^o 
valetudine hodie cognovi. Iterum iterumque te 
supplex, Deus, oro, illum serves per Jesum 
Christum Dominum nostrum, cui una cum Deo 
Patre et Spiritu Sancto honos et gloria e& alwvas 
alcovcov. Amen. 25 

A. M. Drossard Pezelius et un autore astrologue de 
Lausane. 

iv. Eid. Jan. T« eyKVKXia utcunque, tw Oew x^P 1 *- 

A Mons r . Lalle Zonaras Gr. sur les Conciles. 
111. Eid. Jan. Hodie ad sacram synaxim ego et3o 



N0N.JAN.-I4KAL.PEB.] E$H M E PI AE S. 653 

uxor ac familise pars sumus profecti. To> irava- 
pl&Tcp 0eo) yapis. Amen. 

Prid. Eid. Jan. Varie occupati fuimus. Tw Oew 

tcl rjfjieTepa /meXoi. Amen. 

Eid. Jan. Tandem relictis rebus opellam ag-5 
gredi constituimus cum bono Deo, quam det 
idem perficere ad sui nominis gloriam. Amen. 

xix. Kal. Feb. T« iyicwdiia, Deo laus et honos. 
Amen. 

xvni. Kal. Feb. T« ijKVKXia. Hodie venit nun-io 
tius a sorore, miserias illius explicans. Utinam 
quo loco sit intelligeret. Utinam tam facile illi 
posset persuaderi, ut beneficiis nostris dignam se 
prseberet. Quam facile Tfj ^\t(xt^ uxori persua- 
sero, ut illi velit bene facere. Deus Opt. Max. 15 
liberet nos hoc sestu. Amen. 

xvn. Kal. Feb. Ecce iterum ad ingenium rediit 
soror. Ego vero etiam in aliis et majoris quidem 
momenti rebus mihi molestiam creo. Te, Deus, 
oro, medearis meis malis eV a^^aviaig. Amen. 20 

xvi. Kal. Feb. Partem maximam temporis so- 
roris caussa periit (dies), et aliorum amicorum. 
Te, Deus, oro, ut neque illius ferocia, neque alio- 
rum, quos scis, blanditise transversum me abri- 
piant. Amen. 25 

xv. Kal. Feb. Ad sacram a-vva^iv non sumus 
hodie profecti. Et det Deus hoc officio pietatis 
crebrius posse fungi. Amen. 

xiv. Kal. Feb. Ta iyKwXia, sed oppido lente. Et 
O benedic tu, Deus. Amen. 30 



654 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

xiii. Kal. Feb. Td iyievKkia, hoc est nihil. Sed 
nondum tempus querendi. Specto te, Domine, 
et in te spero. Tu ades. Amen. 

xii. Kal. Feb. Deo gratise, quod viam ingressus 
jam videor ; sed nondum recti fiduciam habemus. 5 
Itaque ad te, Domine, convertimur. Tu ades. 
Amen. 

xi. Kal. Feb. Dixeram nihil boni esse. Ita 
evenit. Deus, ades. Amen. 

x. Kal. Feb. Refecimus, opinor, quod erat in-10 
choatum, nihil amplius. Deus, ades. Amen. 

ix. Kal. Feb. Aliquid, spero, hodie. Deus, ades, 
et otium ac vires largire : nam hac nocte febri 
tentatus sum, neque admodum belle toto die 
habui. Satis ego, satis mea et mei valebimus, si 15 
tu voles, Deus. Amen. 

viii. Kal. Feb. Ne hodie quidem ad sacram 
synaxim potuimus proficisci. Deus Opt. Max. 
ignoscat, et ceptis benedicat. Amen. 

vii. Kal. Feb. Si ita procedimus, ante natalem 20 
nostrum, volente Deo, finem attingemus. Quod 
faxit Deus. Nam difncillima restant. Ades ergo. 
Amen. 

VI. Kal. Feb. Td ejKVKkia' rcp Gew yapi$. 

v. Kal. Feb. Td iyKVKXia- nec frustra periit dies 25 
Dei beneficio. 9ew x^P Lg - 

iv. Kal. Feb. Td ejKUKXia* Deus, ades. Amen. 

iii. Kal. Feb. Td ejKVKKia utcunque ; sed non 
multum promovimus. Deus, ades. Amen. 

Prid. Kal. Feb. Td e^/cJ/cXm* satis utiliter, Deo3° 



3&AL. feb.-6eid. feb.] E$H M E Pl A E 2. 655 

laus : ita mensis exactus. TldXiv av kuI 7rd\iv Deo 
laus. Amen. 

Kal. Feb. Deus bene vertat. Ad sacram syn- 
axim filius et ejus cognatus sunt profecti : nos 
remansimus. Atque utinam Dominus ceptis ad-5 
sit, et me, meam et meos servet. Amen. 

iv. Non. Feb. Nihil hodie prseter angi ob varias 
caussas. Tu, Domine, ades, et nos rege. Amen. 

iii. Non. Feb. Hodie descripsimus multa, nec 
quicquam promovimus. 6e<5 laus. Amen. 10 

Prid. Non. Feb. Hodie rediimus ad pensum : 
sed non multum egimus, quia apud Cardinalem 
Perronium de rebus necessariis quibusdam egi- 
mus. Deum supplex veneror, ceptis meis adsit, 
eaque ad sui nominis gloriam dirigat, et salutem 15 
meam ac meorum. Amen. 

Non. Feb. Et mane satis surreximus, et nihil 
egimus, et languore conficimur. Dominus Jesus 
nos respiciat, et caussas segritudinis, quse multse 
sunt, detrahat. Amen. 20 

viii. Eid. Feb. Ta ejKVK\ia' nec frustra, Dei be- 
neficio. Amen. 

vii. Eid. Feb. Ta ejKVK\ia' nec frustra, OeS x a V' 9 - 
Amen. 

vi. Eid. Feb. Hodie beneficio tuo, O Domine, 25 
sacrse interfui concioni, et top ty\ov pietatis non- 
nihil suscitavi. Redii pedes, qui iveram curru 
vectus nobilissimarum Arnaldarum. Sed volui 
antevertere, et corpus per occasionem exercere. 
Deus ceptis piis benedicat. Amen. 3° 



656 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

y. Eid. Feb. T« ejKVKXia' sed per multa impedi- 
menta. Tw Oew x<*p l $- Amen. 

iv. Eid. Feb. Serius surreximus, et male diem 
inchoavimus, graviter filio irati, quod ipse quo- 
que in hac juventute serius surgeret. Ars enim, 5 
quam instituit, longa est, et tota ratio studiorum 
negligentise est inimica. Ea res me ssepe ita 
graviter commovet, ut irse vehementiori, ad verba 
quod attinet, loci plus dem quam par erat. Sen- 
tio quam meo corpori ea res noceat. Sentioio 
quam multa ssepe ira eestuanti verba excidant, 
airep apptjra aiuLeivw. Sed me profecto vel ingra- 
vescens setas, vel assuetudo malarum gerumna- 
rum quas ab altero fere jam anno continuas ex- 
perior, iracundiorem multo reddiderunt natura in 1 5 
illud vitium valde pronum. si mihi Dominus 
daret hoc vitium posse corrigere. Dabo posthac 
operam, volente Deo, ei rei, et curse habebo eam 
curam. Tu, Domine Jesu, cseptis benedicere 
velis, et mentem nostram sorde peccatorum in-20 
quinatam purgare, et in via veritatis magis ma- 
gisque in dies firmare. Amen. Amen. 

iii. Eid. Feb. Pauca hodie. Deinde hsesit navis. 
Tu expedies, Domine, et, ut facias, supplex oro. 
Amen. 25 

Prid. Eid. Feb. Plura hodie, quam ullo die hac- 
tenus. Deus fecit : qui sanet meos dolores et 
meorum. Amen. 

Eid. Feb. Neque nihil, neque multum. Dominus 
finem det videre incepti. Amen. 3° 



5 eid. FEB.-14KAL. mar.] E<J>HMEPI AE2. 657 

xvi. Kal. Mar. Parum valui hodie, nec tamen 
penitus quievi. Oew x«i°^- 

xv. Kal. Mar. Pars familise ad sacram synaxim 
ivit. Nos remansimus. Deus nostri misereatur. 
Amen. 5 

xiv. Kal. Mar. Pauca hodie, ac pene nihil. Te- 
net nos quidam languor et amabilis inertia. Ita 
mane fere periit. A prandio alio ex occasione 
afuimus, et totum amisimus tempus. Domum 
inde reversi ab uxore intelleximus de obitu prse-10 
stantissimi, illustrissimi et evo-efteo-TaTov, hei mihi, 
viri Josephi Scaligeri, quo nuntio excitatus ad 
amicos accurri, ut veriora intelligerem. Legatus 
Ordinum meliora spondebat. Molinseus affirma- 
bat pro certo. Ego vero nimis vereor ne ita sit. 1 5 
Itaque lugeo et lamentor tui desiderio, mi Sca- 
liger. Tu quidem beatus, qui nunc cum Deo 
vivis, serumnis hujus vitae defunctus. Sed me 
tanta hsec jactura movet tam incomparabilis, 
quam literae meliores, atque adeo pietas ipsa2o 
fecit. Moveor et meo privatim detrimento, qui 
florem meorum omnium amicorum amisi, ac so- 
latio nunc caream quo fere unico fruebar. O 
csecas spes mortalium. Nam cum morbus illum 
invasit, videbatur optima, ut si unquam, frui vale- 25 
tudine. De exitu tamen morbi jam ab initio 
omnes fere medici desperarunt. Nos modo vana 
spes lactavit, modo certus metus sollicitos sem- 
per hactenus habuit, ex quo primum de ejus casu 
aliquid intelleximus. Beatum te ter et amplius, 3° 



658 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

magne Scaliger, qui mundum hunc vere immun- 
dum deseruisti, ubi etiam quse munda videntur, 
sunt sordium plena. Bonum certamen certasti: 
cursum peregisti feliciter : metam assecutus es. 
te vere beatum ! Sed nos, qui literas ama- 5 
mus, miseros ! me omnium miserrimum ! Amisi 
ducem in studiis meis : amisi amicum incompara- 
bilem : amisi dulce decus et prsesidium meum. 
Quis mihi nunc languenti animos faciet? Quis 
me excitabit ? Quis me docebit quse non intel-10 
ligo? Extincta est illa sseculi nostri lampas, lu- 
men literarum, decus Gallise, ornamentum uni- 
cum Europse. Sed quia nondum scio, quid rei 
sit, querelarum modum facio, et Deum Opt. Max. 
supplex oro, ut similes Scaligero viros, aut illi 15 
proximos velit suscitare ad nominis sui gloriam, 
et rei literarise incrementum. Amen. 

xiii. Kal. Mar. Non multa hodie egi ; atque 
adeo a prandio nihil. Per varias occupationes 
dies transactus. Imo vero annus vitse mese quin- 20 
quagesimus ita est absolutus. Cujus anni finem, 
Domine, quod viderim, et inter tot mala dura- 
verimus ego atque uxor, certe tui hoc muneris 
est, et tui beneficii. Nam serumnse quas hoc 
anno exantlavimus, et me et illam dudum ab-25 
sorpsissent, nisi tua, Deus seterne, dextra susten- 
tati essemus. In primis filise charissimse Phi- 
lippse heu quondam nostrse obitus, quanto, Deus 
bone, nos mcerore affecit? sic plane ut infirmi- 
tatem animi nullo unquam argumento gravius3o 



13KAL. mar.] E*HiMEPIAE2. 659 

sim expertus, Nec minor uxoris dolor. Tu ta- 
men, Domine Jesu, nos sustentasti, et ad diem 
hanc perduxisti. Secuta est profectio uxoris, quse 
me quantis cruciatibus exercuerit, dum literas 
minus erebras ab ea accipio, atque illi uterum5 
gerenti metuo, piget meminisse. Quid comme- 
morem molestias per sororem exhibitas ? Id vero 
malum eo durius accidit, quo magis inopinatum. 
Ego qui de illa semper fui sollicitus ut pater de 
filia et pro mearum virium tenuitate illam adjuvi 10 
constanter, quibus poteram cunque rebus, nunc 
audio inhumanus, ferus, barbarus. Qui ad sanam 
mentem eam conatus revocare et iis officiis qui- 
bus poteram benevolentiam ipsi meam testari, 
frustra fui, et plane, ut ait prudens scriptor, illam 1 5 
irritavi. Quid faciam? quo me vertam? Unica 
placandse illius ratio est, ut omnes meas spes a 
Rege praecidam, et ridendum me propinem. Quod 
quidem ne faciam, multse justissimse caussse at- 
que ipsa adeo pietas vetat. Angor tamen, et^o 
crucior animi, cum cogito non sine Dei Opt. Max. 
offensa hsec fieri, quam utinam, utinam, liceat 
vitare. Sed hoc gravius hoc calamitatis genus 
est, quia nullum ei posse remedium a me afferri 
video. O Deus seterne, medere huic domus hujus 25 
malo. Viam aperi, quam ego nullus video ; sana 
morbos animi nostros ; in tui amore ac metu fac 
animi nostri conveniant. Mihi, si placet, ratio- 
nem ostende, qua possim sorori prodesse, quod 
quum toto affectu discupiam, postquam ipsa a3o 



660 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

nobis discessit, frustra optavi ; compone, Domine 
Jesu, meum atque illius animum ad mutua prse- 
standa officia, quse tua Lex ab utroque nostrum 
exigit. Et scis tu, Deus seterne, quse me hac in 
parte premant incommoda. Non quiescet ani-5 
mus donec aliquod levamentum hujus eurse con- 
tigerit. Continget autem, te faciente et rationem 
inducente, Deus seterne, qui mulieris illius ani- 
mum sine caussa a me aversum potes ad me 
convertere : atque ut convertas, mihique ut illius 10 
adjuvandse facultatem tribuas, iterum iterumque 
te supplex oro. Haec prsecipua sunt quse hoc 
anno doluimus. Sed neque testimonio tuse boni- 
tatis interea penitus caruimus. Vel ille dies, quo 
ex aquis me, uxorem et partem liberorum ser-15 
vasti, quantum est tuse erga nos benignitatis 
argumentum ? Cujus memoriam ne ponamus 
unquam da mihi, Domine, da uxori, et liberis. 
Quod nulla re caruimus in tanta omnium rerum 
charitate, hoc quoque clementise tuse certum 20 
argumentum ; item quod plerumque valuimus, 
ac nunc quoque valemus. Quas ob caussas, quia 
non possum, quantas par est, tibi, Domine, gra- 
tias agere, quantas certe queo maximas, tuse 
Majestati, Deus seterne, ago, habeo, seternuni- 2 <; 
que, dum ero, agam et habebo. Cumulum hunc, 
Domine, beneficiis tuis in me ac meos adde ut 
meditatione jugi tuorum meritorum in nos cres- 
camus in dies in vera pietate, tibi serviamus, 
te tota mente, animo, spiritu, affectu colamus, et3° 



I3KAL. MAR.-I2KAL. MAR.] E4>H M E PI A E 2. 661 

veritatis zelo magis magisque in dies inflamme- 
mur. Exaudi, Deus seterne, per Dominum Jesum 
Filium tuum tov /uovoyev^j, cui una cum Patre et 
Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria a? tov$ 

alwvas twv alcovcov. Amen. 5 

ANNUS VITM LI. 

xii. Kal. Mar. Ingredior igitur, Domine, annum 
novum tuo beneficio, utinam novus ipse, et rfc 

iraXaiag crapKO? cnraWayeh, quod quidem potius 

mihi optandum, quam ut hunc diem ssepiusio 
obeam. Utinam, igitur, iterumque utinam, Deus 
immortalis, fasce hoc peccatorum ejKVKKlwv, quo 
premor, liberer. Quse me reddere debebant me- 
liorem, superioris anni mala, ea ne deteriorem 
reddiderint male metuo : Sva-dviov certe fecerunt, 15 
iracundum, et cui jam nihil sit gratum. Illa 
evOv/uiia prior abest, omnia displicent. Cura de 
liberis post fata mea me cruciat dies noctesque ; 
jam neque animum, neque linguam in potestate 
habeo, et mirum quomodo toties Spyia-Oels hoc et2o 
superiore anno, et quidem iud\a a-(p6Spa prsesertim 
ad mentionem eorum qui ad lacum Lemanum 
injuriis me et meos affecerunt, non in gravem 
aliquem morbum inciderim. Tua, nimirum, Deus 
seterne, bonitas illa d(paTo$ dat tempus ad poeni-25 
tentiam. hanc quoque da, Domine Jesu, et 
mutationem in melius. Sentio quam graviter 
peccem, qui de liberis supra modum sim solli- 
citus. Debeo enim hanc tibi, Tpio-dyie Geo?, hanc 

VOL. II. K 



662 ISAACI CASAUBONl [a.d. 1609. 

curam relinquere. Debeo quse prseterierunt et 
mutari non possunt oblivisci, et totum me divinse 
providentise permittere. Sed homo sum, infirmus 
supra omnes, peccatis obrutus supra omnes. Ita- 
que tua ope, Deus immortalis, supra omnes opus 5 
habeo. Tege, bone Deus, ra fiefiiootxeva, dirige quod 
superest vitse ; firma gressus meos, et per omnem 
vitam et hoc anno ov^ ^Kt&ra. Quam gravia mihi 
incumbant certamina video jam, et totus horreo. 
Video necessitatem illa subeundi ; video paratum 10 
ireipaa-p.6v. Video ac sentio virium mearum ro 
juLfjSh : amicorum prsesidia me deficiunt. Quse 
erant ostensse spes a magnis Regibus et Prin- 
cipibus ese turpiter nos deserunt. Premimur et 
aliis quidem gravissimis oneribus, sed nullo in 15 
prsesens graviore quam dolore tw Mp t^? aSeXffi?, 
quse misella suis jam malis impar remedia nulla 
potest pati, et me tamen sic illius miseret, ut vel 
ob illam solam mihi sit vita acerba. En prse- 
sentem meum statum. Accedit languor in stu-20 
diis, et ille pristinus vigor pene exstinctus : nunc 
utique post nuntium de obitu viri illius cujus 
recordatione solitus sum animari, Josephi Sca- 
ligeri rov imakdphov, si vera sunt, quse audimus. 
Certe etiam ille dolor nos aifiixit, et alacritatis 25 
siquid supererat in nobis infregit. Tu, Deus se- 
terne, recreato : absterge omnes curas humanas : 
da nihil velle, nihil optare, nihil sperare, nisi 
quod ipse volueris. Animum compone meum, 
mese, ac meorum ad tui timorem. Una cura nos.30 
habeat, unus metus nos sollicitet, nequid aga- 



I2KAL. MAR.-Il KAL. MAR.] B#HMEPIAB2. 663 

mus, quod tibi displiceat. Firma nobis mentem 
aclversus omnes ireipao-^ov^. Fac unius veritatis 
amore flagremus. Liberis da, ut institui in vera 
pietate possint, in ea proficiant, in ea suas omnes 
spes collocent. Qmjc molimur in literis, da referri, 5 
Deus seterne, ad nominis tui gloriam. Da vires 
ingenio iis perficiendis. Si quid recte inchoatum 
in studiis, da totam ejus rei laudem uni tibi re- 
ferre, quse certe uni tibi debetur. Nam nostrum 
quidem ingenium hebet, tot rebus asperis retu-10 
sum et tantum non exstinctum. Redde animo 
meo, meseque pristinam alacritatem, Sos np.lv h 

tm 6v6/ulo:tl arov ayaWido-aarOai. HseC egO, DeilS 

seterne, et quse alia tua divina providentia scit 
mihi, mese, ac meis esse necessaria, ut tcaTa tc 15 

to crwfJLa Kal KaTa ty\v ^vyjiv airr^iavTOi quod SUper- 

est vitse degamus, supplex te posco, orans, obse- 
crans, obtestans, per Dominum Jesum tov /ulovo- 
yev% Filium tuum, cui una cum Patre et Spiritu 
Sancto sit et nunc et aetemum honos, laus, gloria2o 
et omnis potestas. Amen. Amen. Amen. 
^Enese descriptio. 
xi. Kal. Mar. Ad sacram concionem ego et uxor 
cum parte liberorum sumus profecti difficili ob 
ventum et nivem tempestate. Atque hic dies2 5 
est quo ante annum ego et uxor Philippam nos- 
tram segrotantem apud Legatum Angliae, domum 
reduximus, magnitudinem morbi, hei mihi, non- 
dum intelligentes. Deus nostri misereatur per 
Dominum Jesum. Amen. 3° 

k2 



664 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

x. Kal. Mar. Ergo verum est obiisse magnum 
Scaligerum. dolorem incomparabilem ! ca- 
put lacrymis omnium bonorum dignissimum ! 
Quis literarum jacturam poterit sestimare ? Quis 
magnitudinem illius viri capere ? Tu, Deus seterne, 5 
tot tantisque ipsum dotibus ornaveras, ut neque 
ante fuerit ei quisquam similis, et, an sit futu- 
rus, haud sciam. Tibi debetur honos, tibi gloria 
prima. Ille ita sensit, qui pie vitam semper in- 
stituit, et virtutem eximie coluit. virum in 1 o 
exemplum natum, qui etiam testamento suo, quo 
affectu nos prosequeretur non mediocri legato 
est testatus ! triste mihi legatum ! acerbam 
recordationem obitus tanti viri ! Sed nimirum in 
tua, Deus seterne, acquiescendum est voluntate. 15 
Te supplex oro, da mihi, da meis, virtutes Sca- 
ligeri meminisse, et $ Suvarov illum posse imitari. 
Amen. 

ix. Kal. Mar. Paucas hodie studiis horas im- 
pendi. Deus firmet nos in amore et studio veri- 20 
tatis. Amen. 

viii. Kal. Mar. Ad sacram synaxim hodie non 
ivimus, et Deus nostri misereatur Amen. 

vii. Kal. Mar. In iEnese descriptione pergeba- 
mus, mcesti morte Scaligeri et aliis multis de^s 
caussis. Deus nos servet nostrosque. Amen. 

vi. Kal. Mar. Neque multum in descriptione 
^Enese promovimus, neque nihil fecimus. Sed 
admonet me hic dies mese, heu quondam mese, 
Philippse, quse ante annum facta est jULaicafHmg. 30 



10 KAL. MAR.-3 NON. MAR.] E<£HM E PI A ES. 665 

meos et uxoris suspiritus ! Dominus mei, mese, 
et meorum misereatur. Amen. 

v. Kal. Mar. Ta ejKVKXia in describendo hoc 
auctore. Oew x a P l $> °L U i me i niisereatur, et servet 
ex ingenti periculo. Amen. 5 

iv. Kal. Mar. Domine, respice servum tuum et 
mentem illumina, per Jesum Christum Filium 
tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto sit honos 
et gloria. Amen. 

m. Kal. Mar. Miserere, Domine, neque aversare 10 

tov ovSevog a^iov. Amen. 

Prid. Kal. Mar. En, Domine, languentem ser- 
vum tuum. O solare, et dirige. Amen. 

Kal. Mar. Quod bene vertat, mensem inchoavi- 
mus ab auditione verbi divini. Atque utinam 1 5 
Dominus Deus det adhserere verbo suo, mentem 
illius capere, facere et dicere quse ipsi futura 
sunt grata. ignosce meis peccatis, Deus se- 
terne, per Jesum Christum t6v /movoyev^j <r6v vtov, 
cui una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, 20 
honos et gloria. Amen. 

vi. Non. Mar. Deus, miserere tui servi tov ovti- 
Savov. Amen. Amen. 

v. Non. Mar. Domine, respice tw aMX av ' Lav ^ 
inutilis servi. Amen. 25 

iv. Non. Mar. Domine, restitue errantem in 
viam, et indulge misero veniam. Scis quid me 
angat. In te spero. ades, Deus. Amen. 

iii. Non. Mar. libera, Domine, mentem meam 
omni errore humano, et t« Oeia S6g SpOwg cppoveiv.3o 
Amen. 



ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

Prid. Non. Mar. Apud Cardinalem Perronium 
hodie aliquot horas accitus ah ipso, nomine Regis, 
sed qui tamen illubenter ivi. Multi fuerunt inter 
nos graves de religione sermones. Te oro, Deus 
seterne, per Dominum Jesum tov ^ovoyevTj Filium 5 
tuum infundas in animum meum veritatis stu- 
dium et amorem, servesque ab omni in re reli- 
gionis errore. Amen. 

Non. Mar. Serva, Domine, languentem, et dirige 
ad portum salutis. Amen. 10 

viii. Eid. Mar. Ad sacram synaxim hodie pro- 
fectus postea sum accitus ab iis, quos non quse- 
rebam. Deus seterne, serva me ac meos. Amen. 

vii. Eid. Mar. Da verum pietatis verse sensum, 
Deus, Domine. Amen. 15 

vi. Eid. Mar. Domine Jesu, revela viam, me 
doce, firma, dirige. Amen. 

v. Eid. Mar. Deus immortalis, ades, et ceptis 
benedic, ut brevi hac Polybiana cura liberatus 
alia cogitem. Amen. 20 

iv. Eid. Mar. Deus, respice hanc domum et 
serva. Amen. 

111. Eid. Mar. Diem varie transegimus, dum 
adornamus Chronologiam Polybianam, sed mox 
distulimus, et ad iEneam quem nostee editioni^^ 
adjicimus, nos convertimus. ades, Deus seterne, 
in re magis seria. Amen. 

Prid. Eid. Mar. Domine Deus, serva servum 
tuum. Amen. 

Eid. Mar. Domine, vias tuas me doce et me3° 
serva ac meos. Amen. 



pr. non. MAR.-15 kal. apr.] E4>H M E PI A E2. 667 

xvii. Kal. Apr. Da, Domine, veritatem tuam 
amare, et in ejus cognitione totam spem salutis 
ponere, et ejus potiri. Amen. 

xvi. Kal. Apr. Casus hodie ad magnum heroem 
Ducem Bullioneum me adduxit. Fueram eninis 
rogatus illi Grseculum quendam commendare. 
Sed ea occasio fuit sermonum gravissimorum 
quos una habuhnus. Inaudiverat ille de collo- 
quiis meis cum Cardinali Perronio. Rogavit ut 
bono publico sustinerem assensum in iis quse 10 
pertinent ad D. Plessiacum, qui etsi minus inter- 
dum fuit oculatus damnari tamen sine caussse 
condemnatione haud potest. Porro si inter nos 
multa jure desiderantur, at corrigant isti, et per- 
ficiant quod nos tentavimus. Dedere autem sese 15 
illis quid aliud quam caussam Dei et salutem 
suam perdere. Hsec Bullioneus sane graviter et 
vere. Atque hic meus fuit semper sensus. Te, 
Deus seterne, supplex oro, regas me, tum in omni 
vita, tum in hac potissimum parte ; fac serio 20 
mediter quse ad honorem tuum pertinent; cogi- 
tem quam alieni sint a reformanda ecclesia tua 
isti qui soli videntur posse. Da pergere, da vitam 
finire in his cogitationibus ; et ut omnes etiam 
sermones meos ad nominis tui gloriam referam25 
per Dominum Jesum Christum, cui una tecum 
et Spiritu Sancto sit honos, laus et gioria. 
Amen. 

xv. Kal. Apr. Deus adsit, servet a malo, dirigat 
ad bonum. Amen. 3° 



668 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

xiv. Kal. Apr. Domine, dirige gressus meos. 
Amen. 

xiii. Kal. Apr. En, Domine, viam tuam et 
veritatem me doce, ac virtutis amorem inde. 
Amen. 5 

xii. Kal. Apr. Etiam veni, Domine Jesu. Amen. 

xi. Kal. Apr. Ad sacram synaxim ego, uxor 
et filius ivimus, ac diei partem cum pastoribus 
Montignio et Molinseo egimus. Deus adsit nobis. 
Amen. 10 

x. Kal. Apr. Notas ad iEneam hodie cum 
Deo inchoavimus, operam paucorum, si modo 
Dominus faverit, dierum. Ita velit 6 Geo?. 
Amen. 

ix. Kal. Apr. O firma, Domine, in via veritatisis 
meos et meorum omnium gressus. Amen. 

viii. Kal. Apr. Deus seterne, pater et auctor 
lucis, illumina mentem meam, ut quotidie in tui 
cognitione proficiam. Amen. 

vii. Kal. Apr. Cum Molinseo verbi divini pas-20 
tore partem diei egi. Utinam hsereant animo 
seternum sermones quos una habuimus, et Domi- 
nus noster firmet nos in verse fidei confessione. 
Amen. 

vi. Kal. Apr. Deus Opt. Max. adsit, et a malo 25 
me servet meosque. Amen. 

v. Kal. Apr. Deus adsit, et omnia bona aderunt. 
Amen. 

iv. Kal. Apr. Dei gratia ad sacram synaxim 
hodie sum profectus, et inde reversus, ubi nonso 



J4Kal.apr.-5eid.apr.] E$H ME Pl A E2. 669 

optabam, plures horas consumpsi. Deus nos 
servet. Amen. 

iii. Kal. Apr. Deus adsit, et suscepti laboris 
toties intermissi nunc cum maxime calentis det 
felicem exitum videre. Amen. 5 

Notge in iEnean. 

Prid. Kal. Apr. Diem fere totum jacui ; toto 
certe die febri laboravi. Deus est misertus. Illi 
honos et gloria. Amen. 

Kal. Apr. Certe misertus est Deus ; nam hodie ad i o 
solennia redii. Illi laus, honos, et gloria. Amen. 

iv. Non. Apr. Nonnihil hodie egi. Deo meo 
laus, honos, et gloria. Amen. 

iii. Non. Apr. Nonnihil et hodie. Deo Opt. Max. 
laus, honos, et gloria. Amen. 15 

Prid. Non., Non., viii. vn. Eid. Apr. Repetiit nos 
febris et gravior quidem. Nam erat simul \eiev- 
Tepla medico Arbaldo molesta. Dei beneficio non 
defuerunt levando dolori molestissimo remedia, 
et qui illa prsescriberent medici : ejusdem Dei 20 
beneficio ea remedia vana non fuerunt. Itaque 
diem sabbati quum segerrimi in lecto egerimus, 
hesterna melius habere cepimus (p\e^oTOM^vTe<s. 
Hodierna vero iroTicrQevre^ nisi quid novi accidat, 
plane convaluimus. Deo Opt. Max. laus, gloria, 25 
et honos. Amen. 

vi. Eid. Apr. Valetudinem hodie magis quam 
studia curavimus. Deus nobis adsit. Amen. 
Celso Xenophontem meum tradidi utendum. 

v. Eid. Apr, Hodie ad studia serio redire cepi-30 



670 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

mus : utinam ad bonam mentem : utinam tibi, 
O Domine, placere, tua jussa facere tandem in- 
cipiamus ego et mei. exaudi per Dominum 
Jesum, cui una tecum et Spiritu Sancto sit laus 
€19 aloovas alcovoov. Amen. 5 

rv. Eid. Apr. Ta eyKvicXia in notis iEnese, ut 
poteramus. Oew japtg. 

iii. Eid. Apr. Parum aut nihil hodie. Sed da, 
Domine, tibi vivere. Amen. 

Prid. Eid. Apr. Non parum hodie in penso pro- 1 o 
movimus. Deo laus, gloria, et honos. Amen. 

Eid. Apr. Uxor et pars familise ad sacram syn- 
axim ivit. Ego partem diei in libris posui ad 
pietatem ducentibus, quam, Domine, da mihi 
et meis veram. Amen. 15 

xviii. Kal. Mai. Etsi varie impediti aliquid 
tamen promovimus in isto Notarum in iEnean 
penso. Oew x a V f? Q^ ^ pietatem toto corde 
diligere. Amen. 

xvii. Kal. Mai. Hodie corpus pharmaco pur-20 
gavi. Tu, Domine, benedic, et serva hanc do- 

mum, Ka\ Kara '^v^rjv Kal Kara o-co/xa airrjfJLavTOv. 

Amen. 

xvi. Kal. Mai. Da, Deus seterne, suscepti oneris 
finem videre, et te laudare ; ac nos interea serva 25 
a7rr]iuLavTov$. Amen. 

xv. Kal. Mai. Ta eywKXia, Geo) x<*P Lg ' Amen. 

xiv. Kal. Mai. Hodie ad sacram synaxim adi- 
imus ego, uxor, liberorumque pars. Audivimus 
Molinseum quem ego seepe magna cum voluptate3° 



4EID.APR.-IIKAL. MAI.] E<I>HMEPIAE2. 671 

audivi, nunquam cum tanta : et utinam Deus 
mihi det perficere quod hodie dum illum audi- 
rem statui volente Numine. * Nam, si potest fieri, 
redire in gratiam cum Genevensibus hostibus 
meis cupio, paratus sum omnia condonare, ets 
omnia facere quse pastores suaserint, si modo 
illi potuerint adduci ut injuriam mihi factam 
agnoscant, et redire ipsi quoque in gratiam me- 
cum velint. Dolet mihi quod non prius idem 
sim conatus ; etsi video quantum in hoc incepto 10 
periculi propter ro Sva-dywyov Genevensium. Do- 
mine Deus, peccatis meis ignosce et meorum, et 
ipsorum quoque Genevensium. Amen. 

xiii. Kal. Mai. Deus, benedic ceptis et vitse 
mese ac meorum. Amen. 15 

xii. Kal. Mai. Gratias tibi, Domine Jesu, quod 
sanctse ccense tuse mysterio nos .participasti, et 
beasti. Accessit auditio verbi, quod duo nostri 
pastores Molinseus et Durandus exposuerunt 
non solum docte sedet diserte ac vere. firma, 20 
Domine, animos nostros, et semel libera axo 
iravro? 7retpao-/uLov. Amen. Amen. 

xi. Kal. Mai. Quod bene vertere Deus Opt. 
Max. velit, rus hodie proficiscimur, ego, uxor et 
pars liberorum. Est animus, si Deo placuerit, 25 
iEnese versionem ibi elucubrare. Sed neque ego 
optime valeo, et uxor languet e£ ao-Oevelas. Itaque 

quid simUS ruri facturi, Oeov ev yovvaa-i Ketrai. Tibi, 

Domine, et nos qui proficiscimur et cseteros qui 
remanent, curse esse opto, et, ut sint, supplex3° 



672 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

oro. Da quotidie in vera pietate proficere, et 
libera nos o.7r6 iravTo? 7reipa<rjj.ov. Amen. 

x. ix. viii. vii. vi. v. iv. Kal. Mai. Hodie e rusti- 
catione sum reversus, et caussas plures Deo gra- 
tias agendi mecum attuli. Nam ego et uxor, 5 
quam ibi reliqui, valemus, et liberos valentes ha- 
bemus, nisi quod una e filiabus parum valet. 
Caetera quoque ex animi sententia mire succes- 
serunt. Nam de MnesQ versione ita transactum, 
ut paucioribus horis eum Latinum fecerim, quam j o 
e codice regio Grseca descripsi. Tibi, Domine, 
laus et gloria, qui pro tua infinita bonitate dabis 
exitum huic incepto, dabis et domesticis curis 
levamen, quas affert mirificum istud sororis inge- 
nium. monstrum mulieris ! O crucem meam ! 1 5 
Sed taceo, et te, Deus seterne, supplex oro, ut 
mihi meisque adesse velis, atque uxorem in 
primis solari, per Jesum Christum t6v /movoyev^ 
Filium tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto 
sit laus et honos. Amen. 20 

iii. Kal. Mai. Lente rediimus ad studia, t<5 Gew 
X<*pw> qui nos servet, regat, et ad omne bonum 
opus informet. Amen. 

Prid. KaL Mai. Ta eyKVKXia, tS Oew xapis. Amen. 

Kal. Mai. Hodie uxor rure rediit. da, Deus 25 
seterne, et illi, et meis omnibus in timore tui 
nominis et hunc mensem et reliquam vitam exi- 
gere. Amen. 

vi. Non. Mai. Ta ijKVKXia paucis horis, Deo laus, 
honos et gloria. Amen. 30 



iokal. MAI.-3 eid. mai.] E<f> HM E Pl AE2. 673 

v. Non. Mai. Ta eyKVKkia ut die sacro, sed mane 
tantum. Nam a prandio non momentum unum 
temporis liberum habui. Deus det plus otii ad 
studia. Amen. 

iv. iti. Non. Mai. Ta eyKmXia utcunque, 0e<w5 
X<*pi<?- Amen. 

Prid. Non. Mai. Ta, eymtcXm, Oew x a V' ? - Amen. 

Non. Mai. Ta eyKVKXia utcunque, et det Domi- 
nus finem videre hujus laboris. Amen. 

viii. Eid. Mai. Hodie, ut fere semper, miserrime 10 
inter amicos avocatus a libris vitam egi. Itaque 
morior cum cogito quam nihil agam, aut aliud 
agam. Tu, Deus, me respice, et da meliora. Amen. 

vii. Eid. Mai. Ne hoc quidem die melius est 
mecum actum. Deus miserere. Amen. tj 

vi. Eid. Mai. Ad sacram synaxim hodie sum 
profectus, atque utinam det Deus ita vivere, ut 
pastor prseivit. Amen. 

v. Eid. Mai. Ta eyicvKXia leniter mane : deinde 
amici, et nihil in studiis. dolorem ! sed fiat2o 
tua, Deus, voluntas. Amen. 

iv. Eid. Mai. Ta eyKUKXia per multa avoca- 
menta. Sed quid agerem ? Ita tu, Deus seterne, 
voluisti, ut cupiditatem sciendi haberem, facul- 
tatem non haberem. Tibi honos et gloria. Amen. 25 

iii. Eid. Mai. Ta iyKVK\ia, sed non felicius hodie 
quam superioribus diebus : et horret animus, cum 
cogito imminere occasiones amittendi temporis in 
re molestissima. Tu, Domine, scis meum dolo- 
rem : scis meas serumnas, meos Tre^ao-^oJ?. Tu^ 



674 ISAACI CASAIJBONI [a. d. 1609. 

medere meis vitiis, et bene erit : va\ Kvpie, per 
Jesum Christum Filium tuum Dominum nos- 
trum, cui una tecum et Spiritu Sancto sit laus 
et gloria. Amen. 

Prid. Eid. Mai. Prseter solitum otii aliquantu- 5 
lum hodie nactus, ab aliis studiis ad sacras literas 
deverti. Legi aliquot capita in 1 Regum ; in his 
xviii. cujus versum adnotabam mirse elegantise 
et emphaseos adversus nutantes in negotio reli- 
gionis. Ibi igitur Elias populum ita alloquitur : 1 o 

iw ^b ^arraw ■vnriN vh DTt^n ^ivp 1 

t — : — : — — •: t — : — : v:t /v ' 

Tivog vjUieig ■^coXavetTe eV/ Svcrl SiaXoyicr/noig ; el 6 Ku- 
piog 0eo? ecTTi, iropevecrde oiricrw ovtov' el oe 6 I$aa\ 9 

TropevecrOe oV/Vo) avTov' plane eleganter. nDD quo 15 
ex verbo dictum est iracrya varia in sacra scrip- 
tura significat, bis vertitur verbo y^Koivuv, tpyo 
varia item significat. Vertitur hic eV a/acpoTepaig 
Talg Ijvvais. Sed XoyicriuLovg ea vere intelligi con- 
sentiunt critici Hebrseorum. Est igitur venus-20 
tissime dictum. Atque ego te supplex oro, Do- 
mine Jesu, ut in via veritatis gressus meos firmes 
meorunique, et des grata tibi sentire et facere. 
Amen. 

Eid. Mai. Ne hoc quidem die multum promovi. 25 
Deus det meliora. Amen. 

xvii. Kal. Jun. Ta eyKvicXia utcunque. 0e<S yapis. 
Amen. 

xvi. Kal. Jun. Hodie uxor ad sacram synaxim 
cum meliore parte familise ivit pedes, rediitque3° 



pr. eid.mai.-7kal.jun.] E3> HM E PI A E 2. 675 

curru amici vecta. Ego in studiis fere melioribus 
egi. Deo laus, honos, et gloria. Amen. 

xv. Kal. Jun. Ta iytcvKXia utcunque : Deo laus 
et honos. Amen. 

xiv. Kal. Jun. Studia, amici, nugse. Deus me- 5 
liora. Amen. 

xiii. Kal. Jun. Studia fere neglecta ob morbum 
ex stultitia. Deus det mentem ad omnia suffi- 
cientem. Amen. 

xii. Kal. Jun. Ne nunc quidem ad studia satisio 
rediimus. Deus nos regat. Amen. 

xi. Kal. Jun. Neque nihil, neque multum. Deus 
benedicat. Amen. 

x. Kal. Jun. Uxor hodie rus est profecta, quam, 
Domine, serva euntem, rusticantem, redeuntem. 15 
Amen. 

Preste nn vieux Synagoga Jud. a Holmes. 

ix. Kal. Jun. Deo Opt. Max. grates maximse, 
quod ad sacram synaxim hodie sum profectus, 
et per obscenam tempestatem pedes ivi, redii^o 
airwavTog, concione magna cum voluptate audita, 
accepto etiam de uxore nuntio. Iterum tibi, 
Domine, gratias. Tu nos serva. Amen. 

viii. Kal. Jun. Ta iytcvfcXia utcunque. Deo 
laus et honos, qui me, meam et meos serva. 25 
Amen. 

vii. Kal. Jun. En veteres curse redeunt. Uxor 
remissura hodie filium non remisit. Itaque sum 
sollicitus de utroque. Sed tu, Domine, nos ser- 
vabis. Amen. 3° 



676 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

vi. Kal. Jun. De uxore sum liberatus cura et 
rediit filius. Deo laus. Amen. 

v. Kal. Jun. De uxore nuntium accepi ; cum 
Cardinali Perronio fui rogatu ipsius, non infeli- 
citer, ut spero. Deum supplex veneror, servet5 
me, meam ac meos. Amen. 

iv. Kal. Jun. Uxor Dei beneficio hodie rediit. 
Laus Deo. Amen. 

III. Kal. Jun. Ta ejKVKXia' 0ew X^i° £? - 

Prid. Kal. Jun. Filius ad sacram a-vva^iv ivit : 10 
nos domi remansimus. Deus omnium animis 
veram pietatem insinuet, et verum sui timorem. 
Amen. 

Kal. Jun. Quod mensem inchoaverimus, Deo 
laus, honos et gloria. Atque idem pro sua boni- 15 
tate det mihi, mese, et meis absolvere. Amen. 

iv. Non. Jun. Qui per aliquot menses de uxoris 
valetudine laetatus eram, repentino ejus morbo 
non leniter sum perculsus hodie. Spero tamen 
omnia bene cessura, et ut ita sit Deum Opt. Max. 20 
supplex oro per Dominum Jesum, cui una cum 
Patre et Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria. 
Amen. 

iii. Non. Jun. Gratias tibi, Deus, quod uxor 
meliuscule habere videtur. Perfice quod super-25 
est, O Deus. Amen. 

Prid. Non. Jun. Uxor Dei beneficio melius hodie. 
O Domine, serva hanc domum. Amen. 

Non. Jun. Ta ejKVKXia, rw Oetp x a 'j°' ? - Amen. 

viii. Eid. Jun. Paucas horas studiis dedimus, 3° 



6kal.jun.- i8kal. jul.] E<b H M EPI AE 2. 677 

reliquum tempus omne literis scribendis, et ami- 
cis visendis. Habemus in animo ego atque uxor, 
si Deus volet, cras ad sacram o-vvafyv et Domini 
ccenam proficisci, atque inde villam visere. Tu, 
Deus seterne, serva et nos qui paramus ire, et5 
eos qui sunt mansuri per Jesum Christum Domi- 
num nostrum, cui una cum Deo Patre et Spiritu 
Sancto sit laus, honos, et gloria. Amen. 

vii. Eid. Jun. Imus, Domine, etsi afflictissima 
valetudine usa uxor est per totam noctem. Sed 10 
tua bonitas vires dat et dabit. Amen. 

vi. v. Eid. Jun. Post diei unius rusticationem 
domum summo mane sum reversus, relicta uxore 
ruri, quam, O Domine, serva, qui servasti hacte- 
nus, et nos omnes cum illa per Jesum Christum, 15 
cui una tecum et Spiritu Sancto sit laus et gloria 

e*V aicovag tcov alcovcov. Amen. 

iv. Eid. Jun. Ta ejKVKXia quantum per amicos 
licuit et non amicos ; nam utrique nobis incom- 
modarunt. Deus nos servet et nominatim ^20 
(piXTarrjv. Amen. 

iii. Eid. Jun. Ta ejKVKXia utcunque. Sollicitudo 
de uxore, quam, Deus, serva, et nos cum illa, 
Amen. 

Prid. Eid. Jun. Rediit uxor tuo, Deus, bene- 25 
ficio : tibi honos, et gloria, qui et illam serva et 
nos omnes per Jesum Christum Filium tuum. 
Amen. 

Eid. Jun. Ta ejKVKXia utcunque. Tw Gew x a 'j°' 9, 

xviii. Kal. Jul. En veteres angores meos. An-30 

VOL. II. L 



678 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

gitur enim uxor dolore capitis, et gravissime cru- 
ciatur. Tu, Domine Jesu, illam subleva, nos 
respice. Amen. 

xvii. Kal. Jul. Deum immortalem ! Qualem sum 
expertus noctem prseteritam. Uxor e dolore, ego 5 
vtto t%9 o-vjUTraOeias miserrime perpetuam noctem 
sumus cruciati. Da, Deus seterne, meliorem hanc 
per Jesum Christum Filium tuum, cui una cum 
Deo Patre et Spiritu Sancto honos, laus, et gloria. 
Amen. 1 o 

xvi. Kal. JuL Ta ejKVKXia aliquantum. Tw Ge<£ 

xv. xiv. Kal. Jul. Neque nihil, neque multum. 
Deus benedicat. Amen. 

xiii. Kal. Jul. Notas in iEneam, toties inter-^5 
missam opellam, hodie absolvi. Gratias tibi, 
Domine Jesu. Amen. 

xii. Kal. Jul. T« ejKVKkia leniter. Te, Deus 
seterne, veneror, des exitum molestissimi laboris 
videre, et mihi, uxori, liberis, sorori et quidem^o 
omnibus meis benedicas. Amen. 

xi. Kal. JuL Ad sacram a-vva^tv hodie sum pro- 
fectus cum parte familise. Deo laus sit, gloria, 
et honos. Amen. 

x. KaL Jul. T« iyKmXia, et cum Molinseo minis- 25 
tro graves et grati sermones. Deus pietatem nos 
doceat veram, aut potius in ea firmet. Amen. 

ix. Kal. Jul. T« ijKVKXia iKavwg. Deo laus, honos, 
et gloria. Amen. 

viii. Kal. JuL Etiam hic dies per summum Dei3° 



i7kal.jul.-6non.jul.] E<MiMEPIAE2. 679 

Opt. Max. beneficium querelis caret. Datus enim 
est studiis, et cum uxore atque amicis orwoverlaig 
jucundis. Tu, Deus seterne, hsec otia nobis 
facis : tibi honos, laus, et gloria. De csetero 
da, ut tuum nomen timeamus ego, uxor, liberi. 5 
Amen. 

VII. Kal. Jul. Ta ejKVKKia, Oe<w \apig. 

vi. Kal. Jul. Ta iyKvicXia et alise curse, ac de 
meis rebus ad Frontonem in aulam literse. Deus 
benedicat. Amen. io 

Preste au Polandis Atlas Mercatoris. 

v. Kal. Jul. Ta eyicvKhia, et dies varie positus. 
Tu, Domine, serva nos aw^fidvrovs ad tui nominis 
gloriam. Amen. 

iv. Kal. Jul. Ta eyKVKXia ut die sacro ; etsi adis 
sacram o-vva&v ipsi non ivimus, sed pars familise. 
Tw Qew x^P 1 *' Amen. 

iii. Kal. Jul. Versionem iEnese describere hodie 
absolvimus. Ita properamus ad finem hujus edi- 
tionis. Sed tu, Domine, da finem Isetum videre. 20 
Da tibi serviamus ego, uxor, liberi, soror, et 
omnes. Amen. 

Prid. Kal. Jul. Pauca hodie : nam amicis fere 
diem hunc dedi. Deus nos servet, qui servavit 
adhuc. Amen. 25 

Kal. Jul. Domine, qui dedisti inchoare, da 
perficere hunc mensem, et in timore tui nominis 
nos firma. Amen. 

vi. Non. Jul. Literse ad amicos. Deus det pro- 
ficere in studio virtutis et verse pietatis. Amen. 3° 

l2 



680 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

v. Non. Jul. Nihil, nisi literas ad amicos. Deus 
det sui timorem. Amen. 

iv. Non. Jul. Et hodie amici varie subripuerunt. 
Deus det veram pietatem. Amen. 

iii. Non. Jul. Ad sacram synaxim hodie profec- 5 
tus Ferrerium hominem eloquentissimum audivi. 
Deus det suse ecclesise fideles pastores. Amen. 

Prid. Non. Jul. Chronologiam Polybianam hodie 
sum aggressus. Deus ceptis benedicat. 

Non. Jul. Ta eyKVKXia, Qe^ -^dpig, qui peccata to 
nostra nobis condonet. Amen. 

viii. Eid. Jul. T« ejKVKXia si per amicos liceret. 
9ew xdpu, qui uxorem rus hodie profectam servet, 
et nos omnes. Amen. 

vii. Eid. Jul. T« eyKVKXia- Deus ceptis adsit, etis 
me, meam, et meos servet. Amen. 

vi. Eid. JuL Parum hodie profecimus ; nam et 
valuimus parum belle. Deus servet me, uxorem 
et universam domum. Amen. 

v. Eid. Jul. Pene intermissa studia ob iincrKe- 20 
y^eig amicorum. Hodie accepi apyvpwima quod 6 
fiaKaplrrjg Scaliger testamento legavit. Erit cime- 
lium vita charius ob memoriam viri maximi. 
Dominus det mihi et meis virtutes illius imi- 
tari et nos servet omnes ; ov^ t]Ki<Tra Se uxorem. 25 
Amen. 

iv. Eid. Jul. Ad sacram arvvafrv hodie profecti 
non sumus. Deus ignoscat, et mihi, mese ac meis 
benedicat. 

iii. Eid. JuL Ta ejKVKXia negligenter, quia domo3o 



5 non.jul.-8kal.aug.] E4>HMEPIAE2. 681 

fere totum diem afuimus. Deus uxorem redu- 
cem sistat ; et nos omnes servet. Amen. 

Prid. Eid. Jul. Deo Opt. Max. laus et honos. 
Uxor hodie rediit salva et lseta. Tibi, Domine 
Jesu, gratias ago, et, ut nos serves, oro. Amen. 5 

Eid. Jul. Nunc sane properamus in incepto. 
Deo laus et honos. 

xvii. Kal. Aug. Hodie cepta edi prsefatio ad 
Polybium, quam ut absolveremus nondum alue 
curse permiserunt. Tu da, Deus seterne. Amen. 10 

xvi. Kal. Aug. Ta iyKVKXia, OeS x<*p l s, qui nos 
servet. Amen. 

xv. Kal.Aug. T« ejKVKXia utcunque, Deus ceptis 
benedicat. Amen. 

xiv. Kal Aug. Ad sacram synaxim filius ivit. 15 
Deus Opt. Max. huic domo benedicat. Amen. 

xni. Kal. Aug. T« ijKVKXia utcunque. Deus be- 
nedicat. Amen. 

xii. Kal. Aug. Hodie fere dies periit. Dominus 
huic domo benedicat et nos servet. Amen. 20 

xi. Kal. Aug. Ta ejKVKXia, Oew xapis. Amen. 

x. Kal. Aug. Ta eyKVK\ia. Sed a literis me avo- 
cat creditor sororis, pro qua fidem interposui 
meam. Deus ades. Amen. 

M. Calignon Hieron. Gr. MS. 25 

ix. Kal. Aug. Ta eyKVKkia, Oe<5 x«/°^« Sed, Do- 
mine, ades, et curis me libera. Amen. 

viii. Kal. Aug. Ta iyKVKXia omissa per occasio- 
nem, et erat alias dies festus. Te, Domine, sup- 
plex oro, adsis mihi, me regas. Amen. 30 



682 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

vii. Kal. Aug. Diem cultui divino consecratum 
ut bene collocaremus, ad sacram synaxim sumus 
profecti, et quidem pedibus per tempestatem ob- 
scenissimam. Multum sumus compluti, multum 
suclavimus. Sed erat tanti. Nam prseter com-5 
munem piis caussam, quia superiore die Dominica 
non interfueram concioni Dominicae, stimulavit 
me memoria evasionis e summo periculo ante an- 
num et paucos dies, cujus diei memoriam ut reco- 
lerem, et Deo gratias agerem, feci lubens, ut illuc 1 o 
irem. Deo Opt. Max. honos, laus et gloria. Amen. 

vi. Kal. Aug. Mane aliquid : lioc solurn. Deo 
laus. Amen. 

v. Kal. Aug. In recognoscendo indice Polybiano 
diem totum posui. Deus nobis et nostris bene-15 
dicat. Amen. 

iv, Kal. Aug. In pertexenda Chronologia Poly- 
biana pars magna diei posita. Tu, Domine, da 
finem videre molestissimi laboris et tibi servire. 
Amen. 2 ° 

iii. Kal.Aug. In Chronologia occupati finem at- 
tigimus. Deo laus et honos. Amen. 

Prid. Kal. Aug. Ad finem imponendum operi 
instituto me comparo. Sed, Deus salutis mese, 
tu me adjuva. Amen. 2 5 

Kal. Aug. Quod bene vertere Deus velit faxit- 
que, ad reliqua pensi admodum molesti nos ac- 
cingimus : cujus finem videre det Dominus Jesus, 
qui et uxorem hodie rus euntem et nos omnes 
servet. 3° 



7kal.aug.-3Eid.aug.] E4> H M E PI A E2. 683 

iv. Non. Ang. Pars familise Hablonem ivit. Ego 
varie occupatus hsesi. Tu, Deus, ades. Amen. 

iii. Non. Aug. In incepto aliquid promovimus. 
Domine Deus, da perficere, et me, meam, ac meos 
serva. Amen. 5 

Prid. Non. Aug. Domine Deus, curis obruimur, 
neque hilum proficimus : tibi vota facimus. 

Non. Aug. Et nunc obruimur, Nam curse curas 
excipiunt, nec finis ullus. Sed omnis mea spes 
in te, Deus. Amen. io 

viii. Eid. Aag. Hodie uxor sacrse interfuit con- 
cioni. Ego in penso fui assiduus, et promovi 
nonnihil: clenique unicum superest caput trac- 
tandum, quod quum sit omnium gravissimum, 
tua cum primis, Deus, ope opus. ades. Amen. 15 

vii. Eid. Aug. T« iyKVKXia in molesto penso, nec 
multum promovimus. Deus, ades, da perficiendi 
facultatem. Amen. 

vi. Eid. Aug. Totum diem misere fui impedi- 
tus. Itaque nihil agimus, et eo acrius opem tuam, 20 
O Deus, te oramus. Amen. 

v. Eid. Aug. Dei beneficio sacrae synaxi hodie 
interfui. Deus det in pietate proficere et me et 
meos. Amen. 

iv. Eid. Aug. In instituto aliquid hodie. Sed25 
quando finem videbo? A te, Deus seterne, hoc 
beneficium expecto. Amen. 

111. Eid. Aug. Ne hic quidem dies periit inuti- 
lis: sed restant multa: et te, Domine, respici- 
mus, a te opem petentes. Amen. 3° 



684 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

Prid. Eid. Aug. Et hoc die aliquid. Domine, 
ceptis ades, et da absolvere. Amen. 

Eid. Aug. Etiam hoc die aliquid. Sed totum 
fere diem afui, et multa restant, quse ut des per- 
texere, Domine, supplex te oro ; atque ut in pie- 5 
tate me, meam, et meos serves. Amen. 

xviii. Kal. Sept. Aliquid hodie, sed non mul- 
tum. In te, Domine, spes omnis mea. Amen. 

xvii. Kal. Sept. Aliquid et hodie, licet maxi- 
mam diei partem domo abfuimus. Deinde aliam 10 
opellam sumus aggressi paucarum horarum si 
vacaret. Deus nos servet. Amen. 

xvi. Kal. Sept. Aliquid, imo multum, hodie in 
altera hac opella, et jam, nisi fallor, portum tan- 
gimus. Laus Deo. 15 

xv. Kal. Sept. Male hodie valuimus, clystere 
corpus juvimus, et profecto languor nos occupat. 
Sed in te, Domine, vires recipiemus. Amen. 

xiv. Kal. Sept. Hodie melius valuimus. Tibi, 
Domine, tibi gratias. Amen. 20 

xiii. Kal. SepL Domine Deus, jam videor otiari 
incipere: jam delicias gusto, quas libera vita af- 
fert. Sed tu, Deus salutis mese, ades nobis. 
Amen. 

xii. Kal. Sept. Sane otiari incipio a penso pene 25 
jam prcelis emisso ; sed alias formido curas mo- 
lestissimas: quse me admonent, ut in tua, 
Deus, sola benignitate solatium ponam. Hodie 
obiit Josephus Quercetanus medicus clarissimus, 
et obiit in purioris religionis confessione con-30 



prid.eid.aug.-6kal.sept.] E<J>HMEPIAE2. 685 

stans. Da, Deus, vivere, morique bene. 
Amen. 

xi. Kal. Sept. Uxor rus est profecta, quam tu, 
Deus seterne, serva, et reduc. Amen. 

x. Kal. Sept. Ad sacram synaxim hodie sum 5 
profectus Dei beneficio, cui me, meam et meos 
supplex commendo. Amen. 

ix. Kal. Sept. Aliquid hodie fecimus, etsi non 
multum. Deus mihi, mese, et meis adsit. Amen. 

viii. Kal. Sept. Jam vacare incipimus, et nihilio 
agimus. Hoc die accidit ut quum exspectarem 
uxorem e rure, adveniens summus amicus Jose- 
phus Mercerus narraret illam non venturam. 
Repente ita iratus sum, ut verba exciderint 
airevKra prseter morem et voluntatem. Miserum 15 
me ! qui tam grandis natu elementa sapientise 
nondum didici. Deus Opt. Max. ignoscat mihi, 
illam servet et nobis ac nostris det in vera pie- 
tate, vera sapientia et omnibus virtutibus profi- 
cere. exaudi, Domine, per Jesum Christum Fi- 20 
lium tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto ho- 
nos, laus et gloria. Amen. 

vii. Kal. Sept. Errata vel mea vel operarum in 
Polybio colligere hodie cepi, nedum absolvi. Deus 
errores vitse meos et meorum corrigat. Amen. 2 5 

vi. Kal. Sept. Jam incipit esse longa uxoris 
expectatio, quam Dominus reducat et nos servet 
Amen. 

Preste a M r . FAmb. (TAngl. Chronicon Eusebii, edit. 
Scal. 30 



686 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

v. Kal. Sept. Uxor rure hodie est reversa, sed 
minus belle habens. Sanabitur, spero, tua ope, 
Deus. Hic vero dies finem imposuit Polybia- 
nis meis curis, primse certe partis. Quo nomine, 
Deus seterne, optime, maxime, quas ego tibi gra-.$ 
tias agam ? Plures jam in eo opere fueram occu- 
patus, et erat onus jam grave. Quod illi non 
succubuerim, quod etiam inter gravissimas curas, 
et luctus etiam, dederis finem imponere, tuse hoc 
est, arcorep, benignitatis, tui muneris. O da, 10 
Pater ccelestis, ut hac cura liberatus alia agam, 
quse ad nominis tui gloriam referantur, ad eccle- 
sise tuse sedificationem, ad salutem meam et mese 
ac meorum, per Jesum Christum Dominum nos- 
trum, cui una cum Deo Patre et Spiritu Sanctois 
sit honos, laus et gloria. Amen. 

iv. Kal. Sept. Nihil serio : multa impedimenta : 
multa a literis avocamenta : illud repaa-Tiov quod 
mihi accidit. Italus quidam venit ad me, qui se 
ministrum Regis Hispani dicebat. Ait se velle^o 
de re secreta mecum agere. Ingreditur museum, 
incipit proloqui, et me suspensum tenet, quid ve- 
lit. Peto dicat, quid me velit. Tandem cuncta- 
bundus arcanum prpfert, et ait velle se a me im- 
petrare ut diaboli familiaris (horresco referens) 25 
per me fiat sibi copia, velle enim se non mali 
finis caussa, sed curiositatis tantum gratia con- 
sequi. Obstupui, steteruntque comse, et hominem 
corripui, atque ad sanam mentem revocare sum 
conatus. Cum in his essemus, superveniunt Cap-3 



5 KAL. SEPT.-3 NON. SEPT.J E<i>H M E PI AE 2. 687 

pucini duo (M. Emanuel Cappucinus cum socio), 
viri simplices et linguarum valde studiosi. Ille 
Italus me reliquit : ego rem illis narro, et anxie- 
tate liberatum me gaudeo quam sum expertus, 
quamdiu solus cum illo furioso in meo museo5 
fui. Dominus respiciat imperitos verse pietatis, 
et eos suas vias doceat. Amen. 

Iste Italus dixit se fuisse Romse, tota Italia, Colonise, 
ibi vidisse Cardinales inter alios, qui aut delenirentur 
artibus curiosis, aut paterentur alios deleniri. 10 

iii. Kal. Sept. Ad sacram synaxim hodie sum 
profectus, et Gigordum ministrum Mompeliensem 
pie docentem audivi. Laus Deo Opt. Max. 

Prid. Kal. Sept. Noctem superiorem pene in- 
somnem egimus, ob gravissimam uxoris valetu-15 
dinem. Domine Jesu, medere nostris malis, et 
illam sana pro tua infinita misericordia. Amen. 

Kal. Sept. Deum veneror, ut, qui dedit exigere 
priores anni hujus menses, det hunc feliciter 
inchoare, feliciter perficere, et conatibus nostris2o 
in procurandis familiaris rei commodis adsit, 
detque ita humana curare ut ante omnia toov 
ovpavlwv airpL^ e^iueOa. Amen. Interim quod uxor 
hodie purgata melius habet, immortales tibi, 
Deus, ago gratias. serva hanc domum. Amen. 25 

iv. Non. Sept. Nihil prorsus hodie. Deus regat, 
servetque hanc domum. Amen. 

in. Non. Sept. Paucas hodie ad amicos in Ger- 
maniam epistolas. Deus det rectam et nrmam 
mentem. 3° 



688 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

Prid. Non. Sept. Etiam hodie aut nihil, aut 
literas ad amicos. Oew x^P 19 - 

Non. Sept. Ne hodie quidem aliud quidquam 
egimus, nisi quod literis scribendis et amicorum 
colloquiis vacavimus. Deus respiciat hanc do-5 
mum. Amen. 

viii. Eid. Sept. Dies erat Deo sacra, et prseterea 
celebratione S. Ccense celebris. Quum prseceden- 
tem noctem uxor charissima per cruciatus per- 
petuos egisset, non putabam vel cogitandum esse 1 o 
me posse tanto beneficio frui. Sed uxor pietatis 
respectu omnes dolores oblita, et me hortata est, 
ut ne differrem, et ipsa magna cum mea admira- 
tione decrevit ad sacram synaxim ire. Ivimus, 
cKoivyOriiuLev, rediimus. Deo Opt. Max. laus immor- 1 5 
talis. Quod superest, te, Deus seterne, oro per 
Dominum nostrum Jesum Christum, ut misere 
affiictam respicias, et cruciatus capitis illi leves. 
exaudi, Deus Opt. Max., per Dominum Jesum, 
cui una tecum et Spiritu Sancto laus, honos et^o 
gloria elg alwvas alcovcov. Amen. 

vii. Eid. Sept. Uxor bene, certe melius valuit. 
O quas ego tibi, Domine, gratias agam? Te cele- 
braho, tuum nomen prsedicabo, sicut sequum et 
justum est. Amen. 25 

vi. Eid. Sept. Ad sacram synaxim cum filio 
Johanne sum hodie profectus Dei Opt. Max. 
beneficio, qui pro sua infinita bonitate uxorem 
sanet, ac nos servet. Amen. 

v. Eid. Sept. Noctem prseteritam inter gemitus^o 



pr. non. SEPT.-5EID.SEPT.] Etf>HMEPIAE2. 689 

et lacrymas egi ob morbum uxoris charissimse 
et ev<repe<rraT»j9. Illa familiari sibi morbo capitis 
ita est cruciata sine ulla intermissione, ut ambo 
mortem tantis eerumnis libenter essemus prse- 
laturi. Pater, Deus immortalis, sublevas 
misellam, et respice languentem, et jam crucia- 
tibus tantis imparem. Sana illam, aut dolorem 
illam inter et me partire. Denique respice nos 
et lamentabilem hanc domum solare. Dele pec- 
cata in nobis, da vivere vitam tibi gratam, et sine 1 o 
perpetua hac cruce quod superest vitse exigere. 
Scimus, Domine, et fatemur ex animo meritam 
esse illam, meritum me prsecipue, pvpuiitis gra- 
viora his mala. Sed si sumus indigni, quos 
respicias, digna tamen bonitas tua quam omnes 1 5 
mortales celebrent. Et, Deus, respice nos, 
non quales sumus in nobis, verum quales sumus 
Christo tuo evwBevTes, ut corporis illius membra. 
exaudi, Deus seterne, preces meas ex animo 
humillimo proficiscentes et contrito, atque uxo-20 
rem jube valere bene aut saltem melius, et sem- 
per velle nos, quse tua Majestas voluerit. Oro, 
obsecro, veneror per Jesum Christum Dominum 
nostrum, cui una cum Deo Patre et Spiritu 
Sancto sit honos, laus et gloria. Amen. Non^5 
possumus prsetermittere aveirKTTaTw tempestatem 
prsesentem cui similem nullam recordantur peri- 
tissimi viri hujus aeris et climatis. Nam ab eo 
die qui dicitur de la S*. Jehan ad hunc diem 
nulla prorsus sine pluvia prseteriit dies. Faere.30 



690 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

qui dicerent quoniam pluisset die sacra memorise 
nescio cujus divi, fore ut per continuos deinceps 
dies plueret. At jam ex eo tempore non quadra- 
ginta sed amplius quinquaginta lapsi dies et 
adhuc cselum ita horridum, ut nunc demum5 
videatur initium habere pluvia tempestas. Ita- 
que exspectamus, quid erit futurum. Futurum 
id certe scimus, quod Deus jusserit. 

iv. Eid. Sept. Nihil prorsus hodie egimus ; non 
librum saltem aspeximus. Deus det sui timo-10 
rem. Amen. 

iii. Eid. Sept. Nihil ne hodie quidem. Deus, 
ades. Amen. 

Prid. Eid. Sept. Rus hodie ego et uxor profi- 
ciscebamur. Tu, Deus seterne, nos serva. Amen. 15 

Eid. Sept., xviii. Kal. Oct. Hodie sum rure re- 
versus ; sed non integer. Partem enim mei ibi 
reliqui, optimam uxorem, quse propter morbum 
cogitur ad tempus aTroS^imeiv. Ego ibi casu segro- 
tavi ; sed beneficio Dei sanior sum reversus. Te, 20 
Deus aeterne, veneror, serves uxorem, me, et meos 
omnes, per Jesum Christum, cui una cum Deo 
Patre et Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria. 
Amen. 

xvii. Kal. Oct. Hodie Cancellario oblatus est a 25 
nobis Polybius, quem gratissimo animo suscepit. 
Dedimus et aliis Proceribus. Deus benedicat, et 
ad sui nominis gloriam omnia dirigat. Amen. 

xvi. Kal. Oct. Nihil aut parum ! et spes regia 
labascit, ut sunt hodie mores. In Deo spes omnis 30 



4eid.sept.-ii kal.oct.] E<£H M E PI AE2. 691 

mea. Ille pro sua bonitate meam servet, me, et 
meos. Amen. 

xv. Kal Oct. vitse hujus ra Keva. Nam quid 
ago ? Certe nihili, et inutilis vivo. Aulicus enim 
sum factus, et jam dies aliquot nugas ago. 5 
Domine, da meliora et me serva, meam, ac 
meos. Amen. 

xiv. Kal. Oct. Male habebamus hodie, et gra- 
viora metuebamus. Sed aderit, spero, Deus. Ad 

Ronium profecti hodie iHTTeprjcraiuLei' rou Kaipou. 10 

Ab uxore literas accepimus, quam nobis, Deus 
seterne, serva, et me ex istis molestiis aulicis 
libera. Amen. 

xiii. Kal. Oct. Noctem per magnos cruciatus 
egi. Dies paullo commodior ; et non negiecta 1 5 
cura valetudinis, etiam adhibita (p\e/3oro/uLia. 
Deus et me et uxorem sanet, et ceptis bene- 
dicat. Amen. 

xii. Kal. Oct. De valetudine cur tibi, Deus, 
gratias habeam agamque, caussa est. Accedit^o 
beneficium insperatum, quod uxor audita vale- 
tudine mea statim accurrit. tu illam, Domine, 
sana, et nos pietatem doce. Hodie in arcem 
iveram, ut Polybium Regi offerrem. Postea con- 
silium amicorum fuit ut differrem donec Rex^j 
rediisset. Nos ita a Deo pendemus ut omnia ab 
eo speremus, aliunde nihil. Non confundet nos, 
scio, spes ista. Amen. 

xi. Kal. Oct. Literae et valetudinis cura me 
diem totum tenuerunt. Qew x«V t? - 3 ° 



692 ISAACI CASAUBONI [ A . d. 1609. 

x. Kal. Oct. Metaphysicis studiis mane est im- 
pensum : deinde amici totum diem eripuerunt. 
Deus servet corpus et animum airnixavTov mihi 
ac meis. Amen. 

ix. Kal. Oct. Amici vix respirare me sinunt. 5 

Itaque perit tempus miserrime. Sed parum hoc, 

si modo reliquse vitse Deus benedixerit : quod, 

O Deus, facito. Amen. 

Hodie Petro rw Tpofyei Merici 200 fere 11. datse mutuo ; 
quse utinam bene sint collocatse. Perierunt. 10 

viii. Kal. Oct. Ad sacram synaxim hodie sum 
profectus : deinde amici nos habuerunt. Qew 

vii. KaL Oct. Neque mane neque a prandio 
meus fui. Deus me et meos respiciat. Amen. 15 

vi. Kal. Oct. Quod Deus consilium fortunet, 
ego, uxor, et universa fere domus hodie rus pro- 
ficiscimur ad dies aliquot. Utinam et ibi verse 
pietatis memores semper vivamus, et reversi ad 
omnia pietatis officia ego et omnes mei nos com- 20 
paremus. Deum veneror, ita velit esse per Je- 
sum Christum, cui una cum Deo Patre et Spiritu 
Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 

Preste aujourdui a Mons r . Hubert ma charte Geogra- 
phique Turquesque. Preste a Mons r . Estienne le Theso- 25 
rier mon comment. en le premier et 2 tomes de Baronii 
Annales. 

v. Kal. — Prid. Non. Oct. E rure huc excurri- 
mus. Quantum refecti simus hac rusticatione, 
quantum tibi, Domine, debeamus, ne exprimere3° 



iokal. OCT.-13KAL. nov.] E4>HiMEPIAE2. 693 

quidem verbis queam. O fac, Deus seterne, ad 
gloriam tui nominis omnia referantur, et otia et 
negotia. In hoc secessu oblata occasione usus 
sum cliscendi linguam Anglicam, in quo studio 
nactus eximium prseceptorem et accurate doctum 5 
tantum paucis horis profeci, ut videar mihi posse 
aliquid assequi mediocri labore. Sit utinam 
fausta hsec accessio ad nostra studia. Me certe 
nihil seque stimulavit, quam quod sciebam et 
Rainoldum et alios summos Theologos in ea lin- 1 o 
gua multa exquisite scripsisse. Deus beneclicat 
et universse domui et studiis per Jesum Christum, 
cui una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus 
et gloria. Amen. 

Non. Oct. Quod Deus fortunet, rus redimus ego 1 5 
atque uxor. Tu, Domine, ceptis et consiliis bene- 
dice. Amen. 

xiii. Kal. Nov. Hoc demum die rusticationi finem 
imposuimus, et urbem. repetiimus. Tibi, Domine 
Jesu, gratias agimus, quod profecti urbe aizlnxav-^ 
toi, airyiuLavToi rediimus. Da nunc novis viribus 
refectis in procurationem twv 7rp6s t\\v o-^v So^av 
awreivovToov strenue incumbere. Dum rure sum, 
aliquot saltem horas quotidie melioribus literis 
et linguse Anglicanse dedi. Regem etiam adii 25 
ad Fontem Ebledi profectus, et Polybium illi 
obtuli. Sum exceptus a maximo nunc Regum 
humanissime, benignissime : sed meum opus ita 
est exceptum, ut par erat ab eo suscipi qui lite- 
rarum est TeXea>? rudis. Culpa fuit et quidem 3° 

VOL. II. M 



694 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

insignita tov tv\v <r(ppayi$a /care^oi/To?, qui egregie 
mihi fucum fecit. Nam qui receperat sexcenties 
se de ea re cum Rege verba facturum ne ypv qui- 
dem illi dixerat. Quid multa? Vanitatem aulse 
et rerum humanarum vidi ac risi, Isetus interim 5 
quod eodem plane tempore Rex Anglise suam 
benevolentiam publice mihi significandam cura- 
verit. Ego me, meos, et meam, tibi, Deus seterne, 
permitto et committo. Tibi in Tpiarayia trinitate 
uni Deo sit honos, laus et gloria. Amen. 10 

xii. Kal. Nov. Vix rediimus, et molestias ur- 
banas diversi generis experiri incipimus. Deus, 
ades. Amen. 

xi. Kal. Nov. Siquando amici nos acervatim in- 
viserunt, certe hodie. Deus omnia regat. Amen. 15 

Preste a M. Arpennius Proverbia Arab. cum interpr. 
Scal. item folia Arabica ex versione Merceri; item tv7tovs 
declinat. Arabicarum. 

x. Kal. Nov. Ne hodie quidem melius nobiscum 
est actum. Deus, ades. Amen. 20 

ix. Kal. Nov. Nihil, nihil. O libera me, Deus. 

viii. Kal. Nov. At dies certe hodiernus non 
periit, quo audivimus Durandum pastorem de 
divina et humana Christi natura erudite in coetu 
piorum disserentem. Deo laus, honos et gloria. 25 
Amen. 

vii. Kal. Nov. Deum immortalem ! Quis me 
liberabit ab his molestiis? Nam dies toti sine 
ulla exceptione mihi pereunt, et quidem ab iis 

OCCUpati qui o-Kevoopeiv riiJLeTepav Ttjv irltTTiv CUpiunt. 3° 



I2KAL. nov.-4NOn.nov.] E<J>HMEPIAE2. 695 

Tu, Deus seterne, firma animum meum in via 
veritatis. Amen. 

vi. Kal. Nov. Plane exulis vitam ago. Exulo 
enim dies totos a libris. Deus, meliora. Amen. 

v. Kal. Nov. eerumnas ! Ego nihil ago : uxor 5 
hodie rus profecta. Quid csetera enumerem? 
Itaque te respicio, Deus, qui me firma in 
amore veritatis. Amen. 

iv. Kal. Nov. Ad priores cumulus accessit, qui 
ne me tandem obruat, cautio est: idque ne fiat, io 
te, Deus seterne, veneror, et supplex oro. Amen. 

iii. Kal. Nov. Hodie et paucas horas studiis 
dedi, et paucas item negotiis : frustra : et Deus 
benedicat. Amen. 

Prid. Kal. Nov. Minus hodie valuimus, et domo 15 
non exiimus. Sed non defuerunt qui averterent. 

Qeog eXeatpoi. Ameil. 

Kal. Nov. Deus bene vertat, diem hodiernum 
bene posuimus, et sacram concionem utramque 
audivimus cum universa familia, quse quidem hic 20 
adest. Nam uxor interim rusticatur; quam, et 
nos cum illa, ac nostros omnes tu serva, Deus 
seterne. Amen. 

iv. Non. Nov. Dies hic certe benignitate tua, 
Domine, erga me ac meos est insignis. Nam qui 25 
nuper vidissem non sine animi morsu munus 
meum a Rege satis, uti interpretabar, frigide 
excipi, hodie reapse sum expertus, quam gratum 
illi hoc fuisset. Mane enim per D. de Gourges 
libellorum supplicum magistrum mille aureosso 

m 2 



696 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

sive librarum 3000 in sericea crumena ad me 
misit non sine honore verborum. Tibi, Deus Opt. 
Max., tibi hoc ego beneficium fero acceptum. 
Debeo et Regi, quem voluisti studia mea fovere. 
Meum est pro tanto beneficio tuum nomen dies5 
noctesque celebrare, et omnes rationes diligenter 
quserere probandi animum meum Regi et qui- 
buscunque potero rebus illi inservire. Da, Pater 
zirovpavie, mihi, da meis ut in vera pietate, quse 
fons est omnium ofnciorum quotidie proficiamus, 1 o 
per Dominum nostrum Jesum Christum, cui una 
cum Deo Patre et Deo Spiritu Sancto r£ iravayla 
h rpiaSi juLovdSi sit laus, gloria et honos. Amen. 

viii. Eid. Nov. Uxor hodie rediit, et me gravi- 
ter ob ipsius absentiam moestum mirifice recre- 15 
avit. Deo meo laus et honos ek alwvas twv alwvw. 
Amen. 

vii. Eid. Nov. Etiam hodie multum temporis et 
quidem matutini amisi. Sed, Deus, ades. Amen. 

vi. Eid. Nov. Quum universse Gallise ecclesia 20 
jejunium celebraret sacrse o-wd^et interfuimus, et 
tres conciones audivimus, incredibili omnes cum 
voluptate, Molinsei, Faucherii, et Durandi, qui 
quidem cum omnia ad diei circumstantiam apta- 
ret mirifica industria et pietate sic me affecit, ut 25 
vix apud me essem. Itaque periculorum quse 
mane eramus experti ego atque uxor in pessima 
navicula facile obliti, hoc Deum oravimus ut 
similis solennitatis dies plures in anno agere 
liceat. Atque utinam cum fructu nostro I1UJUS30 



8eld. N0v.-14.KAL. dec.] E4>HMEPIAE2. 697 

tanti beneficii simus facti participes. Ita Deus 
Opt. Max. velit, cui una cum filio ipsius Domino 
nostro Jesu Christo et Spiritu Sancto sit laus et 
honos els tov$ alcovas Toi)v aloovcav. Amen. 

v. Eid. Nov. Pauca hodie, sed aliquid tamen. 5 

Oect> yapi?. 

iv. Eid. Nov. Cur ad synaxim hodie non irem 
caussse fuerunt plures. Sed male cessit. Nam 
a prandio habuit me vir quidam, optimus ille 
quidem, sed incredibiliter fervens cupiditate tra- 1 o 
ducendi me ad alias partes, qua in re tam strenue 
operam ponit, ut jam nullam amplius sperare 
quietem queam. molestias omni cruciatu mo- 
lestiores ! Tu, Deus seterne, serva me et meos in 
timore tui nominis et vera pietate. Amen. 15 

iii. Eid. Nov. Aliquid hodie, etsi non multum. 
Deo laus et honos. Amen. 

Prid. Eid. Nov. At hodie nihil, et plane erucem 
passurus sum ab istis interpellatoribus curarum. 
Deus det meliora. Amen. 20 

Eid. Nov. Hodie aliquid Dei beneficio, cui sit 
laus. Amen. 

xviii. Kal. Dec. Aliquid hodie. Oew x^P^- 

xvii. Kai. Dec. Parum, aut nihil. Deus, ades. 

xvi. Kal. Dec. Non alia, imo deterior fortuna 25 
hujus diei. O ades, Domine. Amen. 

xv. Kal. Dec. Ne hodie quidem ad sacram syn- 
axim sum profectus ob tempestatem obscenissi- 
mam. Deus hanc domum protegat. Amen. 

xiv. Kal. Dec. Aliquid hodie, quum summo3o 



698 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

mane surrexissem. Sed partem magnam diei 
afui. Deus, ades. Amen. 

xiii. Kal. Dec. Aliquid hodie, sed minimum 
illud quidem. Deus, me respice et meos. Amen. 

xii. Kal. Dec. Aliquid, etsi non multum. Deo 5 
laus. Amen. 

xi. Kal. Dec. Aliquid hodie : non enim exii : 
sed uxor, ex negotio rus est profecta quam Deus 
serva et totam domum. Amen. 

x. Kal. Dec. Aliquid, etsi non multum. Deus, 10 
ades. Amen. 

ix. Kal. Dec. Hodie aliquid Dei beneficio, qui 
nos respiciat. Amen. 

viii. Kal. Dec. Ad sacram synaxim pene uni- 
versa domus est profecta, uxore excepta, quse 15 
abest, et me, qui varie sum impeditus. Deus nos 
respiciat, et verum sui timorem nobis largiatur. 
Amen. 

ix. Kal. Dec. Ta iyKvkXia. Sed de uxore solli- 
citi admodum esse incipimus. Deus nos omnes2o 
servet. Amen. 

Hodie Tacitum avv ©ew explicare institui. 

viii. Kal. Dec. Uxorem hodie expectabam, sed 
illa non venit. Deus reducat salvam et inco- 
lumem. 25 

vii. Kal. Dec. Ne nunc quidem uxor venit, non 
sine aliqua sua culpa. Sed brevi, spero, reducet 

ipsam Deus. Tgvoito, yevoiTO. 

vi. Kal. Dec. Necdum venit uxor. 'AcW*?, w 
cf)i\TaTr). Nam hsec longior mora mihi moles-3° 



13 KAL. DEC.-8 EID. DEC.] E$H M E PI A E2. 699 

tissima est. Sed benedicat huic domui Deus. 
Amen. 

v. Kal. Dec. Venit n (piXrdrtj ; eoque nomine 
magnas tibi, Deus seterne, gratias ago. Tibi 
honos et gloria. Amen. 5 

iv. Kal Dec. Aliquid mane hodie, sed parum, 
et a prandio nihil. 9e<£ x"/ ' 9 - 

Preste Menda a M. Heraud. 

iii. Kal. Dec. Ad sacram synaxim ego atque 
uxor hodie sumus profecti. Deo laus et honos. io 
Amen. 

Prid. Kal. Dec. Ta ejKVKkia' Oew yapis. 

Kal. Dec. Deus ceptis benedicat. Mensem hodie 
inchoavimus, quem da, Deus, absolvere mihi, 
mese, ac meis ad nominis tui gloriam. Amen. 15 

iv. Non. Dec. Ad Cardinalem Perronium hodie 
sum profectus accitu ipsius. Te, Deus, oro, adsis, 
verba suggeras, omnia dirigas ad tuam gloriam, 
sedificationem Ecclesise et salutem meam. Amen. 

111. Non. Dec. Deus liberet me ab his angustiis. 20 
Scis tu, Deus KapSioyvwo-Ta, quid me angat, et 
quam assidue vexer ob caussam religionis. Tu 
respice me, et mihi ac meis benedice per Domi- 
num Jesum, cui una cum Patre et Spiritu Sancto 
sit laus et honos. Amen. 25 

Prid. Non. Dec. Vix hodie egi aliquid. Tu re- 
spice nos, Deus seterne. Amen. 

Non. Dec. Aliquid hodie. Oew x«/^?. 

vm. Eid. Dec. Deo laus, honos, quod ad sacram 
synaxim ego, tota fere domus hodie ivimus. Ille3° 



700 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1609. 

nOS Servet Ka) KaTa "^v^rjv Kal Kara crw/xa airrnj.avTOV<t. 

Amen. 

vii. Eid. Dec. Adhuc Theologica nos habent, ut 
possimus Toig e% evavrlag respondere. Deus Opt. 
Max. adsit mihi, mem et meis. Amen. 5 

vi. Eid. Dec. Adhuc Theologica nos habent : 
atque utinam huic studio Deus Opt. Max. bene- 
dicat et cseteris quoque meis ac meorum. Amen. 

v. Eid. Dec. Deus benedicat studiis hisce meis 
ad nominis sui gloriam et salutem meam. Amen. 10 

iv. Eid. Dec. Apud Cardinalem Perronium ho- 
die fui : multa de religione egimus. Testor tuum, 
Deus seterne, Numen, invitum me illud tempus 
perdere quod istiusmodi ovfyTfreanv impendo. 
Itaque quam sim aa-Tpe-n-To^ in re pietatis quo-15 
tidie illis ostendo. Sed me necessitates graves 
huic conditioni alligant. Te supplex veneror, 
Deus immortalis, ut et animum et corpus serves 
airrnxavTov, per Jesum Christum Filium tuum juovo- 
yevn, cui una cum Patre et Spiritu Sancto sit laus 20 

et llOUOS ac gloria elg tou$ alcovag twv alcovwv. ^A^rjv. 

iii. Eid. Dec. Etiam hodie cum Cardinali gra- 
vissime contendimus. Tu, Domine Jesu, libera 
me ab his serumnis. Amen. 

Frid. Eid. Dec. Ta. ejKVKXia, Qetp x^P^- 2( > 

Eid. Dec. Ad sacram ervvafyv pars faniilias ivit : 
pars remansimus. Deus Opt. Max. in timore suo 
nos velit firmare. Amen. Amen. 

xix. KaL Jan. T« ejKVKXta leniter. Sed tu, 
Domine, nos respice. Amen. 3° 



7EID.DEC.-I2KAL.JAN.] E<J>HME PI AE2. 701 

xviii. Kal. Jan. Hodie parum, quum ad D. Des- 
diguerium essem mane profectus. Certe nihil 
video in quo spem ullam ponam KpeiTTovwv nisi 
Deum unum, cui sit sine fine honos et gloria. 
Amen. 5 

xvii. Kal. Jan. Ta eykvKXia' Deus me, meam, et 
meos servet. Amen. 
Preste a M r . Castraies Fr. Patricius sur Polyb. Castram. 

xvi. Kal. Jan. Aliquid hodie, sed obruor curis : 
et Dominus nos sublevet. Amen. 10 

xv. Kal. Jan. Hodie ad solita studia sum 
reversus omissis illis gravioribus in quibus 
ut possim majore otio degere, da, Domine. 
Amen. 

xiv. Kal. Jan. Vix paucas horas meas habui. 1 5 
miserum me ! Sed satis est, si timorem sui 
nominis Deus mihi et meis dederit. Amen. 

xiii. Kal. Jan. Ad sacram synaxim Dei bene- 
ficio ivimus hodie ego atque uxor quum amicis- 
simus Heraldus me rogasset ut filii recens sibi^o 
nati esse vellem ava§6yo$. Deus et illi et nobis 
omnibus benedicat. Amen. 

xii. Kal. Jan. Ab illustrissimo Principe Anhal- 
tino hodie vocati ad prandium ivimus, et aliquot 
horas amisimus. vitam molestam ! Illud vero 25 
molestius, quod quiescere nobis per eos non licet, 

qui (TKevcopeiv rr]V yjiueTepav ttiutiv SatagUnt. HoC 

illud est, quod vitam nobis molestam reddit. 
Nam quse est amentia velle nobis persuadere 
Ecclesiam illam suam non posse errare? Horrets° 



702 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1609. 

animus ad illam vocem. Domine Deus, da exi- 
tum his molestiis. Amen. 

xi. Kal. Jan. Apud Cardinalem Perronium ho- 
die fuimus ssepius ab eo acciti, et det Dominus 
omnibus in rebus voluntati suse obtemperare. 5 
Amen. 

x. Kal. Jan. Deus ceptis benedicat. In recog- 
nitione characterum Theophrasti et editione Sue- 
tonii dudum inchoata occupamur. 6e<£ x«i° f? - 

ix. Kal. Jan. miserias ! Hic tamen dies totus 10 
fere est occupatus, sed in nugis, et non ex animi 
sententia. Deus, ades. Amen. 

viii. Kal. Jan. Ad sacram synaxim profecti 
cum uxore Domini natalem celebravimus. Laus 
Deo. Amen. 15 

vii. Kal. Jan. In Theologicis hodie sumus ver- 
sati. Deus adsit, et nos regat, ac dirigat. Amen. 

vi. Kal. Jan. Deo laus, honos, et gloria, qui dedit 
hodie mihi, uxori, sorori, et aliis meorum sacrse 
eucharistise fieri participes. Ivimus igitur et2o 
rediimus, etsi per obscenam tempestatem, et qui- 
dem pedibus, nec grave est visum. Iterum Deo 
laus. Amen. 

v. Kal. Jan. Apud Cardinalem Perronium hodie 
fui, virum certe magnum ; utinam bonse semper 2.5 
doctrinse propugnatorem. Illum Deus fingat 
promovendse suse glorise utilem, et nos omnes. 
Amen. 

Preste a Mons r . de Moulin Velsems de Augusta, et 
Mariana de institutione Principis. 3° 



IIKAL. JAN.-PR. KAL.JAN.] E<J>H M E PI AE2. 703 

iy. Kal. Jan. Ad Suetonium recensendum hodie 
redii. Deus ceptis benedicat. Amen. 

iii. Kal. Jan. Et hodie Suetonius me habuit. 
0e<w x a V' 9 - Amen. 

Prid. Kal. Jan. Non multa hodie, ac pene nihil, 5 
ab amicis diem totum impeditus. Hsec nostra 
est conditio. Atque ita anno huic finem impo- 
suimus. Quem annum, Domine, quod dederis 
exigere, quodque tot argumenta tuse acpdrov boni- 
tatis dederis experiri, quas ego tibi grates agam?io 
Ubi aut quse verba tuis paria meritis inveniam ? 
paria dico? imo vero quis dabit mihi ut partem 
aliquam beneficentise tuse verbis possim exequi? 

tl irpwTOv, tl $' €7T€iTa, tl <? vorTaTLOv KaTaXe^co ; Vale- 

tudo mea, uxoris, et liberorum etsi aliquando 1 5 
titubaret, ab aliquot tamen mensibus sic satis 
commoda : studia non plane infeliciter procurata, 
et molesto labori finis ex parte impositus. Res 
familiaris, quse prioribus annis tot clades acce- 
perat, non solum non deterior facta, sed etiam2o 
munere haud poenitendo Regis aucta. Denique 
quid potissimum querar, nihil habeo : absit dicto 
invidia. Tua nimirum, Deus seterne, tua inenar- 
rabilis bonitas, benignitas, xp y i (TT ^ T ^ ^ 1 am%ucwfa 
hsec mihi, meisque bona prsestitit. Quse tuse25 
erga me ac meos clementise argumenta dum re- 
voco ad animum, et me respicio, terrore corripior 
maximo ne longam patientise tuse expectationem 
cum fcenore tandem ego ac mei luamus. Quid 
enim est in nobis, quod ulla ex parte tantis bene-30 



704 ISAACI CASAUBONI [a. i>. 1609. 

ficiis tuse Majestatis, Deus seterne, respondeat? 
Friget zelus meus ac meorum, pietas lenta, opera 
bona plane nulla. Quid igitur sperare possumus, 
si nos et nostra respicimus? Nos vero, Domine, 
fatemur, profitemur, ac serio et ex animi interiore 5 
sensu agnoscimus nihil esse in nobis, nihil pro- 
ficisci a nobis, aut omnino posse proficisci, quod 
ferre (3d<ravov tui conspectus valeat. Nos lutum 

et argilla SUmUS, noS 7ravroSa7rcov ye/ULOjULev dfxapTri- 

/ndrwv. Si sumus ipsi nobis Suffeni, at extinguere « o 
tamen interiorem testem non possumus. Pecca- 
vimus igitur, Deus immortalis, peccavimus, et 
quotidie peccamus adversus te, et tua clementia 
aut venia sumus indignissimi. At nihilo secius 
tamen ad te confugimus, tuam opem imploramus, » 5 
tuum nomen invocamus, te veniam supplices 
poscimus. respice nos propitius, Pater enov- 
pdvie, Deus misericors, unica spei nostrse anchora. 
Da Majestatis tuse dve^x^acrrov magnitudinem 
magis magisque in dies suspicere : da tuum 20 
nomen revereri : da puris animis te colere, et 
voluntate sincera adorare. Infige cordibus nos- 
tris tuorum beneficiorum memoriam. Fac jugi 
illorum recordatione ad novse et melioris vitse 
desiderium serio excitemur, te unum sitiamus ; 25 
te unum quseramus ; et quserentes inveniamus. 
Benedic animis corporibusque nostris : valetu- 
dinem bonam et vitse necessaria prsesidia indulge 
nobis, mihi, inquam, uxori, liberis et sorori mese 
atque omnibus roh ev yevei. Benedic ceptis et3° 






PR.KAL.JAN.-KAL.JAN.] E4>H ME PI A E2. 705 

consiliis nostris : serva mentem puram, et ab 
omnibus nos libera erroribus. Imprimis da hoc 
nobis, ut muneribus tuis utamur bene, iisque ac- 
cendamur ad verse pietatis amorem in dies vehe- 
mentiorem. Nam quse nos circumstent pericula, 5 
scis, Deus omniscie. Certe quod stamus, quod 
agnitam virtutem retinemus, totum hoc tui esse 
muneris, non virium nostrarum, ingenue agnosci- 
mus : et hoc vel prsecipue nomine tibi, Deus 
seterne, ego meique gratias agimus. Iterumio 
igitur, iterumque, vel potius imvpioiuivpidKi? tibi, 
Domine Jesu, grates gratissimse, tibi, qui una 
cum Patre et Spiritu Sancto sine principio vivis, 
regnas, sine fine vives, regnabis. Amen. 

Kvpie ftorjOei. AnNUS DoMINI CIO IOCX. 15 

Quem quidem annum ut feliciter inchoemus, 
et ut ad finem lsetum perveniamus, ego, uxor, 
liberi, soror et omnes mei, supplex ego te, Deus 
immortalis, per tuam ipsius misericordiam, per 
merita Jesu Christi tov /movoyevovg Filii tui, te^o 
supplex, inquam, veneror, et tuum adoro Numen. 
Nunc certe si unquam alias, et plus quam un- 
quam alias, tuo mihi, imo mese, et omnibus nobis 
opus est prsesidio et subsidio. Nunc quippe eo 

deveilimUS Ut Tolg 7rvevjULaTiK0i9 ayaxriv evSeXe^ws 25 

ofxiXeiv cogamur. Non dies, non hora, non fere 
momentum ullum «tto twv Treipao-iuwv conceditur 
vacuum. Neque vero cum iis antagonistis res 
est nobis quos aut negligere facile queamus aut 



706 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

repellere. Cum maximse dignitatis viris assidua 
nobis lucta. Cum illo ipso frequentes SiaXe^ 
cui sine controversia inter rovg e£ evavrlag par 
nemo doctrina, ingenio vix aliquis secundus. 
Supra omnes urget nos ille ipse qui in Galliarum 5 
regno est supra omnes, qui tot jam annos Dei 
voluntate alit fovetque nos, et hsec nobis prsestat 
otia. Itaque eo res rediit, ut si voluntati ipsius 
pergimus resistere, gratia excidere et beneficiis 
carere debeamus. Quod si contigerit, quid restat 1 o 

nobis quo millUS simus, Kar avOpcoTrov \eyco, om- 

nium miserrimi? Quse spes aut propinqua, aut 
longe posita? Nam equidem multo ante id fu- 
turum prospiciens, quod jamjam videtur eventu- 
rum, ut parum firma prsesens hsec nostra con-15 
ditio foret, omnia sum expertus quo possem in 
alium parietem me inclinare. Sed me spes, quse 
erant ostensse, omnes defecerunt. Me denique 
omnes deseruerunt, a quibus opem aliquam et 
auxilium, si ferrent tempora, stultus ego mihi^o 
eram pollicitus, imo vero ipsi magni maximique 
Principes ultro mihi fuerant polliciti. Accedit 
privatarum fortunarum status afflictus. Nam, ut 
alia taceam, sororis miserise quam me angunt ? 
quse tantse sunt, ut Iro longe sit pauperior, spe^^ 
omni rerum meliorum in seternum nudata, non 
quia illi non debeantur multa, sed quia recipiendi 
vel nummulum unum spes ipsi restat nulla, cum 
interim ad me adeatur ab iis quibus ipsa debet, 
ut taceam alia onera grandia, quse ipsius cala-30 



kal.jan.] E<DHMEPTAE2. 707 

mitas meis imponit humeris. Hsec sunt incom- 
moda, quae me urgent, e multis pauca, sed oppido 
gravia, imo omnium longe gravissima. De qui- 
bus quoties cogito, Deus immortalis, subit ani- 
mum horror e metu, ne in hoc statu posituss 
aliquid faciam, quod Numini Majestatis tuse ter 
sanctse displiceat, quod abominor, quod tota de- 
testor mente : irplv /moi yavoi evpeia xOw. recipe 
me ad te, Domine, priusquam ullis succumbam 
tentationibus ; quin potius succende pectus meum 10 
et omnium meorum nova subinde cupiditate veri- 
tatis tuse cognoscendse in dies magis magisque. 
Sint nobis levia ra ^oi/ca aspirantibus ad cselestia : 
sit certa spes et fiducia opis tuse quando erit 
opus. Deme mihi, deme et meis tenebras naturse 15 
nostrse a-v^vTovg, ut ceelesti luce tua illustrati 
Filium tuum t6 cpcog t6 aXrjOivov amplectamur, ita 
ut separari ab ejus dilectione non queamus. 

ades, TLaTep eirovpdvie, eXeaipe, 6 UaTr)p tcov oiKTLpjmwv : 

solare, 6 Qeog Trdo-rjg TrapaKXtjo-ecog. Imperiti sumus. 20 
Tu nos doce. Infirmi sumus, et t6 ^ev. Tu 
firma et robora. 'GXiyoTna-Toi sumus. Tu da irl- 

CTecog t?}$ aXrjOivrjg 7r\rjpo(popiav. Postremo quum 

scias, Deus seterne, omne humani cordis figmen- 
tum esse malum, aliud nihil, nostra ipse corda^s 
mundato, et mentibus nostris csecis et depravatis 
gratias Spiritus tui infunde, et propter unum te, 
propter merita Filii tui toV /movoyevodg, qui pretioso 
sanguine suo nos redemit, oSrjyqaov r)fxdg Sid tov 

HvevjULCiTOS crov eig irdaav Tr)v aXrjQeiav, Salteill quailtum 30 



708 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

nobis satis erit ad procurandam pro virili nostra 
gloriam tuam, Ecclesise sedificationem et salutem 
nostram. exaudi mea supplicis vota e corde 
sollicito manantia, et neque ine, neque meos 
supra vires nostras tentari sinas per Dominumj 
Jesum Christum, cui una cum Deo Patre et Spi- 
ritu Sancto sit honos, laus, gloria et imperium 
eis rovg alcovag twv altovcov. Amen. Amen. Amen. 

Kal. Jan. Inter amicos horas etiam matutinas, 
proh dolor, magna ex parte perdidimus. Da me- 1 o 
lius collocare, Domine. Amen. 

iv. Non. Jan. Magnam diei partem apud Car- 
dinalem posui, bene an secus, nescio. Deum 
veneror, regat dicta, facta, cogitata mea et meo- 
rum. Amen. 15 

iii. Non. Jan. Ad sacram synaxim filius ivit. 
Ego in studiis theologicis quod fuit vacui tem- 
poris impendi. Deus me et meos regat. Amen. 

Prid. Non. Jan. Apud Cardinalem hodie fui. 
Deus in amore veritatis et me et meos firmet. 20 
Amen. 

Non. Jan. Ta> 6ew x a 'i°' 9 > q u °d aliquid hodie etsi 
non multum. Deus meliora. Amen. 

viii. Eid. Jan. Hodie horas plures solito studiis 
impendi. Deo laus. 25 

vii. Eid. Jan. Aliquid et hodie. Gew x«V< ? - 

vi. Eid. Jan. At hic dies totus periit. Deus 
misereatur mei et meorum. Amen. 

v. Eid. Jan. Totum fere diem apud Cardinalem 
Perronium egi, ejus accitu. Dominus dicta, facta,3o 



kal.jan.-i6kal.feb.] E<MIMEPIAE2. 709 

cogitata nostra regat, et ad gloriam suam, salu- 
tem nostram dirigat. Amen. 

iv. Eid. Jan. Ad sacram synaxim per ob- 
scenam tempestatem ire non potuimus : et 
titubat uxoris valetudo, quam tu firma, Deus. 5 
Amen. 

111. Eid. Jan. Aliquid hodie, etsi etiam mane 
valde occupatus. Deus benedicat mihi ac meis. 
Amen. 

Prid. Eid. Jan. Aliquid hodie. Gey x«i° f9 - IO 

Eid. Jan. Obruimur curis, et diversissimis qui- 
dem. Sed ades, O Deus. Amen. 

xix. Kal. Feb. Hodie adhuc Polybii exemplar 
unum dedi, et quidem amico homini sed nulla 
necessitudine mihi conjuncto. Itaque non tamis 
sponte mea et ultro id fui, quam ipso postulante, 
et ut debitum exigente. Credo hunc esse quin- 
quagesimum quintum librum a me donatum. En 
sortem duram eorum, qui grandes libros edunt. 
Nam quasi jure agitur a plerisque. Hic nempe 20 
studiorum meorum est fructus. Quin illud po- 
tius cogitandum, quanta Dei benignitas extiterit 
erga me, qui finem ejus editionis videre dedit. 
Illi honos et gloria. Amen. 

xviii. Kal. Feb. Aliquid, sed non multum hodie. 25 
Deus det meliora. Amen. 

xvii. Kal. Feb. Aliquid hodie. Deo laus, gratia 
et honos. Amen. 

xvi. Kal. Feb. Concioni sacrae hodie adfui, et 
incredibili cum voluptate inde sum reversus. O30 

VOL. II. N 



710 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

Domine, firma et me, et meos, in studio verse 

pietatis. Amen. 

xv. Kal. Feb. Et sero surrexi, et partem maxi- 

mam matutini temporis in quserendo libro Nota- 

rum in Euripidem et Sophoclem a Stephano edi- 5 

tum frustra impendi. jacturam temporis ! 

studia ! Tu miserere, Deus. 

Annot. in Eurip. H. Steph. amissse, postea recuperatse. 
D. b. 

xiv. Kal. Feb. Aliquid hodie. Deo laus, et 10 
honos, qui nos regat. Amen. 

xni. Kal. Feb. Aliquid hodie, sed non multum. 
Deus det veram pietatem. Amen. 

xii. Kal. Feb. Aliquid hodie. Deus Opt. Max. 
adsit mihi meisque. Amen. 15 

xi. Kal. Feb. Pauca hodie. Deus me et meos 
regat. Amen. 

x. Kal. Feb. Domine Deus, rege nos, firma et 
dirige ad gratum tibi finem. Amen. 

ix. Kal. Feb. Ad sacram synaxim hodie non^o 
sumus profecti : sed Parisiensem quendam con- 
cionatorem deducti ab amicis in quodam privato 
oratorio audivimus. Nihil fuit quod miraremur. 
Homo mediocris ingenii, facundise nullius. Modus 
ipse instituendi conciones visus longe apud nos-25 
tros et melior et gravior. Deus Spiritu suo 
Sancto nos nostrosque regat per Dominum Je- 
sum. Amen. 

viii. Kal. Feb. Et hodie egimus aliquid Dei 
beneficio. Sed quum evitare non possumus quin3° 



i5kal.feb.-8kal.feb.] E<I>HMEPIAE2. 711 

assidue nos urgeant qui alio traducere cupiunt, 
casu librum hodie in manus sumpsimus, quem 
Hilarius quidam novus inquilinus t^? /cara irvev^a 
Bafivk&pos nudiustertius nobis dedit : is liber in- 
scribitur Officium B. Marise. Liber est excellenter 5 
compactus, et plures preces pias continens, in his 
unam Thonise non vulgarem ut erat illius viri 
admirandum ingenium. In hoc igitur libro quum 
casu in illum incidissem, et forte aperuissem, duo 
statim deprehendi quse visa mihi nefanda cunno 
impietate conjuncta. Prius est quod Papa in 
prsefatione diserte vetat omnem precum id genus 
usum in vernacula lingua. At, Deus bone, quo- 
ties mihi contrarium affirmatum est? Quoties 
dictum moneri viros foeminasque ut preces ver-T^ 
nacula lingua scriptas usurpent ? Sane negari 
non potest in Gallia hodie multum earum esse 
usum. Sed hoc profecto nos ab invitis pudore 
quodam expressimus. Qui si hodie non essemus, 
periret miseris libertas aliquid cognoscendi eo-20 
rum quse ad pietatem pertinent. Et diserte Papa 
superstitionem id vocat. monstrum iniquitatis ! 
O vere hac quidem in parte olvtixpkttov, Alterum 
fuit, quod sum abominatus, in Decalogo, unde 
totum de imaginibus prseceptum est sublatum. 25 
Euge fidelis Pastor. Hoc est Dei mandata ser- 
vare. Deum supplex veneror, det mihi hanc 
mentem, mese et meis, ut hanc scelestissimam 
impietatem ita semper, uti nunc facio, detester, 
per Jesum Christum Dominum nostrum, cui una 30 

^2 



712 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus et 
gloria elg aloovag rwv alcovcov. Amen. Scripseram 
superiora cum venit ad me venerandus Molinseus 
vulgi rumores afferens de nostra instabilitate. 
Puto datam occasionem hominibus loquendi, quia 5 
heri sivimus nos abduci licet invitos ad illam 
recitationem. Deum supplex oro ignoscat mihi, 
si quid hic feci prseter officium pietatis. Csete- 
rum qui videam quanto scandalo res illa sit, ut 
nulla per me creetur offensa, constituo hodiernaio 
die, et te, Deus seterne, oro, ut des periicere, non 
posthac ad ullum qualemcunque conventum rwv 
erepoSo^ovvToov me venturum hujus D. Gourges 
suasu, aut blandis compellationibus impulsum. 
Hoc ego, Domine Deus immortalis, sancte juro, 15 
sancte polliceor, si vires tua gratia suffecerit re- 
sistendi tot vexationibus, quse meam mihi vitam 
reddunt serumnosam. ades, et indignissimo 
mortalium, peccatorum omnium maximo, dig- 
nare vires et prudentiam sufficere adversus tot, 20 
tam assiduas, tam graves tentationes. Ita velis, 
Domine, ita faxis, per merita passionis Christi 
qui una tecum, Deus Pater, Deus ipse Filius, et 
Spiritu Sancto ipso quoque Deo in seternum 
regnat et vivit. Amen. 25 

vii. Kal. Feb. In nostris et adversariorum 
scriptis de Purgatorio hodie fui, et veesaniam, 
stuporem, vafritiem et quid non in Bellarmino 
deprehendi. doctorem mendacii ! Te oro, Do- 
mine Jesu, serva me ab illa mendaciorum doc-3^ 



8 KAL. FEB.-NON. FEB.] E4> HME PI AE2. 713 

trina purum et mundum : da te noscere, et in 
tua unius voluntate acquiescere. Amen. 

vi. Kal. Feb. Magnam diei partem apud Cardi- 
nalem Perronium fui, accitus ssepe ab ipso. Te, 
sancte Deus, veneror, serves animum meum ab5 
omni falsa doctrina circa rem pietatis, et me, 
meam, ac meos regas. Amen. 

v. Kal. Feb. Hoc quidem die nihil fere egi mea- 
rum rerum. Sed, Deus, respice me. Amen. 

iv. Kal. Feb. Aliquid hodie, sed parum. Deus, 10 
ades. Amen. 

iii. Kal. Feb. Aliquid hodie. Deo laus et gloria. 
Amen. 

Prid. Kal. Feb. Ad sacram synaxim hodie pro- 
fectus pedibus Molinseum audivi, cui et universse 15 
Ecclesise atque in ea domo huic Deus benedicat. 
Amen. 

Kal. Feb. Quod Isetum sit et faustum lseti inter 
amicos apud Stephanum cognatum hunc mensem 
inchoavimus, quem det Deus mihi, mese, et meis2o 
a7D?M«^ft)9 exigere, et ulterius fines vitse exten- 
dere. Amen. 

iv. Non. Feb. Et dies, et vita misere perit et si- 
mul omnia studia. Deus nostri misereatur. Amen. 

iii. Non. Feb. Aliquid hodie, sed parum. Det 25 
melius pietatem et studia curare Deus. Amen. 

Prid. Non. Feb. Aliquid et hodie, Deo laus et 
honos. Amen. 

Non. Feb. Ta eyKVKXm in Suetonio. Deo laus 
et honos. Amen. 3° 



714 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

viii. Eid. Feb. Hodie apud Cardinalem multas 
horas accitus ab ipso egi. Multa de religione 
egimus. Ille vetustatem doctrinae twv <?£ ivavrlas 
urget : ego abusus, quos longa dies introduxit. 
Te, Deus seterne, oro, dirigas mentem, linguams 
et gressus meos ad nominis tui gloriam, sedifica- 
tionem Ecclesise, salutem mearn. Amen. 

vii. Eid. Feb. Hodie constitui, Deo propitio, 
doctrinam de sacramentis accurate expendere. 
Te veneror, Deus ^eterne, libera mentem meam 1 o 
ab errore, et veritatem mihi misero velis illu- 
cescere et ejusdem amorem, per Dominum Jesum 
Christum. Amen. 

vi. Eid. Feb. Aliquid hodie promovimus for- 
tasse. Deus studia nostra dirigat, Amen. 15 

y. Eid. Feb. Molinseus pastor noster venerandus 
ad me hodie venit, et aliquot horas mecum fuit, 
quas optime positas putavi. Deo laus et honos. 
Amen. 

iv. Eid. Feb. Aliquid hodie. Deo laus et honos, 20 
qui studia nostra benignus dirigat. Amen. 

111. Eid. Feb. Nihil fere hodie : aliquid tamen 
profeci. Nam de Anglia exitus apparuit, quem 
putabam futurum. Deus me, meam et meos 
servet. Amen. 25 

Prid. Eid. Feb. Aliquid hodie, sed perpusillum. 
Deus me, meam, et meos regat. Fuit hodie apud 
me Molinseus, et prseclare est solatus. Deo laus. 

Eid. Feb. Aliquid etiam hodie, etsi curse ani- 
mum exedunt, quas tu eripe mihi, Deus seterne, 30 



8 eid. FEB.-13 kal. mar.] E4>HM E Pl A E2. 715 

per Jesum Christum, qui una tecum et Spiritu 
Sancto vivit et regnat. Amen. 

xvi. Kal. Mar. Ad sacram concionem hodie ivi 
et Montignium audivi. Deo laus et honos. Atque 
hodie cepi cogitare de panegyrici cujusdam scrip- 5 
tione ; sed iv wktl /5ouX^. Et det consilium Deus. 
Amen. 

xv. Kal. Mar. Aliquid hodie in tot varia pensa 
animo tributo, ut mirum sit nobis constare men- 
tem. Sed in te, Deus, spes omnis nostra. Tu nos 1 o 
rege. Amen. 

xiv. Kal. Mar. Ta iyicvKXia in variis pensis. 0eo> 

xiii. Kal. Mar. Et mane amisimus magna ex 
parte, et reliqui temporis multum. Atque ita 1 5 
annum hunc, Deus seterne, vitse mese quinqua- 
gesimum primum exegi, cujus si rationem inire 
velim et illud aa-Kelv aureum prseceptum irrj irap- 

e/3rjv ; tl 0" epei~a ; t/ /ulol Seov ovk eTeXecrOtj ; latis- 

simus se mihi prsebet campus accusandi mei, et 20 
severissimas a me ipso poenas exigendi. Nam 
quid ego miser recte feci? aut quid egi in quo 
tuum, Deus seterne, Numen TpLo-dyLov non offen- 
derim? Cogito dicta, cogito facta mea. Omnia 
displicent. Non laudavi Deum meum, ut opor- 25 
tuit. Non feci bona quse oportuit. Quin potius 
et dixi, et feci TaXaLTraypog eyw multa, quse Deo 
displicuisse non dubito. Quo me vertam ? Quid 
de me statuam ? Quid de mea, et meis ? quibus, 
ad omne bonum opus quum deberem prseire, 3° 



716 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

malo potius exemplo ne nocuerim vereor, et scio 
fecisse. Peccavi, Deus immortalis, peccavi in te 
gravissime. Dignus sum, quem tua bonitas de- 
stituat, quem tua severa justitia prehendat. Vel 
in mentione Genevensis negotii, quoties me iras 
prseceps abripuit, et ea dicere coegit, quse Chri- 
stianum parum decerent. Sunt illi quidem de 
nobis male omnino meriti. Sed tua, Deus, 
majora sunt in me et meos beneficia, quam illo- 
rum maleficia: et tuum est jussum oblivisci in-io 
juriarum, quod etsi facio, aut facere certe conor 
ut plurimum, tempora tamen interveniunt cum 
ego mei non sum juris, et continere linguam 
non queo. Jam istse cum Cardinali Perronio 
collocutiones etsi nunquam a me nisi invito eti5 
reluctante sunt obitse, ne tamen in illis Deum 
aliquando offenderim vehementer dubito. Nam 
postquam semel animadverti non id agi ut Ec- 
clesiae malis fiat medicina, sed ut omnia e£ 'larov 
probentur, quid potui, aut nunc possum ab hu-20 
jusmodi congressibus boni sperare ? Quare etiam 
hoc nomine, Domine Jesu, si quid deliqui, supplex 
te veniam posco, et ut praeteritam vitam tegas, 
omne quod superest regas, dirigasque, etiam at- 
que etiam a te vehementer oro. Taceo beneficia 25 
hoc anno a te accepta, quorum eram indignis- 
simus: taceo alia peccata mea mole et numero 
maxima. Iterum iterumque, Deus immortalis, 
fateor, et coram numine tuo profiteor, peccavi 
hoc anno assidue, peccavi ex quo natus sum3° 



I3KAL. MAR.-I2KAL. MAR.] E^HMEPIAES. 717 

assidue. Nulla vitse mese pars, ad normam verbi 
tui exacta, potest satis proba videri. Sed qui 
peccatores bono animo esse jussisti, cur me re- 
spuas? Cur gemitus meos et preces in nomine 
Domini Jesu factas non exaudias? exaudis 
igitur, et hyssopo me munda ; riga atque ablue 
sanguine illius immaculati agni qui peccata om- 
nium hominum quod in ipso fuit delevit. Exaudi, 
Deus vTrepapptjre, et mei, mese ac meorum miserere, 
per Jesum Christum tuum unicum Filium, Domi-io 
num nostrum, cui una cum Deo Patre et Spiritu 
Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 

ANNUS VITiE LII. 

xii. Kal. Mar. Pater eirovpdvie, O fons verae 
sapientiae, O largitor omnis bonse donationis, 15 

Deus Tpicrayie, fj ev fJiovdSi <ref3a<r/uia)TdTt] Tpids, ve- 

neror supplex Numen tuum, oro, adoro, petoque 
quanta maxima devotione et humilitate mentis 
possum, ut me, miserum peccatorem, e tuorum 
numero esse velis : deleas mea infelicis peccata ; 20 
exuas veterem hominem mihi, induas novum. 
HdpKa 7ra\aioo6eicrav ev djuapTiais facias revirescere 
ad bona opera, purges hunc animum omni cu- 
piditate prava : luce divina collustres mentem : 
des clare percipere voluntatem tuam : des U125 
percepta iraylm et firme stare. O scis tu, Deus 
KapSioyvcoa-Ta, quse me procellse interdum agitent, 
certe quidem singulari beneficio tuo id videor 
hactenus constanter servasse, ne terrena divinis 



718 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

miscerem ; neve aurem prseberem iis, qui occa- 
sione meorum domesticorum incommodorum et 
gravium damnorum tentare animum meum et 
o-Kevwpeiv t*iv tticttiv sunt conati. Sed me nonnun- 

CJUam to Sia(popov Trjg iraXai tccu Trjg vvv eKKXrjcrlag 5 

commovet ac reddit attonitum, ut cogar ali- 
quando in magnis viris qui tenebras saeculorum 
priorum disjecerunt, multa aut mirari, aut etiam 
desiderare. Quod equidem non levitate quadam 
animi facio, verum admiratione pietatis veteris 1 o 
Ecclesise. Omnino lubricus hic locus esset, nisi 
referrem statim animum ad ea quse hodie ol e£ 
ivavTiag docent, et veteribus illis incognita, et nisi 
fallor, e diametro tuse, Deus immortalis, vo- 
luntati repugnantia. Te iterum, iterumque, teri5 
sancte Deus, oro, venerorque, succurras militanti 
in terris Ecclesise tuse : des illi fidos pastores, 
qui non (piXapx^ studeant, sed quibus unicum sit 
votum, opus unicum, tuam veritatem in verbo 
a te revelato dies noctesque inquirere, et populos 20 
Christianos eandem veritatem acpeXwg remotis 
partium prsejudiciis docere. Cesset hsec fceda 
Ecclesise tuse laceratio. Nemo dicatur hujus 
aut illius tuorum ministrorum doctrinam sequi : 
omnes tuam sequantur, et sint omnes vere Chri- 25 
stiani. Quod bonum incomparabile dum expec- 
tatur adhuc, Deus Pater misericordiarum, hse- 
rentes in bivio variarum opinionum firma, et 
simplicitatem fraudi esse iis, qui tuam veritatem 
sitiunt, pati noli. Mihi misero da intellectum, 30 



I2KAL.MAR.-6KAL. MAR.] E$HMEPIAE2. 719 

da cor sapiens, da robur et alias virtutes neces- 
sarias, ut et ipse veritatem intrepide constanter- 
que profitear, et mese ac meis prseire dictis fac- 
tisque ad pietatem queam, per Jesum Christum 
Dominum nostrum, cui una cum Deo Patre et5 
Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria ek alwvag 
twv alwvodv. Amen. Post ofncium pietatis me sol- 
lemnes curse habuerunt, et hsec studia consueta. 
Dominus benedicat huic domui. Amen. 

xi. Kal. Mar. Et hodie feci aliquid tuo, O Do- 10 
mine, beneficio. Tibi laus. Amen. 

X. Kal. Mar. Ta. eyKmXta' QeS x < *P l<s - 

ix. Kal. Mar. Hodie ad sacram arvvafyv ire non 
potuimus : fuimus tamen totum diem occupati. 
Deus nostri misereatur. Amen. 15 

viii. Kal. Mar. Ta ijKmXta, prsesertim in Sue- 
tonio. Deo laus. Amen. 

vii. Kal. Mar. De morbo Philippi Canaii vehe- 
menter solliciti et mcesti te, Deus seterne, pro 
salute illius et corporis et animse supplices vene- 20 
ramur, per Dominum Jesum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto laus et honos. Amen. 

vi. Kal. Mar. Hic est ille tristis dies, qui ante 
biennium Philippam nostram nobis abstulit. 
Beatam te, mea suavissima Philippa, quse tot^5 
Treipaa-iuLoig, tot diversi generis molestiis es ex- 
empta, quas ex illo tempore ego et pia mater 
tua sumus experti. O quiesce, mea chara, et 
quod desieris mature Numen offendere, tibi gra- 
tulare. Te Dominus sua infinita benignitate pro-3 



720 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

Sequatlir. Nai, K.vpie ^lrjcrov XpKrre, vle Qeov, OedV 
dpcare, cp /uLera tov TLaTpos icai tov 'AytcHf II^eJ/xaTO? 
yapis * a ' So^a elg alwvag twi/ aicovcov. Amen. 

v. Kal. Mar. Angor curis, et auget dolorem 
morbus veteris amici. Deus, ades. 5 

iy. Kal. Mar. Eram nescio quomodo alienus 
a studiis curandis libros meos componens, ut 
paullo commodius habeantur, cum ecce nuntium 
ab amicis de obitu veteris amici, viri amplissimi, 
D. Philippi Canaii a Fraxinis. Amisi virum arcta 10 
amicitia ab annis viginti quatuor conjunctissi- 
mum. Prima notitia nostra fuit Genevse. Deinde 
illum vel rationes vel necessitates domesticse in 
Romanam Ecclesiam transtulerunt. Mansimus 
tamen amici et quidem non propterea minus 15 
conjuncti. Opto ut moriens in gratia Domini 
spiritum exhalaverit : et spero ita esse : nam 
vir certe fuit optimus, et qui de abusibus rfc vvv 
€7ri7ro\a'£ovcrt]9 eKfcXrjalag quam optime sentiebat. 
Dominus Jesus pro sua infinita misericordiaao 
suscipiat ad se venientem, et viduse ac liberis 
prospiciat, detque nobis in eo exemplo proficere. 
Nam mors hsec in illud cum maxime tempus 
incidit, quando a Rege erat jussus legationem 
magnam ad Imperatorem et Principes Germa-25 
nise suscipere. Hsec vanitas rerum humanarum, 
quam agnoscere magis magisque da mihi, Deus 
seterne, per Jesum Christum Filium tuum, cui 
una tecum et Spiritu Sancto sit laus, honos et 
gloria. Amen. 30 



5 KAL. MAR.-8 EID. MAR.] E <J>H M EPI AE2. 721 

iii. Kal. Mar. Hodie vix versum unum legimus 
occupati in componendis libris et bibliotheca tota, 
quam novis armariis instruximus. Deus det frui 
hoc otio ad nominis sui gloriam. Amen. 

Prid. Kal. Mar. Ne hodie quidem ad sacram 5 
synaxim sum profectus, et pars magna diei male 
posita inter nimis sedulos amicos. Deus bene- 
dicat. Amen. 

Kal. Mar. Domine Deus, et mensi huic et reli- 
quse vitse mese ac meorum benedice. Nam in te 1 o 
spes omnis mea inter curas infinitas. Amen. 

vi. Non. Mar. Pauca hodie, et periit misere 
tempus. Deus, ades. Amen. 

v. Non. Mar. Ne hodie quidem multa ; sed non 
illubenter fui apud Ducem Bullioneum. Deusi5 
illi et nobis benedicat. Amen. 

iv. Non. Mar. Aliquid hodie beneficio Dei, cui 
honos et laus. Amen. 

111. Non. Mar. Apud Thuanum fui, quem Deus 
servet, et nobis benedicat ac nostris. Amen. 20 

Prid. Non. Mar. Pauca hodie ac fere nihil. 
Adeo curis et negotiis alienis obruimur. Acce- 
dunt molestiae ob meorum calamitates quse in 
me recidunt. Deus meis malis medeatur. Amen. 

Non. Mar. Hodie concionem Molinsei audivi, et 25 
Deum laudavi : cui honos et gloria. 

viii. Eid. Mar. asperam vitam ! Filium ha- 
beo, quem opto parentibus esse lsetitise caussam : 
sed multa video, quse displicent. Deus solare 
dolentem eo nomine uxorem, et illum corrigeso 



722 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

per Jesum Christum Filium tuum unigenitum, 
cui una tecum et Spiritu Sancto laus et gloria. 
Amen. Sane filius statim ad officium rediit Dei 
beneficio. 

vii. Eid. Mar. Pauca hodie. Deus benedicat. 5 
Amen. 

vi. Eid. Mar. Pauca etiam hodie. Domine, 
peccata mea et meorum nobis condona. 

v. Eid. Mar. Filius parum valet. c O aSeXcpioov? 
segrotat, et filia natu maxima. Tu da pato-at, et*o 
nos omnes serva, Deus. Amen. 

iv. Eid. Mar. Omnes mei meliuscule habent. 
Deo laus et honos. 

111. Eid. Mar. Hodie venit ad me 6 ko\6s 
Gurges. Deum immortalem ! Quo pacto ani- 1 5 
matus? Nam acribus convitiis mecum expostu- 
lavit, quod sibi obtemperare nollem in re omnium 
maxima. Dominus me ex his angustiis liberet. 
Amen. 

Prid. Eid. Mar. Ad sacram synaxim hodie ire 20 
non potui : casu audivi de ambone declamantem 
hominem infruitum. Deus suse Ecclesise mise- 
reatur et nostri. Amen. 

Eid. Mar. Uxor rus hodie profecta ad filiolam 
leviter segrotantem. Tu, Domine, matrem, filiam, 25 
et nos omnes serva. Amen. 

xvii. Kal. Apr. Uxorem et filiolam bene valere 
hodie literis ipsius didici. Deo laus et honos. 
Amen. 

XVI. Kal. Apr. Ta eyKVKXia' Qew X^P Lg - 3° 



7 eid. MAR.-15 kal. apr.] E4>H M E PI A E2. 723 

xv. Kal Apr. Hodie operae, quam ante aliquot 
menses institueram, recensendi Suetonium, finem 
imposui ; quo nomine immortales tibi, O Deus, 
gratias ago. Puto aliquid me prsestitisse, non 
plane inutile iis futurum, qui literarum illud^ 
genus amant. Sed multo plura poteramus, nisi 
totum illud tempus quod in recensendo posui- 
mus, per gravissimas curas et sollicitudines egis- 
semus, coacti in alio genere diversissimo litera- 
rum nos plurimum occupare. Itaque Suetonium 1 o 
in tantis angustiis non potuimus relegere, sed 
pauca duntaxat, quse ad oram nostri codicis ad- 
notaveramus, prioribus animadversionibus raptim 
et properanter assuimus. Quicquid id est, tibi, 
Deus seterne, gratias agimus, teque supplices 15 
oramus, ut quod superest nobis vitse digneris 
regere et ad nominis tui gloriam dirigere. Nos 
certe multum terrent dura et aspera quse viden- 
tur imminere. Ut alia taceam, hodie de sere 
alieno sororis appellatus, quia pro illa spospondi2o 
et coactus sum polliceri, nisi illa ante mensem 
prospexerit, me curaturum et de meo soluturum. 
Tu scis, Domine, quam non id ferant rerum mea- 
rum rationes. Itaque te respicio, et in te spem 
omnem meam colloco. Tu ades, Pater cselestis, 25 
per Jesum Christum, Dominum nostrum, cui una 
cum Deo Patre et Spiritu Sancto laus sit, honos 
et gloria in seternum. Amen. Hodie uxor rure 
rediit citius quam sperabam ; itaque etiam eo 
nomine irdXiv av Ka\ TrdXiv tibi, Deus, gratias ago. 3° 



724 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

xiv. Kal. Apr. Literis scribendis diem totum 
impendi. 6e<£ $6]~a kcu xapis. 

xiii. Kal. Apr. Et hodie aut literas scripsi, aut 
apud Cardinalem Perronium fui. Multum de 
multis rebus disseruimus. Deus ceptis aspiret. 5 
Hodie autem fere constitui, si dabit Dominus, 
Italiam visere Venetias usque, ut et regionem 
videam et viros doctos qui ibi sunt, et nomina- 
tim Paulum illum 7repi/36r]Tov virum maximum. 
Ardenti etiam desiderio videre cupio Ecclesiam 10 
Grsecam et fidem illius gentis atque ritus per- 
noscere. Te veneror, Deus seterne, ut, si facit 
ad promovendam gloriam tuam et salutem meam 
ac meorum illud iter, omnia reddas facilia, sin 
est aliter, avertas hoc propositum. Me hsec resi5 
sollicitat, quod nunc vaco, absoluto Suetonio, 
brevi, et mox inchoando commentario in Poly- 
bium, si Deus volet. ades, Domine, et me di- 
rige ac consilia mea. Amen. 

xii. Kal. Apr. Ad sacram synaxim hodie pro-20 
fectus Molinseum audivi. Deus ecclesise suse 
prospiciat. Amen. 

xi. Kal. Apr. Inter amicos pars magna tem- 
poris periit. Hodie postremum folium est editum 
nostrarum in Suetonium Animadversionum. Deo 25 
Opt. Max., qui dedit hujus tumultuarise opellse 
finem videre, laus sit, honos et gloria. Nunc quid 
suscepturi simus nondum plane constituimus, et 
cupiditas suscipiendi itineris nescio quomodo nos 
invasit. Tu, Domine, nos rege, et dirige. Amen. 30 



14 kal. apr.-8 kal. APit.] E<1>H M E PI A E 2. 725 

x. Kal. Apr. Pauca hodie ante prandium, pau- 
ciora post prandium. Apud D. de Vicq fui, qui 
de negotio sororis nihil ne promittit quidem. 
Itaque spes de viatico ad cogitatum iter periit. 
Deus nos serva. Amen. 5 

ix. Kal. Apr. Ad Cardinalem Perronium hodie 
ivi : caussa erat sola et unica, ut meo rogatu 
caussam miserrimse sororis Regi commendaret. 
Tu scis, Domine, quam non lubens facio, ne 
homines de nobis serant sermones. Deus ceptisio 
benedicat meis et meorum. Amen. 

viii. Kal. Apr. Erat dies festus Annuntiationis, 
uti vocant, B. Virgini Marise factse. Rogatus 
multoties ab optimo viro D. de Gourges hodie 
apud illum sum pransus, et post prandium casu 15 
veni in sedem, quse vocatur Divi Pauli. Habuit 
ibi concionem Varaderius quidam, olim Jesuita, 
nunc liber ab illo ordine. Quia dies erat B. Ma- 
rise dicatus, totus illius sermo de laudibus fuit 
B. Marise ; et adversus illos qui aliter sentiunt. 20 
Horret animus, cum recordor eorum quse audivi 
auribus meis. Solent Pontificii cum illis objicitur 
illud, Nostra pians scelera jnre matris impera re- 
demptor, negare hoc illis unquam excidisse. Et 
ssepe mihi affirmavit illustrissimus Cardinalis25 
Perronius hoc esse commentum Calvini aut simi- 
lium, neminem Catholicorum ita loqui. Ecce ego 
audivi hodie /mvpiaKis deteriora ; audivi hominem 
declamare in hsec fere verba. Posse beatam vir- 
ginem imperare Filio, et itti dicere, Mon fils, faites 3° 

vol. 11. 



726 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

cela, ou rendes moi ce que Je vous ai donne : rendes 
moi ce que vous aves de moi. Cest moi, qui vous 
ai fait ce que vous estes ; sans moi vous ne series 
pas. M'aves vous pas obei estantjeunef a plus forte 
raison deves vous maintenant rrCobeir. Quand vous $ 
esties jeune, Je vous commendois, faites cela, vous le 
faisies, Je vous disois, baises moi, vous me baisies. 
Je vous disois, alles querir de Veau, ou portes cela 
a nos voisins, vous le faisies ; pourquoi donc aujour- 
dui ne le feres vous pasf Dixit postea B. Mariam, tq 
dum in utero matris erat, doctiorem fuisse, sapi- 
entiorem, et visiones plures ac nobiliores vidisse, 
quam ullos unquam ulla setate prophetas vel 
Apostolos. Dixit Maria dictam esse quidem 
maria, quia hoc more benignitatis hsec nostrais 
advocata, nostra mediatrix, te invito, hseretice 
Genevensis, illa nostra est bona et propitia advo- 
cata : nam Christi justitia et severitas terribiles 
sunt : hsec tota bona. Quadam parte sermonis 
sui comparavit Deum Patrem cum B. Virgine in 20 
hsec fere Verba. Quis potest potentiam B. Virginis 
mente complecti f Huic tantundem in Jesum Christum 
juris est, quantum Deo Patri. Potest Deus Pater 
dicere mihi Filius est ceternus. Mater sancta potest 
dicere, milii Filius est ceternus. Potest Deus Pateri$ 
dicere, miJii Filius est Deus. Potest S. M. dicere, 
miJii Filius est Deus, par tibi, Deus, rebus omni- 
bus. Potest Deus Pater dicere, etc. Diu enim 
hsesit in hac comparatione, ex qua visus est hoc 
velle efficere, et plane effecit, ut populum doceret3° 



8kal. apr.] E^HMEPIAES. 727 

B. Mariam parem esse Deo Patri. Horresco refe- 
rens. Certe nihil fere Deo Opt. Max. potest tri- 
bui, quod non B. Marise tribuerit. Sed facetis- 
simus fuit cum asseruit pro certo prima in orbe 
facta templa illi fuisse dicata. Argonautas e^ 
suscepto itinere reversos ait e pretiosissimo mar- 
more statuam fecisse, et templum sedificasse, 
deinde oracula consuluisse cujus honori templum 
illud dicarent, responsum esse datum, Templum 
illud conservandum esse honori virginis venturseio 
quse esset futura mater Dei magni : eique virgini 
nomen esse Mariam. Dixit in urbe Athenarum 
antiquissimum Templum Mariee ; item alibi mul- 
tis locis eam fuisse religiosissime cultam. Nam 
homo phreneticus qusecunque legerat vel audi- 15 
verat de Pessinuntia Matre Deum, ea vecors 
transtulit ad beatissimam Virginem. Jam inter 
Christianos templa illi posita cum enumeraret, 
quot deliria, quot mendacia protulit ? Dixit Apo- 
stolos a morte Christi convenisse, et communi^o 
nomine aram illi et templum posuisse ; Jacobum 
in Hispaniam venientem, tum alibi, tum in ipsa 
Hispania, sedificasse illi sacras sedes. Piget in- 
eptias persequi quas ille effudit sane quam libe- 
ralissime, ut cum sexcenta S. S. loca prophetias25 
de Christo continentia traduxit obtorto collo ad 
beatam Virginem, imprimis illa verba e Genesi 
ipsa esU quce conteret caput serpentis item multa 
alia ; sed tandem hsesit in istis e Cantico 111. 10. 
Columnas ejus fecit argenteas, reclinatorium aureum, 30 

o2 



728 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

ascensum purpureum etc. hic singula verba ex- 
pendit Hebraice fere, Graece et Latine, et more 
ineptissimo hodiernorum rhapsodorum qusecun- 
que viderat, legerat, audiverat de columnis, de 
reclinatorio, de auro, etc. omnia commemoravit, 5 
et B. V. attribuit. De auro multa dixit, et de 
arte mirabili bracteas ducendi e minimo auri 
frusto quam plurimas. Hsec est doctrina qua 
ille populum ab ore suo miserrime pendentem 
pavit. Omitto declamationes contra hsereticos, 10 
ut cum dixit se audivisse a ministro beatam V. 
non pluris faciendam quam aliam quamlibet nostra- 
rum muliercutarum ; quod falsum puto ; ut cum 
de Genevensibus multa ridicula commemoravit, 
subinde Deum testem appellans se verum dicere, 15 
et multis opicoig hoc confirmans. Postrema pars 
concionis fuit, qua ad gemitum et suspiria vocem 
componens et gestum corporis, Beatae Virgini 
regnum Francorum commendavit his fere verbis, 
Sainte Mere, vous aves tousjours heu soincj de cestui 20 
votre Rojaume ; cest vous, qui Vaves garde jusque a 
present. Sans vous il seroit peri mitle fois. Sainte 
Mere, gardes le encore. It a ptus besoing de votre 
aide que jamais. Pauvre Rojaume de Francc, tu es 
miserabte, tu es en grand dangier. Croies te peupte 2 5 
de Paris, car il est ainsi. Combien quton ne te veutt 
pas croire, on ne veutt pas qu!on en parte f II est 
ainsi toutes fois. Les Hceretiques ne se contentent 
pas, qtion les tolere, its passent bien ptus outre, its 
veutent nous perdre et lafoi catholique. Sainte Mere,3° 



8 KAL. APE.-5 KAL. APR.] E#H M E PI AE 2. ■ 729 

gardes ce Rojaume, il est vostre : cest vous, qui Vaves 
protege jusque a ceste heure. Alia multa in hanc 
sententiam dixit, simul populum contra nos effi- 
cacissime concitans, ut vix tandem aliquando 
desineret. Non male tempus posui, habeo quods 
respondeam Cardinali Perronio et aliis qui ca- 
lumnise crimen nobis impingunt. Deus et caecos 
illuminet, et nos regat. 

vii. Kal. Apr. Hodie rem miram didici. Medi- 
corum sententia est, lapidem maximum, qui in 10 
corporibus tlov XiOiwvtoov generetur esse unciarum 
octo. Ante sex dies cuidam regio Satelliti lapis 
exemptus est, qui pendebat uncias octo, et prae- 
terea alius pendens uncias viginti. Res miraculi 
plena; cum prsesertim ille homo corpore valeret, 15 
et in pilse lusu assidue se exerceret. Rex tanti 
rem fecit ut deferri ad se utrumque lapidem 
jusserit, cum omnium qui adfuerant testifica- 
tione. Homo cui lapis est exemptus post quin- 
tum diem obiit. En quantis malis natura hu-20 
mana est obnoxia. Tu, Domine, miserere nostri. 
Amen. 

vi. Kal. Apr. Feci hodie rem quam invitus 
admodum feci. Illustrissimum Cardinalem &e 
negotio miserrimse mortalium sororis mese per25 
literas conveni, et de Genevensibus sum questus, 
ut ille apud Regem me juvaret. Tu, Domine, 
inceptis benedicito. Amen. 

v. Kal. Apr. Dies erat Ku^ta/o;. Uxor et alii 
Charantonem iverunt. Ego detentus sum nego-30 



730 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

tio sororis, quod negotium Deus dirigat ad finem 
sibi gratum. Amen. 

iv. Kal. Apr. Multum temporis in quserendis 
Zonarse epistolis ms. posui. Deo laus. Amen. 

iii. Kal. Apr. Necdum Zonaram reperi : et hodie 5 
domum invisi Caieri nuper fato functi, hominis 
curiosis artibus, quod certo scimus, addictissimi 
et miserrimi. Deo laus. 

Prid. Kal. Apr. Mensis Dei gratia exactus : at 
curae in dies crescunt, et vix illis par sum. De*o 
Anglia qusedam accepi hodie. Deus me, meam 
et meos regat, et in omnibus dirigat. Amen. 

Kal. Apr. Quod bene Deus vertat, mensem in- 
choavimus nostris rebus fortasse fatalem. Nam 
in eum locum redacti sumus, ut oporteat semelis 
statuere de futuro. Scis tu, Deus KapSioyvwo-Ta, 
meas curas, meos sestus, et ingentes sollicitu- 
dines. Scis quam premar, et quibus de caussis. 
Te veneror, mentem firma, et dirige consilia nos- 
tra ad finem tibi gratum. Ac quoniam de itinere 20 
non Venetias, ut cogitaveram, sed in Angliam 
necessario cogitare compellor, da id videre et 
exequi, quod tibi futurum est gratum. Fert ani- 
mus plures ob caussas illuc excurrere, et omnia 
de quibus mihi scriptum est explorare. Tu, Deus 25 
seterne, ades per Jesum Christum, qui una tecum 
et Spiritu Sancto vivit ac regnat et? alavas twv 
alwvwv. Amen. 

iv. Non. Apr. De profectione in Angliam tan- 
dem quid esset faciendum statui. Metus ofTen-3° 



4kal.apr.-7eid.apr.] E <J>HM E PI AE2. 731 

dendi Regis, lis cum oecupantibus bona Lotarin- 
gica, metus amittendi temporis, metus multiplex 
alius cogit me per literas omnia agere. Dominus 
benedicat, Dominus nos regat et dirigat. Amen. 

iii. Non. Apr. In studiis Theologicis plusculas5 
hodie horas posui. Te, Deus seterne, veneror, 
adsis et meos conatus ad tui nominis gloriam 
dirigas. Amen. 

Prid. Non. Apr. Ad sacram synaxim hodie pro- 
fectus Deum oravi, et nunc iterum iterumqueio 
oro, et supplex adoro, tegat peccata mea, et me 
luce sua illustret ac meos per Jesum Christum 
Dominum nostrum, cui una cum Patre et Spiritu 
Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 

Non. Apr. Aliquid hodie, sed non multa. Deus 15 
benedicat. Amen. 

viii. Eid. Apr. Domine Deus, in angustissimas 
angustias sum redactus, et agnosco vires meas 
plane nullas. Te supplex adoro, serva mentem 
mihi rectam: libera me a tentationibus istis tam2o 
diuturnis. Ades, Deus, et sustine mentem per 
Dominum Jesum Filium tuum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto honos, laus et gloria. Amen. 

vii. Eid. Apr. Domine Deus, ades sollicito, et 
mentem libera ab omni errore ; da veram sen-25 
tentiam super legitimo tuo cultu cognoscere, illi 
adhserere, et, si opus est, immori. O ades, Deus 
immortalis, per Jesum Christum Filium tuum, 
cui una tecum et Spiritu Sancto tuo honos, sit 
laus, et gratia. Amen. 3° 



732 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

vi. Eid. Apr. Ades, Domine, et me ac meos 
serva. Amen. 

v. Eid. Apr. Hodie interfui passioni Christi 
Servatoris in sede B. Virginis expositse per unum 
e Prsedicatoribus Pontificiorum. Non poteram ad 5 
sacram synaxim ire ob tempestatem obscenam, 
et alias caussas. Mihi vero fuit suavissimum 
aKpoa/uLa audire exponentem mysteria salutis nos- 
trse cum affectu et puritate doctrinse. Nam si 
excipias iilas ad Crucem et Crucifixionem apo-10 
strophas, nihil audivi non consentiens veritati. 
Dominus Jesus nos in vera pietate firmet, nos 
calefaciat zelo devotionis, et ab omni mala cogi- 
tatione servet. Amen. Cseterum etsi doctrina 
passionis recte exponebatur, me tamen tria gra- 15 
vissime offenderunt, I. quod initio concionis dixit 
se non memoraturum hodie B. Virginem ut sem- 
per ante fecerit, sed crucem ejus loco precaturum 
quod et fecit toto populo in genua procumbente, 
et ad Crucem sese convertente. II. Illud detes-20 
tatus sum, quod dixit, Dominum Jesum, prius- 
quam ad passionem se accingeret, colloquium de 
ea re habuisse cum B. Virgine, et procumbentem 
ante ejus genua benedictionem ab illa et petiisse 
et accepisse. Hoc vero ego et dictu et creditu^s 
puto impium, quum expresse dicat Paulus majo- 
rem esse eum qui benedicit, eo cui benedicitur, 
III. fuit quod postquam Domini passionem satis 
commode exposuisset, et mortem Christi nar- 
rasset statim quasi morte adhuc Christus detine-30 



6 eid. APR.-5 eid. apr.] E4>H M E PI AE2. 733 

retur, hsec dixit, Quando igitur Christus est mor- 
tuus, quo mediatore utemur ut Deum Patrem in- 
trepidi adeamus f deinde post aliquot periodos, 
quibus mortem Domini deflebat, repente producto 
crucifixo ligneo cubitali, adorabundus illud populo 5 
ostendit, et hunc esse Christum dixit, hunc Deo 
Patri offerri, hunc se colere, venerari, adorare. 
Itaque per horse quadrantem capite nudo oculis in 
lignum defixis ipsum quasi Christum verum, quasi 
verum Deum compellavit. Hoc quid est? si non 10 
est, creaturam et opus manuum pro Deo colere? 
Itaque abominor. Te, Deus seterne, oro supplex, 
ut ad veritatem tuam et agnoscendam magis 
magisque et ad generoso animo illam defenden- 
dam, ingenium et vires suggeras, per Jesum Chri- 15 
stum Dominum nostrum, cui una cum Deo Patre 
et Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 
Amen. Amen. 

vi. Eid. Apr. Pene diem totum amisi. Tu, 
Domine, scis inter quse et in quibus studiis. Te, 20 
Pater Sancte, veneror, des veram pietatem, et 
quia crastina dies ad sacram Coenam tuam nos 
vocat, solve animum a peccatis, libera me ab 
ignorantia, da proficere in tui timore et reve- 
rentia per Jesum Christum Filium tuum tovi^ 
luovoyevv, cui una tecum et Spiritu Sancto sit 
laus, honos et gloria dhfyh* Amen. 

v. Eid. Apr. Ad sacram synaxim hodie pro- 
fectus sacrosanctee Domini ccense communicavi- 
mus, ego et uxor. Dominus Jesus velit bene-3 



734 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

dicere nobis et omnibus nostris ; illi cum Deo Pa- 
tre et Spiritu Sancto sit honos et gloria. Amen. 

iv. Eid. Apr. Misere diem perdidi inter amicos 
et negotia aliena. Deus miserere. Amen. 

iii. Eid. Apr. miserere mei et meorum, Do- 5 
mine, et csecam mentem illustra veritatis luce, 
et in agnita firma. Amen. 

Prid. Eid. Apr. Pridie accitus ad Cardinalem 
Perronium hodie veni, et de rebus magnis egi. 
Miratus sum doctrinam et acumen viri. Multa 1 o 
ostendit ille mihi, quae a nostris contra veritatem 
afferuntur ab antiquis, vel quia antiquos non 
capiunt, vel quia lubet antiquorum mentem dis- 
simulare : neutrum probo. Deus suse Ecclesise 
misereatur per Jesum Christum, cui una cuims 
Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, gloria et 
honos. Amen. 

Eid. Apr. In studio isto, cujus mihi quodam- 
modo necessitas imposita, versor ; sed plane h 
(p6/3<p Koi TpofAw. Deus benedicat. Amen. 20 

xviii. Kal. Mai. Pergo adhuc in studio poene 
per vim suscepto, cujus exitum tibi gratum, O 
Domine, da videre, et mentem illustra. Amen. 

xvii. Kal. Mai. Te, Deus immortalis, respicio, 
et opem a te uno expecto. En ades, Domine. 25 
Amen. 

xvi. Kal. Mai. Ad sacram synaxim hodie sum 
profectus, et cum fructu, spero, audivi Molineeum. 
Deus benedicat. Amen. 

xv. Kal Mai. Accitus a Cardinali Perronio apud 30 



4eid.apr.-8kal. mai.] E$ HM E Pl AE2. 735 

illum hodie fui. Vidi multa nostrorum peccata 
quse nolebam videre. Sed me ille adigebat col- 
lationem instituere eorum, quse ab iis scribuntur, 
cum scriptis veterum. Dominus Jesus nos luce 
sua illustret. Amen. $ 

xiv. Kal. Mai. Te, Deus Opt. Max., opem auxi- 
liumque rogo : da ingenium, da veram lucem 
agnoscere, et strenue illam propugnare per Do- 
minum nostrum Jesum Christum Filium tuum, 
cui una tecum et Spiritu Sancto sit laus, honosio 
et gloria. Amen. 

xiii. Kal. Mai. Ta eyicvK\ia' hoc est molestse 
istse occupationes et amicorum colloquia nos ha- 
buerunt. Deus nos et nostros servet. Amen. 

xii. Kal. Mai. Hodie in Angliam literas scripsi, 15 
etiam ad Regem, justam nactus occasionem. 
Tu, Deus seterne, benedic studiis ceptisque meis. 
Amen. 

xi. Kal. Mai. Amici fere tempus omne eripue- 
runt, deinde paucee horse positse in studio, quod 20 
nos nunc habet. Te oro, Deus seterne, respice 
nos, et vera luce illustra. Amen. 

x. Kal. Mai. Vix librum aspexi. Dominus me 
respiciat. Amen. 

ix. Kal. Mai. Uxor ad synaxim ivit. Deus2^ 
benedicat mihi et meis. Amen. 

viii. Kal. Mai. Domine Deus, da pietatem da 
veram fidem, da zelum, et ut omnia verbo com- 
plectar da tibi placere. Amen. 

Preste a Mons r . du Molin Vittaker de Rom. Pontif. 30 



736 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

vii. Kal. Mai. Varie agitatus, varie affectus, te, 
Deus seterne, oro supplex, ut, peccatorum meo- 
rum veniam mihi indulgens, veritatis tuse amo- 
rem mihi instilles, et in ea me ac meos firmes. 
Te, Deus seterne, unum specto, unum adoro, ets 
peccatis meis facilem precor per Jesum Christum 
Dominum nostrum, qui una cum Deo Patre et 
Spiritu Sancto vivit, regnat, et nutu omnia tem- 
perat. Amen. 

vi. Kal. Mai. Domine, miserere. Amen. 10 

v. Kal. Mai. Uxor rus hodie profecta cum 
parte familise. Deus iilam reducat et nos ser- 
vet. Amen. 

iv. 111. Prid. Kal. Mai. Deo laus, mensis exactus 
est. Domine peccata mea, meee et meorum tege, 1 5 
ac quod superest rege. Amen. 

Kal. Mai. Mensem hunc a scriptione literarum 
ad amicos Hollandicos inchoavimus. Dominus 
Deus det mensem exigere b (p6f3w ko.1 Tpoimw tov 
oVoVaTo? avTov, denique mihi, meae, liberis, et om-20 
nibus meis benedicat. Amen. 

vi. Non. Mai. Ad sacram synaxim hodie pro- 
fectus audivi D. Utenbogardum pastorem Hagen- 
sem qui Legatos ordinum comitatur. Audivi et 
probavi. Deus pietatem veram animo instillet^s 
meo ac meorum. Amen. 

v. Non. Mai. Domine Deus per Jesum Christum, 
te supplex oro, serves me ab errore in hoc stu- 
dio, in quo nunc versor, et Spiritus Sancti inspi- 
ratione me regat. Amen. 3° 



7kal.mai.-6eid.mai.] E4>HMEPIAE2. 737 

iv. Non. Mai. Uxorem hodie exspectabam : illa 
non venit, et vix ventura est die crastina. Tu, 
Domine, et me, et illam serva et omnes nostros 

kcu Kara y^v^v, ko\ Kara orwjua. Amen. Amen. 

iii. Non. Mai. Nec venit uxor, et ego sollicitu- 5 
dinis magnitudine premor. Tu, Deus immortalis, 
respice me, et dirige in viam salutis per Jesum 
Christum rbv o-ooTrjpa rov k6o-[aov, cui una cum 
Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, honos et 
gloria. 1 o 

Prid. Non. Mai. Uxor n TpnroQqros rediit : hoc 
quidem recte, et magnse tibi, Deus mi, grates. 
Csetera dispone ad nominis tui gloriam. Amen. 

Non. Mai. Domine Deus, eXetjorov. 'AjuLrjv. 

viii. Eid. Mai. Domine Deus, ades, Kvpte eXirja-ov. 15 

'AjULtJV. 

vii. Eid. Mai. In tantis curis et sestu animi te, 
Deus, veneror, adsis mihi, et dicta, facta mea 
dirigas ad tui nominis gloriam. Amen. 

vi. Eid. Mai. Rus hodie venimus, quum me 20 
urbe pellerent assiduse interpellationes, quse mihi 
ad studia nullum plane tempus liberum sinebant. 
Te veneror, Deus seterne, vera lux, veritas ipsa, 
adsis mihi, et in his studiis mentem meam dirigas 
ad eirlyvwo-Lv r^? aXrjQelas, firmes in eadem adversus 25 
omnis generis Treipao-jULov? et pro tua bonitate ab 
omni errore liberes. ades, Deus seterne, per 
Jesum Christum Filium tuum t6v /movoyev^, cui 
una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, 
honos et gloria. Amen. 3° 



738 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

v. Eid. Mai. Deus, ades, et lucem affulge tene- 
bris ingenii mei, ac nos serva. Amen. 

iv. Eid. Mai. Te, Domine, respicio, te /3otj6ov 
eTriKaXu) et Spiritus tui Sancti opem imploro. O 
ades, et me ac meos serva. Amen. 5 

iii. Eid. Mai. In proposito pergimus, et te, Deus 
seterne, speramus adjutorem. ades. Amen. 

Prid. Eid. Mai. Hsec scribere paranti affertur 
nuntius tristissimus de Regis vulnere. Quid 
actum sit, non satis scio. Te supplex oro, Deusio 
seterne, serves Regem, serves Reginam, et liberos 
ipsorum, serves et regnum, atque in eo omnes 
pios. Domine Deus, miserere Regis quem hac- 
tenus tot beneficiis affecisti, per Jesum Christum 
Dominum nostrum, qui una tecum et cum Spiritu 15 
Sancto sine principio, sine fine regnat regnabitque 
seternum. Uxor hodie abiit et urbem repetiit : 
ego cum ipsa iturus fui, nisi retinuisset Prseses 
Rotomagensis vir amplissimus. An hoc quidem 
ovk aOeel; Dominus Jesus et me et meam et om-20 
nes nostros servet. Amen. 

Eid. Mai. Constitueram heri ad amplissimum 
Prsesidem hodie reverti, et cum ipso urbem repe- 
tere, sed me hic infaustus nuntius terret. Ut 
quid facturus sim nesciam, adibo tamen ad Prse- 25 
sidem, et ibi consilium capiam, volente Domino, 
quem supplex oro, ut sive eo, sive maneo, ab ip- 
sius Spiritu Sancto regar, ab eo dirigar ad omne 
opus bonum, impediar ab omni scelere et peccato 
vel cogitando, nedum suscipiendo ; idemque do-3° 



^eid. MAI.-17KAL.JUN.J E4>HMEPIAE2. 739 

mum vitamque meam sua benignitate dignetur. 
Me angit cura de Rege, quem Deus restitue in 
integrum et serva. Amen. Amen. Amen. 

Scripsi postquam misso certo homine uxor me fecisset 
eodem die de omnibus certiorem. 5 

tristem ! lamentabilem nuntium ! Ergo oc- 
cisus est scelere et perfidia ille magnanimus, ille 
clementissimus Regum, Rex Henricus IV. fulmen 
belli, terror hostium suorum ? Tantus bellator, 
tantus victor scelesti hominis malo et improviso 10 
ictu concidit ? Adoro, Deus seterne, judicia tua, 
et taceo. Sed ille profecto impius et conscele- 
ratus fuit, qui tantum facinus aut concepit mente 
aut executus est manu. O tuum, Gallia, infor- 
tunium ! diem bonis omnibus funestum ! mihi 1 5 
eximie, qui, tot annos, tanto Principe usus sum 
Msecenate. Hei mihi cur ego vulnus non excepi, 
quod illum peremit, nos miseros fecit ? Sed nimi- 
rum Oeov ereXeiero /3ov\*i, illi sic placuit, quem spe- 
ramus et csedem magnanimi Principis ulturum, 20 
et novo Regi, quem hodie coronatum esse intel- 
leximus, adfuturum, et suum illi vere ^ye/uiovtKov 
Spiritum esse communicaturum. ita velis, 
Deus seterne, et regnum hoc, quod fuit semper 
hactenus, fove, protege, serva per Jesum Christum 25 
Filium tuum, qui una cum Deo Patre et Spiritu 
Sancto vivit regnat elg alwvag atwvcov. Amen. 

xvii. Kal. Jun. Rure hodie reversus omnia in 
Urbe tranquilliora inveni, quam sperabam post 
tanti Regis csedem. Mirus omnium ad pacem3° 



740 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

consensus : mira Principum concordia, atque ut 
putant omnes boni, OeoTrvevo-ros. Ego interim 
more solito ab amicis premor. Dominus Deus 
et publicam omnium salutem, et meam, ac meo- 
rum curse habere dignetur. Amen. 5 

xvi. Kal. Jun. Hodie accitus a Cardinali Per- 
ronio sermones varios de rebus ad religionem 
pertinentibus ex occasione habuimus. Multa ab 
eo intellexi, quse pretium operse sit meminisse 
et expendisse. Qusedam hic adnotabo, pauca eio 
multis. Illa verba non rei veritate sed significante 
mysterio, quse ex Augustino a nostris citari solent, 
non sunt Augustini, sed Lanfranci contra Bereng. 
ut vel eo nomine, quod ejus auctoris sint, certum 
sit aliter esse interpretanda. Prseterea non de 1 5 
corpore ibi sermo est, sed de immolatione, quae 
non vere fit, sed reprsesentatur. Eusebii Emes- 
semi verba in Canone p. n 74. stultissime tra- 
huntur in argumentum a nonnullis contra prse- 
sentiam Christi. Vide totam homiliam quae in 20 
bibliotheca Patrum sub Csesarii nomine habetur. 
Origenis duse homilise extant et pars tertiae, ab 
Erasmo editse, quas nostri ut prsecipuum caussse 
firmamentum afferunt. Sed unde illas expiscatus 
sit Erasmus, scit nemo. Prseterea manifestuni25 
est ibi illum ex professo disputare contra fidem 
Ecclesise Catholicse. Nam ait, ut simpliciores 
credunt. Semper autem Origini simplices aut 
simpliciores sunt Catholici, ut observant Hierony- 
mus et Epiphanius. Adde quod Origen Spiritum, 30 



i6kal.jun.] E4>HMEPIAE:S. 741 

Sanctum, cujus virtute hoc opus peragitur, Deum 
esse non credidit, neque putavit ille Spiritum 
Sanctum operari unquam in res a^J^oi/9; itaque 
doctrinam de opere operato ne poterat quidem 
credere, et eo nomine in epistola Theophili re-5 
prehenditur. Illa enunciatio, Ex pane fit corpus 
Christi, vera est, si ew accipitur successive, ut 

CUm ait Aristoteles, e\ nfkkpa^ ylverai vv%, €K Aiovu- 

criwv ylverai irXodg : falsa est, si ew accipias mate- 
rialiter, ut e ligno fit mensa, e spermate embryon. 10 
Hsec distinctio in scholis ohservata, postquam 
Aristoteles in scholas receptus. Apud patres 
pristinos usurpantur ista, de panefit corpus Christi, 
quod Scholastici damnant, et, ew pane fit corpus 
Christi. In generationibus naturalibus terminus, 1 5 
qui conjungit rem quse esse desinit, cum ea quse 
esse incipit, est materia prima. In mutatione 
Eucharistise est ro cj)aiv6ju.evov etSos. Perssepe Pa- 
tres mutationem, quse fit in Eucharistia, illustrant 
comparatione ejus mutationis, quse fit in bap-20 
tismo et regeneratione nostra. Id longe aliter 
accipitur a Calvino, quam a catholicis. Nam 
ille nullam in nobis mutationem realem sentit 
fieri, sed per imputationem mysterium illud ex- 
plicat. Pontificii credunt per baptismi aquam 25 
animam reformari, et quasi refingi, idque non 
minus miraculosum esse quam sit illa mutatio, 
quse fit in Eucharistia, nisi quod in hac mutatio 
fit substantise, in illa fit mutatio accidentium. 
Patres tanti hanc, quse in baptismo fit, muta-30 

VOL. II. P 



742 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

tionem feeerunt, ut dixerint Deo facilius fuisse 
hominem creare quam regenerare. Rationem 
afferunt, quia in creatione nihil fuit, quod Dei 
voluntati repugnaret ; at in reparando lapsu erat 
pugna certa et manifesta. Hsec et alia multas 
disserebat Cardinalis Perronius. Dominum sup- 
plex veneror mentem meam illustret, et ab errore 
liberet, servetque hanc domum. Amen. 

xv. Kal. Jun. Te, Deus seterne, veneror, serves 
me, meam, et meos, atque omnes ad ea faciendaio 
dirigas, quse tibi futura sunt grata. Amen. 

xiv. Kal. Jun. Rusticatum hodie redii. Quse 
me curae exerceant, quse studia habeant scis tu, 
Deus immortalis. Te veneror, Deus misericors, 
benedicas ceptis, et ab errore mentem meam, proi^ 
tua infinita bonitate, liberes per Jesum Christum, 
qui una cum Deo Patre et Spiritu Sancto vivit 
et regnat. Amen. 

xiii. Kal. Jun. Domine Deus, ades, et ab his 
angustiis animum meum libera, ut te, dum vivo, 20 
cum omnibus meis laudem, tibi serviam, te animo 
toto adorem. Amen. 

xii. Kal. Jun. Te, seterne Deus, in arctis spec- 
tamus, et auxilium in sestu animi speramus. 
ades, neque peccatorum nostrorum velis memi-25 
nisse. Amen. 

xi. Kal. Jun. Crescunt dubitationes, dum scripta 
nostrorum cum scriptis veterum contendo. Ita- 
que te unum, Domine Jesu, oramus, te obtesta- 
mur, mentem ab errore liberes, et ad gloriam tui3° 



j5kal.jun.-6kal.jun.] E<J>HMEPIAE2. 743 

nominis et salutem nostram hsec studia dirigas. 
Amen. 

x. Kal. Jun. Ad priorem curam, cui par non 
eram, accedit alia cura ob librum rod imaKapiTou 
Scaligeri, qui Lutetise editur, et ad meam curam j 
pertinet. Tu, Domine, ades, qui dedisti hunc 
sacrum tibi diem saltem ex parte inter preces et 
cogitationes pias agere. Laus Deo. Amen. 

ix. Kal. Jun. Diem in literis actum singulari 
Dei beneficentia tristem effecit levis tristitia, sed » ° 
quae et me parum leniter et mentem illius gra- 
vissime commovit, unde orsum irasci, magna cum 
violentia erumpentem in verba adusque airueiv. 
Dominus Deus pro sua bonitate tegat nostra 
omnium peccata. miserere, bone Jesu, et nos^s 
serva. Amen. 

viii. Kal. Jun. Uxor hodie urbem repetiit, et 
sanctse ccense Domini caussa et negotiorum. Do- 
minus Jesus illam servet et universam domum. 
Amen. 20 

vii. Kal. Jun. Rus concesseram, ut otium cap- 
tarem : sed venerunt hucusque amici ut mecum 
colloquerentur. Deinde multas accepi literas. 
Dominus per Jesum Christum me servet et 
meos, ac veram pietatem animis nostris instillet. 25 
Amen. 

vi. Kal. Jun. O Domine, benigne parens, 
respice tuum servum, illum quidem inutilem ; 
sed qui non sine morsu peccatorum suorum vivit, 
et convertere sese ad te ex animo cupit. Eg0 3o 

p 2 



744 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610, 

ille sum servus nequam et inutilis, qui nunc in 
solitis animi angustiis deprehensus, te supplex 
oro, veneror, obtestor, ut his me difficultatibus, 
quas ipse optime nosti, expedias, et sestum men- 
tis sistas fine tibi grato. Miserere, Domine, da5 

afxr\yavovvTi COnsilium, exel hri j*upov res 'lcrraTai 

aKMs. O exaudi, per Dominum Jesum, cui una 
cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, honos 
et gloria. Amen. 

v. Kal. Jun. Cogitabam Lutetiam, et me uxoris \ o 
charissimse epistola urgebat. Sed secutus sum 
viri prudentissimi Josise Merceri consilium. Tu, 
Deus seterne, KapStoyvwarTa, respice serumnam 
meam, et Spiritum Sanctum tuum mihi imper- 
tire, mese et meis. Amen. '5 

iv. Kal. Jun. Literas ab uxore accepi : etiam 
Chabanseus meus venit. Domine Deus, respice 
me et meos, ac spiritu tuo rege. Amen. 

in. Kal. Jun. Tristem et lugubrem diem. Ego 
hic sum, et celebrationi sacrce Pentecostse non^o 
adsum. Equidem in lectione et privata recita- 
tione verbi Dei magnam diei partem egi : sed te, 
Deus, supplex veneror des exitum hisce meis 
curis. Amen. 

Prid. Kal. Jun. Etiam hodie literas ab uxore^^ 
accepi, sed molestas propter illius anxiam de me 
sollicitudinem. Domine Jesu Christe, serva me, 
illam et totam domum. Amen. 

Kal. Jun. Mensem hodie inchoavimus, quem 
det Dei benignitas exigere ad nominis sui glo-3° 



^KAL. JUN.-PR. NON.JUN.] E$HME PI AE2. 745 

riam, et salutem nostram et nostrorum. Me certe 
multa valde sollicitum habent, et supra modum 
anxium, quorum tu mihi, Deus seterne, et KapSio- 
yvooa-ra, es conscius. Te oro, te supplex veneror, 
des ea sapere, ea sentire, quse ad tui nominiss 
gloriam pertinebunt, ea loqui, quse pium decent 
et expediunt. exaudi vota mea, Deus immor- 
talis, per Dominum Jesum, cui una cum Patre et 
Spiritu Sancto sit laus, honos, et gloria. Amen. 

iv. Non. Jun. Gravissimos cruciatus passi totaio 
nocte prseterita ex capitis et dentis dolore hodie 
urbem repetimus. Nunc mihi, Deus seterne, auxi- 
lio opus. Nam et corpore languido sumus, et 
sententia stat nobis servare jejunium quod Pari- 
siensis Ecclesia hodie observat. Sed alia majorais 
sunt, quse me sollicitum habent. Tu scis, Pater 
€7rovpavie, meas serumnas, et mentis cruciatus. 
libera me his curis, et da sapere ac sentire quod 
tibi est gratum, per Jesum Christum Dominum 
nostrum, cui una cum Patre et Spiritu Sancto sit 20 
honos, laus et gloria el$ rov? alwva? rwv alwvw. Amen. 

FINIS FASCICULI QUINTI. 



INCIPIT FASCICULUS SEXTUS. 

iii. Non. Jun. Heri domum rure reversus ne 
literam quidem unam aspexi ut legerem. Ita 2 5 
perit vita, perit dies. Deus, miserere. Amen. 

Prid. Non. Jun. Quod Deus vertat bene, non 



746 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

sine voluptate locutus sum hodie cum Duce Bul- 
lioneo. Te, suprema Trinitas, veneror, ceptis be- 
nedicas, et Spiritu tuo Sancto me regas. Amen. 

Non. Jun. Hodie potione sum purgatus : bene 
erit, Deo volente et faciente; qui in gravissimas 
deliberatione me et meam ac meos regat per 
Jesum Christum Dominum nostrum, cui una 
cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, gloria 
et honos. Amen. 

viii. Eid. Jun. &Xe/3oTo/uLia hodie curatus, raptim 10 
hsec exaravi, ut te, Deus seterne, orarem, dares 
salutem maxime, deinde et sanitatem corporis 
mihi meisque. Amen. 

vii. Eid. Jun. Iterum tjw*? adhibita hodie, qui 
spem omnem omnis boni in tua, Deus seterne, 15 
benignitate pono. Amen. 

vi. Eid. Jun. Hodie melius habeo. Deo sit laus 
et honos. Amen. 

v. Eid. Jun, Domine Jesu, miserere mei et 
meorum. Amen. 20 

iv. Eid. Jun. Domine Jesu, miserere nostri. 
Amen. 

iii. Eid. Jun. Domine Jesu, miserere nostri : 
nam equidem sine tua ope, sine tua opitulatione 
et auxilio, adeo me meosque regere non valeo, 25 
ut ne verbum quidem unum in studiis recte 
locare aut proferre queam. Itaque te supplex 
oro, ades, et hujus quam paro opellse perficiendse 
da facultatem. Amen. 

Prid. Eid. Jun. Domine Jesu, da bonam men-30 



non. jun.-i^kal.jul.] E*HMEPIAE2. 747 

tem, da rectum consilium, da vivere et mori in 
tui nominis timore et reverentia. Amen. 

Eid. Jun. Ad synaxim sacram hodie profectus 
Ferrerium audivi, virum disertissimum, de csede 
Regis nostri rov ^aKaplrov disserentem. Dominus 5 
Jesus et Regem, et regnum et nos omnes cum 
regno servet in Ecclesia sua. 

xviii. Kal. Jul. Domine Deus, miserere nostri. 
Amen. 

xvii. Kal. Jul Quoties ad me redeo, et jactu- 10 
ram temporis cogito, quam facio miser quotidie, 
toties infelicitatem meam intelligo, et cruciatus 
maximos experior. Dies totos et quidem omnes 
eripiunt mihi amici, et studia mea perdunt. Ita- 
que langueo, accedente prsesertim hac molestiais 
ad gravissimas alias. Te itaque, Deus seterne, 
veneror, des vitam exigere mihi meisque ad 
tui nominis gloriam et salutem nostram per 
Jesum Christum Filium tuum, qui una tecum 
et Spiritu Sancto regnat sine principio sine fine. 20 
Amen. 

xvi. Kal. Jul. Hodie ad sacram o-vvafyv ivi : 
neque in opella instituta multum potui tempus 
ponere. Itaque nihil profeci, et misere tem- 
pus perdidi, eo excepto, quod in auditione^s 
verbi divini posui. Deus me et meos respiciat. 
Amen. 

xv. Kal. Jul. An fallor ? an opellse institutee 
Kare^XrjQri r) apxv ? Tu, Domine, miserere mei et 
meorum. Amen. 30 



748 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

xiv. Kal. Jul. Uxor rure hodie reversa bene 
valens Dei beneficio, qui nos servet kcu rhv ^x^ 

Kcu to o-w/JLa aTrr)ij.avTOvq. Amen. 

xiii. Kal. Jul. Hodie mortem Regis tov /uaKa- 
pfrov deflevi in epistola ad Thuanum. Deus Opt. 5 
Max. et uxorem in pietate confirmet ac liberos. 
Amen. 

xii. Kal. Jul. Uxor ad sacram synaxim hodie 
profecta: ego domi detentus ad Archiepiscopum 
Cantuariensem scripsi. Deus res omnes publicas xo 
et privatas ad sui nominis gloriam componat. 
Amen. 

xi. Kal. Jul. Gravissime vexatus superiore nocte 
totum diem fcede amisi. Dominus mei et meo- 
rum misereatur. Amen. 15 

x. Kal. Jul. Noctem quietam habui, mane sur- 
rexi ; et multum in opella instituta promovi. Deus 
mihi et meis benedicat. Amen. 

ix. Kal. Jul. Et hanc noctem habui quietam, 
et promovi aliquid Dei beneficio, cui sit honos2o 
et gloria. Amen. 

viii. Kal. Jul. Hodie apud Cardinalem fui, et 
bene cessit, licet iveram invitus : sed casu quo- 
dam chartam Arabicam geographicam meam re- 
cepi, quse magno in periculo versabatur. Domi- 25 
nus Jesus adsit, et nos regat. Amen. 

vii. Kal. Jul. Aliquid promovi hodie, sed inter 
varias occupationes haud ita multum. Deus est, 
qui cepta nostra promovet aut moratur. Illi 
honos et gloria. Amen. 3° 



14Kal.jul.-6non.jul.] E4>HMEPIAE2. 749 

vi. Kal. Jul. Aliquid etiam hodie, et spero brevi 
me omni hac cura fore liberatum. Dominus 
Jesus adsit mihi meisque. Amen. 

v. Kal. Jul. Ad sacram synaxim hodie pro- 
fectus Ferrerium audivi, non Montignium. Voxs 
ad aures vix pervenit. Deus me meosque regat. 
Amen. 

iv. Kal. Jul. Vexatus dolore dentium partem 
maximam noctis in museo egi, et inceptum non 
segniter Dei beneficio urgens, dolorem aut amisi 10 
aut non sensi. Sed non respondit labor diei, 
qui inter a/uLrj-^avlag duriter actus. Te respicimus, 
Deus seterne. Tu ab hoc languore nos libera. 
Amen. 

iii. Kal. Jul. Hunc diem posui in re, quam 15 
minime omnium vellem. Cepit enim hodie duci 
funus Henrici Magni, et corpus ejus delatum est 
ex arce in sedem Divse Marise ; idque solenni 
pompa, servatis omnibus ordinibus. Res speciosa 
visu, sed longe omnium tristissima, quas vidi2o 
unquam. Dominus Jesus regise domui benedicat 
perpetuo et omnibus bonis. Amen. 

Prid. Kal. Jul. Ta, eyicvKkia in opella suscepta. 
Deo gratise. Amen. 

Kal. Jul. Mensem inchoamus, cujus exitum da, 25 
Deus, videre, sed ita ut tibi serviamus, te cola- 
mus ego, mea, et mei. Amen. 

vi. Non. Jul. Opellam ante plures dies incho- 
atam, deinde per valetudinem aut alias curas 
aliquando omissam, aliquando intermissam, hodie3o 



750 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

absolvi, et Josephi Scaligeri manibus hoc postre- 
mum officium prsestiti. Det Dominus Jesus sic 
vivere, sic reliquam partem vitae exigere, ut 
omnia mea, mese, et meorum dicta, facta ipsi 
sint grata. Amen. 5 

v. Non. Jul. Uxor rus hodie est profecta, quam 
Deus servet ac nos cum illa. Amen. 

iv. Non. Jul. Ad sacram aruvaj-iv hodie profectus 
sum, et mane ad uxorem scripsi. Reliquum diei 
in Patrum lectione posui. Deo laus et honos. IO 
Amen. 

iii. Non. Jul. In Beato Chrysostomo horas po- 
sui, quas surripere potui. Dominus mei, mese et 
meorum misereatur. 

Prid. Non. Jul. Ad Cardinalem Perronium ho- 1 5 
die profectus rogatu cognati Stephani multa didici 
quee audire noluissem. Dominus Jesus nos Spi- 
ritu suo regat. Amen. 

Non. Jul. Hic mihi illuxit dies miserrimus stu- 
diis nieis: nam cum museum mane sum ingres-20 
sus, ita opprimi cepi ab amicis, ut toto die ne 
aspexerim quidem libros. Atque hac parte mi- 
sere vitam dego. Dominus adsit mihi, mese, et 
meis. Amen. 

viii. Eid. Jul. Paullo amplius hodie quam heri 25 
profeci. Deus benedicat mihi, mere, et meis. 
Amen. 

vii. Eid. Jul. In Theodoreto hodie fui, et illius 
de sancta Eucharistia dicta expendi, quem labo- 
rem Deus ad suam gloriam dirigat et saluteni3° 



5 non. jul.-i 7 KAL. AUG.] E4>HME PI AE 2. 751 

nostram, idemque me, ac meam, et meos servet. 
Amen. 

vi. Eid. Jul. Uxor /? (piXrart] rure hodie est re- 
versa cum filiabus majoribus. Dominus Jesus 
universae domui benedicat. Amen. 5 

v. Eid. Jul. Ad sacram synaxim pars familise 
ivit Dei beneficio ; ego quicquid habui liberi tem- 
poris, Chrysostomo dedi, et pietatem illius viri 
sum demiratus. Deus huic domui benedicat. 
Amen. io 

iv. Eid. Jul. Totum diem amisi, et neque mane, 
neque a meridie, neque vesperi momentum fere 
ullum posui in literis. Dominus mei misereatur. 
Amen. 

iii. Eid. Jul. Hodie constitui, si Dominus Jesusi5 
dederit, librum edere brevi de proverbiis, et cen- 
turiam unam eorum. Atque ego hodie ceperam 
de his serio meditari, cum rapuit me e museo 
morbus uxoris, cui totum tempus pomeridianum 
adfui. Tu, Deus seterne, medere illi segrotse, et^o 
nostris incommodis, quse varia sunt, affer medi- 
cinam. Amen. 

Prid. Eid. Jul. Hodie, si quid studiis datum, 
B. Cyrillo Hierosolymitano datum. Deus et do- 
mui et studiis benedicat. Amen. 25 

Eid. Jul. Aliquid hodie, sed inter multas curas, 
Dominus ceptis benedicat, et servet hanc domum 
in timore sui. Amen. 

xvii. Kal. Aug. Uxor meliuscule hodie valuit. 
Hodie Princeps Condseus in urbem reversus in-3 



752 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

genti ille quidem cum comitatu et longe alius 
quam abierat. Sed prseterita Deus velit oblivisci, 
qui nos omnes servet. Amen. 

xvi. Kal. Aug. Aliquid hodie in lectione Na- 
thanaelis Graeci scriptoris sane eruditi, nec tamen 5 
hodie vel doctis noti. Dominus me et meos ser- 
vet. Amen. 

xv. Kal. Aug. Quum propter meam et uxoris 
valetudinem non potuerim ire ad sacram syn- 
axim in lectione Patrum multus fui, prsesertim i o 
Isidori Pelusiotse. Deus studiis et universae do- 
mui benedicat. Amen. 

xiv. Kal. Aug. Inter panicos terrores viserunt 
ad me plures amici : ita fere nihil factum. Deo 
laus et honos. Amen. 15 

xiii. Kal. Aug. Etiam hodie panici terrores 
multos agitarunt. Nos Deo permittimus omnia 
et ipsius prudentise. Sed hodie ab Archiepiscopo 
Cantuariensi Prsesule illustrissimo literas acce- 
pimus, super quibus deliberandum mihi, et Deus 20 
orandus, ut rectum consilium suggerat : quod ut 
facias, te supplex oro, ter sancta Trias. Amen. 

xii. Kal. Aug. Pergunt isti terrores, plane ut 
spero in Domino panici. Hodie cum Legato An- 
glico de rebus meis egi. Oro Deum immortalem, 25 
servet me et meos. Amen. 

xi. Kal. Aug. Pauca hodie, non tamen nihil. 
Deo laus et honos. Amen. 

x. Kal. Aug. Nullus tam felix est dies quo 
solum matutinas horas vindicare mihi possim. 30 



i6kal.aug.-7kal.aug.] E<£HMEPIAE2. 753 

Hodie venit ad me Legatus Ser. Ducis Urbini 
cum literis ipsius honorifice et amanter scriptis : 
deinde amici totum diem eripuerunt. Deus nos 
servet. Amen. 

ix. Kal. Aug. Aliquid hodie. Dominus Jesuss 
mea et meorum peccata tegat. Amen. 

viii. Kal. Aug. Ad sacram synaxim hodie pro- 
fectus Molinseum audivi eruditum quidem virum, 
sed qui videtur in S. Theologia id habere pro- 
positum ut nova omnia proferat. Nam hodie i o 
quam multa dixit vere nova, potius quam vera ; 
ut, S. Scripturam nullo opus habere interprete, 
quod etsi aliquo modo visus est interpretari velle, 
tamen vel sic mihi atque aliis visum est tam 
falsum quam absurdum. Omnium vero absur- 15 
dissimum quod attulit exemplum de verbis S. 
Ccense Domini, quse si nullam, ut affirmabat, 
desiderant interpretationem, et aVXw? credendum, 
quicquid dicitur, credemus panem illum vere 
esse panem, et vere corpus Domini, quse est hse- 20 
resis pernitiosissima, nisi cum Lutheranis sentia- 
mus : quale est item illud portentum de Ecclesia 
invisibili, nisi dextre accipiatur, et contra quam 
ille dixit, qui omnia involvit, nihil bene explicuit. 
Similia multa : ut, Ecclesiam anno octingente- 25 
simo a Christo deteriorem fuisse hodierna Pon- 
tificiorum. Omitto alia Toiovrorpoira. Dominus 
Jesus suam Ecclesiam respiciat et nos omnes. 
Amen. 

vii. Kal. Aug. Tentatus jam ab aliquo tempores° 



754 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

difficultate fundendse urinse, ssepe etiam effusa 
copia magna arense, hodie primum aliquod reme- 
dium morbo afferre csepi. Dominus Jesus bene- 
dicat mihi, mese, et meis. Amen. 

vi. Kal. Aug. Aliquid hodie etsi subinde tur-5 
batus et impeditus. Sed tu, Domine Jesu, me 
ac meos respice. Amen. 

v. Kal. Aug. Quod Deus bene vertat aquis 
Spada allatis uti hodie csepi. Te, Domine Jesu, 
veneror benedic huic remedio et magis serva 10 
meum et inese ac meorum animum ab errore 
immunem. Amen. 

iv. Kal. Aug. Aquarum remedio hodie usi, non 
multum profecimus. Deus benedicat. Amen. 

iii. Kal. Aug. Aquas Spadanas etiam hodie 15 
sumpsimus. Deus benedicat. Amen. 

Prid. Kal. Aug. Potiones aquarum hodie du- 
plicavimus, et bene habuimus. Deo seterno im- 
mortali sit laus et honos. Amen. 

Kal. Aug. Deum veneror, felix eat hic mensis, 20 
et quod superest cunque vitse mihi, mese, meis- 
que. Hodie duas conciones audivimus et te, 
Deus seterne, laudavimus. Tibi honos et gloria. 
Amen. 

iv. Non. Aug. Ad Spadanas aquas ob concionem 25 
intermissas hodie redii. Deus benedicat et huic 
remedio et omnibus consiliis nostris. Amen. 

111. Non. Aug. Jam per tres dies et fere ex quo 
Spadanis aquis uti csepi, dolorem in renibus ex- 
perior, qui etsi intolerabiles non sunt, admonent3° 






6kal.aug.-4EId.aug.] E<PHMEPIAE2. 755 

me tamen sortis humanse et illarum serumnarum 
quas ol \l6lc*)vt€9 patiuntur, a quibus Deus me, 
meam et meos liberet per Dominum Jesum, cui 
una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, 
honos et gioria. Amen. 5 

Prid. Non. Aug. Utinam huic remedio et con- 
siliis omnibus meis Dominus benedicat pro sua 
infinita bonitate. Amen. 

Non. Aug. Uxor rus hodie profecta cum parte 
liberorum. Deus illam, me et meos servet. Amen. io 

yiii. Eid. Aug. Totum mane aquae Spadanse 
adimunt : totum reliquum tempus amici. Deus 
me, meam et meos respiciat. Amen. 

vii. Eid. Aug. Mane aquae et non lenis dolor 
in illis effundendis ; sed nondum valde conqueri 1 5 
possum : Dominus graviorem dolorem avertat, et 
mihi, mese ac meis benedicat. Amen. 

vi. Eid. Aug. Pars maxima familise ad sacram 
synaxim hodie profecta est, ego ob sumptionem 
aquarum Spadanarum remansi. Hodie literas ab 20 
uxore accepi, quse Dei gratia valet. Dominus 
Jesus hanc domum protegat. Amen. 

v. Eid. Aug. Hodie aquis Spadanis usus de 
more, et duo vasa iruov constitui finem facere, eo 
vel maxime nomine, quod matutinas horas per-25 
debam. Dominus Jesus et me et meam et meos 
servet. Amen. 

iv. Eid. Aug. Uxor hodie rediit valens ad va- 
lentem. magnas tibi, Domine Jesu, gratias. 
Amen. 30 



756 ISAACI CASATJBONI [a.d. 1610. 

iii. Eid. Aug. Ta ejKVKkia in legendis libris 
bibliothecse Regise. Hodie in Sjnodo Florentina 
fui. Dominus det perficere. Amen. 

Prid. Eid. Aug. Ad aquas Spadanas hodie sum 
reversus de consilio medici. Deus benedicat, et5 
me ac meos servet. Amen. 

Eid. Aug. Nse longa aetas multa edit non 
opinata, non praevisa : velut quod hodie de filio 
maximo natu rescivi, cui tu, Domine Jesu, bonam 
da mentem, da veram pietatem, et tui metum. 10 
Mihi quoque et uxori da prudentiam veram, ut 
in tam ardua re sic nos geramus quomodo tibi 
futurum est gratum. Da hoc, Deus seterne, et 
nostra nobis peccata condona per Jesum Christum 
Filium tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto 15 
tuo sit honos, laus et gloria. Amen. 

xix. Kal. Sept. vitam serumnosam ! O Satanse 
insidias ! Qui non potuere me impellere ut ima- 
gines adorarem, ut doctrinam diabolorum am- 
plecterer, ii filium natu maximum mihi corripue-20 
runt et corruperunt. YewrniaTa i-^iSvcov, quid vos 
movit, ut hanc fraudem adversus me excogita- 
retis? Adolescentem imperitum rerum, imperi- 
tum disputationum Theologicarum in retia vestra 
compulistis me inscio, me invito. Dominus Jesus 25 
illius misereatur, et mei, per illam infinitam suam 
misericordiam. Idem respiciat hanc domum, ser- 
vet uxorem charissimam, et liberos in timore sui 
nominis confirmet. Amen. 

xviii. Kal. Sept. Ad sacram synaxim ego, 11x01*30 



3 EID. AUG.-I2KAL. SEPT.] E <f> H M E P I AE2. 757 

et pars liberorum ivimus. De filio non despera- 
mus, tu modo adsis, Domine Jesu, cui una cum 
Deo Patre et Spiritu Sancto sit honos et gloria. 
Amen. 

xvii. Kal. Sept. Pergit filius in furore, etsi mo- 5 
deste hactenus. Ego Dominum Jesum orare per- 
gam, ut mei, mese, illius et omnium meorum 
misereatur. vitam acerbam ! O vitam mise- 
randam ! ades, Domine. Amen. 

xvi. Kal. Sept. Domine Jesu, medere meis et 10 
meorum malis. Amen. 

xv. Kal. Sept. Deficio pondere obrutus meorum 
peccatorum, et eorum quse a meis sunt commissa. 
Sed in tua, O Domine Jesu, benignitate spes om- 
nis mea est sita. Tu me et meos serva. Amen. 1 5 

xiv. Kal. Sept. Rus hodie proficiscimur. Domi- 
nus Jesus ceptis benedicat, nos servet, nos luce 
sua illustret, et ab erroribus omnibus vindicet. 
Amen. 

xiii. Kal. Sept. Diem hunc posui in Actorum 20 
lectione collationis institutse inter Doctores Tu- 
bingenses et Patriarcham Constantinopolitanum. 
Mira utriusque in sua opinione defendenda obsti- 
natio. Itaque frustra tot literee, tot scripta. Et 
nos hodie aliquid speramus ? Deus solus potest 25 
hoc facere, qui nos fecit, qui pro sua bonitate in 
vera pietate nos firmare dignetur. Amen. 

xii. Kal. Sept. Hodie apud Mercerum des Bordes 
maximam diei partem fui, et graviter segrotanti 
adfui. Hodie item advenit filius, de quo valdes^ 

VOL. 11. Q 



758 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

dubitabam. Superest ut tua bonitas, O Domine 
Jesu, et amico segrotanti subveniat, et filio rec- 
tum det consilium, faciatque ut et parentum et 
liberorum omnia dicta, facta, et consilia ad tui 
nominis gloriam, Ecclesise sedificationem et nos-5 
tram salutem referantur. Amen. 

xi. Kal. Sept. Charantonem hodie ne iremus, 
multa impediebant. Deum oramus, adsit huic 
familise, multis de caussis languenti : inspiret 
nos ad ea facienda, ea credenda quse sibi sintio 
grata. Respice nos, Deus seterne, et nostra nobis 
peccata condona per Jesum Christum, cui una 
tecum et Spiritu Sancto sit honos, laus, et gloria 

eig aicovag tcov aiwvoov. Amen. 

x. Kal. Sept. In lectione Nicolai Cabasilse et.15 
colloquiis cum filio hodie fui occupatus. Dedi 
et valetudini aliquid. Uxoris enim et mea vale- 
tudo nonnihil nutat. Doluimus ego et illa morte 
cognatse ipsius D. de Chapellain quse lento morbo 
hodie est extincta. Dominus Jesus det in hu-20 
jusmodi exemplis proficere, et vanitatem hujus 
mundi magis magisque addiscere. Amen. 

ix. Kal. Sept. Rure hodie domum redii, et in 
museum me statim abdidi. Dominus Jesus et 
his meis ceptis ac studiis benedicat, et meam 25 
conjugem ac liberos adhuc rusticantes servet et 
universam domum. Amen. 

viii. Kal. Sept. Ad rhv (pi\rart]v hodie scripsi. 
Tu, Domine, rege nos omnes per Spiritum Sanc- 
tum tuum. Amen. .3° 



I I KAL. SEPT.-PR. KAL. SEPT.] E4> H M E PI A E2. 759 

vii. Kal. Sept. In pervolutanda Bibliotheca Pa- 
trum hodie fui multas horas occupatus, atque 
utinam Deus cum aliis meis studiis tum his 
potissimum benedicat : idemque servet uxorem 

et liberOS mecum kcu rag ^X" 9 Kai Ta ^ara 5 
a7rrjiuo.vTOvg. Amen. 

vi. Kal. Sept. Uxor Dei beneficio rure in urbem 
venit. Ego fere certam spem concepi de conce- 
denda mihi venia visendse Anglise. Dominus 
Jesus ceptis benedicat. Amen. 10 

v. Kal. Sept. Hodie officii caussa ad Regem 
adii ; unde magnam voluptatem retuli. Video 
enim Principem nos habere optimse indolis. Do- 
minus Jesus spei ejus benedicat. Amen. 

iv. Kal. Sept. Ad sacram synaxim hodie cum 15 
uxore et liberis profectus, jussus postea sum a 
Rege Bibliothecam ipsi ostendere. Vidit optimus 
Rex illos thesauros et sibi id gratissimum esse 
spectaculum ostendit. Iterum iterumque Domi- 
num Jesum obsecro, obtestorque ut spei tanti^o 
Principis benedicat omni genere suarum bene- 

dictionum. Tevoiro, yevoiro. 

iii. Kal Sept. Olim inter literatos nomen ali- 
quod habuimus. Nunc eo miseriarum sumus 
redacti, ut dies totos amittamus, vix unam ho-25 
ram literis impendamus. Perierunt igitur studia 
nostra. Tu, Deus, da te colere, tibi servire. Amen. 

Prid. Kal. Sept. Nihil ne hodie quidem, etsi 
optavi mihi consulere : sed me vis major abripit. 
Deus mei, mese, ac meorum misereatur. Amen. 30 

q2 



760 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1 6 1 o, 

Kal. Sept. Quem diem, Domine, velis esse 
fortunatum, ut omnia dicta, facta, cogitata mea 
et meorum ad tui nominis gloriam, Ecclesise sedi- 
ficationem et salutem nostram referantur. Amen. 

iv. Non. Sept Hodie plures solito horas studiis 5 
impendi. Deo laus, honos et gloria. Amen. 

iii. Non. Sept Aliquid hodie Dei beneficio : sed 
non multum. Uxor reversa rure. Deo Opt. Max. 
laus et honos tfotyh* 

t : 

Prid. Non. Sept Paucas et hodie studiis horasio 
impendi. Dominus Jesus ceptis benedicat. Amen. 

Non. Sept Quod Dominus Jesus elg ayaOov Kplvoi, 
S. ccense Domini hodie communicavimus et Moli- 
nsei eruditam concionem audivimus. Videmus 
certe, et hoc negare non possumus, veteres ali-15 
quando aliter et sensisse de eo sacro mysterio, 
et longe aliam illius praxin habuisse. Optare- 
mus minus longe ab illorum fide et ritibus nos- 
tros abiisse : verum quia satis expresso Dei verbo 
illi antiqui ritus et fides vetus non nituntur, et2o 
nos privati sumus, qui sequi, non prseire in Ec- 
clesia Dei debemus, caussam cur aliquid ipsi 
mutemus nullam satis justam habemus, quum 
prsesertim id agatur ut omnia confirmentur quse 
vetus superstitio aut nova excogitavit ; ne de- 25 
terius aliquid dicam, Deus Opt. Max. suo me 
ac meos Spiritu regat, et in veritate confirmet. 
Amen. 

viii. Eid. Sept. Paucas hddie in studiis horas 
posui, Deo laus et honos. Amen. 3° 



kal. sept.-i8 kal. oct.] E<I> HME Pl AE2. 761 

vii. Eid. Sept. Parum hodie aut nihil. 0e<£ 

vi. Eid. Sept. Et hodie aliquid Dei beneficio, et 
uxor ad sacram synaxim ivit. Deo laus et honos. 
Amen. 5 

v. Eid. Sept. Aliquid hodie, sed parum. Deus 
servet hanc domum. Amen. 

iv. Eid. Sept. Et hodie leve aliquid, licet videa- 
tur gravis morborum tempestas, nisi Deus aver- 
terit, in hanc domum incumbere. Sed malis nos- 10 
tris Dominus Jesus medeatur. Amen. 

iii. Eid. Sept. Dominus Jesus mei et meorum 
misereatur. Amen. 

Prid. Eid. Sept. Uxor ad sacram <rvva%iv et r^v 
tov Kvpicucov Sei7rvov Koivwvlav profecta in gravem 15 
statim, atque est navim ingressa, morbum iiateidit, 
ac statim post communionem, domum relata 
amicis viris comitantibus Heraldo atque Arbaldo : 
febrem nunc quoque gravissimam patitur, ut et 
plures e familia, quibus omnibus tu, Domine, da^o 
paia-ai ad tui nominis gloriam et salutem ipso- 
rum. Amen. 

Eid. Sept. Ad morbum uxoris mea valetudo 
accessit. Itaque hodie cepi decumbere, decum- 
bente uxore et maxima parte liberorum meorum. 25 
Tu, Deus seterne, respice languentem domum per 
Jesum Christum, qui una tecum et Spiritu Sancto 
tuo vivit, regnat seternum. Amen. 

xvni. Kal. Oct. Ego hodie valui Dei beneficio. 
Uxor et duse filise, sed uxor maxime, gravissime^o 



762 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

vexata est. Dominus Jesus illam respiciat ; et 
respiciet, spero. Amen. 

xvii. Kal. Oct. Uxor melius hodie habuit. Sed 
crastina dies dabit certius indicium. Dominus 
Jesus illam servet et totam domum. Amen. 5 

xvi. Kal. Oct. Inter noctes serumnosas atque 
dies potest numerari nox prseterita cum toto 
hoc die ; quod totum vvxOmepov incredibiliter me 
cruciavit ob acerrimos uxoris dolores, quibus ne 
nunc quidem est liberata. Domine, respiceio 
hanc domum variis modis graviter afflictam, et 
nos solare, illam sana et reliquos qui aegrotant. 
Amen. 

xv. Kal. Oct. Per gratiam tuam, Domine Jesu, 
uxor hodie melius valet : sed restant dolores, 15 
quos etiam sanabis, spero, brevi, idque ut facias, 
te supplex oro. Amen. 

xiv. Kal. Oct. Ut video, cum longa valetudine 
res est uxori, quse ssepe nos cruciabit, nisi Deus 
adfuerit. Hodie deterius quam ante habuit, et^o 
gravissimos est experta cruciatus. Dominus illam 
servet, sublevet, et prsesidio suo dignetur. Amen. 

xiii. Kal. Oct. Pars domus ad sacram synaxim 

profecta, ego uxori adfui meliuscule hodie valenti 

pro tua, Deus, infinita misericordia, qui utinam 25 

inchoatam Qepairelav perficias. Amen. 

«Pai preste' cejourdui a M. Herauld Tertullianus cum 
Pamelio et Josephum Graece. 

xii. Kal Oct. Uxor hodie melius. Deo meo 

laus et gloria, Amen. 3° 



j7kal.oct.-8kal.oct.] E4>HMEP1AE2. 763 

xi. Kal. Oct. Uxor curata potione parum valuit, 
sed valebit, spero, iv t« Kvplw. Amen. 

x. Kal. Oct. Cum Capellanis Anglis hodie mihi 
fuit sermo. Alter Regis, alter hujus nuperi Le- 
gati est Capellanus. Magna sum perfusus volup- 5 
tate cum vidi et penitus cognovi graves viros, 
cum ad veterem Ecclesiam oculos referunt, hanc 
nostram novitatem segre posse pati. Sed huic 
morbo Deus unus est, qui possit facere medici- 
nam. Ille bonis orandus, ut suse tandem Eccle-10 
sise misertus, spiritum concordise nostris doctori- 
bus ab utraque parte inspiret. Idemque hanc 
domum servet airnp.avTw, et uxori vires largiatur 
et filiabus segrotis et omnibus nobis. Amen. 

ix. Kal. Oct. En ut res humanse retro ssepeis 
sublapsse feruntur. Jam mihi videbar beatus ob 
restitutam priori sanitati uxorem. Itaque jam 
itineri me accingebam. Sed manum Deus Opt 
Max. injecit, et morbum uxoris ita voluit augeri, 
ut jam consilium illud penitus cogar intermit-20 
tere. Tu, Deus eeterne, uxorem subleva, et mi- 
sere languentem recrea, atque universam domum 
serva farypwrov. Hodie Maria filiola in agrum 
est relata pluribus de caussis. Et hanc et ma- 
trem sana, Domine Jesu, cui una cum Patre et25 
Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 

viii. Kal. Oct. Noctem superiorem egi insom- 
nis par la grande douleur de ma femme. Nunc 
valent omnes, et prsesertim illa, cujus morbum 
heri pro deplorato habebamus, Sed tu, Domine3o 



764 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

Jesu, omnia potes. Tibi laus, honos et gloria. 
Amen. 

vn. Kal. Oct. Molestise domesticse multse, et 
filii temeritatem ne sequantur alii, metus est. 
Uxor mediocriter valet. Dominus Jesus nos re-s 
spiciat et nunc et semper. Amen. 

vi. Kal. Oct. Ad sacram synaxim hodie nemo 
ob varias caussas : Dominus det melius servire 
ipsius Majestati. Idem consiliis nostris, et prse- 
sertim de itinere Anglicano benedicat, et uxorem 10 
restituat plane et nos servet. Amen. 

v. Kal. Oct. Libros ne vidi quidem : sed uxori 
adfui nondum valenti precibus, et alia negotia 
gessi, quibus tu, Domine, benedice. Amen. 

iv. Kal. Oct. Jam libros plane ignoro. Domi- 1 5 
nus Jesus huic domui benedicat. Amen. 

111. Kal. Oct. Hodie Reginam conveni, et Majes- 
tatem illius non mediocri humanitate esse con- 
ditam sum expertus. Benignissime enim me est 
allocuta, et ad spem meliorum evexit. Itaque 20 
iter in Angliam ejus permissu paramus, sed redi- 
turi ejusdem jussu. Dominus Jesus per quem 
regnant Reges illam servet, et Regem filium, et 
quicquid pium atque prudens est eorum menti- 
bus inspiret. Amen. 25 

Prid. Kal. Oct. Hodie D. Molinseus ad me venit 
querens multa me de ejus scriptis sinistre loqui. 
Respondi, et personse caussa, et muneris quod 
sustinet, plurimi me ipsum facere, non negare 
displicere mihi, quod veteres pios scriptores tam.3° 



7 KAL. OCT.-PR. NON. OCT.] E4>H M E PI A E2. 765 

libere, tam nulla ex caussa damnet, vituperet, 
repudiet. Rogavit sibi dari librum Apologise pro 
Rege Anglise quem edidit, in quo ego multa nota- 
veram ipsius, nisi fallor, peccata magna. Dedi, 
et, ut bonam in partem caperet, rogavi. Utinam 5 
ita sit, et omnes mei atque illius conatus ad Dei 
gloriam referantur. Amen. 

Kal. Oct. Et huic mensi et reliquse parti vitse 
mese et meorum Dominus benedicat, qui iter quod 
paro det perficere ad gloriam nominis sui, et sedi-io 
ficationem Ecclesise et salutem nostram. Amen. 

vi. Non. Oct. Totus hic quoque dies in appa- 
rando discessu periit. Domine Jesu, benedic mihi 
et meis. Amen. 

v. Non. Oct. Ad sacram synaxim profectus, cum 15 
sum reversus domum, inveni uxorem meliuscule 
valentem, sed quse mox in gravem febrim incidit, 
quse nisi fallor ad tertianam accedit, qua, Do- 
mine, libera ipsam, et penitus salvam illam mihi 
ac liberis prsesta. Amen. 20 

iv. Non. Oct. duram conditionem meam, qui, 
dum me paro ad hoc iter, ne aspicio quidem 
librum ullum, et prseterea mille adversa experior. 
Domine Jesu, ades mihi, et me serva. Amen. 

iii. Non. Oct. Ad iter nos paramus, cui Domi- 25 
nus Jesus benedicat. Tu, Domine, serumnas nosti 
nostras. miserere. Amen. 

Prid. Non. Oct. Amicis conjunctissimis diem 
hodiernum magna ex parte impendi. Dominus 
ceptis benedicat. Amen. 3° 



766 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

Non. Oct. Hsec scribebam curis variis anxius, 
et nescio quid de Anglicano itinere metuens. 
Video enim quo me dem prsecipitem, et quse me 
circumstent pericula, si, quod opto, quieti mese 
et tranquillitati consulere voluero. Scis tu, D0-5 
mine Jesu, quse me et quam justse rationes im- 
pellant, ut hoc iter suscipiam. Tibi exitum ejus 
permitto, et me atque omnia mea ut curse sint 
(si fas ita loqui) supplex oro. Da mihi, da uxori 
bene valere, et tibi sincero pectore atque animo 10 
inservire, da liberos nostros in timore tui nominis 
erudire, postremo da nihil aliud spectare, nisi ut 
tuam gloriam promoveamus. Amen. Amen. 

viii. Eid. Oct. Hac die iter inchoavi Deo duce, 
fretus misericordia Domini Jesu, quod tot annos 15 
optavi. Erat quidem molestissimum rhv ^iXraTrjv 
parum bene valentem relinquere, et a meis disce- 
dere ; sed urgebat occasio nullo pacto prsetermit- 
tenda, quum vir illustrissimus D. Wotton, qui huc 
Legatus extra ordinem venerat, in suum comita-20 
tum recipere me optaret et suo aere in Angliam 
traducere. Hodie igitur, quod Deus vertat bene, 
ab uxore discessi et liberis, Domino Jesu meam, 
meos, et mea omnia supplice voto commendans. 
Te veneror, Deus seterne, te iravayla h /uovdSi rpia?, 25 
serva manentes, duc et reduc proficiscentem, et 
nos omnes veritatis tuse luce magis magisque 
illustra, et pro inexhausta tua bonitate huic 
itineri benedice. Amen. Amen. Hodie pransi 
sumus a Escoucm, ubi prsetorium M. E. spectavi-3 



non. 0CT.-5 eid. oct.] E4>HMEPIAE2. 767 

mus structurse insignis. Inde venimus a St. LEu : 
ibi mansimus. Gratias tibi, Domine. 

2w 0ew iter in Angliam le vendredi 8 Oct. 1610. 

vii. Eid. Oct. Pransi a Clermont, ubi vidimus 
opificem operum minutissimorum, quse torno fiunt 5 
non sine admiratione omnium qui illa Myrme- 
cidea opera vident : venimus a Berteuil magna 
parte itineris nocte confecta, atque etiam ubi 
urbem ingressi sumus, nvos af3ov\la unam vel 
alteram horam vagati per urbem. Ibi mansi- 10 
mus. Deo gratias. 

vi. Eid. Oct. Pransi in pago qui dicitur S. Sol 
lieu Samarobrigam Ambianorum venimus itinere 
feliciter confecto. Hic ego ad uxorem scripsi 
paullo post quam e curru descenderam, et ad Jo- 15 
hannem filium atque Isaacum meum, necnon ad 
Arbaldum medicum, ut illi valetudinem uxoris 
commendarem. Domino Jesu laus et gloria. 

v. Eid. Oct. iEdem sacram hujus urbis maxi- 
mam vidimus cum presbytero Anglo itineris2o 
comite, qui erat D. Legati Capellanus, magnifice 
structam, maximi pretii ornamentis insignem. 
Sunt ibi certatim posita, et quotidie ponuntur 
avaQrjtxara, quse columnas fere abscondunt. Vidi- 
mus et ministrum illius urbis virum bonum, ne- 25 
que indoctum. Ab eo deducti sumus ad spec- 
tanda moenia urbis spectatu dignissima, si quse 
alia, opinor, in Gallia. Est hoc quoque in ea 
urbe insigne quod fluvius Somme in urbem ad- 
missus per octo aut plures alveos divisus ac pon-30 



768 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

tibus constratus magnos civibus preestat usus. 
Vidimus et collegium Jesuitarum, de quorum 
audacia multa narrabantur mira, et litem ex eo 
contractam inter cives atque Jesuitas affirma- 
bant, quse brevi apud Senatum Parisiensem, aut 5 
consilium Regium esset disceptanda. Nos mirati 
sumus ausos esse sui commodi caussa publico 
vico quasi pontem imponere, structo in medio 
vico pariete, qui sedincium imponendum susti- 
neat, ut prsedium trans vicum positum collegio 1 ° 
jungatur. Sed opus erat publica auctoritate im- 
peditum, et procuratores Reipublicse illius Lute- 
tiam missi ad querelam cum hoc tum aliis no- 
minibus instituendam. Hoc die Samarobrigam 
appulerunt D. Legatus, qui partem comitatus 15 
prsemiserat, et D. illius uxor, foemina genero- 
sissima, et omni laude dignissima, quse obviam 
marito venire in hanc usque urbem sustinuit. 
Mansimus in hac urbe etiam hac nocte. Domino 

Jesu laus et gloria els alwva? alwvoov. 20 

iv. Eid. Oct. Samarobriga profecti non inter- 
missa equitatione venimus a Aubeville quse ve- 
nusta urbs est : hic mansimus. Deo laus et 
honos. Amen. 

iii. Eid. Oct. Monstrolium venimus continua^s 
equitatione. Deo laus. 

Prid. Eid. Oct. Boloniam simili ratione veni- 
mus. Is locus in nostris et Anglorum historiis 
celeberrimus est. Urbs duplex est inferior et 
superior. Illa ad oram portus est sita : portus3° 



4Eid.oct.-i6kal. nov.] E<J>HMEPIAE2. 769 

non optimus, ut quidem dicebant nonnulli. Atque 
hic primum Oceanum spectavi. Domino Jesu 
laus et honos. Amen. 

Eid. Oct. Caletum, sive Calaisium est dicen- 
dum, venimus bene madidi ob pluviam qua max- 5 
imam diei partem sumus compluti. D. Legatus 
magnifice hic exceptus est prodeunte obviam 
D. D'Arquiem cum universo equitatu suo. Sed 
et populus universus per vicos Urbis congregatus 
D. Legato et ejus nobilissimse uxori ingentemio 
honorem exhibuerunt. Urbs est parva, sed non 
invenusta, et propter res ibi gestas famse cele- 
berrimse. Ex hoc loco ternas ad uxorem literas 
dedi, quam, Domine, serva et me ac meos om- 
nes ad tui nominis gloriam. Amen. 15 

xvii. Kal. Nov. Totum diem Caleti mansimus, et 
portum eximium spectavimus in quo erant par- 
varum navium et fere piscatoriarum ad centum 
quinquaginta aut non multo pauciores. Diceres 
sylvam esse cum malos navium in portu stan-20 
tium spectares. In hac urbe platea est admodum 
magna et elegans. Invenimus et hic amicos, 
D. D'Azenai, cui ab amplissimo Vicquio de me- 
liore nota fueramus commendati, et Prsesidem 
Legatum Urbis, qui sua officia perhumaniter mihi 25 
obtulerunt. Deo sit laus, honos et gloria, qui me, 
meam, ac meos servet. Amen. 

xvi. Kal. Nov. Dies erat Dominicus, quem opta- 
bam in synaxi piorum collocare ; sed alia fue- 
runt nobis cogitanda. Illustrissimus D. Legatus 



770 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6io. 

navi regia in Galliam vectus, ut moris est Legatis 
Regis Anglorum, acciverat in Galliam ejusdem 
navis Prsefectum, atque ille jusso Legati accepto, 
parere voluit ; sed per ventos reflantes portu 
educere regiam navim non licuit. Exspectavits 
Legatus ad diem istum usque. Et erat ventus 
modo commodus trajecturis ex Anglia, modo tra- 
jecturis in Angliam. Mane jussu Legati paratse 
sunt una (poprtiyo? ad impedimenta ipsius et nos- 
tra, altera iTnrayuyog ad equos transvehendos ; etio 
totum mane in illis onerandis est positum. Fluc- 
tuabat interim animus illustri Legato quid facto 
esset opus, expectaretne navim ex Anglia, an 
hic conduceret. Et erat jam fere amissa penitus 
hodiernse profectionis spes, cum Legatus SUOS15 
jussit accumbere, ipso et uxore ejus non ac- 
cumbentibus, ne si foret proficiscendum graviore 
nausea tentarentur. Jam accubueramus, et fere 
ad secundas mensas erat perventum, quando est 
renuntiatum D. Legato ventum ita vehementerso 
flare trajectioni in Angliam contrarium, ut nulla 
spes esset posse hoc die navem solvi. Itaque 
tum accubuerunt et ipse et generosissima ipsius 
uxor. Post prandium ad portum profectus, ac 
mox in hospitium reversus faciem rerum immu-25 
tatam inveni, et jamjam oram esse solvendam. 
Advenisse enim navim non regiam quidem, sed 
aliam sane magnam et tanto comitatui deve- 
hendo idoneam. Ut veni, et ocreas indui muni- 
mentum adversus frigus, exit hospitio D. Legatus3° 



i6kal.nov.] E^HMEPIAES. 771 

ingenti turba sequente, et recta portum petimus. 
Ac quoniam navis Anglica major erat, quam ut 
portum posset ingredi, scaphis pluribus ad navim 
leucse unius fere spatio distantem et in anchoris 
a-akevoucrav deferimur. Jam prsecesserat onerarias 
cum impedimentis, quam magnse navi vicinam 
invenimus. Erat hora diei circiter seeunda post 
meridiem aut paullo amplius cum scaphas in 
portu Calsesii conscendimus. Et erat magna 
nobis spes, qui 'iKjmevov ovpov haberemus a puppiio 
flantem, trium vel ad summum quatuor hora- 
rum spatio posse nos portum tenere et in Anglise 
portum oppositum Doroberniam appellere. Ita- 
que lsetus admodum e scapha in magnam navim 
ipse transii, qui primam illam navim magnam 15 
oculis spectabam meis, tribus velis, quse ventus 
inflabat, ornatam, et insignia Regni Anglici prse 
se ferentem in panno sericeo crucibus rubei colo- 
ris distincto. Jam ferebatur navis, jam crescebat 
mihi cseterisque spes, cum repente ea nobis est2o 
prsecisa vento in contrarium verso, et quidem 
mutatione adeo subita, ut navis /73-7^70)70? quse 
nobis discedentibus solvere e portu cogitabat, 
impedita fuerit, atque in portu detenta ad diem 
usque Martis. Nostra vero navis mutata velifi-25 
catione cursum, uti poterat, tenere conabatur. 
Sed neque per ventum multum poterat promo- 
vere, et mox nox superveniens eas tenebras attu- 
lit, ut, ubi gentium essemus, nesciret gubernator. 
Dicebamur ad decem millia passuum prope portum 30 



77% ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

accessisse ; verum gubernator neque ventis re- 
luctari, neque unum in tam densis tenebris po- 
terat. Itaque modo dicebamur Caletum impetu 
venti referendi, modo Peronam, modo nescio quo 
alio. Sed et metus omnes tenebat, ne in syrtess 
aut rupes navim ventus conjiceret. Itaque ut 
quisque erat rei nauticse intelligentissimus, ita 
plurimum totam illam noctem metuit. Ego si- 
mul ac magnam navim eram ingressus, nausea 
gravi tentatus in cubiculum D. Legati fueram 1 o 
deductus, atque ibi tres aut quatuor horas dolore 
stomachi et quasi XetwoBvpLta quadam continua 
sum exercitus ; ut qui mare nunquam conscen- 
dissem, et essem ad hanc diem t«v t^ QakaTTw 
7nnuL<xTGov aTreipog. Heic meminisse juvat ejus hu- 15 
manitatis, quam D. Legatus et D. ejus uxor, et 
certatim plurimi ex ejus comitatu milii exhibue- 
runt. Nam et prsesidia usitata adversus hoc 
genus mali sunt non petenti subministrata, et in 
lecto collocatus sum qui D. Legato et uxori ipsius^o 
fuerat paratus. Ibi ego jacens observavi, si in 
latus sinistrum incumbens jacerem, neque nau- 
sea neque ullo dolore me tentari, quare hoc situ 
servato, quandiu in navi fuimus, nullum amplius 
omnino dolorem neque nauseam sum expertus. 25 
Ita mihi Dei benignitas auxilio fuit. Postquam 
alta nox erat, et densissimse tenebrse, pluvia ac- 
cessit ad priora mala tam vehemens ut nihil supra. 
Hactenus D. Legatus cum uxore extra suum cu- 
biculum manserant, super matelas culcitis stratisjo 



i6kal. nov.] E4>HMEPIAE2. 773 

jacentes. Pluvia in suum KoiTtova eos cogente 
ipse in inferiorem o-Teyrjv sum deductus et nau- 
tis etiam atque etiam commendatus. Collocatus 
sum in parte navis ubi erant o-TpwimaTa vavTiKa 
quibus incubarem, et vestes nautarum quse pro^ 
pulvino forent. Ibi jacens quiescebam placide, 
et reliquum omne tempus quievissem, nisi pri- 
mum pediculi «ra/ca Orjpla Kal e^wXeVraTa agmine 
facto e vestibus nautarum miserum me inva- 
sissent, quse collum primum mordentes deinde 10 
partes alias corporis incredibilem molestiam mihi 
exhibebant. Accedebat reputatio periculi, cum 
totam noctem ministri nautici clamarent, discur- 
rendo et ingenti strepitu omnia miscendo, Ipse 
interea loci ad Deum conversus ab ipso subinde 1 5 
opem enixe petere; et ad omnem periculi suspi- 
cionem preces iterare, ut mei misertus, mea pec- 
cata sanguine Domini nostri Jesu Christi tov 
fjLovcoTaTov o-toTijpog abluens, animam meam, si ita 
placeret, susciperet, et uxorem meam pro sua^o 
bonitate sustentaret favore suo, atque illi et li- 
beris benediceret. Tunc experientia didici quam 
vim illa Pauli apud Lucam in naufragii descrip- 
tione, rjv%ovTo rjfj.epav yeveo-Qai, haberent. Nam et 
mihi et omnibus illa nox incredibilem in modum 25 
visa est longa. Tandem aflfulsit aurora, et spes 
videbatur allata. Sed crescente vi ventorum 
atque imbris, deteriore etiam loco res nostrae 
fuerunt, adeo ut illustrissimus Legatus longioria 

VOL. II, R 



774 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

jactationis impatiens scaphse se committere cum 
uxore, filia, et genero, atque unico alio nobili viro 
maluerit, quam diutius KXvSwvlfyoOai incerto metu. 
Exspectabant gubernator navis et nautse maris 
fluxum, ut eo deferrentur ad portum optatum,^ 
nam refluxus tempore frustra tentatum esset ali- 
quid. Quare perdiu navis non multis milliari- 
bus dissita ab ora Anglicana stetit in anchoris. 

Est statum tempUS koi rrjs eirippoias Ka\ rrjs aixirw- 

recog horarum sex. At gubernator non statimi° 
initio fluxus anchoram sustulit ; sed multo post. 
Hoc pacto quum obtinuissent nautse, ut vel in- 
vitis ventis ad portum accederent, nihil propius 
factum, quam ut in ipso aditu portus navim fran- 
geremus, et male periremus. Nam dum dirigitur 15 
in ostium portus navis, ipsius majore vi delatse 
et rostrum et alise partes conteruntur non sine 
prsesenti periculo totius et omnium qui inerant. 
Itaque metuentes vitse suse nautse Deum incla- 
mant, opem ipsum poscentes, quod in extremis^o 
malis fieri ab illis solet. Adfuit Numen et prse- 
sentia sua nos servavit. Navis in portum in- 
ducta; nos gravius malum nullum experti, hila- 
res et Deo Opt. Max. gratias habentes agentesque 
navi sumus egressi, et in hospitio nobis prsepa-25 
rato corpus curavimus. Iterum, iterumque sit 
laus, honos et gloria t<w owo-avn Bew. 

xiv. Kal. Nov. Hodie demum circa meridiem 
appulit navis, quse equos D. Legati vehebat. 



i6kal.nov.-ii kal. nov.] E^HMEPIAES. 775 

Totum hunc diem otiosi egimus, in spectanda 
hac urbe Dorovernia, et arce illius ac portu. Sit 
nomen Domini benedictum. 

xiii. Kal. Nov. Cum illustrissimo Legato Can- 
tuariam venimus. Atque ibi a viro prsestantis5 
eruditionis et pietatis D. Doctore Charier, qui- 
cum nupera mihi in Gallia contracta est amicitia 
multis officiis quse in hoc itinere ab eo accepi 
confirmata, in domum suam sum deductus, ut 
hoc, dum Cantuarise haererem, hospitio uterer, 10 
quod et feci non invitus suavissima consuetudine 
ipsius adductus. Dominus illi hoc officium re- 
pendat, et me, meam, ac meos servet. Amen. 

xn. Kal. Nov. Inter viros doctissimos hujus Ec- 
clesise uti vocant Prsebendarios diem hunc ferei5 
totum egi, non mediocriter gaudens esse his sum- 
mis viris gratas cogitationes nostras de iis quse 
ad religionem spectant. Dominus Jesus ro <pco? 
to aktfOtvov luce sua nos dignetur (pwT^eiv, qui 
etiam rhv (piXrdTrjv, et me, ac liberos, atque omnes 20 
meos servet. Amen. 

xi. Kal. Nov. Paucas horas libris legendis dedi, 
plures amicis. Quum incidissent in manus meas 
scripta Martini Becani, et quia nullus alius liber 
erat ad manum, cepi in iis qusedam legere. Scrip-25 
sit varios tractatus stylo facili, et satis acri. Est 
enim disputator non parum vehemens. Legi il- 
lius Disputationem Theologicam De Antichristo 
reformato, item aliam De purgatorio Calvini, nec- 

e2 



776 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

non aliam cui titulus Qucestio de differentia inter 
Calvinistas, Pelagianos, et Catholicos in negotio Prce- 
destinationis contra quendam Calvinistam anonymum^ 
Calvinisticorum Aphorismorum defensorem. Hic 
anonymus libellum ejusdem Becani Aphorismis 
doctrince Calvinistarum ew eorum libris, dictis et 
factis, etc. confutaverat : cui respondit Becanus. 
Lecta mihi et alia ejusdem De communicatione sub 
altera specie disputatio. Da, Domine Jesu, tibi 
vere et cultu grato tibi servire, ac me meamque « ° 
et meos serva. Amen. 

x. Kal. Nov. Hodie domo non exii, et libros 
optimi hospitis excutere cepi, decerpturus quos 
interim legam, dum hic hsereo. Tibi, Domine, 
honos et gloria. Amen. 15 

ix. Kal. Nov. Diem Domino sacrum inter preces 
et verbi divini auditionem divisi. Dominus Jesus 
me, meam, et meos servet. Amen. 

viii. Kal. Nov. In hoc otio quo hic fruor Can- 
tuarise apud suavissimum hospitem Doctorem^o 
Charier legi aliquot libros ex ejus bibliotheca 
promtos : in his est Possevini Mantuani S. T. Ap- 
paratus Sacer. Est opus molis ingentis in duos 
tomos distinctum complectens scriptores Ecclesi- 
asticos ordine literarum digestos. Apparet multse 25 
diligentise hominem esse, eruditionis mediocris, 
judicii oppido exigui. Nam videtur Possevinus id 
prsecipue spectasse ut molem libri augeret : adeo 
multa inseruntur incepta inutilia et plane mox 



iokal.nov.-8kal. nov.] E<I>HMEPIAE2. 777 

tollenda, nisi insaniat, ut in tot libros emenda- 
tiones levissimorum mendorum typographicorum 
quos multis paginis prosequitur. Hic Appendi- 
cem Baronii in decimum tomum quo priores 
emendabat ridicule inserit totum. Talia multa,5 
velut, quod ex uno auctore duos facit ; ut in Nico- 
lao de Clemengis quem facit alium a Nicolao de 
Clamangiis : et quam temere scribat, ssepe eadem 
repetat, de iisdem libris tanquam diversis loqua- 
tur, passim cernere potest ; ut in Nicolao Cabasila. 10 
Omitto iniquitatem erga omnes a Papa quoquo- 
modo dissentientes. Est tamen propter duas res 
auctor ille et opus hoc utilissimum. Nam de 
editis aut non editis scriptoribus multa utiliter 
observat, non passim omnibus nota, qui neque 1 5 
publicas bibliothecas habent ad manum, neque 
in eo studio operam posuerunt. Sic quum nuper 
Nicolai Cabasilse orationes irepi t^? ev Xptcrrw fyfc 
legissem, atque edere illas a me versas cogitas- 
sem, reperi nunc eam operam a Pontano S. F. 20 
occupatam et opus ab ipso editum. Alterum est, 
quod multa obiter inserit scitu necessaria, velut 
quod scribit in voce Maronitce de eorum politia 
in monte Libano, de missis nuper ad hos Legatis 
a Romano Pontifice, et de ipsorum fide ac probi- 25 
tate. Narrat inter csetera, quum esset lex apud 
Maronitas, quse presbyteris necessitatem impone- 
bat conjugii, Legatos Pontificis Romani mutasse 
hoc solum ; ut tolleretur necessitas, et libero cu- 
jusque arbitrio res permitteretur. Mirum vero3° 



778 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

mihi indicem illum percurrenti videbatur, homi- 
nes pios, qui superioribus sseculis vivebant, tam 
multos de rebus Theologicis libros edidisse. Nam 
vel unum vide Johannem de Hagen, cognomina- 
tum de Indagine, stupebis quam multa ille volu- 5 
mina composuerit. Atque ita hunc diem posui- 
mus, nisi quod maximam illius partem amici 
nobis eripuerunt, et ipsa loci hujus amcenitas, 
quam lubentes spectavimus. Dedimus etiam 
hodie ad illustrissimum D. Archiepiscopum Can-10 
tuariensem literas. Dominus me, meam, et meos 
servet. Amen. 

vii. Kal. Nov. Percurri hodie ejusdem Possevini 
Bibliothecam selectam de ratione studiorum. Opus 
distinctum est in duos tomos. Totum contineti5 
libros xviii, quorum primi xi conficiunt priorem 
tomum, posteriorem alii vn. In priore de studiis 
Theologicis agitur, in posteriore de prophetia, 
jurisprudentia, medicina, mathematicis, historia, 
poesi, pictura et Cicerone, nam de hoc totus liber 20 
est xviii. Prsefixa est Idea operis totius, in qua 
vellem planius esse locutum: in ejus fine affert 
longam Hieronymi parodiam e Terentio ; quam 
etiam distinguit in Versus, quod non puto fecisse 
Hieronymum. Locus est e prsefatione 11 com-25 
ment. in Michseam. Moneo tauros pingues qui 
circumdederunt me, ut quiescant et desinant Male- 
dicere, malefacta ne noscant sua. Nam quod dicunt 
Origenis me volumina compilare, et Contaminari non 
decere veterum scripta : quod illi malevoli, etc. con-3 



7kal.nov.-6kal.nov.] EcMiMEPIAES. 779 

tinuantur ad versus xiii. Omnino sunt in utroque 
tomo, cur legantur eruditis, satis justse caussse : 
quo de alias arvv Oew. Legi hodie et nuperum 
Hadriani Saravise librum contra Bezam de epi- 
scopatu in Ecclesia. Beza hoc argumentum plane 5 
nove tractaverat, ut novitatis auctor esset Scotis. 
Saravia acriter et vere confutavit probans etiam 
a Calvino suo Bezam dissentire ; ne dicam ab omni 
vetustate quam auclacter spernit. Liber recens 
editus et majore otio relegendus. Atque utinam *o 
det Dominus Jesus in veritatis studio quotidie 
proficere ad sui nominis gloriam, et salutem 
meam, t^? cpiXraT^g, et omnium meorum. Amen. 

vi. Kal. Nov. A precibus publicis diem orsus 
structuram hujus sedis spectavi et ad summumis 
ejus fastigium prseeunte doctissimo amico D. 
Charier ascendi. Amplissimse sedis magnificen- 
tiam et elegantiam satis mirari non poteramus. 
Nec tamen periit dies totus. Doctorem Saraviam 
visi, et de libro nuper ab ipso scripto contra^o 
somnia nostrorum de triplici episcopatu divino, 
humano, Satanico multis una egimus. Suave 
mihi gravissimum senem de malis nostris libere 
et graviter disserentem audire. Atque utinam 
Deus his Ecclesise suse ingentibus malis medea-25 
tur. Legi et Reginaldi Angli librum ingeniosis- 
sime scriptum contra novos pietatis doctores 
quos ille conatur probare in multis rols ^eo-oX- 
/uLavlfyvai consentire in principiis religionis expli- 
candis. Liber est propter eloquentiam et exqui-30 



780 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

sitam doctrinam nequaquam contemnendus, etsi 
propositum non probo : Solri 6 Kvpio? Ka\ e/uoi, Kal 

rrj (pi\Tarr], Kal tois t€kvoi<;, ko\ iracn TOig e/moh iv Trj 
yvwcret Tr}$ aXrjOetag ocrrj/uLepat irpoKoirTetv' 09 /ccu (pv- 
XaTTOt r)ju.a$ airavTaq crwovs Ka\ airrjimavTOvg. Tcvoito, 5 
yevotTO. 

v. Kal. Nov. Hodie primum festum diem inter 
nostros celebravi. Nam in hac Ecclesia Aposto- 
lorum dies celebrantur. Itaque Lucse sacer hic 
dies erat. Deus det mentem bonam iis qui hac 10 
pietate offenduntur. Atque hactenus Cantuarise 
egimus. Nam crastina die Londinum avv BeS 
cogitamus. Deus adsit comes itineri, qui et me, 
et uxorem, et liberos servet ad sui nominis glo- 
riam. Amen. 15 

iv. Kal. Nov. Hodie ab hospite amicissimo et 
de me optime merito D. Charier profecti Londi- 
num iter instituimus, cui Dominus Jesus bene- 
dicat. Transiimus per amoenissimam regionem 
et venimus Roffam, quse hodie Rocestria, ubi 2 © 
navale regium, et multse, ac maximae in his non- 
nullse. Inde Gravesindam perreximus atque ibi 
mansimus. Laus Deo. 

iii. Kal. Nov. Gravesinda Londinum tendentes 
in sestuario navigavimus : vehebamur parvula 25 
cymba quam et secundus ventus, et fluxus maris 
et remi impellebant. Itaque horis fere quatuor 
aut quinque iter confecimus, multum in itinere 
mirati vastissimam clavem Principem dictam, 
quia Principi Wallise paratur, vere tanto prin-3 



5 KAL. NOV.-PR. KAL. NOV.] E4>HMEPI AE2. 781 

cipe dignissima sive magnitudinem spectamus 
sive ornamentum : sed de hac fortasse alibi ac- 
curate, si Deus itineri benedixerit, cui pro abso- 
luto feliciter itinere seternas atque immortales 
gratias ago. Domine, miserere mei, uxoris, 5 
liberorum et omnium meorum. Veni igitur Lon- 
dinum et recta ab amicissimo Chariero ad do- 
mum decani sedis Paulinse sum deductus. Hic 
ego quantam humanitatem in illo viro sim ex- 
pertus, quid attinet commemorare? Sed et moxio 
ad Dominum Archiepiscopum profectus quantam 
reverendissimi senis benignitatem experiri mihi 
contigerit, non possum dicere. Fuit mihi cum 
eo multus sermo, et maximus prsesul suum at- 
que regis desiderium patefecit mei retinendi. 15 
Dominum Jesum supplex oro, statuat de me, ac 
meis, prout glorise ipsius scit ipse fore conduci- 
bile. Te semper, Domine, sequar, et tua boni- 
tas semper mihi dignetur prseire, et mese, ac 
meis. Amen. 20 

Prid. Kal. Nov. Diem sacrum non male posui 
Dei beneficio. Sum enim invitatus hodie ut in- 
teressem sacris, quse facta sunt ad consecrandos 
episcopos duos Scotos, et archiepiscopum Scotise. 
Vidi illos ritus, et impositionem manuum et pre- 25 
ces in eam rem. Deus, quanta fuit mea vo- 
luptas ! Tu, Domine Jesu, serva hanc Ecclesiam, 
et nostris catharis, qui ista rident, da bonam 
mentem. Da etiam mihi et meis ut veritatis 
luce illustrati crescamus in vera pietate. Da et 3° 



782 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

prosperam valetudinem mihi, uxori et omnibus 
meis. Amen. 

Kal. Nov. Multis nominibus hic illuxit lsetus 
dies : nam apud D. Episcopum Vigorniensem una 
cum D. Episcopo Londinensi pransus, postea ad5 
Dominum Archiepiscopum profectus ea signa 
benevolentiae ipsius sum expertus, ut majora 
non potuerim desiderare. Domum reversus mox 
cumulum gaudii accepi cum mihi literse ab uxore 
et meis sunt traditse. quas ego tibi grates, 10 
Domine Jesu, reddam? eram de uxoris charis- 
simse valetudine sollicitus supra modum. Illse 
literse me bearunt. Valet enim uxor tua, Do- 
mine, gratia. Tibi honos, laus et gloria. Amen. 
Hodie a D. Rustantach accepi centum libras quas 15 
uxor Lutetise numeraverat Dominse Gentili. 
Pour le port des hardes a Londres 55 fr. 

iv. Non. Nov. Jam me aulicarum occupationum 
tsedet. Jam libros desiderare impatienter inci- 
pio. Nam etsi inter amicissimos viros versor, 20 
qui me sua humanitate dant in pudorem, ego 
tamen jacturam temporis cogito. Atque utinam 
Dominus libris meis me reddat, et, quod maxime 
cupio, uxori ac liberis et omnibus meis. Sic velit 
tua Majestas, Deus immortalis. Amen. 25 

iii. Non. Nov. Ad Legatum Christianissimi Re- 
gis hodie profectus magnam ex ejus sermonibus 
voluptatem cepi. Atque utinam de tyrannide 
Romana sic omnes sentirent qui in illis castris 
versantur. Dominus Jesus suse Ecclesise mise-30 



kal. nov.-8 eid. nov.] E<J>H M E PI A E2. 783 

reatur, idemque et me, et uxorem, et liberos, at- 

que omnes meos servet. Amen. 

Pour livres ches D. Norton etc. sumsi e centum libris 
tf. ios. 

Prid. Non. Nov. Inter amicos et libellos hunc 5 
diem divisi. De uxore levem auditionem accepi, 
ipsam valere. Da, Domine, et illi, et mihi, et 

meis omnibllS kcu rrj "^Xf? Kai T V cwiuart. vyialveiv. 

Amen. 

Non. Nov. Librum hodie ne aspexi quidem, nisiio 

limis oculis. Sed apud veterem amicum fui D. 

Arbertum nobilissimum virum : deinde cum sa- 

pientissimo et doctissimo viro D. Episcopo Eli- 

ensi aliquot horas posui, et miram illius erga me 

humanitatem et benevolentiam agnovi. Laus 15 

Deo Opt. Max., qui me, meam, et omnes meos 

servet. Amen. 

Baille a Gautier 2 escus. Accorde a Gautier pour ses 
gages 2 esc. -|- le mois, et in vinum quotidie 2s. 

viii. Eid. Nov. Hodie hsec acciderunt. Venit2o 
mane Capellanus D. Comitis Dunbar a Rege mis- 
sus, qui significaret ejus jussu incredibili se cupi- 
ditate flagrare mei videndi, optare, ut die Lunse 
curru D. Comitis ad se veherer priusquam nego- 
tiis urbanis sese immisceret. Mox ipse ad D. 25 
Archiepiscopum veni et consilium ab ipso petii : 
qui suam benignitatem amplius etiam quam ante 
mihi demonstravit, et prandere secum jusso miris 
testimoniis suum affectum declaravit. Quid di- 
cam? Domine Jesu, tuum hoc beneficium est,3° 



784 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

non meritum meum. Nam quis ego sum? aut 
quid? Te supplex oro, dirigas hoc negotium ad 
nominis tui gloriam, Ecclesise tuse sedificationem, 
et salutem meam, mese et meorum. Amen. 

vii. Eid. Nov. Hodie sacrse concioni interfuis 
quam habuit pastor unus e quatuor Ecclesise 
Gallicse. Deinde inter amicos diem ob pluvia- 
rum vim fcedam posui. Domine, gratias tibi, 
qui ut me, uxorem, ac liberos serves, supplex 
oro. Amen. 10 

vi. Eid. Nov. Ut nuper fuerat significatum 
mane sum accitus a serenissimo Rege in aulam. 
Erat hoc die venturus ad regiam suam domum 
Thiboul dictam quasi dicas Theobaldi. Eo igitur 
sum vectus curru illustrissimi Comitis D. Dunbar. 15 
Quando venimus, Rex nondum advenerat. Ita- 
que inter exspectandum palatium, et hortos at- 
que topiarium opus spectavimus. Versantibus in 
aula Trapao-Tao-ecos, ut vocant, repente Rex advenit. 
Quem more Anglico ubi salutassem yowTrerwag, 20 
benignissimo vultu et verbis affectu plenis ab 
ejus Majestate sum exceptus. Quum inter cse- 
tera mihi diceret se post longam exspectationem 
libentissimo animo me videre, et optare ut felix 
in suum regnum hic meus esset adventus, Atquei$ 
utinam, ait Rex optimus, possem id assequi, ut pa- 
trice oblivionem in animum tuum inducerem. Cepit 
mox de literis agere, et Romanensium in se 
recentem injuriam commemorare. Forte enim 
habebat prse manibus librum satanicum a Reboul 30 



7 eid. NOV.-5 eid. nov.] E<J>HMEPIAE2. 785 

editum, qui furore tanto in Regem maximum est 
grassatus ut furiarum opera liber scriptus videa- 
tur. Suspicabatur Rex esse D. Perronium libri 
auctorem. Sed nos multis probavimus esse opus 
Rebouli, hominis impii et fanatici. Deus hanc5 
et id genus alias pestes male perdat, aut mentem 
eis det meliorem. Quum ad mutandas vestes 
Rex secessisset, mox eo cubiculo egressus, ejus 
jussu sumus acciti, et illi adstitimus ad ccenam, 
et per universam ccenam : totumque id tempus 10 
sermonibus de literis prsesertim sacris est im- 
pensum. In hoc colloquio didici cum alia, tum 
hoc quoque: nunquam plane intercidisse episco- 
pos in Scotia, sed quando nostrorum vana su- 
perstitio sustulit totam veterem tepap^lav, non 1 5 
potuerunt tamen efficere ut non unus saltem 
et alter remaneret. Post ccenam Regis cum 
meis comitibus D. Decano Vintoniensi Morton, 
D. Doctore Charier, et D. Sacellano D. Dunbar 
ad pagum ubi hospitium nostrum est, sumus 20 
reversi, Deo grates gratissimas agentes, quod 
tantum Principem videre mihi dedisset, et tam 
graves cum ipso sermones habere. Idem Deus 
me, uxorem et liberos atque omnes meos servet. 
Amen. 25 

v. Eid. Nov. In aulam mane rediimus, et Regem, 
ubi surrexit, salutavimus, ac de libro Rebouli 
qusedam retulimus. Deinde, quia dies erat Mar- 
tis privata solennitate a Rege coli solitus ob 
casum fratrum de Gowri, concioni interfuimus, 30 



786 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

quee habita est coram Rege. Multus postea sermo 
nobis fuit cum maximo et sapientissimo Rege 
de multiplici genere literarum. Incidit sermo 
de Tacito, Plutarcho, Commineo, aliis. Quum 
dixisset Rex errare eos qui Tacitum magistrumj 
civilis prudentise unicum facerent, atque ego 
dixissem, ante annum idem judicasse me in 
prsefatione ad Polybium, tum non mediocriter 
se gaudere Rex doctissimus dixit, quod ego idem 
secum sentirem. In Plutarcho reprehendebat 1 o 
iniquitatem erga Julium Csesarem, in Commineo 
levitatem judiciorum et malignum elogium An- 
glorum. Quid multa.? Non sine stupore tantum 
Regem de literis audivi pronuntiare. Mox a 
prandio Londinum repetiimus, lseti admodum, 15 
nisi lsetitiam nostram valetudo illustrissimi D. 
Archiepiscopi conturbasset. Dominus Jesus et 
Regem servet et D. Archiepiscopum priori sani- 
tati reddat, et de me, mea, et meis statuat ad 
nominis sui gloriam. Amen. 20 

iv. Eid. Nov. Adii hodie Legatum Regis Gallia- 
rum, ut officio ne deessem meo. Deinde inter 
amicos diem posui. Deus immortalis adsit et 
mihi, meseque, et meis omnibus. Amen. 

iii. Eid. Nov. Mane in sede Pauli egi, et prseter 25 
alios ritus vidi S. Eucharistise communionem, 
certe longe aliam quam apud nos in Gallia. Ita- 
que te magis amplector, Ecclesia Anglicana, ut 
quse a veteri Ecclesia propius absis. Dominus 
Jesus det vere reformatam Ecclesiam videre. A.30 



4EID. nov.-eid. nov.] E^HMEPIAES. 787 

prandio venit, qui nomine Regis me acciret. Ita- 
que in aulam profectus serenissimum et sapien- 
tissimum Regem adii, et plures horas cum eo fui. 
Mira Principis benignitas, mira doctrina, mira 
pietas. Et ille quidem me sibi vult retinere "Siov 5 
Qepairovra. Ego vero ut tanto honore me fateor 
indignum, ita eventum tuae, Deus seterne, provi- 
dentise permitto, et te supplex oro, ut inter Regi- 
nam Galliarum cui sum obstrictus, et hunc divi- 
num Regem negotium meum componas, et me, 1 o 
meam, ac meos serves. Amen. 

Prid. Eid. Nov. Mane Principem adii, et salu- 
tavi tanto patre Rege dignum filium. Antea 
veterem amicum Thomsonem virum eruditissi- 
mum videram, et animum gaudio ingenti exple-15 
veram. Sed longe tristissimum illud accidit, 
quod illustrissimus praesul D. Archiepiscopus 
Cantuarensis hodie obiit. factum male ! Sed 
Deus ita voluit, qui me^ meam, et meos servet. 
Amen. 20 

1 escu ei qui dedit Justinum. 

Eid. Nov. Iterum hodie venit ad me vir gravis 
a Rege missus, qui omnia ejus nomine prolixe 
polliceretur. Tum a prandio episcopus Lamus 
ad Regem ipsius jussu me deduxit. Itaque cum 25 
ipso perdiu fui. O vere pium Principem. Re- 
gem naturse benignissimae, cui posse inservire 
det Deus ad gloriam suam et Ecclesise sedifica- 
tionem, idemque Deus me, meam et meos servet. 
Amen. 30 



788 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

xviii. Kal. Dec. Diem Deo dicatam partim au- 
dienda concione impendimus, partim scribendis 
in Galliam literis. Deus Opt. Max. consilia haec 
ad nominis sui gloriam dirigat, Ecclesiae sedifica- 
tionem et meam ac meorum salutem. Amen. 5 

xvii. Kal. Dec. Hodie ad Regem profectus mul- 
tum ibi fui, et mensse ejus adstiti, uti moris est, 
proximus cathedrse. Scripsi hodie et Lutetiam 
literas. Dominus Jesus hoc negotium dirigat pro 
sua sapientia ad sui nominis gloriam et salutem 1 o 
meam ac meorum. Amen. 

xvi. Kal Dec. Etiam hodie apud Regem mul- 
tum fui, et graves cum ipso sermones habui : 
deinde Lutetiam de meis negotiis scripsi. Domi- 
nus Jesus totum hoc negotium de mea huc mi- 1 5 
gratione dirigat ad sui nominis gloriam, et meam 
ac meorum salutem atque utilitatem. Amen. 

xv. Kal. Dec. Hodie missse sunt literse ad Re- 
ginam de mea in hsec loca migratione. Itaque 
si illa veniam dederit, jacta alea est. Te, Domine 20 
Jesu, supplex veneror, fac pro tua inexhausta 
bonitate, ut hoc negotium dirigatur ad nominis 
tui gloriam, Ecclesise sedificationem, et meam, 
mese, ac meorum salutem. Exaudi, Deus seterne, 
exaudi, Christe Jesu, exaudi, Sancte Spiritus, 25 
Trinitas rpio-ayia Kal v7repappr]T09. Amen. 

xiv. Kal. Dec. Lsetum mihi diem, quando ab 
uxore literas accepi, et bene valere ipsam cog- 
novi. Deus illi benedicat, mihique et omnibus 
Iiberis Ka\ roh ev yevei. Amen. 3° 



[8 KAL. DEC.-IO KAL. DEC.] E<J> HM E PI A E2. 789 

xiii. Kal. Dec. Amicis hunc diem impendi, et 
apud Melvinum fui, qui in arce servatur, virum 
sane doctissimum et pietatis zelo ferventissimum, 
sed qui, nisi fallor, pro sua vehementia perdendis 
rebus aptior est quam servandis. Deus et mihis 
et illi bonam duit mentem, ut id probemus, ea 
loquamur, quse sunt futura ipsi grata : idem Deus 
me uxori, uxorem mihi, utrumque nostrum liberis 
et liberos nobis servet. Amen. Amen. Amen. 

xii. Kal. Dec. Mane frustra iter suscepi ad 10 
Principem Anhaldinum : a prandio ad veterem 
amicum virum amplissimum sum profectus D. 
Carew qui fuit Legatus in Gallia, atque ita dies 
est consumtus. Deus mihi, mese et meis omni- 
bus benedicat. Amen. 15 

xi. Kal. Dec. Ad synaxim Gallicam iturus, in 
aulam ad Regem sum jussus ire, qui me suo 
more, Princeps benignissimus, benignissime ex- 
cepit. Deinde apud Fontanum ministrum Gal- 
licum diei reliquum consumsi, x a /°< 9 T( ? ® €( ?> § Ta 2 ° 

irepi e/jiod koi rrjs <pi\raTr]? a-vyyajuiov kol\ tgkvwv kcu 
aWwv tcov irpog yevog /meXoi. Ameil. 

x. Kal. Dec. Hodie ut convenirem D. Ducem de 
Lenos male totum fere diem posui. Inde cum re- 
direm, offendi Capellanum Comitis de Dunbar, qui 25 
Regis jussu ad me venerat, et quia Rex optimus 
intellexerat me cogitare Cantabrigiam et Oxoniam, 
metuens ne viaticum forte deesset, mille libras 
Gallicas ad me misit, munus meo judicio mag- 
num pro loco, et tempore, et occasione. Itaque, 3° 

VOL. II. S 



790 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

Domine Jesu, pro hac tua benignitate erga me 

(sic enim interpretor, qui sciam nullum hic meri- 

tum esse meum) quas ego tibi gratias agam? 

Tu, Deus seterne, animum Regis maximi sapien- 

tissimi et eva-epea-rdrov inclinasti, ut me favores 

suo complecteretur, et illa sua vere regia libe- 

ralitate foveret. Tibi, Deus seterne, gratias. Tu 

Regem serenissimum protege, et omnibus nu- 

meris perfecte beatum redde : serva etiam, Pater 

eirovpdvie, domum meam ; et nos omnes fac nihil 10 

spirare, nihil optare, nisi quod ad tui nominis 

gloriam spectet, Ecclesise tuse eedificationem, sa- 

lutem nostram. Amen. 

5 v famulo dedi pro stipendio suo % mensium. i y W° 
sumtu quotidiano. 15 

ix. Kal. Dec. Ad Regem profectus gratias agere 
volui : sed non sum auditus : tanta Principis be- 
nignitas, et erga me comitas. Tu, Domine Jesu, 
illi repende omnia bona, quse tuo instinctu facit. 
Vidi illum hodie tangentem struma laborantes. 20 
Res est visu dignissima, et cujus effectum viri 
graves et pii prsedicant. Plane Oavima Qavi*danov. 
De meis interim rebus sollicitus divinae provi- 
dentise me, meam, et meos permitto. Kvpio$ ev- 

/u.evr}$ e'ltj. 25 

viii. Kal. Dec. Mane epistolas aveMrovs Basilii 
legi : a prandio accitus sum ab Episcopo Eliensi 
cum hospite meo viro doctissimo, ut ille nobis 
librum a se scriptum et mox edendum recitaret. 
Mirati sumus viri eruditionem et acumen. Deus 30 



9KAL. DEC.-4KAL. DEC.] E<S>H M E PI AE2. 791 

Opt. Max. omnia dirigat ad sui nominis gloriam, 
qui me, meam et meos servet. Amen. 

vii. Kal. Dec. Totus fere dies in studiis Dei 
beneficio actus, inter doctos certe, et maxime 
apud Episcopum Eliensem longe doctissimum. $ 
0ew x<*pw, qui me, meam et meos servet. 

vi. Kal Dec. Lsetum mihi diem. Nam hodie 
valere uxorem intellexi, et quidem ex literis filii 
et Chabansei mei. Multa in illis literis tuse, 
Deus, bonitatis erga me argumenta. Nam 10 
filius pias ad me literas dedit. Tu, Deus seterne, 
infunde pietatem veram mentibus mese et meo- 
rum : te colamus, te vereamur, te adoremus so- 
lum et vere per Jesum Christum Filium tuum, 
cui una cum Deo Patre et Deo Spiritu Sancto 1 5 
sit honos, laus et gloria. Amen. 

v. Kal. Dec. Apud Episcopum Eliensem hodie 
fui, et magnum fructum ex ejus doctrina et pie- 
tate cepi. Deus illi, Deus mihi, mese, et meis 
omnibus benedicat. Amen. 20 

iv. Kal. Dec. Sacrse concioni Gallicse hodie in- 
terfui, quia Anglicum sermonem non intelligo. 
'YiroOecrig erat vox Christi apud Matthaeum sese 
parantis ad mortem. Ait ille ad tres discipulos, 
'ASrnuLovei i -^vxfi, etc. Qusesivit minister quse caussa 25 
hujus tanti doloris. Ibi attulit opiniones de ea 
re veterum Patrum, Origenis, Hieronymi, Basilii, 
quos dixit sensisse Christi dolorem caussam prae- 
cipuam habuisse, quod reputaret quanta Judseos 
manerent mala propter scelus in se mox patran- 30 

s2 



792 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610, 

dum. Hanc sententiam ille acriter confutavit et 
dixit Christi aSrj/uLovrjcriv fuisse quod veris graviora 
mala metueret, hoc est, ultra mortem majora, 
majora, inquam, et alia quam sit expertus, quod 
probavit illo Pauli loco ad Hebrseos e^KovcrOrj airo 5 
t?s evXafielag. Nam ecce, inquit, mortem Christus 
subiit, at hic dicitur metuisse qusedam ex quibus 
fuerit liberatus. Ergo aliquid majus et gravius 
morte metuit. Tum addidit ex hoc loco ita ex- 
posito ab illis Patribus debere constare quam 10 
sit parum tribuendum Patribus qui se a Spiritu 
Dei non siverunt regi. Nam ita dixit. Denique 
graviter in Patres et eorum sectatores est in- 
vectus. Quserat vero minister cui persuadeat : 

e/ULe yap ov 7reicrei, ovS' r)v Trelcry. Kat ravra /mev ravTrj. 15 

Reliquum diem in lectione epistolarum Basilii 
aveicSoTwv posui. virum pium, sanctum, vere 
Christianum, vere magnum. Ubi sunt tenebri- 
ones qui vituperant ? Domine Deus, da sentire 
in talibus ubique, quod placeat tibi, da loqui, 20 
quod placeat tibi, da etiam mihi, meae, et meis 

Omnibus avoo-ov kcu airrjfxavTOV filov. 

iii. Kal. Dec. Hodie apud Legatum Regis mei 
pransus sum, et ex sermonibus illius grandem 
voluptatem cepi. Deinde apud Eliensem Episco- 25 
pum fui virum admirabilem, qui meas notulas 
non neglexit, imo pluris fecit quam merebantur, 

kcu avTrj irapa Kvpiov eyeveTO. Illum servet DeuS, 

et me simul Ka\ Tr)v (ptXTaTriv et omnes liberos Ka\ 
tov9 wpbg yevo?. Amen. „ 



3KAL. DEC.-PR. NON.DEC.] E4>HME PI AE2. 793 

Prid. Kal. Dec. Mane apud D. Quilegre pransus, 
deinde apud D. Eliensem multis horis versatus, 
ibidem coenavi. Ita fere tempus omne mihi 
periit. Dominus det melius collocare, et me 
servet, meam, et meos omnes. Amen. 5 

Kal. Dec. Da, Pater eirovpavie, hunc mensem 
feliciter inchoare et feliciter exigere : da uxori, 
liberis, sorori et omnibus meis valere, et te 
timere. Amen. 

iv. Non. Dec. Literas ad uxorem et alios plures 1 o 
Lutetiam dedi ; quos Deus servet, et me cum 

illis et yalpovra 7rpb$ yaipovras, fAaXicrra Se irpbg yai- 

povo-av rr\v (piXraTrjv reducat. Amen. 

iii. Non. Dec. Quantum poteram, diem lectioni 
impendi, et Basilii epistolas pellegi, quas habui 15 
avetcSorovg. Det Dominus in vera pietate quotidie 
proficere cum mihi, tum mese et meis omnibus 
ad sui nominis gloriam. Amen. 

Prid. Non. Dec. Mane aliquid egi in studiis : a 
prandio apud D. Eliensem fui, et legentem illum 20 
audivi caput libri sui octavum. Mira elegantia 
vir doctissimus quisquilias, nsenias et ineptias, 
imo aliquando impias blasphemias Bellarmini 
confutat : ut quod negaverat ille Catholicos ap- 
pellare B. Virginem, vel Divam, vel Deam : nam 25 
profert Eliensis multa Lipsii loca, in quibus ita 
illam appellat, Lipsii veteris amici mei, qui hac 
in parte satis vituperari non potest. Tantine 
nominis virum tantam ausum esse impietatem? 
Proh facinus! Ego frivolum putavi utrumque3° 



794 ISAACI CASAUBONI [a. b. 1610. 

scriptum illius, tamen impium non putavi. Sit 
beata, sit sancta, sit venerationi omnibus mor- 
talibus mater Jesu Christi Maria ; sit denique 
evecta in quantum maximum n ktIvk; capere 
et consequi potest honorem, certe Deam se dicis 
ipsa non pateretur, neque tot anilibus fabulis 
immisceri, quas narrat Eliensis. O videte hsec, 
qui vestra protervitate Ecclesiam Dei scinditis, 
et pudeat vos tandem. Mihi vero et mese ac 
meis omnibus det Dominus Jesus in harum re- « o 
rum meditatione proficere, et illum pio semper 
animo et sincero zelo colere. Amen. 

Non. Dec. Iturus ad Gallicam o-vva&v, invitatus 
sum ad concionem Lambethi habendam cele- 
brandse memorise tov naicapiTov viri illustrissimi 15 
D. Archiepiscopi Cantuariensis. Habuit concio- 
nem vir magnus D. Londinensis qui viroQecnv sum- 
sit appositissime e cap. xiv. Apoc. 17. Non plane 
intelligebam quse puro sermone Anglico dice- 
bantur. Sed facile ex verbis, quse intelligebam, 20 
et pauculis Latinis quse inserebat, observabam 
pene singulis verbis ipsum immorari, et doctri- 
nam convenientem singulis aptasse. Sub con- 
cionis finem facta est mentio tov fxaKapiTov et 
merita illius in Ecclesiam ac virtutes memoratse. 25 
Narravit etiam quam forti et constanti animo 
ille se ad mortem imminentem comparasset; 
atque hoc cum aliis argumentis probavit, tum 
etiam isto quod mihi diserte dixisset intra pau- 
cos dies mortem se expectare, et ea occasione3o 



non. dec-7 eid. dec.] E4>HMEPI AE2. 795 

vir reverendissimus mentionem mei honestissi- 
mam fuit. Et verissimum certe est quod ille 
dixit. Nam hanc ego constantiam in Archiepi- 
scopo et quando primus ipsum conveni, et iterum 
etiam sum demiratus. Ego vero morte illiuss 
non patrono, sed parente sum orbatus, qui, si 
vixisset, non solum opibus sed etiam honoribus 
cogitabat me beare. Kar avOpwirov \eyw. Nam 
equidem in tua unius, Deus seterne, benigni- 
tate omnem spem meam habeo repositam. Tu, i o 
Domine Jesu, me, meam, et omnes meos propi- 
tius respice. Amen. 

viii. Eid. Dec. Mane pensum a Rege imposi- 
tum me habuit: deinde a prandio eandem ob 
caussam apud D. Episcopum Eliensem fuimus. 1 5 
Nam vix est, ut ante id negotium peractum 
aliud serio curare possim. Quod si in hac pere- 
grinatione otium contigerit, constitui id &vv GeS 
elireiv Patribus aliquot percurrendis dare, Cyrillo, 
Origeni, Bernardo, Hesychio in Levit. &c. Da tu 20 
modo, Domine Jesu, jmovwrare a-wrep, cui una cum 
Patre et Spiritu Sancto sit laus, sit gloria, sit 
victoria a? alwvag alcovoov. Sit vero et mei, et mese, 
ac liberorum nostrorum et iravrwv t&v 7rpog yevo? 
cura. Da, Deus seterne, exitum peregrinationi huic 25 
mese lsetum et cum tui nominis gloria conjunc- 
tum. Ego me Dei providentise totum trado at- 
que permitto. exaudi vota supplicis, iravayla 
Tpias, et me, meam ac meos serva. Amen. 

vii. Eid. Dec. Non male positus dies tum in3° 



796 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

penso quotidiano a Rege imposito, tum in lec- 
tione varia. Deus benedicat et studiis, et personis, 
mese inquam, et uxoris charissimse, et liberorum 
atque omnium meorum. Amen. 

vi. Eid. Dec. Ta iyKVKXia hodie, etsi non satiss 
libero animo. Nam angit me uxoris et meorum 
omnium diuturnum hoc silentium. Tu, Domine 
Jesu, serva me, meam, liberos, et omnes meos. 
Amen. 

v. Eid. Dec. Amici hodie me habuerunt : deinde 10 
ad pensum adfui. Sed ita me curse et sollici- 
tudines de futuro meo statu, de praesenti etiam 
uxoris et liberorum [premunt], ut jam libris 
tractandis aptus parum sim. Te convenio, Do- 
mine, et supplex adoro, des lsetum exitum huici5 
peregrinationi et omnibus consiliis meis, meque 
meam et meos serves. Amen. 

iv. Eid. Dec. Ergo alea jacta est, et mihi porro 
patria carendum, in Anglia manendum. Hodie 
enim mihi literse sunt allatse, a viro amplissimo^o 
D. Villaregio scripte jussu Reginse, quibus mihi 
hic manendi fit potestas. Gaudeo sarcitam esse 
jacturam quam in morte indulgentissimi mei 
Msecenatis, Henrici IV., Regis Christianissimi 
feceram, postquam Dei beneficio serenissimum 2 5 
Regem sum nactus, qui benignitate sua lacrimas 
meas de illo immani parricidio cupit siccare. 
Sed rursus patrise et amicis longum dicere vale 
durum est et asperum. Usurpabo tamen illud 
eirov tw Oey, et quo me divina ducit providentia, 3° 



6 EID. DEC.-PR. EID. DEC.] E*H M E PI AE2. 797 

eo sequar. Te, Deus seterne, supplex veneror 
fortunare hoc consilium velis; desque mihi sic 
otio hoc uti, ut omnia mea dicta, facta ad nomi- 
nis tui gloriam, Ecclesiae tuse aedificationem, et 
salutem meam ac meorum referantur. Perfice5 
etiam quod superest hujus negotii, et uxori ades, 
ut illa velit, quod tu statuisti, et praesta illam 
inter istas curas bene valentem et corpore et 
animo per Jesum Christum, tov /movwTaTov o-wrvpa, 
Filium tuum jnovoyev^j, cui una cum Deo Patre et 10 
Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 

iii. Eid. Dec. Literas ad serenissimum Regem 
de meo negotio scripsi, et viro amplissimo Thomse 
Leas tradidi. Apud Legatum Francise fui et de 
rebus meis sermonem cum ipso habui. Quantam 15 
jacturam fecerim in morte rov /maKapiTov Archi- 
episcopi videor incipere intelligere. Dominus 
Jesus me, meam, et meos regat. Cras Deo dante, 
ad sacram synaxim me comparo, utinam neque 
plane ava^io? twv luvarTtipitov, et illa forma satis2o 
Deo grata. Nam Anglica longe magis placet 
mihi. Sed dabit Dominus Jesus majorem in istis 
lucem. Amen. 

Prid. Eid. Dec. Concioni hodie Gallicse interfui 
et ccense Domini Jesu participavi. Vidi ritum 2 5 
novum qui ob nonnulla valde mihi novus est 
visus. Ego de tanta re pronuntiare dignus non 
sum; sed aut valde errarunt veteres omnes om- 
nium nationum Christiani, aut isti hodie, et irav- 
re? ol awo KaXfilvov. Dominus Jesus, pro sua^o 



798 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

inexhausta misericordia veritatem suam me et 
meos doceat, quod ad gloriam ipsius et nostram 
salutem sit satis. Idem me, meam, et meos servet. 

Eid. Dec. Apud Episcopum Eliensem pransus, 
totum fere diem cum illo egi. O doctum, hu- 5 
manum virum ! Deus illi et hospiti meo bene- 
dicat, qui etiam pro sua bonitate me servet et 
meam ac meos. Amen. 

xix. Kal. Jan. Pensum quotidianum me quoque 
hodie habuit, et praeterea cum hoc die, tum heri 10 
etiam ad uxorem literas scripsi, querens de ejus 
silentio, cujus utinam sit alia caussa, potius quam 
ipsius valetudo. Tibi, Deus, et me, et illam, 
et liberos, atque omnes meos commendo. Illos 
et omnes nos serva. Amen. 15 

xviii. Kal. Jan. Ta ejKVKKia in penso quotidiano, 
cum Episcopo Eliensi, et privatis studiis. Interim 
ab uxore nihil, quam, Deus, serva, et me cum 
illa et omnes liberos nostros. Amen. Hsec scrip- 
seram cum literas Episcopi Bathoniensis ad me^o 
scriptas accepi, jussu Regis scriptas. Deus bone, 
quam Isetas ! quibus mihi Rex suam singularem 
benevolentiam patefacit, et rebus meis consulit. 
Duas prsebendas assignat, Cantuarise unam, al- 
teram Westmonasterii, quse fortasse ad duo millia 25 
librarum annui reditus accedunt. Adjicit stipen- 
dium bis mille librarum. Spes etiam fit de via- 
tico ad mille libras. Hsec in prsesens, majora 
in posterum ostenduntur. Quid majus sperare 
potui? prsesertim quum significet Rex gratas3o 



eid. dec.-i6kal.jan.] E4>HMEPIAE2. 799 

sibi semper fore meas literas, et illa sibi volup- 
tati esse dicat. In tanto rerum successu incessit 
animum formido, ut sit mansura hsec felicitas. 
Nam quis ego sum, cui hsec bona tot et tanta 
fuerint speranda? Te, Deus seterne, veneror, bene- 5 
dicas mihi, meisque: des animum vere tui ti- 
mentem, vere humilem. Serva mihi et uxorem, 
et liberos et amicos. exaudi mea vota, Deus 
seterne, per Jesum Christum Filium tuum, cui 
una cum Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, 10 
honos et gloria. Amen. 

xvii. Kal Jan. lsetum diem ! Nam ab uxore, 
quse mihi vita mea charior, quatuor fasciculos 
hodie accepi. Omnia sunt domi Iseta ; omnia ex 
animi sententia. Deum immortalem, quas egoi5 
tibi gratias agam? Sed non nunc primum expe- 
rior tuam, Pater benignissime, infinitam clemen- 
tiam. Domine, respice me, et me ac meos 
timore dona tui nominis. Da in rebus Lsetis 
cogitare adversas, et omnes hujus vitse casus2o 
vertere in occasiones humiliandi ferocem ani- 
mum, et tuis prseeeptis magis magisque subji- 
ciendi. Qui igitur uxorem, et liberos ac me 
hactenus servasti, nunc quoque serva, et me illis, 
et illos mihi redde. Amen. y 25 

xvi. Kal. Jan. Vidi hodie multos e Gallia li- 
bellos, multas literas, unde venio in spem posse 
nostris Gallis nubem adimi, quse visum impedit, 
quominus videant atque intelligant quo spectent 
Papae Romani consilia. Nse ille se vere Anti-30 



800 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1610. 

christum probat nupero libro Bellarmini contra 
Barclaium. Deus, ades bonorum inceptis, et 
Galliam a dura tyrannide libera. Amen. 
Papa xfr- 

xv. Kal. Jan. Profecturus ad Regem, hsec scripsi, 5 
Deum Opt. Max. orans, obtestans, ut det mihi, 
mese ac meis mentem rectam, sanam, et vere 
piam. Ades, Deus, consiliis nostris. Amen. 
Profectus mane cum Episcopo Lifeldensi hoc die 
confeci ad palatium Regis quod Theobaldi vocant, 10 
vulgo Thiboul, milliaria duodecim, inde ad pagum 
Betinfor sedecim, atque hic mansimus. Qew x<*p l s- 

xiv. Kal. Jan. Summo mane «V joi profecti 
quinque milliaribus confectis ad pagum venimus 
ubi Rex habitat, nobili nomine dicto Roiston, *5 
quod denotat Regis oppidum, in quo tamen nihil 
quicquam regise tanti principis majestati satis 
conveniens. Hic Episcopum Vellensem, et Tho- 
mam Laes virum amplissimum conveni, mox 
ipsum Regem qui me humanitate illa sua insesti- 20 
mabili est complexus. Comitatus ad concionem 
in qua non pauca intellexi, ad prandium illi ad- 
fui. Mox jussus in cubiculum interius ingredi 
multa cum ejus Majestate sum locutus, qua de 
publica, qua de privata re. Deus, qui illius ani- 25 
mum in me inclinavit, det mihi nihil nisi pium, 
nihil nisi dignum ejus auribus apud ipsum loqui. 
Mox dimissi, ad pagum Betinfour noctu sumus 
reversi. Laus Deo Opt. Max., cui me, meam et 
meos supplex commendo. Amen. 3° 



i5kal.jan.-7kal.jan.] E<t>H M E Pl £ E2. 801 

xiii. Kal. Jan. Domum hodie sum reversus iti- 
nere feliciter confecto. Laus Domino Jesu in 
quem unum eiravairavoiJLat, me, meam et meos di- 
vinse providentise permittens. Amen. 

xii. Kal. Jan. Hodie literas in Galliam pers 
famulum mittendas scribere ccepi, deinde pensum 
apud D. Eliensem absolvi. Sit Deo laus. Amen. 

xi. Kal. Jan. Totum diem in literis scribendis 
posui : sed postea visum est faciendum ut adhuc 
paucos dies expectarem. Te, Deus seterne, ve-io 
neror, serves me, meam, ac meos, et rectum 
in negotiis nostris constituendis consilium duis. 
Amen. 

x. Kal. Jan. Apud Legatum Franciae hodie fui ; 
reliquum tempus dedi studiis et literis scribendis. 15 
Deus mihi, mese, et meis benedicat. Amen. 

ix. Kal. Jan. Hodie ad literas scribendas redii, 
et plurimas scripsi. Feci etiam sumptus ingentes, 
ut vestes huic aulse convenientes mihi pararem. 
Dominus benedicat mihi, mese ac meis. Amen. 20 

viii. Kal. Jan. Hodie literarum fasciculos in 
Galliam absolvi. Dominus Jesus consilia mea 
et uxoris fortunet, nos servet h (p6/3w Ka). rpoixw 
sibi Sov\evovTa$ Ka\ Xarpevovrag, et nostris liberis 
et amicis benedicat. Amen'. » 25 

vii. KaL Jan. Concionem Gallicam hodie in- 
tellexi. Deinde apud Episcopum Londinensem 
pransus, reliquum diei Anastasio Sinaitse et literis 
scribendis dedi. Dominus me, meam, et meos 
servet. Amen. 30 



802 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

vi. Kal. Jan. Quod bene Deus vertat, fainulum 
hodie ad uxorem misi Lutetiam, et mandata am- 
pla de rebus meis dedi. Dominus Jesus velit 
nobis consilia sibi grata suggerere, nam nos qui- 
dem csecutimus, et diversis affectibus huc illucs 
trahimur. Tu, Deus seterne, nostra omnia incepta 
dirige ad bonum finem. Da uxori ravra (ppovelv 
a o-ol lueWei apecrKeiv. Da mihi, mese et meis tibi 
servire, et a te uno pendere per Jesum Christum 
Dominum nostrum, qui una cum patre Deo, Deus 10 
ipse, cum Spiritu Sancto Deo, vivit, regnat et 
semper triumphat. Amen. 

v. Kal. Jan. Heri famulum in Galliam dimi- 
seram. Ille in gratiam D. Legati detentus hodie 
demum abiit. Dominus Jesus mea, mese, et*5 
meorum consilia fortunet, et nos servet ko\ ^rv^v 
Ka\ awiua. Amen. 

iv. Kal. Jan, Mane in studiis aliquot horas po- 
sui. A prandio Andream Melvinum invisi. Deinde 
in reditu literas a suavissima uxore accepi sua-20 
vissimas. Quas ego tibi, Domine Jesu, pro tanto 
beneficio gratias agam? Qui igitur hactenus illam 
et me servasti et nostros quoque liberos, serva 
etiam in posterum, et parentes liberis, et liberos 
parentibus atque imprimis charissimam uxorem^s 
mihi. Da, Domine Jesu, inservire omnes glorise 
tuse. Amen. 

iii. Kal. Jan. Multus hodie fui in Matthseo 
Parisiensi. Utilis sane scriptor multis nomini- 
bus, vel propter tyrannidis Papalis veram de-3° 



6 KAL. JAN.-PR. KAL. JAN.] E* II M E PI AE2. 803 

scriptionem, etsi erat ille Papse admodum ad- 
dictus. Da, Deus, in his studiis proficere, qui 
etiam me, uxorem, liberos ac omnes meos serva. 
Amen. 

Prid. Kal. Jan. Varie diem egi. Mane post^ 
Psalmorum lectionem concionem adii habitam in 
memoriam Thomse Apostoli, et quanquam non 
multa Anglica assequebar, multum tamen profeci 
vel ex iis quse intellexi, et in domo precum ko.\ 
evKTrjplw oikw Deum oravi quod in parte beatitatisio 
pono. Deinde reversus domum in Theodoreto 
evolvendo operam posui. Legi prsefationem illius 
in Canticum Canticorum eruditissimam, ubi caput 
Ezechielis xvi. eruditissime explicat. Legi et 
alia. A prandio, fui apud D. Episcopum Batho- 1 5 
niensem, nec me pcenitet sermonum quos una 
habuimus a pietate ut spero non alienos. Atque 
ita annum hunc, Deus seterne, exegi. Ventum 
enim est ad illius ultimum diem, ac fere ulti- 
mam horam. Me vero reputantem curriculum 20 
anni hujus subit ingens admiratio divinse provi- 
dentiae, cujus etsi rationes non capimus homun- 
culi, effectus tamen videmus et miramur. Edita 
sunt omnibus setatibus stupenda exempla et 
mentem hominum sui admiratione defigere ido-25 
nea. Sed quod accidit hoc anno in Rege Christia- , 
nissimo, id, si accurate expendatur, nulli priorum 
exemplorum vel OavixaarroTaTwv cedit. Adoro, Deus 
Opt. Max., sapientiam tuam, judicia tua, et taceo. 
Ad me venio, qui, si unquam alias, hoc certe3° 



804 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1610. 

anno, tuam, Deus immortalis, bonitatem sum in 
me expertus. Amiseram Msecenatem mei stu- 
diosum, cujus mors mortem mihi reddidit opta- 
bilem. Jacebam igitur, quid agerem nescius, nisi 
illis vellem per omnia consentire qui me ad5 
castra alia dudum vocabant. In hac airopla quasi 
Oeog airb fx^av^g intervenit serenissimus Rex An- 
glise, qui per rbv vdv ^aKaphriv Archiepiscopum 
Cantuariensem me blandissime invitat, et spem 
facit honestse conditionis. Veni igitur, ut tantum 'o 
Regem inviserem, et tot proceres Ecclesise Dei. 
Ut veni, tantam, et omnium quidem, sed maxime 
Regis maximi benevolentiam sum expertus, ut 
subito divinse providentise memet permiserim, et 
si per Reginam liceret, saltem ad tempus hic 15 
manere optaverim. Quod quum maxime Rex pot- 
estate insignis vellet, egit cum Regina Francorum 
hera mea, et veniam mihi impetravit, ac statim 
ut rationes honeste vivendi mihi suppeterent 
curavit. Quantum hoc est, Domine Jesu, tuse 20 
bonitatis erga me argumentum? Afflixeras sub- 
lato priore Msecenate. Sensi plagam, et publico 
casui ingemiscens mortem optassem oppetere. 
Sed dolorem meum tua, Domine, inexhausta 
bonitas mirabili ratione sanavit. "Ovrm Trapa2$ 
Kvplov iyevero avrt]. Vere tuum hoc opus est, 
Deus immortalis. Nam quid ego ad hoc nego- 
tium contuli? aut quis ego sum? Scio, UaTep 
e-jrovpdvie, nullo hoc meo accidisse merito. Scio 
certe, sed ut magis sciam, et ut serio descendam3° 



pr. kal. jan.] E<I>HMEPIAE2. 805 

in memet, largire hoc milii. Jam quum sub dis- 
eessum gravissimo morbo fuerit uxor conflictata, 
ne illa vi morbi, ego doloris, succumberemus, 
dedisti tu, Domine, et mox valetudinem illi pri- 
orem restituisti. Quid alia commemorem Dei5 
erga me beneficia? Dies unus non sit satis illis 
recensendis. Ago tibi, Deus immortalis, gratias 
non quas debeo, neque enim possum, ttoWov ye 
km Sei, sed quantas certe maximas possum. Tibi, 
Domine, hsec ego tanta beneficia fero accepta, 10 
tibi, inquam, uni et soli, tibi omnis laus debetur, 
omnis evyapio-Tia. Da hoc, w Sort]p idcov, da famulo 
inutiii tuo ut magnitudinem tuorum beneficiorum 
sentiens, et quotidie animo reputans, da, inquam, 
mihi, mese, et meis, ut te unum spiremus, te.15 
unum evepyerriv prsedicemus, tibi uni placere irdcrri 
o-TTovSrj m\ wx av V conemur. Da nobis parentibus 
prseire liberis nostris verse pietatis exemplo. Da 
liberis sic institui in hac juventute, ut vitam suo 
tempore tibi gratam degant, et aliis porro sincerse 20 
pietatis exemplum prsebeant. Filium natu maxi- 
mum in viam rectam siste, et nos omnes tuam 
voluntatem edoce. Ac quoniam peregrinatio ista 
me a mea et meis separavit, te rogo supplex, 
redde mihi meam ac meos, et me illis. Serva^s 
interim avocovg Ka\ aTrrjjULavTovg me, meam, liberos,- 
sororem ko! irdvTag tov$ ev yevei per Jesum Christum 
tov aXrjOivov crwTrjpa, cui una cum Patre et Spiritu 
Sancto sit laus, gloria et victoria oVisfe Amen. 
Amen. Amen. 3° 

VOL. II. T 



806 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6ii. 

Akn-us Domini CIO 10 CXI. 

Kal. Jan. Quem quidem diem atque annum ut 
felix inchoem, te supplex, Deus seterne, oro, ob- 
secro, atque obtestor. Felix sane erit et dies, 
et annus, et omne tempus, quod tibi vixero, quod 5 
tuae Legi divinse et rfj crfj ypacprj rfj o>? dXrjOm Oeo- 
irvev(TTcp impendero. Quanquam sine tua, Udrep 
eirovpdvie, ope, sine auxilio ovpavoOev veniente ne 
id quidem bene cedet. Non enim legere, sed in- 
telligere, neque hoc solum, sed multo magis fa-io 
cere quae scripta sunt, juvat, et cselos aperit. 
magne mundi Rector, dedisti tu quidem volun- 
tatem dirigendse vitse secundum tuum prsescrip- 
tum : sed me velle tuum inquirentem aliquando 
habent incertum mire variantes hominum sen-15 
tentise. Nam vel in uno argumento de sacro- 
sancto Eucharistiae mysterio jam eo res videtur 
rediisse, ut pii quid sentiant vix satis porro com- 
pertum sint habituri. Ov ydp ISlas eTnXva-em r) 
ypa(prj. Doctores autem hodierni non certam 2 o 
viam nos docent, sed ad capita viarum ttoXvo-x^wv 
nos deducunt, et pene dixerim, postquam illis 
aures commodavimus, incertiores quam dudum 
nos relinquunt. In tanti igitur momenti re, quid 
sequemur, O Deus seterne ? quid in aliis id genus? 25 
Nobis durum videtur existimare veterem Eccle- 
siam tuam periculosse adeo ignorantise damnare, 
ut contrarium fidei illius sit hodie credendum ut 
vitse iter ingrediamur. De hoc autem mysterio 



kal. jan.] E4>HMEPIAE2. 807 

tanto et nonnullis magni momenti articulis longe 
diversa sensisse veterem Ecclesiam a doctrina 
recentiore, aut planissime habeo compertum, aut 
habere certe videor. Uol ovv rpcnrij ng ; irolav 6S6v 

6 /3ov\6iuLevog 6p6o7roSeiv ivcrTrjcreTai ; istud est quod 5 

jam aliquot annos me angit, et dies noctesque 
habet sollicitum. Cupio tibi, Domine Jesu, fide- 
liter inservire, cupio in navicula tua inveniri, et 
ut mea meique omnes inveniantur cupio, et vehe- 
mentissime quidem. Sed me variarum momentaio 
rationum mire interdum divellunt et in contraria 
rapiunt. Video alios obtentu vetustatis crassis- 
simos errores propugnare; alios dum fugiunt 
novos errores omnia facere vere nova ; ut tollant 
abusus, multarum sanctissimarum, uti quidem 15 
puto, institutionum usum damnare et propria 
auctoritate tollere. Denique hos reformationis 
alioquin necessarise auctores ita parum inter se 
consentire, ut eorum alter alteri sit lupus. Jam 
apud me priscse Ecclesise tuse, Christe Jesu, plu- 20 
rimum valet vel ipsum nomen, atque adeo per- 
suasum habeo quod illa probaverit et in quo 
consenserit neque ullo pacto sacrse scripturse tuse 
repugnaverit, haud temere illud posse aut rejici 
aut mutari. Sed me rursus terret Romani Epi- 25 
scopi aperta et prorsus Antichristiana hsec ty- 
rannis. Non enim /uuKpois avXola-i sed jam plane 

SXoaig fjLavlais furit 6 eir\ Ttjg €7TTa\6(pov, ut sine 

manifesta impietate nemo videatur illi posse 
certe in asserenda tyrannide adhserere. Habes, 30 

t2 



808 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1611 

Deus KapSioyvwa-ra, animi mei vulnera; ades 
medicus mihi et per viarum incerta aa-c^aX^g 00V 
ybg me ac meam et meos deduc. Spero equidem 
quod me huc tua sancta providentia collocavit, 
eo pertinere hoc tuum consilium. Mire enim^ 
animus meus in hac forma prse illa nostra ac- 
quiescit. Itaque, Deus, lux vera, perge tuam 
mihi patefacere voluntatem, ut ego et mei omnes 
sincero animo te colamus, tibi serviamus, te ado- 
remus. Da nutantes res meas collocare in tuto. 10 
Mihi hic, uxori Lutetiae consilia inspira futura 
semper tibi grata ; rege nos, et fac regi nos sina- 
mus. Magna res est, quse inter me et uxorem 
agitur. A te consilium, a te auxilium petimus. 
Te supplices oramus, te yowrreTovvTeg veneramur, 15 
mentes nostras regere ut digneris. Certe, Domine 
Jesu, 7TTft)^of to) irvev[j.aTL nos sumus, tu igitur 

prcesta nOS juaKapiovg, prsesta KaOapovg ty\v KapSlav. 

Rege per vim et emcaciam tui Spiritus Sancti et 
me et uxorem, et liberos, ac maxime filium natu 20 
maximum, et sororem, et omnes qui ad nos per- 

tineilt. exaudi, Pater eirovpdvie, Ka\ v7repdppr]T€, 

cui una cum Filio unigenito Domino Jesu et 
Spiritu Sancto sit laus, honos, regnum ko.\ irav 

KpaTog, Ka\ vvv Ka\ elg Tovg alcovag tcov aloovoov. Amen. 25 

Amen. Amen. Psalmi mirabilis cxix. finis est 
: *wott5 &b T-t^P ">? THjny tfjte inti nto wyj-i 
Domine Jesu, auctor salutis mese et omnium 
servandorum, hujus versiculi possum ego prima 
verba dicere, et de mea, et de meis. Miseri enim3o 



kal. JAN.-3N0N. jan.] E<I>HMEPIAE2. 809 

peccatores sumus, et de via recta millies deflec- 
timus. Tu Pastor ille bonus ssepe nos requisisti. 
qusere amplius, et in ovile tuum sic include 
ut nulla inde vis nos possit auferre. Denique 
postrema verba ut aliquando vere possimus usur- 5 
pare, da miseris nobis, mihi, uxori, liberis, sorori, 
et nostris omnibus. Amen. 

iv. Non. Jan. Ad Aulam hodie profectus, con- 
cioni interfui cujus non multa sane, non tamen 
plane nihil intellexi. Regem inde conveni sere- 1 
nissimum plane Principem et sui semper simil- 
limum. Prandenti aflfui, et toto prandio, quam 
longum illud fuit, audivi examinantem Notas 
appositas Versioni Anglicse S. Bibliorum quse 
nuper Duaco prodiit. Legebat Episcopus Batho- 1 5 
niensis, Rex censebat. Censuras approbabant 
qui aderant Episcopus Eliensis, Episcopus Coven- 
triensis, et ego cum illis. Dominus Jesus Regem 
optimum magis magisque lumine suse veritatis 
velit illustrare. Mira certe hujus Principis in2o 
studiis sacris oblectatio, quse satis nunquam lau- 
dari poterit. Idem Dominus me, uxorem, et 
liberos, atque omnes meos servare et regere dig- 
netur. Amen. 

iii. Non. Jan. Totum diem piis meditationibus 25 
impendi et precibus publicis. Atque utinam det 
Dominus Jesus ita digne me prseparare ad sacram 
communionem, ut crastina dies ab omnibus cogi- 
tationibus me liberet, quae non sint ipsi gratse. 
Te veneror, Domine, ades mihi, ad crastinam.30 



810 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

actionem; da velle, da posse meum et animum 
et corpus tibi consecrare, quod et uxorem una 
mecum facere, et liberos, atque omnes pie sanc- 
teque vitam instituere opto. Sic velis faxisque, 
Deus seterne, per Jesum Christum Filium tuums 
unigenitum, qui una tecum Deo Patre Deus ipse 
et cum Deo Spiritu Sancto sine principio sine 
fine est, vivit, regnat. Amen. 

Prid. Non. Jan. Gratias tibi, Domine, quod 
hodie ad sacram mensam sum admissus, et cor- 1 o 
poris Christi sanguinisque factus sum particeps 
in Ecclesia Anglicana, cujus formulam heri dili- 
genter meditatus, admodum probavi, et ordinem 
agendi mire laudavi prse Gallicano et Genevensi. 
Utinam det mihi Dominus Jesus ra roiavra serio 15 
meditari, et omnia referre ad sui nominis gloriam, 
ad sedificationem Ecclesise, ad salutem meam, 
mese, et meorum. Amen. 

Non. Jan. Quum ad Regem venissem, prius- 
quam ipsum convenirem, accitus sum a Decano^o 
hospite, mirse humanitatis viro, quia aderat domi, 
qui Regis jussu mihi afferret centum libras ster- 
linas, viatici nomine. Veni, accepi ; et tibi, Deus 
seterne, pro hac maximi Regis erga me liberali- 
tate gratias supplex egi, et nunc ago, te orans, 25 
te venerans, ut des mihi aliquid tibi gratum 
prsestare cur Rex serenissimus laetetur se tam 
fuisse erga me, hominem peregrinum, benignum. 
Benedic tu illi, Domine Jesu, et adversus suos 
ac tuos hostes ipsum praesidio tuo muni firma-3° 



pr. non. JAN.-4EID. jan.] E<I>HMEPIAE2. 811 

que. Da etiam, O Deus, mihi, uxorique, et meis 
omnibus, tibi humiliter servire per Jesum Chri- 
stum Filium tuum, cui una tecum et Spiritu 
Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. Amen. 
Amen. 5 

viii. Eid. Jan. In Aula hodie quoque fui, et 
Regi gratias egi, qui sua benignitate magis etiam 
quam munere me devinxit. serva illum, Deus 
seterne, et universum regnum. Benedic et mihi, 
et mese, ac meis. Amen. 10 

vii. Eid. Jan. Domine, quam mihi languet 
animus ob diuturnam hanc a mea et meis absen- 
tiam. Sed illud me solatur quod Qeov ereXeleTo 
povXy. Non enim temere hoc factum. Domine 
Jesu, respice nostram domum, et nos omnes Spi- 15 
ritu tuo rege. Amen. 

vi. Eid. Jan. En tot jam lapsi dies, ex quo fa- 
mulum dimisi, et nihil dum ab illo accipio lite- 
rarum, neque an trajecerit mare, scio, multo 
minus, quid agat n (piXrdrrj cum tota familia. Tu, 20 
Domine Jesu, nos serva omnes ad nominis tui 
gloriam. Amen. 

v. Eid. Jan. Concionem hodie in aula cogitabam 
audire, et postea rus ad amicum virum nobilem 
D. Quilegre proficisci. Te veneror, Deus, sive 25 
manentem serva, sive euntem ac redeuntem et 
una mecum, uxorem, liberos, et universam do- 
mum. Amen. 

iv. Eid. Jan. Diem totum rure egi apud D. Kile- 
grai, cum veteri amico Thomsono. Ibi legi librum3° 



812 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611. 

nuper editum a P. Bertio de apostasia Sanctorum. 
Utinam vincat veritas, hoc unum tuto mihi licet 
optare. Servet vero Dominus Jesus me, meam, 
et meos. Amen. 

iii. Eid. Jan. Hodie rure sum reversus domum, 5 
et amicis, inter quos versor, bene sum precatus. 
Servet illos Deus et hoc anno, cujus hic primus 
est dies apud Anglos, et servet idem me, meam, 
liberos, et omnes meos, non hoc solum anno, sed 
plures alios ad sui nominis gloriam. Amen. 10 

Prid. Eid. Jan. Languet animus multis de 
caussis. Nam quod tamdiu ab uxore nihil ac- 
cipio, et quomodo illa valeat, quomodo liberi et 
universa domus, plane mihi molestissimum est, 
et oro te, Deus aeterne, serves me meam et meos 1 5 
simul ad nominis tui gloriam. Jam isti sumtus, 
quos paucis diebus feci maximos, attonitum me 
habent. Fluit enim, et effluit, quicquid fuit in 
meis manibus. Sed res erant componendse. Mox 
non ita erit, spero. Hoc me solatur, imo vero 20 
sola solatur me in omnibus doloribus meis, tua, 
bone Deus, Pater clementissime, providentia. Fac, 
O Domine Jesu, ego et mea, et mei, sursum sem- 
per corda attollamus, te sancte colamus, tuum 
regnum quaeramus. Amen. 25 

Eid. Jan. Hodie ayaOrj ti>x\i Regi serenissimo 
in testimonium aliquod grati animi dedi e meis 
libris quos hic potui reperire, etsi auro contra 
caros hosce: Polybium in fol. Gr. Lat. Athenseum 
cum Animadv. 2 tomis. Suetonium in fol. postr. 3^ 



3 EID. JAN.-J7 KAL. FEB.] E4>HM E Pl A ES. 813 

edit. Persii Comm. de Satyra etc. Diogen. 
Laertium. Epistol. Gr. Nysseni. Polysenum, om- 
nes magnifice compactos. Si gratum accidit 
munus, bene est : id enim solum spectavimus. 
Deus pium Regem servet et universam domum 5 
regiam. Servet et me, meam, ac meos. 

xix. Kal. Feb. En solitas molestias ! Nam cur 
ego ab uxore literarum nihil accipiam, caussam 
nullam video. Jam enim eKoiravev 6 avejuog. Ex- 
pecto igitur, et tibi, Domine, meam et meosio 
commendo. Tu nos servabis et finges tibi gratos. 
ita velis, ita faxis, bone Jesu. Amen. 

xvni. Kal. Feb. In penso suscepto et lectione 
Matthsei Parisiensis multas horas posui. Deinde 
ad Legatum Francorum profectus de rebus patrise 15 
nihil intellexi. Mirarer nisi ventus adversus 
flaret dudum Caleto trajicere volentibus. Ex- 
pectabo igitur, et tibi, Deus seterne, me, meam 
et meos supplex commendabo. Tu nos tuere, 
Domine Jesu. Amen. 20 

xvii. Kal. Feb. Domine Jesu, timeo hanc re- 
rum mearum felicitatem. Nam hodie a sere- 
nissimo Rege benignissime acceptus, munere ab 
eo donatus sum plane regio : quin et genero- 
sissimus Comes D. Dombar in Regis gratiani25 
eximio ipse quoque me auxit munere. Tibi, 
Deus seterne, habeo gratias, teque supplex oro, 
ut Regem optimum magis magisque fortunes, et 
omnibus rebus beatum reddas. Alteri etiam euep- 
yertj meo benedicas abuncle, Postremo a te peto 3° 



814 IS AACI C AS AUBONI [a. d. i 6 1 t 

yowTrerwv, ut uxorem et liberos mihi reddas, me 
illis : atque universam domum serves. Amen. 
Amen. 

xvi. Kal. Feb. Hodie librum legi contra Anti- 
cotonem. Utinam neque ille liber, neque Anti-5 
coton prodiissent unquam in lucem. Male enim 
vereor ne quod isti delirant, plectantur Achivi. 
Dominus Jesus patriam meam dignetur servare, 
et in ea veram pietatem, et qui hanc colunt. 
O da mihi, Udrep e7rovpdvie 9 hanc servare, da mese 10 
et meis omnibus. Amen. 

xv. Kal. Feb. Quid hoc est? Neque Legatus, 
qui expectatur, e Gallia venit; neque ego de uxore 
et familia verbum ullum intelligo. Tibi, Domine 
Jesu, sit curse mei, mese et meorum salus. Amen. 15 

xiv. Kal. Feb. tempus mihi longum ! Nam 
quid agat uxor et qui valeat, et ipsa, et liberi, 
nescio jampridem, et angor mirifice. Sed te tueor, 
Domine Jesu, et in tua providentia acquiesco. 
O ades. Amen. 20 

xni. Kal. Feb. Hodie a Cardinali Perronio lite- 
ras accepi, ad quem jussu Regis scripseram ; at 
de uxore et liberis nihil. Domine Deus, libera 
me hac cura : me, illam, liberos, et omnes meos 
serva. Amen. 25 

xii. Kal. Feb. Jacent studia, jacet animus. Nam 
et negotia hic de procurandis diplomatis multum 
exigunt molestise ob moram. Et quod nihil ab 
uxore accipio, quid est? aut quomodo interpre- 
tabor? Sed solatur me, quod neque Legatus venit, 3° 



6 KAL. FEB.-9 KAL. FEB.] E<J>HMEPI AE2. 815 

neque ullus tabellarius. Det Dominus Jesus lsete 
de conjuge charissima, liberis, sorore et omnibus 
meis audire. Amen. 

xi. Kal. Feb. Mane totum amisi: negotia ne 
tantillum quidem promovi. Eram moestissimus, 5 
cum venit famulus Legati Regii, qui literas ab 
uxore attulit, illas quidem admodum veteres, et 
fere ante mensem scriptas, sed longe tamen ju- 
cundissimas. Valet enim uxor mea mihi vita 
charior, valent liberi et omnes, credo, mei. Itaque 10 
tibi, Domine Jesu, gratias ago seternas atque im- 
mortales. Fac, clementissime Kvpie, simus sem- 
per ego, mea et mei memores beneficiorum, quse 
a te accipimus. Tuum enim est hoc munus, 
quod vivimus, quod valemus, quod rebus lsetisi^ 
utimur. Tibi honos, tibi gloria els rovg alwvag rwv 
alwvwv. Amen. 

x. Kal. Feb. Uxorem brevi venturam hodie in- 
tellexi. O velis hoc, faxisque, Domine Jesu. 
Serva illam sive manentem, sive iter ingressam, 20 
et nos brevi redde alterum alteri. Fui hodie 
apud Regem, et summam illius ut semper huma- 
nitatem sum expertus. serva, Domine Jesu, 
et tuo rjye/uoviKw Spiritu rege duos hos Reges 
Francise et Magnse Britannise, atque illorum firma 25 
imperia. Amen. 

ix. Kal. Feb. Fallor? an uxorem brevi sum 
visurus? Suadent ejus literse, et magis sermones, 
quos hodie audivi, ita velis, faxisque, Deus 
eeterne. Amen, 3° 



816 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611. 

viii. Kal. Feb. Et heri fui in Aula humanissime, 
ut semper, a Rege exceptus ; et hodie officii 
privati caussa redii in Aulam, ut honestissimse 
virgini [Mad lle de Maierne] amicse uxoris mese 
aureos xn afferrem, quos illi mutuo dabam ; feci 5 
libentissime vel propter uxorem meam: quam, 
O Domine Jesu, sive hserentem serva, sive ad 
me (quod opto potius) venientem. Amen. 

vii. Kal. Feb. De adventu uxoris incertus te, 
Domine Jesu, convenio, et supplici prece a te 10 
peto, ut me, illarn, et omnes meos serves, et nos 
in unum brevi conjungas ad nominis tui gloriam 
et salutem nostram. Amen. 

vi. Kal. Feb. De uxoris Tfjs cpiXrdrrjg adventu 
incerta omnia. Te supplex, Deus seterne, veneror, 15 
serves illam, et, si in itinere est, dux illi sis vise, 
et me cum illa atque omnes nostros serves. Amen. 

v. Kal. Feb. Hodie vidi Mareschallum de la 
Verdin Legatum Regis Francise extra ordinem, 
et res patrise satis bono loco esse intellexi, quo2o 
nomine seternas, seterne Deus, tibi gratias ago. 
At de uxore nihil certi, nisi quod in ea confirmor 
sententia ipsam esse in itinere. Serva illam, 
Domine Jesu, et nos redde nobis, ac consiliis no- 
stris benedice. Amen. Post ista scripta literas^^ 
ab uxore accepi, quse spem de adventu, volente 
Deo, confirmant. velis, faxisque, Domine Jesu. 
Amen. 

iv. Kal Feb. Hodie apud D. Episcopum Dunel- 
mensem virum eruditissimum pransus sermo-3 



8kal.feb.-4kal.feb.] E4>HMEPIAE2. 817 

nibus interfui de auriculari confessione in mensa 
habitis. Dicebat reverendus Episcopus nunquam 
fore satis consultum Ecclesise Christianae donec 
funditus ex orbe terrarum esset sublata illa quse 
dicitur confessio auricularis. Magnam enim hanc 5 
rem habere vim ad continendos animos hominum 
in illa avita religione. Quserebat autem a me 
D. Episcopus quando primum rata esset in Ec- 
clesia Dei hsec coacta confessio, quee fit ad aurem 
Presbyteri Confessarii. Respondi non posse me i o 
tempus designare, quo is mos cepisset : illud 
scire, jam a principio videri posse, fuisse inter 
ministeria Ecclesise tov? e^o/uLoXoy^Tag, ut et e%op- 
KiorTag meminisse Cyprianum; item alicubi Tertul- 
lianum ; et quod dicitur per Nectarium ritus hic 1 5 
sublatus, probat ante Nectarium fuisse receptum. 
Vere tum dici non restitutum, quod sciam, per 
Chrysostomum, qui Nectario successit. Mihi vi- 
deri dixi usum absolutionis ex verbis Christi ex- 
pressis habuisse originem, cujus quidem rei usum 20 
qui possimus habere sine prsecedente confessione 
non valere me assequi. Sic in lege Mosis cum 
certa genera oblationum pro peccatis certis sunt 
constituta, videri simul impositam necessitatem 
aliquam confessionis. Non dubitare me, quin^^ 
Jesuitse hodie et multi id genus eo telo utantur 
ad magna mala patranda, non tamen audere af- 
firmare nullum ejus rei bonum hodie superesse 

USUm. Kcu TavTa [ihv TavTy. Ylapvjv ^e Trj SiaXe^et 
TavTy /cou 6 ko\os KayaOo? Ka\ aKpoog 7r€7raiSevjuLevos Mop-30 



818 ISA ACI CASAUBONI [a. d. i 6 1 1 

Tooviog 6 Trjg OvivTWviag AeKavog 9 og, €7re\ elg Trjv oiKiav 
€7ravrj\0ofJLev 9 \6yov e^€7rLTrjSeg evo-Trjo-ajuevog irepl Trjg 
dyiag evyapLO-TLag 9 7rep\ Trjg tov K.vpiov Trapovariag LKavoog 
crv(rjTrjarag 9 Te\og e(prj 9 oti r) rjfxeTepa dyav 7rapprjarla 
7T€p\ tov fJLvcTTrjplov tovtov eSoj^e Ticri tcov ev TeXei oracprjg 5 
e\ey%og elvai tov (ppovelv rjfxag tcl toov e£ evavTiag, rj to, 
tov A.ovQr]pov, koli SvvaaOai tovto /uLeyaXrjv juloi f3\aftr)v 
€7ri(pepeiv' rjSrj yap tov TifJLLOOTaTOV Trjg JSaOcoviag €7ri- 
ctkottov \6yovg ol TTOirjo-aarQai 7rep\ toov vtt efxov elprj- 
fxevoov. Ka* ovTog fxev TavTa (piXiKcog, Xlav cr(p6Spa 9 Ka\ e£ io 
acpeXovg KapSiag. 'E-yw Se 7rpog o~e Tpa7reig, to (pcog tov 
Kocrfxov, to dXrjOivov (pcog, 'Irjcrov XpicrTe, Seofxal crov, kcu 
ev^ofiai ju.€Ta Trdcrrjg Ta7reivo(ppocrvvrjg 9 Soorjg rjfxlv TOig 
Ta\ai7roopoig fipoTOig (ppoveiv d Sei (ppoveiv, kol ovSe7roTe 
(ppoveiv inrep o Sei (ppovelv. Sog Top dfiapTOo\Q> €/ulo\ 1,5 
t^vvievat toov oroov fxvo-Trjpioov ocov aTro^prj 7rpog to So^d- 
£eiv tov Qeov, Ka\ 7Tpog to ttjv rjfxeTepav arcoTrjplav epyd- 
(^earOai. OicrOa, Kvpie KapSioyvcoo-Ta, otl ov S6j~rjg 9 ov 
yjprjfxaTCOV epafxai, fxovrjg Se yXi^pfxai Trjg fxeWovorrjg /3a- 
cri\eiag 9 rjg yevoiTO ifxo\ 9 yevoiTO kcli Trj (pi\TaTrj yvvaiKL 2 ° 

KOL T€KVOig TV^€LV 9 e\e€L QeOV Sld TOOV TTaOrjfJLaTOOV TOV 

Xpio-Tov 9 oo rj So^a Ka\ KpaTog Ka\ vvv kol de\ eig Tovg 
alcovag toov aloovoov. 'Afxrjv. 

iv. Kal. Feb. De uxore hodie nihil, et jam illius 
expectatione crucior. Sed in tua, Domine 2 ^ 
Jesu, benignitate omnes mese spes sunt positse. 
Tu me, meam, et meos respice, ridVep eTrovpdvie. 
Amen. 

iii. Kal. Feb. Totum diem in Aula egi. Regi 
prandenti adfui, et postea vidi, cum est admissus3° 



4KAL. FEB.-3 NON.FEB.] E<I>H M E PI AE 2. 819 

Legatus Regis Christianissimi D. Mareschallus 
de la Verdin. Interim jacent studia, et de uxoris 
adventu nihil. Tu, Domine Jesu, et illam, et me, 
et omnes meos serva ad tui nominis gloriam. 
Amen. 5 

Prid. Kal. Feb. Hodie, quod Dominus Jesus ver- 
tat bene, constitui obviam uxori procedere, et die 
crastina proficisci. Tu, Domine Jesu, benedic 
ceptis : illam, me, nostros omnes serva. Amen. 

Kal. Feb. Utinam felix ineat, felix exeat hic " ° 
mensis. In te spero, Domine, te facturum, et 
ut facias rogo. Ego interim mensem ineo ab of- 
ficio conjugali, et summo mane navim conscendo, 
ut Gravesindam petam, inde Cantuariam et mox 
Doveram iturus, ut uxori venienti occurram, et 1 5 
illam exeuntem e navi excipiam. Hoc quidem 
meum est, Deus seterne, votum, cui te spero pro 
tua inexhausta benignitate aspiraturum. Da 
nobis occurramus invicem valentes, et omnia dis- 
ponamus ex officio pietatis ad nominis tui glo-20 
riam et salutem nostram et nostrorum, per Jesum 

Christum Filium tuum tov jULOvooTaTOV ercoTrjpa tov 

koctiulov, cui vere OeavOpcoira) una cum Deo Patre et 
Deo Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria. 
Amen. Amen. 25 

iv. Non. Feb. Quum pridie Roffam sive Roces- 
triam venissem, hoc die Cantuariam appuli. Deo 
laus. Amen. 

iii. Non. Feb. Constitueram Doveram petere, 
certus ibi manere, donec aut venisset uxor, aut3° 



820 ISAACI CASAUBONI [a.d. j6ii. 

ego de illa aliquid intellexissem. Hic vero Dei 
Opt. Max. benignitas admiranda erga me et meam 
apparuit. Nam uxor suscepto itinere hoc ea spe, 
quasi mare cum Legato D. De Bisseaux trajec- 
tura esset, ubi Caletum venit, morse impatienss 
Deo se permisit, et mare ingressa est. Itaque 
qua fere hora ego Cantuariam, illa Doveram ap- 
pellebat post satis gravem jactationem et moram 
in mari horarum fere viginti duarum. Hunc ego 
nuntium hoc die mane surgens accepi -rrepa ttcwto? i o 
\6yov mihi gratum. Itaque Deo meo ev^apio-Twus 
per equos dispositos Doveram accurri, confectis 
duodecim milliaribus Anglicis spatio horarum 
duarum et semis. Veni igitur, et uxorem inveni 
optime valentem, quse duos filios Johannem et 15 
Mericum secum adduxit. Deum immortalem ! 
quibus ego laetitiis incessi, cum uxorem vidi, 
quam ante menses quatuor decumbentem ex 
morbo reliqueram. Certe magnum est legitimi 
et casti conjugii vinculum, quod si cum aliorum 20 
generum amicitiis comparetur, solum vim amoris 
exhibet plane admirandam et stupendam. Ego 
et uxor pariter sentimus, et quotidie tibi, Domine 
Jesu, vere Xyyie Oeo?, gratias agimus, qui tam fideli, 
tam sincero, tam magno amore nos conjunxeris. 25 
Tibi honos, tibi gratise, tibi nostrum humile ser- 
vitium. Putabam diem unum aut alterum fore 
dandum uxori ut quiesceret post tot labores. 
Illa vero meo conspectu recreata optavit e ves- 
tigio Cantuariam petere, quod et statim fecimus3o 



3 NON. FEB.-5 EID. FEB.] E<1> H M E PI A E2. 821 

equis dispositis septem usi. Hoc quoque itinere 
feliciter confecto, Cantuarise dies aliquot neces- 

Sario mansiniUS. UaXiv av Ka\ TraXiv, <$ 7ro\ve\ee 
0eo?, cro\ So^a, Kal x.api?-, ku\ irdv Kpdros vvv re Kai 
eicrdei ei$ rovg alwvag rwv alwvcov. 'Afxyv. $ 

Prid. Non. Feb. Hodie in ordinem Prsebenda- 
riorum Ecclesise Cantuariensis sum receptus, quo 
in negotio omnes missse sunt cseremonise quse 
solent usurpari. Ego enim laicum me professus, 
nihil homini laico Gallo non conveniens usurpare 10 
volui, et ut ita facerem accurata dispensatione 
Regis sum munitus. Hoc etiam die ad Dominum 
Doctorem Carier me cum uxore et liberis re- 
cepi ; sic enim ipse voluit, et vel reluctantem ab 
hospitio publico abduxit. Deo laus et gloria. 15 
Amen. 

Non. Feb. Inter amicos diem egi procul a libris, 
csetera non inamoene. Deo laus. Amen. 

viii. Eid. Feb. Diem sacrum Dei cultui ex parte 
impendi. utinam linguam hanc intelligerem ! 20 
Te oro, Domine Jesu, da rectum mihi, mese et 
meis consilium. Amen. 

vii. Eid. Feb. Apud D. Vicedecanum pransus, 
reliquum tempus valedicendo amicis impendi. 
Laus Deo. Amen. 25 

vi. Eid. Feb. Hodie ad iter me accinxi, cum 
mea et meis. Pervenimus Roffam. Laus Deo. 
Amen. 

v. Eid. Feb. Hodie Londinum pervenimus et 
hospitio D. Decani Paulensis sumus usi, sic illo3° 

VOL. II. U 



822 ISAACI CASAUBONI [a. d. i 6 1 1 

volente et cogente. Quod superest Deus fortunet. 
Amen. 

iv. Eid. Feb. Necdum ad libros redii, quod, 
Domine, da facere posse, et tibi servire. Amen. 

iii. Eid. Feb. Hodie inter varias curas et levi- 5 
culam (sic spero) uxoris appwcrrlav egi tamen ali- 
quid, et percurri librum de corrigendis opinioni- 
bus quibusdam Scholasticorum in negotio de 
Eucharistia sane erudite scriptum ab Archie- 
piscopo Csesariensi nuper. Deo laus, honos et*o 
gloria. Amen. 

Prid. Eid. Feb. Erat hic secundus Febr. dies 
Anglis, qui more Ecelesise Romanse Festum puri- 
ficationis B. Virginis celebrant. Ea super re con- 
cionem audivi D. D. Overalii Decani Paulensis 1 ^ 
hospitis mei, doctam, piam et tanto viro dignam. 
Postea pro more hujus Ecclesise celebrata est 
S. Eucharistia, quam ego sumpsi mirabili cum 
animi suavitate. Dominus Jesus hanc Ecclesiam 
servet, et me, meam, et meos luce sua magis ma- 20 
gisque illustret. Amen. 

Eid. Feb. Hodie apud Regem fui, Regem opti- 
mum, Regem evcrePeo-Tarov, cui Deus omne genus 
det felicitatis. Servet idem Deus me, uxorem, 
et liberos nostros. Amen. Amen. 25 

xvi. Kal. Mar. Plane studia mea olxerai. Olim 
gemebam horas eripi, nunc, nunc nullum vesti- 
gium restat, quod bene collocem. Domine 
Jesu, miserere mei, mese, et meorum. Amen. 

xv. Kal. Mar. Minus hodie libros vidi : at Re- 3° 



4EID. FEB.-13 KAL. MAR.] E4>H M E P I A E2. 823 

gem vidi, quem, Domine, serva cum universa 
domo regia. Serva et me, lidrep e-n-ovpdvie, kcu tv\v 

e/mrjv, Ka\ rovg i^ovg. Amen. 

xiv. Kal. Mar. Hodie incepit apud Anglos jeju- 
nium, vetustissima antiquse Ecclesise observatio, 5 
quicquid asini hostes priscse et primse Ecclesise 
obganniant. Dominus Jesus det mihi, mese et 
omnibus meis omnia dicere et sapere ad sui no- 
minis gloriam. Amen. 

xiii. Kal. Mar. Apud Melvinum, qui in arce ser- r° 
vatur, hodie fui: expertus sum hostem pristinse 
Ecclesise infensissimum ; privatis opinionibus et 
S. Scripturae interpretationibus deditum. Itaque 
ubi vidit me non plane venerandam antiquitatem 
posse insuper habere, furere ille et in me in- 15 
surgere. Pcenituit adiisse. Non possum non de- 
testari odium antiquitatis. Dominus Jesus et 
illum et me et meos luce veritatis suse illustret, 
et nos omnes servet, quia bonus est, quia in illo 
spem habemus. Amen, Atque ita annum hunc 2 ° 
meum exegi, quo nomine ago tibi, w Tpia-ayla 
Tpiag, quantas maximas animo concipere possum 
gratias. Sed non sum ego, hei misero mihi, ido- 
neus neque *Wo? mente capere quantum Deo 
meo, miser homuncio, debeam. Tu me, Deus 2 5 
seterne, bonis tuis nunc cum maxime cumulasti. 
Tu me non ingratum fecisti esse Regibus duobus 
maximis. Tu me hactenus in ea voluntate con- 
firmasti, ut cupiam tibi inservire, Majestatem tui 
Numinis colere, et modo tibi grato colere. Sed3° 

u2 



824 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611. 

me, Domine Jesu, reputantem hodiernum Eccle- 
sise tuse statum multa habent ancipitem, et pene 
dixerim, b Solrj crwQo-Oai \) airoXea-Qai. Video alios 

Trj Kara adpKa SiaSo^rj evrpvcpcovrag aiTOgantissime 

gloriantes de sua anamartesia. Alios video opi-5 
nione suae yvoocrewg ita infiatos, ut quicquid ipsis 
non probatur, id statim a Diabolo profectum cla- 
ment, interim ipsi cseteris nihilo meliores, ac ne 
dissimiles quidem illis nisi opinionibus de reli- 
gione. Hi sunt, qui sacram Scripturam conten- 1 o 
dunt nullo opus habere interprete, sic planam 
esse, ut omnibus pateat, ab omnibus intelligatur : 
Patres quid dixerint aut curaverint ne minimum 
quidem esse curandum. Sic Molinseus in Gallia 
et voce et scripto et ex ambone declamare solitus 15 
me audiente Sacram Scripturam nullo habere 
opus interprete, sed omnia simpliciter, ut scripta 
sunt, esse accipienda. Quum dicerem mihi hoc 
mirum videri, et eam appellarem scaturiginem om- 
nium hserese^n, atque exempli caussa objicerem^o 
varias nostrorum de illis sententias, Hoc est corpus 
meum, ad suum librum de Eucharistia me rejecit, 
ubi ipse explicat ex hoc suo dogmate, sed mox 
a se discedit, et transit ad Calvinum, quem tamen 
ipsum non plane sequitur. Quum alium locuni25 
objicerem, Pater meus major est me, respondit his 
ipsis verbis: Quid opus est idiotas sollicitos esse 
de vera interpretatione hujus loci f Mirabilis prorsus 
doctrina. Jam is, quem hodie vidi, quum eadem 
plane diceret, negaretque Sacram Scripturani3o 



3KAL.MAR.] E<t>HMEPIAE2. 825 

opus habere interprete, interrogatus a me, cur 
ergo magni doctores nostri in verbis S. Ccenae 
convenire non potuissent, homo igneus et sui 
opinione tumens in eam iram exarsit, ut inter 
caetera probra mihi objiceret hsec: Imo, ait, viris 
sanctissimi Lutherus, Calvinus, Zuinglius et eceteri 
optime inter sese congruebant, sed ne viderentur con- 
venire per criticos tui similes (ait homo non sanus 
cerebri) factum est, et multa addit in eam senten- 
tiam. Istos ego, Domine Jesu, quales viros di- 10 
cam ? Colo eos, quatenus illa repudiant, quse 
apud Pontificios perperam docentur. Sed nonne 
hsec quoque nova sunt? Nonne hac ratione nu- 
peri viam patefaciunt ad omnem hseresim ? Aut 
quis dubitat hac opinione recepta religionem, quse 15 
nuper in tot capita est divisa, brevi in multo 
plura fore dividendam? Omitto alia veterum 
doctrinse parum convenientia. Has igitur inter 
opinionum varietates da mihi, Domine Jesu, id 
sequi, id probare, id profiteri, quod tuse scriptse 20 
voluntati erit consentiens. Da basi Sacrse Scrip- 
turse t^? Oeoirvevo-Tov sic inniti, ut firma fide te 
colamus ego, uxor, liberi et omnes mei. Cseterum 
quod hunc annum dederis exigere, quod a tantis 
periculis, tantis angustiis me liberaveris, quod me 25 
ad Regem hunc vere magnum deduxeris, eumque 
mihi Msecenatem, priore sublato, conciliaveris, 
quod nuper uxorem meam post plurium men- 
sium absentiam mihi reddideris pro his, pro sex- 
centis aliis beneficiis, quse animo complecti ne-30 



826 IS AACI CASAUBONI [a. d. i 6 1 1 

queo, ago supplex tibi, Deus aeterne, vwepdpprjTe, 
kcu V7repdya6e, gratias gratissimas, humillimas, 
animo devotissimo. Sit igitur Deo Patri, sit Jesu 
Christo vero Deo, sit Deo Spiritui Sancto, sanctis- 
simae et soli adorandse Triadi honos, laus, gloria, 5 

tcai irav KpaTO? Kai vvv Kai elaraet ei$ Tovg aiwvas tcov 

alcovwv. Amen. 

Annus Vit^ liii. 

xii. Kal. Mar. En crescit setas. Admonet me 
igitur hic dies, ut de vita recte riteque institu-ro 
enda serio et diligenter cogitem. Cupio certe, 
Domine Jesu, discupio, quod superest setatis id 
totum congruenter voluntati tuae agere. Tempus 
est meliorem vitam cogitare, tempus ad illam 
sese parare. Quod quidem, Domine Jesu, dai5 
mihi, mese, meisque. Agnosco ingenii mei to 
wSev : agnosco imperitiam meam : agnosco pec- 
cata mea. Quid faciam ? quo me vertam ? Si 
me et vires meas intueor, actum est : nihil pos- 
sum conari, quod possim sperare Deo meo fore^o 
gratum. Sentio carnem, sentio illum veterem 
hominem, sentio legem peccati in me nimis, ah 
nimis dominantem. Domine Jesu, servator 
mundi, da veterem exuere hominem, da novum 
induere, da carni renuntiare et operibus carnis ; 25 
denique, Domine bone, dignare Spiritu me tuo 
regere, et omnia mea consilia dirigere ad gratum 
tibi finem. Ades, seterne Deus, mihi, ades 
uxori, ades liberis, sorori, et omnibus meis per 



1 2 KAL. MAR.-4 KAL. MAR.] E4>HMEPIAE2. 827 

Jesum Christum, cui una cum Deo Patre et 
Spiritu Sancto sit honos, laus, gloria koI irav 

Kpdrog, kcu vvv kcu eluaei elg rovg atwvag twv atoovoov. 

Amen. 

xi. Kal. Mar. Hodie constituimus cum Domino 5 
Decano hic nos mansuros et ejus sedibus usuros. 
Det Dominus Jesus cedere omnia feliciter et ad 
nominis sui gloriam. Amen. 

x. Kal. Mar. Ad Regem profecti hodie ut Ma- 
jestati illius inserviremus, et concionem audire-10 
mus, totum fere diem ibi posuimus. Dominus 
Jesus adsit, et nos servet. Amen. 

ix. Kal. Mar. Apud Regem aut apud Legatum 
D. De Bisseaux totum diem fui. Deus benedicat 
Regi optimo, mihi, mere, et meis. Amen. 15 

viii. Kal. Mar. Literas scripsi hodie, aliud 
nihil. Dominus Jesus et factis, et dictis, scrip- 
tisque nostris benedicat. Amen. 

vii. Kal. Mar. Literas hodie scripsi, r<£ GeS 

X a p i $' 2 ° 

vi. Kal. Mar. Aliquid hodie, non multum ta- 
men. Laus Deo. Amen. 

v. Kal. Mar. Non hodie plane nihil. Te vene- 
ror, Domine Jesu, serves me, meam, et meos 
omnes in timore nominis tui. Amen. 25 

iv. Kal. Mar. Ne ypv quidem hodie. Apud 
veterem Legatum enim fui, et ab eo sum de- 
ductus ad Reginam, cui et Regi optimo Deus 
benedicat. Idem et me, et meam servet, et meos. 
Amen. 3° 



828 ISAACI CASAUBONI [a.d. i6u. 

iii. Kal. Mar. Ad sacram synaxim Gallicam 
ego et uxor profecti, reliquum fere diem in literis 
scribendis egimus. 9ea> x<*P l s- Amen. 

Prid. Kal. Mar. Aliquid hodie, non sane mul- 
tum. Legi Bellarmini contra Barclaium libellum, 5 
utinam tam probum quam diligenter scriptum. 
Deus illam tyrannidem tollat, et nos omnes ser- 
vet. Amen. 

Kal. Mar. Domine Jesu, dedisti mensem in- 
choare : da absolvere ad tui nominis gloriam etio 
salutem nostram : da mihi valere, da uxori, quse 
nunc parum bene habet, da liberis et omnibus 
meis : ac studiis meis benedic. Amen. 

vi. Non. Mar. Hodie uxori adfui consueto morbo 
capitis laboranti. Dominus Jesus nos servet, sa-15 
nos tueatur et animo et corpore. Amen. 

v. Non. Mar. Gravissime hodie laboravimus ego 
atque uxor, illa corpore, ego animo. Dominus 
Jesus 6 aXrjOwg larpbs nos sanet, et nos omnes 
servet. Amen. 20 

iv. Non. Mar. Uxoris morbus me habet sol- 
licitum. Tu ades, Domine Jesu, et hanc serva 
domum. Amen. 

iii. Non. Mar. Pergit uxoris morbus : quem 
dignare sanare, O vere arwrep, et nos omnes luce 25 
veritatis tuse illustrare. Amen. 

Prid. Non. Mar. Concionem Paulinam hodie 
audivi : utinam intellexissem. Quod da, O Deus, 
et uxorem sana : nos omnes serva. Amen. 

Non. Mar. Uxor Dei beneficio valet melius-30 



3 KAL. MAR.-PR.EID. MAR.] E4>H M E PI AE2. 829 

cule : ego de opella minuta cogitare incipio. Te 
potissimum specto, Domine Jesu, ades. Amen. 

viii. Eid. Mar. Uxor Dei beneficio melius ha- 
bet, ego quoque, eodem faciente Deo, qui nos et 
nostros omnes servet. Amen. 5 

vii. Eid. Mar. Ad opellam me cupiens prsepa- 
rare futuram, spero, non inutilem (Deus aspiret 
modo conatibus) multas remoras invenio. Tu, 
Domine Jesu, me rege, et meam, et meos. Amen. 

vi. Eid. Mar. Uxor a concione reversa lectumio 
adiit ex morbo. Te supplex veneror, « acorep, 
serva illam, me, et omnes nostros. Amen. 

v. Eid. Mar. Ad Regem hodie mane literas 
scripsi et ad D. Bathoniensem. Tum ad novum 
Archiepiscopum salutandum sum profectus, quii^ 
nos humanissime excepit. Deus Regi regnoque 
benedicat, et hunc novum Archiepiscopum suo 
Spiritu regat et nos omnes servet. Amen. 

iv. Eid. Mar. De Geneva tristia hodie accepi, 
illam in metu obsidionis versari. Deus Opt. Max. 20 
illam servet, et me, meam, ac meos omnes in- 
spiret ad verum sui cultum. Amen. 

iii. Eid. Mar. Ad synaxim Anglicam hodie con- 
veni et Deum oravi ut hanc Ecclesiam servaret, 
benediceret etiam mihi, uxori, liberis, et omnibus 25 
qui nos contingunt. Amen. 

Prid. Eid. Mar. Ad veterem amicum, qui nu- 
per Legatus Venetiis rediit, profectus tempus fere 
totum matutinum amisi. Domine Jesu, serva 
servum tuum. Obruor enim curis. In te spero.30 



830 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611. 

Hoc triumpho. serva me, meam, et meos. 
Amen. 

Eid. Mar. Tb x hodie : nihil enim fere egi. Et 
Deus det meliora, ae mentem rectam mihi, mese 
et meis. Amen. 5 

xyii. Kal. Apr. Cum amicissimis viris D. Deca- 
nis hodie fui, et postea D. Parseum invisi. 0e<£ 
X<*pi$- Amen. 

xvi. Kal. Apr. Deus domum hanc servet, et 
me, meam, et meos inspiret ad ea credenda, faci- 1 o 
enda, dicenda, quse ipsi grata semper. Amen. 

xv. Kal. Apr. Domo hodie non exii, et in literis 
fui aliquot horas. Oe$ x a V< ? * Amen. 

xiv. Kal. Apr. Fallor? an Kare/3\ij0r] *) apyh 
tenuis opellse quse a nobis exigitur? Sed expec-15 
tandum. At tu, Domine Jesu, nobis ades, et nos 
omnes rege tuo Sancto Spiritu. Amen. 

xiii. Kal. Apr. Anglicse et Gallicse Ecclesise 
hodie interfui, et Deum utrobique laudavi ; qui 
nos servet. Amen. 20 

xii. Kal. Apr. Uxor ad amicum D. Gordonem 
profecta rediit ao-Oevodo-a, sed tu, Deus mi, mox 
sublevasti, et sublevabis, spero, illam airb t^ 

aarOevelag, Hie cnrb r^? vvv e7reiyoveni<? (ppovrlSog, id- 

que ut facias supplex te, Deus seterne, veneror. 25 
Amen. 

xi. Kal. Apr. Aliquid hodie in lectione neces- 
sariorum librorum, omisso penso, quod Deus det 
feliciter inchoare et perficere. Amen. 

x. Kal. Apr. Ad Gordonium virum doctissimum.30 



EID. MAR.-KAL. APR.] E4> HM EPI AE2. 831 

ivi hodie, et partem diei cum eo posui. Deus illi, 
mihi, et mese, ac meis benedicat. Amen. 

ix. Kal. Apr. In Eliensis libro contra Tortum 
fui hodie. magnum virum ! Deus, serva illum 
et nos omnes. Amen. 5 

viii. Kal. Apr. Aliquid hodie : sed non mul- 
tum : veruntamen x«p*? @e<». 

vii. Kal. Apr. Aliquid hodie avv Oew, qui nos 
servet omnes. Amen. 

vi. Kal. Apr. Ad sacram synaxim in Aulamio 
hodie profectus vidi serenissimum Regem, et mul- 
tum cum ejus Majestate sermonem habui. Tu, 
Domine, illum serva, et mihi, mese, ac meis da 
tui nominis verum timorem. Amen. 

v. Kal. Apr. Aliquid in lectione librorum ad 15 
prsesens studium facientium tw Qe$ x<*pw> Amen. 

iv. Kal. Apr. Opellam nuper susceptam et 
postea intermissam nunc iterum urgemus, et te, 
Domine Jesu, oramus, ut omnia, quse ego, mea, 
et mei omnes cogitabimus, semper ad tui nominis^o 
gloriam referantur. 

iii. Kal. Apr. In opella hac multi fuimus, an 
aliquo cum fructu Deus scit, et dies ostendet. 
Tu, Domine Jesu, ades. Amen. 

Prid. Kal. Apr. Hoc quoque die in opella ista^5 
multi fuimus. Dominus Jesus benedicat et mihi, 
et meae, et meis omnibus. Amen. 

Kal. Apr. Erat hic in Anglia dies quo celebra- 
tur Passio Domini. Fuimus igitur in Aula ego, 
et uxor, et filius. Deus nobis benedicat. Amen. 30 



832 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1 61 1 

iv. Non. Apr. Deus benedicat hodiernis studiis, 
quse fuere magna ex parte de actione crastina, 
colloquium cum uxore, et preces ad Deum, ut 
nobis mentem rectam et piam inspiret et nostris. 
Amen. 5 

iii. Non. Apr. Deus benedicat actioni hodiernse. 
Nam ego et uxor diem fere totum in sede sacra 
egimus, et sacrosanctse Ccense tov Kvplov commu- 
nicavimus, utinam satis digne et efficaciter ad 
gloriam tuam, Deus seterne, et nostram salutem. 10 
Amen. 

Prid, Non. Apr. Ta eykvkkia hodie. Oe<w x a P 1 ^- 
Amen. 

Non. Apr. Uxor Regem optimum salutavit, cui 
Deus benedicat. Postea prandenti adfuimus, et^5 
cum Rex Legatum Sabaudise et cum eo Hispa- 
num exciperet. Oe<5 x^P^- 

VIII. Eid. Apr. Ta ejKVK\ia. Oe<£ X a P 19 ' IlaXii/ av 

kgu 7rd\iv x a P L? ' Amen. 

vii. Eid. Apr. Ta eyKVK\ia. Oew x^P 1 *- Amen. 20 

vi. Eid. Apr. Ta iyKVK\ia, et Deo immortali, qui 
nos servat, gratise gratissimse. Amen. 

v. Eid. Apr. Ta eyKVK\ia. Deus adsit. Deo gra- 
tise. Amen. 

iv. Eid. Apr. Ad concionem Gallicam ivi cum 25 
uxore. Deus nos regat. Amen. 

111. Eid. Apr. Totum fere diem literas scripsi. 
Oe<£ x a P L<s - Amen. 

Prid. Eid. Apr. Ad Savilium hodie proficiscor. 
Uxorem hic relinquo. Tu, Domine Jesu, illani3o 



4NON.APR.-14KAL. mai.] E<J>H M E PI A E 2. 833 

custodi, me serva, et iterum junge ad tui nomi- 
nis gloriam. veram pietatem mihi, uxori, et 
liberis nostris inspira, et rectum nobis da irep\ tov 
fxeXXovTog consilium. Amen. 

Eid. Apr. Heri appulimus Etonam. Hodie5 
Vindesoram spectavimus et loci amcenitate ad- 
modum sumus recreati. Palatium id est Regum 
Anglise, quorum nonnulli ibi requiescunt, in his 
Henricus VI. et Henricus VIIL, qui in templo 
sepulti ne minimum quidem habent loci ubi siti 10 
sunt indicium ; non saxum saltem impositum, 
non ullum aliud quamvis tenue fiLvq/jLoo-vvov. Vidi- 
mus et suppellectilem regiam quse in illa arce as- 
servatur. Deus me, meam, et meos servet. Amen. 

xviii. Kal. Mai. Partem diei in lectione B. Chry- 1 5 
sostomi posui, in Genesin, ex editione nova. Laus 
Deo, qui me, meam, et meos servet. Amen. 

xvii. Kal. Mai. Hodie domum sum reversus 
valens satis Dei beneficio ad valentem uxorem. 
Tibi, Domine Jesu, laus in seternum. Amen. 20 

xvi. Kal. Mai. Apud Prsefectum Arcis hodie 
fui. T<S GeS xap^- Amen. 

xv. Kal. Mai. Mane in Ecclesia Anglicana pre- 
cibus interfui. A prandio ad Reginam uxor est 
profecta Grenovicum, ubi Barclaium virum pium 25 
vidi. Gew yapi$. 

xiv. Kal. Mai. Hodie Johannes filius ad visen- 
das Academias se accinxit meo permissu aut et 
jussu. Deus illi benedicat et parentibus et no- 
stris omnibus. Amen. 3° 



834 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6it 

xiii. Kal. Mai. Confirmationem Domini Archi- 
episcopi hodie vidi. Res plane spectatu digna. 
Illi Prsesuli Deus Opt. Max. benedicat, et me, 
meam, ac meos servet. Amen. 

xii. Kal. Mai. Ad serenissimum Regem hodie 5 
scripsi et ad Episcopum Bathoniensem. Uxor ad 
Reginam profecta rogavit eam numquid juberet. 

xi. Kal. Mai. Ad Principem Elizabetham hodie 
uxor profecta. Illi Principi optimse Deus bene-10 
dicat et nobis. Amen. 

x. Kal. Mai. In variis studiis fui hodie ; nec 
poenitet. Oew x a P ig - Amen. 

ix. Kal. Mai. Legi aliquid. Uxor valet ; de 
meis in Gallia literas accepi. 0eo> x<*p l s- x 5 

viii. Kal. Mai. Uxor Gallicse, ego Anglicse syn- 
axi interfui. 0e<£ x a P L ^- 

vii. Kal. Mai. Uxor parat profectionem in Gal- 
liam. Deus benedicat. Amen. 

vi. Kal. Mai. Me dolor occupat de discessu^o 
uxoris, ut vix literis scribendis vacem. Sed tibi, 
O Deus, illius salutem, meam et meorum com- 
mendo supplex. serva nos et rege. Amen. 

v. Kal. Mai. Uxor valedixit amicis. Ego illam 
sum comitatus. Ita dies absumtus. Domine, 25 
miserere nostri. Illi ades in itinere. Amen. 

iv. Kal. Mai. Uxor parat abitum, ego literas : 
ita dies consumptus. Oe<S yap 1 ^ etiam eo nomine 
quod filius est reversus. lidkw Oew x^P 1 *- 

111. Kal. Mai. Uxor hodie, quod Deus velit esse 30 



13 KAL. MAI.-PR. KAL. MAI.] , E3> HME PI AE2. 835 

felix et faustum, proficiscitur, Lutetiam repetens. 
Te supplex, Deus seterne, veneror, serves illam 
euntem, et me Gravesindam usque comitantem, 
et ubicunque simus futuri ego, illa, et omnes 
liberi nostri, serves nos, regas, dirigas in rectam5 

viam, et benedicas kol KaTa \\rv)(r]v Kal KaTa o-co/uLa. 

exaudi, Domine Jesu, et peccatis nostris ig- 
nosce. Amen. Amen. 

Prid. Kal. Mai. Quum heri uxorem comitatus 
essem Gravesindam usque, inde illam dimisi non 10 
sine mutuis gemitibus, et ipsius etiam lacrimis, 
sed me solatur certa fiducia de ope et auxilio 
supremi Numinis. Tibi enim, Deus seterne, me, 
meam, meos et mea curse esse ingratus sim, nisi 
agnoscam, et eo nomine gratias tibi immortales 1 5 
agam. Ago vero, Domine Jesu, ago, inquam, sup- 
plex rfj iravayla rpidSi pro prseteritis beneficiis 
grates gratissimas, atque ut sincero animo ego 
meique illam clementiam, quam tot annos sumus 
in nobis experti, nunquam oblivioni tradamus te, 20 
Deus seterne, oro, obsecro, obtestor. ades, w 
o-wrep, da nobis verum et efncacem tuorum bene- 
ficiorum sensum : da tibi servire, te pura mente 
colere, et quia disjecta nunc familia hsec, da, 
Domine Jesu, ut brevi conveniamus omnes ^125 
unum, et te simul laudemus, te simul colamus. 
Serva abeuntem uxorem, qua terra, qua mari 
awrjpavTov. Serva me et omnes liberos awo rov 
Trovtjpov, et nos finge tibi gratos. exaudi, Deus 
seterne, per Jesum Christum Filium tuum t6v3o 



836 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611. 

luovoyevij, cui una tecum et Spiritu Sancto sit laus, 

llOnOS, gloria, ei$ tovs alcovas tcov alcovcov. Amen. 

Kal. Mai. Domine, tu dedisti mensem inchoare, 
da absolvere, et cum me, tum uxorem, et liberos 

OmneS, Ka\ iravTas tov? nrpos yevog serva, evoScocrov, 5 

tcal evrj/uepovvras SiareXeiv prsesta pro tua infinita, 
Deus, misericordia ; per Jesum Christum Domi- 
num nostrum Filium tuum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria el? rovg 

aicovag tcov aioovcov. Amen. 10 

vi. Non. Mai. Ab uxore literas hodie accepi et 
filio : quos, Deus, serva. Amen. Et me et 
totam familiam cum illis. Amen. 

v. Non. Mai. Spectavi hodie celebritatem Festi 
Georgiani quod magna pompa Rex celebrat cum 15 
Equitibus ordinis Periscelidis. Deus Regem et 
regnum servet ; mihi, mese, meisque omnibus be- 
nedicat ; servet euntes, servet manentes. Amen. 

iv. Non. Mai. Ut reliquos dies totos, sic hunc 
perdidi. Deus, miserere, et serva uxorem ac to- 20 
tam domum. Amen. 

iii. Non. Mai. Et hunc totum perdidi diem. 
Domine, miserere mei ; serva uxorem et liberos. 
Amen. 

Prid. Non. Mai. Uxorem mare transisse hodie 25 
accepi, sed rumore incerto. Tu, Deus seterne, ita 
esse velis, et nostram omnium salutem ut curse 
habeas. Amen. 

Non. Mai. Deus bone, quam mihi longa est 
jam uxoris absentia. Sed da tu, Domine Jesu,3° 



KAL. MAI.-PR. EID. MAI.] E<J>HMEPI AE2. 837 

sic omnem curam meam defigere ut tu unus et 
solus sis mihi ra wuvra. Amen. Amen. 'Ett* iracn 

Se TOig av6poo'7rlvoi$, w crwrep, Seoiuai <xou, tyjv (pi\TaTrjv 
(pvXa^ov Ka\ tcl TeKva Kal Tovg wpog yevog airavTas. 

Amen. 5 

viii. Eid. Mai. Liturgise Anglicanse hodie et 
precibus interfui, et vota Deo feci pro salute 
mea, uxoris, et omnium meorum ; quae exaudiat 
Deus. Amen. 

vii. Eid. Mai. De uxoris et filii felici trajectuio 
hodie literas filii accepi. Tibi, Domine Jesu, ago 
humiles gratias, et supplex oro, ut pergas bene- 
dicere huic familise. Amen. 

vi. Eid. Mai. Ad Regem hodie sum profectus 
Grenovicum, et in studiis non multum promovi. 15 
Da, Domine Jesu, salutem animse et corporis mihi, 
mese, et omnibus meis. Amen. Amen. Amen. 

v. Eid. Mai. Ta iyicvKXia in hoc negotio, in quo 
tu, Domine, me rege et dirige. Serva et uxorem, 
me, ac meos. Amen. 20 

iv. Eid. Mai. Mane studuimus, si studere est 
improbitatem Jesuitarum ex eorum libris discere. 
Domine, ades mihi, libera me ab hac sollicitu- 
dine, et serva uxorem, me, ac meos. Amen. 

iii. Eid. Mai. Aliquid hodie in proposito, sed 25 
nondum ad opus intermissum rediimus. Tu, 
Domine, ades, serva me, uxorem, et totam do- 
mum ko.\ KaTa. y$fv%rjv koi KaTa crwjuia. Amen. 

Prid. Eid. Mai. Ad pensum redire frustra hodie 
sum conatus : non conabor frustra, cum Deus^o 

VOL. II. X 



838 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6ii 

Opt. Max. voluerit : cui me, uxorem, et simul 
universam domum supplex commendo. Sit ejus 
nomen benedictum. Amen. 

Eid. Mai. Synaxi sacrse hodie interfui, et Deum 
meum laudavi, supplex orans etiam ut mihi, mese, 5 
et meis benediceret. Amen. Amen. 

xvii. Kal. Jun. Ad pensum redire parabam 
hodie, sed obstitere alia, et totum fere diem cum 
Legato Galliarum egi. Xdpig tw 9e<£, &$ ml e/me 

kcu t*]v (ptXTarrjv kgl} tovs e/uiovs iravTa? (too^ol. TevoiTO, io 
yevoiTO. 

xvi. Kal. Jun. Frustra hodie. Sed Deus aderit. 
'Ett' avTw yap izkiroSa, qui utinam servet uxo- 
rem mecum et universa familia. Amen. 

xv. Kal. Jun. An rediimus in viam ? Tu scis, 15 
Domine, qui pro tua inexhausta bonitate ades, 
et mihi, uxori, ac meis omnibus benignum te 
prsebe. Amen. 

xiv. Kal. Jun. Hodie librariis solvi, quse debe- 
bam, sed non Nortono, cui plurima debentur. 20 
Exhausi loculos. Sera in fundo parcimonia. Non 
cogito uxorem, non cogito liberos. Hodie con- 
stitui ante adventum uxoris in libros [non] am- 
plius quam unum aureum impendere, excepto si 
quid forte occurrat rarius. Deus Opt. Max. servet 25 
hanc domum, me, uxorem et omnes meos. Amen. 

xiii. Kal. Jun. In penso, Dei gratia, profeci non 
parum : et hoc amplius, ad Liturgiam hodie ac- 
cessi. Instat enim tempus Pentecostes, et de 
S. Eucharistia serio cogitandum. Equidem, O30 



eid.mai.-8kal.jun.] E$HMEPIAE2. 839 

Deus seterne, fateor ingenue csecitatem meam et 
naturse mese vitia. Per hsec, tuam Majestatem 
non cesso offendere, per illam, in tuis mysteriis 
nihil aut parum intelligo. Supplex igitur te oro, 
adoro, da mihi intellectum, da pietatem, neques 
mihi solum, sed et uxori et omnibus liberis meis 
ac domesticis, per Dominum nostrum Jesum Chri- 
stum, qui una cum Deo Patre et Deo Spiritu 
Sancto vivit, regnat, vivet, regnabit seternum. 
Amen. 10 

xn. Kal. Jun. Hodie plus quam proposueramus 
pensum promovimus, cui tu, mi Deus, mi Pater, 
benedice ; qui da etiam mihi, mese, et meis omni- 
bus in tui nominis timore et sancta pietate vitam 
degere. Amen. 15 

xi. Kal. Jun. Hodie festum Pentecostes in Ec- 
clesia Anglicana celebravimus, et S. Communionis 
facti sumus participes. Te veneror, Deus seterne, 
des mihi, mese et meis verse pietatis sensum et 
vitam tibi gratam agere. Amen. 20 

x. Kal. Jun. Hodie cum inciperem male habere, 
optimus D. Decanus me rus abduxit fallendi 
morbi caussa. Sed reversus sum cum febre, quse 
ostendit purgatione esse opus. Tu, Domine Jesu, 
animum potius mihi purga, mese, et meis. Amen. 25 

ix. Kal. Jun. Hodie medico me permisi, imo 
Deo, qui verus medicus. sana, Domine, et cor- 
pus et animum mihi, mese, et meis. Amen. 

viii. Kal. Jun. Gravi morbo vexatus et plane 
languens me tibi, Domine, permitto, a te opem, 30 

x2 



840 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6ii. 

a te auxilium petens. Fiat tua voluntas in me, 
mea, et meis. Amen. 

vii. Kal. Jun. Nocte praecedente suaviter ad 
horas fere quinque dormivi. Putabam pristinam 
valetudinem recuperasse, et tibi, Fili Dei viventis, 5 
gratias agebam. Nunc ingruens nox vix spondet 
se parem priori futuram. Fiat, Deus, voluntas 
tua in me, uxore, liberis, et omnibus meis, Amen. 

vi. Kal. Jun. Quam diversa prsecedens nox a 
superiore ! Gravissima febre laboravi : incendio 1 o 
arsi, et quod in nulla unquam febri mihi accidit, 
spatio brevissimo noctis plusquam vicies ad fun- 
dendam urinam surgere sum coactus. Itaque 
ad priora mala accessit insomnia totius noctis. 
Putabam agi mecum pessime, et certe male 15 
agebatur. Sed medicus jussit me bene sperare, 
morbum enim accedere jam ad irapaK/niv. Tibi, 
Deus immortalis, me permitto. Tu dignare me 
respicere, Fili Dei, et meam, ac meos. Amen. 

v. Kal. Jun. Redit in orbem tertiana ; et hsec 20 
ipsa post ecpoSop scripsi. Te, Deus seterne, supplex 
veneror, ut hanc visitationem tuam velis esse 
utilem mihi, mese, et meis. Amen. 

iv. Kal. Jun. O vanam hominum vitam ! Ne- 
que tota hebdomade, nec nunc quidem rrj KvpiaKrj 25 
sacrse synaxi possum interesse. Nam studia 
quidem dudum jacent, nisi tu, Domine Jesu, illa 
excitaveris. Fili Dei, respice me, meam, et meos 
omnes. Amen. 

iii. Kal. Jun. Ecce redit morbi h TreploSog, queni3° 



7 kal. JUN.-3 non. JUN.] E4>HM E PI AE2. 841 

tu, w o-corep, temperato, et me, meam, ac meos tua 
benevolentia prosequere. Amen. 

Prid. Kal. Jun. Lucidum hoc fuit morbi exi- 
mium intervallum. Nam toto die satis belle 
habuimus, et cur tuam bonitatem, Deus, prse- 5 
dicaremus caussam habuimus. Tu perge, Do- 
mine, nos tueri omnes, me inquam, uxorem et 
omnes meos. Amen. 

Kal. Jun. In lecto diem egimus, et gravi febris 
accessione sumus tentati. Cruciamur multis no- 1 o 
minibus ; sed absentia uxoris et meorum, ad quos 
hsec cura pertinebat, me prsecipue angit. Nam 
scio ego me optimo et humanissimo hospiti meo 
vehementer incommodare, quum tamen et ipse 
et lectissima ejus uxor nihil relinquant inex-15 
pertum, ut mihi aliquid commodent. Deus, 
redde illis pro his beneflciis, quicquid optaverint, 
et futurum est ipsis conducibile : et, cum tibi 
videbitur, me redde uxori, illam mihi, ut posthac 
familiam nostram melius curemus. Amen. 20 

iv. Non. Jun. Domine Deus, hunc quidem diem 
dilucidum quoddam morbi mei intervallum pos- 
sum appellare. Sed crastina dies imminet. Tu, 
Deus seterne, tu, Fili Dei, da veram pietatem 
mihi, uxori, et meis. Csetera humana facio non 25 
magni. ades, Domine. Amen. 

iii. Non. Jun. Tyv e<poSov expectabam, cujus hic 
status dies. Interim, Deus seterne, Jesu Christi 
Pater, me tibi supplex commendo, ut tuas plagas 
temperare digneris, et rectum consilium dare, 30 



842 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

mihi, uxori, et liberis meis omnibus ; et universse 
familise adsis. Amen. 

Prid. Non. Jun. En infelicitatem ! Heri in mag- 
nis angoribus meis prsescripta fuerat 71-00-19 a 
clarissimo medico D. De Maierne, et probaveratj 
D. Thorius. Hanc iroa-tv pharmacopola dum it 
mollitum plane inutilem reddidit. Itaque doleo 
caput meum. Sed respicio ad te, Domine, qui 
me, si placet, et meam, ac meos servabis, idque 
ut facias, supplex te oro. Amen. 10 

Non. Jun. KuptaK^ erat. Ego vero febrim ex- 
pectans, mane surrexi ut lecti tsedium levarem. 
Videbo quid me voluerit tua sacra providentia mali 
hodie pati, illud persuasus et certo sciens leviora 
semper meritis meis esse me passurum. Deusis 
benignus es, qui non potes tuse oblivisci clemen- 
tise : ad illam aram confugio, teque per merita 
Filii tui, Deus seterne, Dei seterni, oro, ut me 
respicias, familiam meam semel componas, des 
ecclesiam domesticam instituere tibi gratam, hi2o 
qua vigeant gratise Spiritus Sancti, Dei seterni, 
cui una cum Patre et Filio sit laus, honos et 
gloria. Amen. 

viii. Eid. Jun. Erat dies liber a febri, et satis 
belle habui Dei gratia, qui me, qui uxorem et25 
meos omnes servet. Amen. 

vii. Eid. Jun. Febris hodie videtur me reli- 
quisse, quod utinam ita esse velit faxitque Deus 
Opt. Max. Sed me dolor capitis graviter vexat 
loco febris. Tu, Domine Jesu, etiam ab hac in-30 



pr.non.jun.~3eid.jun.] E*HME PI AE 2. 843 

firmitate libera me, et me redde meis libris ad 
tui nominis gloriam. Serva et uxorem, et meos 
omnes tibi, ut par est, devotos. Tevoiro, yevoiro. 
Amen. 

vi. Eid. Jun. Quod tu, Deus seterne, veliss 
esse felix et faustum, hodie, blandiente valetu- 
dine, ad pensum intermissum redii. Crastina 
dies quid sit allatura, videbimus. Hodie a D. 
Villaregio literas accepi de voluntate Reginse mei 
in Galliam revocandi. Hsereo, et quid consilii 10 
capiam incertus sum. Nam hsec multis de caussis 
altera jam mihi patria est. Sed negat Regina 
se permissuram ut deferatur huc bibliotheca. 
Itaque ad te me converto, Deus, tu me rege, 
me serva, meam, et meos. Amen. 15 

v. Eid. Jun. Febris ecpoSog nulla hodie fuit, Dei 
gratia. Morbus capitis mirifice remisit. Hoc quo- 
que tuum est, Deus seterne, beneficium. Ex- 
pectabo exitum, et in te confidam : qui, benigne 
Deus, serva ad nominis tui gloriam et hanc do-20 
mum, et me, cum uxore, liberis et omnibus meis. 
Amen. 

iv. Eid. Jun. Ad sacra hodie sum profectus Dei 
Opt. Max. beneficio. Inde ivi ad Legatum, et cum 
eo pransus mox a meis literas accepi. Tibi, Do- 25 
mine Jesu, laus, honos, et gloria. Amen. 

iii. Eid. Jun. Non febris periodica hodie me ha- 
buit, sed languor tamen periodum febris sapiens. 
Tu, Deus seterne, perfice quod ccepisti, et me, meam, 
ac meos serva ad tui nominis gloriam. Amen. 30 



844 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6ii. 

Prid. Eid. Jun. KvpiaK^ erat, sed me valetudo 
domi detinuit. Conatus sum in penso molestis- 
simo aliquid. Tu, Domine, me adjuva, et serva 
cum uxore et liberis. Amen. 

Eid. Jun. Erat dies suspectus, et febris quidem 5 
nulla fuit Dei beneficio : sed de dolore capitis quo 
nuper valde sum vexatus idem Dominus statuet, 
cui me, meam, et meos supplex commendo. 

xviii. Kal. Jul. Ad Regem hodie profectus be- 
nigne ab eo sum exceptus. Qui etiam narravit 10 
mihi epistolam, quam ad Frontonem miseram, 
sibi esse missam, et audisse se quantos de ea 
clamores Puritani in Gallia excitarent. Haberem 
quod dolerem, nisi me totum tibi, Deus seterne, 
permitterem. Tu, Domine, serva me a peccatoi5 
primum, deinde ab insicliis malorum. Serva et 
uxorem et meos omnes. Amen. 

xvii. Kal. Jul. Plane crescit fiducia de recu- 
perata sanitate. Nam hodie, qui suspectus erat 
dies, nullum extitit priorum malorum vestigium. 20 
Itaque tibi, Deus seterne, w o-wrep, ago magnas 
gratias, et plane quantas mentis angustise ca- 
piunt. da mihi, Deus immortalis, bona valetu- 
dine bene uti ad tui nominis gloriam, sedificatio- 
nem Ecclesise, et salutem meam ac meorum, per 25 
Jesum Christum, qui una cum Patre et Spiritu 
Sancto sine principio, sine fine regnat, seternum 
regnaturus. Amen. Amen. 

xvi. Kal. Jul. In penso multus hodie fui. Sed 
languens adhuc e morbo, et curis obrutus gravi-3 



pr. eid.jun.-iokal.jul.] E4>H M E Pl AE2. 845 

bus et molestis calamum abjiciam oportet, nisi 
tua, Fili Dei, benignitas me, cum in hoc incepto, 
tum in cseteris vitae partibus, sublevet. ades, 
Christe a-corep, et me, meam, ac meos serva. Amen. 

xv. Kal. Jul. Hodie valere uxorem intellexi, et 5 
cseteros meos ; neque in penso negligens fui. Tibi, 
Domine Jesu, honos, gloria, et gratia «V alwvag 
alwveov. Amen. 

xiv. Kal. Jul. Hodie vidi literas Reginse quibus 
negat se velle me dxXw? dimittere. Itaque hsereo 10 
anceps animi, et ad te, mi Deus, confugio opem 
te poscens. Tu dignare huic negotio prseesse, ut 
id eveniat, quod tibi futurum est gratum. Meam 
interim, et meos, una mecum serva. Amen. 

xiii. Kal. Jul. Consecrationi duorum episcopo-15 
rum hodie interfui, et vidi ritus pulcherrimos, 
rv<pov fortasse nimium. Deus nos servet, et mihi 
rrjv (piXrarriv reducat. Amen. 

xii. Kal. Jul. In penso fuimus assidui, et Dei 
gratia non parum promovimus. Tu, Deus seterne, 20 
perge benigne mecum agere misero peccatore, et 
me, uxorem, et omnes meos serva. Amen. 

xi. Kal. Jul. Ad Regem hodie profectus Gre- 
novicum multis cum eo egi de rebus variis. Hunc 
tu, Deus seterne, serva, eique benedice. Serva et 25 
humilem familiam meam et omnes ejus partes. 
Hodie libelli, quem nondum absolvi, partem dedi 
D. Episcopi Eliensis amanuensi, ut exscriberet. 

x. Kal. Jul. Deus benedicat, et me curis liberet. 
Ego non possum satis mirari me ab uxore nihil3° 



846 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6i 

literarum accipere. Tu illam, Domine, serva et 
omnes meos. Amen. 

ix. Kal. Jul. Egone semper de uxoris silentio 
querar? Feram tamen lubens, si modo placeat 
tibi, Domine Jesu, eam valere, cum familia : id- 5 
que ut sit, te supplex oro. Amen. 

viii. Kal. Jul. infelicitatem meam ! qui a 
conspectu uxoris et meorum tam diu avellor. 
Sed pareo voluntati tuse, Domine Jesu, qui te 
supplex veneror pro uxoris et totius familia etV 10 
/uepla. Amen. 

vii. Kal. Jul. Ne nunc quidem de uxore quic- 
quam. Tu, Domine Jesu, illam serva, et liberos 
ac totam domum. Amen. 

vi. Kal. Jul. Terrent me omnia in hoc tantois 
uxoris et de illa silentio. Itaque hodie cum essem 
in Ecclesia Paulina, tempestas repente exorta me 
anxium habuit. Sed, Domine Jesu, in te spes 
omnes mese positse» Tu mihi, si placet, valentem 
uxorem reddes, et meos liberos cum illa, ac do- 20 
mum totam servabis. exaudi mei supplicis 
vota. Amen. 

v. Kal. Jul. Venere tandem ab uxore literse, 
optatissimse illse quidem, et testes fidelitatis atque 
amoris illius. Sed, bone Deus, quas illa moles- 25 
tias sustinet? Filiola Anna periculose segrotat, 
quam, bone Deus, serva. Serva illam, w awrep, 
et, si placet, uxorem solare, ac nos iterum junge 
ad nominis tui gloriam, sedificationem Ecclesiae, 
et salutem nostram. Amen. 3° 



9 kal. jul.-6. non. jul.] E<t> H M E PI AE2, 847 

iv. Kal. Jul. Ad Regem hodie profectus, mul- 
tum cum ejus Majestate sum locutus. Benedic 
illi, Domine, et me ex his serumnis libera, serva 
uxorem, sana Annam nostram, et reliquse domui 
propitius nos conjunge per Jesum Christum Fi-5 
lium tuum. Amen. 

iii. Kal. Jul. Quod Deus bene vertat, hodie rus 
proficiscimur cum Domino Episcopo Eliensi, post 
datas binas ad uxorem literas ; quam tu, 
Christe, solare, subleva, et sana, si placet, Annam *° 
filiam, et totam domum serva, ac brevi illos mihi 
redde. Amen. 

Prid. Kal. Jul. Domine, quantse doctrinse, 
quantae humanitatis hospitem sum nactus ! cui 
tu, Christe, pro beneficiis in me hic alterum jam 15 
diem rusticantem omnia bona repende. At serva, 
si placet, meam quoque domum nunc afflictam, 
et disjectam. Solare uxorem, et prsesta valen- 
tem. Sana Annam, et reliquos omnes tuere, at- 
que illos mihi. Amen. 20 

Kal. Jul. Utinam felix illucescat mihi meisque 
hic dies. Erit certe felix, si tuum nobis, Jesu 
Christe, auxilium adfuerit, quod ut adsit supplex 
oro. Amen. 

vi. Non. Jul. Hoc die in hoc amoenissimo secessu 25 
finem imposui dudum inceptse, deinde ob curas, 
negotia, et valetudinem intermissse Epistolse ad 
Frontonem Jesuitam. Tu, Deus aeterne, scis quo 
animo illam scripserim, quam non lubens alienam 
famam arrodam. Sed coegit me nefaria doctrina3o 



848 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

vocem mittere. Utinam bene cedat inceptum. 
Nunc tempus est, ut de meis cogitem studiis, de 
uxore, de liberis. Te supplex oro, dirige animum 
meum ad grata tibi, domui nostrae salutaria con- 
silia, et filiam Annam, ac si quis alius meorums 
agrotat, priori redde valetudini. Amen. 

v. Non. Jul. Kvpioucrj dies ad Regem vocat et 
D. Episcopum in cujus sum comitatu, et me. 
Imus igitur. Tu nos rege, Deus seterne, et do- 
mum meam benignus respice. Solare uxorem. IO 
Sana filiolam Annam. Rege omnes liberos et 
parentes et toti domo benedice. Amen. 

iv. Non. Jul. Quod Dominus Jesus velit esse 
faustum, mane totum pietati tribuimus, cum esset 
dies Johanni Baptistse dicata, et pro consuetu-15 
dine hujus Ecclesise S. Eucharistise communica- 
vimus, utinam a%lm. Tu, Domine, hoc prsesta, 
et uxorem, Annam filiam, liberos et totam do- 
mum serva, ac illos mihi redde. Amen. 

iii. Non. Jul. Benedic, Deus seterne, curis meis, 20 
me rege, et mea peccata tege. Serva uxorem et 
totam domum, ac filiolam Annam restitue priori 
valetudini. Amen. 

Prid. Non. Jul. Hodie, ut spero, vere coronidem 
opellse huic imposui, cui multa sub finem adjeci25 
nuper omissa. Deus, cujus honorem et gloriam 
spectavi, operi benedicat : qui etiam me, uxorem, 
liberos, et domum totam servet, Annam priori 
valetudini restituat, et nos nobis reddat. Amen. 

Non. Jul. Defunctus cura quse me aliquandiu 30 



^non.jul.-^exd. JUL.] EcfcHME Pl AE2. 849 

exercuit, rediturus ad pristina studia, si liceret, 
calamitatem meam agnosco, qui meis libris ca- 
ream, nec quid sperem sciam. Tu, scis, Domine, 
quid me fieri velis, da parere voluntati tuse alacri 
animo. Sed, Hwrep, serva uxorem mihi, sana^ 
Annam, et totam domum prsesta innoxiam. 
Amen. 

viii. Eid. Jul. Quam langueo, Deus bone ! quam 
hsec mihi vitse ratio gravis ! Sed solatur me cogi- 
tatio illa, quod, te volente, ita fit, Domine Jesu, 10 
servator mundi, salus mea, et meorum. fiat 
voluntas tua, Domine. Oro te supplex, serves 
me, uxorem, liberos omnes, et totam domum. 
Reddas etiam Annse nostrae valetudinem priorem. 
Amen. 15 

vii. Eid. Jid. Ad Regem hodie profectus tradidi 
illi librum, quem scripsi, de quo statuat ipse Beov 
oSyyovvTo?. Ego conscientise meae hac in parte 
satisfeci. Tu, Deus seterne, da bene sentire, da 
recta loqui, et uxorem, quam dedisti mihi, serva2o 
et redde : sana Annam nostram : benedic uni- 
versse domui. Amen. 

vi. Eid. Jul. Etiam hodie ad Regem, erat enim 
Kvpiaic}], sum profectus, et benevolum, ut semper, 
sum expertus. Tibi, Domine, gratias ago, teque^s 
supplex oro, ut benedicas mihi meisque. serva 
ttjv (pikraTriv, castissimam uxorem meam : sana 
Annam filiolam : protege liberos alios et totam 
domum. Amen. 

v. Eid. Jul. Mane literas scripsi. Inde ad Le-3° 



850 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6ii 

gatum Venetum profectus et ad D. Kilegrew 
totum fere diem a libris afui. Deus me, meam, 
et meos omnes servet, ac filiam Annam sanet. 
Amen. 

iv. Eid. Jul. In Chrysostomo hodie fui, et ab- 5 
soluta Genesi ad Commentarium in Psalmos veni. 
O virum pium ! divinum pectus ! Da tales 
viros imitari, Deus, mihi, uxori, et omnibus 
meis, et nos omnes protege. Amen. 

iii. Eid. Jul. In primo Chrysostomi tomo multas 10 
horas posui, etsi pauciores quam vellem. Nota- 
bam hominis pietatem plane admirandam et in 
interpretatione ^oXjulwv non mediocrem diligen- 
tiam. Ad Ps. x. hsec mihi perplacuere quse in 
meum usum hic describam. MeyaXrj rfc eV* tovi$ 

Kvpiov eXTTiSog r) Svva/uig, (ppovptov a^elpcoTOv, tci^o^ 
a/xa^ov, crv/uiiuLa-^ia avavTayoovi(TTog, \i/ULr)v evStog, irvpyog 
aKaTaima-^rjTog, Svva/uig a/ULa^og, koi ck tcov airopwv evpl- 

(TKovo-a Tropov. Aurea verba, quse memorise infigere 
et firmiter credere det Deus, qui meam hanc^o 
solitudinem respiciat, et me meis, meos mihi 
reddat, atque interim servet me, meam, et meos, 
et filiolae Annse priorem valetudinem restituat. 
Amen. Hodie apud Prsetorem Londinensem cum 
D. Eliensi, D. Decano Paulino et aliis sum pran- 25 
sus, et hominis magnificentiam sum miratus. 
Inde reversus literas accepi ab uxore et mox a 
Chabanseo meo, satis lsetas. Itaque tibi, Deus, 
grates gratissimas. 

Prid. Eid. Jul. Habet me Chrysostomus, quoad^o 



4EID. JUL.-14KAL. aug.] E<I>H M E PI AE2. 851 

licet. Domine, benedic huic domui, et nos omnes 
protege. Amen. 

Eid. Jul. Multus hodie fui in Chrysostomo, non 
sine pia voluptate. Da, Domine, proficere in tui 
timore. Serva etiam uxorem, liberos, et uni-5 
versam domum. Ego ex literis mei Chabansei 
puto illum cum filio esse in itinere, cui itineri, 
Deus seterne, benedice. Amen. 

xvii. Kal. Aug. B. Chrysostomi Commentarium 
in Psalmos hodie absolvi, Dei beneficio, qui det i o 
sentire et loqui semper sibi grata. Serva etiam, 
w a-corep, me, meam, et omnes meos; et si quis 
meorum segrotat, illi suam valetudinem pris- 
tinam restitue. Amen. 

xvi. KaL Aug. Kvptmtjv pro more aut in sedei^ 
Paulina aut in sacello regio, aut ad mensam, Regi 
astans, posui. Rex libellum nondum legit, quem 
nuper obtuli, ejus jussu scriptum. To $ eu vikcltw. 
Tu, Domine Jesu, ades mihi, mese, et meis: da 
nobis rectam mentem, et nos in omnibus dirige ; 20 
praesta uxorem, me, et liberos, ac nominatim 
Annam, cseterosque omnes, valentes ad nominis 
tui gloriam. Amen. 

xv. Kal. Aug. duram solitudinem meam ! cu- 
jus quidem finem adhuc nullum video. Uxorem 25 
morbus filiolse detinet. Chabanseus non venit. 
Deum oro, qui dedit in se sperare, det videre 
exitum lsetum harum serumnarum, et nos omnes 

servet. Yevoiro yevoiTO. 

xiv. Kal. Aug. Tomum primum Chrysostomi 30 



852 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6ii 

absolvi, qui desinit in Commentario in Isaiam. 
Opus vere aureum, et quod esse imperfectum 
majori ex parte sit dolendum. Vix puto ex om- 
nibus scriptis veterum Patrum utriusque linguse 
opus simile extare illi scripto, si modo extarets 
integrum. Nam meo judicio ipsum se Chryso- 
stomus eo libro superaverat. Atque tanta pietas, 
tanta in Sacra Scriptura eruditio, quam in illo 
viro animadverto, et in nonnullis aliis veterum, 
non sinit me iis assentiri, qui neotericos, atqueio 
adeo unum in neotericis toti vetustati anteponunt. 
Qua in re, quse ad salutem facit cum maxime, da, 
Deus seterne, recte sapere, recte judicare, et tuo- 
rum mysteriorum tantam cognitionem adipisci, 
quanta sufficiet ad vitam bene instituendam et 15 
te animo sincero colendum. Quod, Servator, da 
mihi, mese, et meis omnibus : quos una mecum pro 
tua inexhausta bonitatse prsesta valentes, et no- 
stris omnium inceptis ac consiliis benedice. Amen. 

xiii. Kal. Aug. Quamdiu in hac solitudine ver- 20 
sabor? Me pene jam vitse hujus tsedet, quam 
absentia meorum reddit mihi vix jam vitalem. 
Sed redibo ad me, et in tua, Deus seterne, volun- 
tate acquiescam. Te supplex oro, serves me, 
serves meam, et meos omnes per Jesum Christum 25 
Filium tuum. Amen. 

xii. Kal. Aug. Exspecto, et semper frustra sum : 
non ero semper, scio. Nam in te, Deus mi, 
spes mea. Tu meam domum serva per Jesum 
Christum rbv /movoyevn Filium tuum. Amen. 3° 



13 KAL. AUG.-9 KAL. AUG.] E<t> H M EPI AE2. 853 

xi. Kal. Aug. Quid miserius homine amante, et 
de suis amoribus sollicito ? Me amor uxoris iroQei- 
votcltyis beatioremne an miseriorem reddat nescio. 
Imo scio; et scio me beatum esse, qui uxorem 
castam, mei amantem, Dei timentem sim nactus. 5 
Tui hoc, Domine Jesu, muneris est. Te supplex 
oro, serva tuum munus, et, qui nos junxisti, nos 
rege, dirige ; et nobis ac nostris omnibus benedice. 
Amen. Amen. 

x. Kal. Aug. Ne nunc quidem venit Chabanseus j° 
meus : tum autem de uxore nihil. Itaque mcereo, 
mcereo. Atque hodie cum Billio bibliopola ra- 
tiones inii, a quo libros acceperam partim red- 
dendos, postquam iis usus essem, et mei venis- 
sent, partim servandos. Itaque ratione inita'5 
inventus sum debere illi libras Gallicas amplius 
centum. Nam quos libros sperabam me reddi- 
turum, ego vero eos non reddidi, quia meis careo. 
Solvi igitur illi quicquid ipse debebam. Nam de 
filii rationibus alia ratio brevi erit putanda. En 20 
ut pecunia perit mihi, quam in aliis rebus pote- 
ram melius ponere. Itaque rem non feci ad hunc 
diem, et, ut video, faciam nunquam. Veniat 
igitur uxor, quse, ubi adest, pecuniam meam 
servat, administrat. Te supplex veneror, Deus25 
aeterne, da prudentiam ad regendam hanc domum 
mihi : da uxori, mihique, ut brevi alter alteri red- 
ditus te pie colere et liberos nostros in tui timore 
educare possimus. Amen. 

ix. Kal. Aug. Concioni Gallicse hodie interfui,3o 

VOL. II. Y 



854 ISAACI CASAUBONI [a.d. i6ii. 

et pastorem Marium audivi exponentem textum 
Jacobi de fide et operibus, qui ab interpretatione 
veterum et doctrina longe abiit, nec minus a 

Significatione VOCUm crvvepyelv et reXeiooO^vai. Igi- 

tur plura audivi, quam probavi. Sed DominusS 
Jesus veritatem suam nos doceat. Ego desiderio 
meorum T^Ko/uai rd\ag. Domine, respice me, 
meam, et meos. Tu nos junxisti, me, inquam, 
et uxorem. iterum junge, et da sincere tibi 
inservire: sana filiam Annam; uxorem et omnesio 
protege, ac si qui meorum veniunt, eos ab omni 
malo protege. Amen. 

viii. Kal. Aug. Hodie ad iter me comparavi et 
D. Legato vale dixi. Pransus autem sum in 
convivio publico Societatis Mercatorum Londi-15 
nensium, qui Scissores vocantur, et propriam sibi 
quam vocant Aulam habent. Uno verbo nihil 
vidi ad hanc diem magnificentius. Tum autem 
comitas erga me quem D. Decanus adduxerat 
admiranda. Sed interim de uxore nihil, neque^o 
venit meus Chabanseus. Itaque angor animi. 
Spero tamen h Kvplw omnia lseta, et ut sint, sup- 
plex toi/ OedvOpcoTrov oro. exaudi vota mea, 
Deus. Amen. 

vii. Kal. Aug. Quod Dominus Jesus velit esse 25 
faustum, ad solatium mese tam diuturnse solitu- 
dinis Londino relicto, cum reverendo viro D. Epi- 
scopo Eliensi Cantabrigiam et Eliam iter institui, 
ac milliaribus viginti confectis venimus in comi- 
tatu Herfordiensi Granam pagum amcenissimum,3o 



8kal. aug.-4kal.aug.] E<J>HMEPIA E2. 855 

eyyia-ra Herfordise. Te rogo, Domine, benedic huic 
itineri, et mese ac meorum consiliis benedice. 
Amen. 

Discedens Londino dedi mutuo 100 Libras Gallicas 
P. Alabastro, qni nullam ejus rei certificationem mihi5 
dedit. 

vi. Kal Aug. Cantabrigiam hodie appulimus 
milliaribus viginti quatuor confectis et in collegio 
Petri, quod primum occurrit, regiturque a Domino 
Richardson, mansimus. Et nos quidem humani-io 
tate cum Domini Episcopi tum D. Richardson 
mirifice recreamur. Sed revocat animum ad se 
nostra uxor, quam tu, O Domine, serva cum om- 
nibus liberis et universa domo. Amen. 

v. Kal. Aug. Quurn essem nactus R. Thomsonem 15 
-rrepiriyriTriv, octo hodie mane Collegia Cantabri- 
giensia lustravimus, Pembrochianum, Reginale, 
Regale, Clarense in quo Thomson, Caii medici, 
item Trinitatis, et S. Johannis quse duo postrema 
omnium sunt quse hactenus vidi maxima et mag- 20 
nificentissima ; deinde apud hospitem nostrum 
D. Richardsonem Petrensis Collegii prsefectum 
pransi, Eliam venimus, et postquam ibi D. Epi- 
scopus Decanum senio et morbo confectum invi- 
sisset, ad hanc D. Episcopi domum pervenimus, o 5 
ubi hsec scribebam paullo post adventum. Deus 
benedicat illi, qui nobis haec otia facit, viro 
maximo, benedicat etiam mihi, rrj (piXrdrr], et 
TCKvois, et omnibus meis. Amen. 

iv. Kal. Aug. Tu, Deus seterne, tu es, qui nobis^o 
y2 



856 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6ii 

haec otia facis. Tibi honos, tibi laus, tibi gloria, 
et viro magno, cujus benignitatem experimur, 
multse gratise. O utinam sciret uxor tvjv e/*^ 
evecTTw. Utinam ego certus essem illam valere. 
Quod da mihi, Domine Jesu, et nos omnes serva. 5 
Amen. 

iii. Kal. Aug. In Arminii libellis legendis hodie 
multus fui. Subtilis plane Theologus, et, ut ac- 
cepi, vir optimus. Dominus veritatis amorem 
inspiret animis fidelium suorum. Dominus etiam *° 
me servet, et ty\v ^CKtcltviv, k<l\ TeKva, et universam 
domum. Amen. 

Prid. Kal. Aug. Diem KvpiaK^v, ut et reliquos 
omnes dies, ex quo sumus cum magno hoc Epi- 
scopo, ex parte in templo egimus, beati hoc genere *$ 
vitse et consuetudine tanti viri, nisi silentium 
hoc uxoris nos pessime haberet. Nam quid dice- 
mus esse in caussa ? Sed hoc tu scis, Domine, nos 
sciemus 7rpoi6vTog tov xpovov. Te supplex veneror, 
ades mihi, ades uxori, et nos cum nostris brevUo 
omnes conjunge ad tui nominis gloriam. Amen. 

Kal. Aug. En novum mensem, et manet jam 
vetus dolor. Nam de uxore nihil, nihil de liberis, 
nihil de libris. Itaque etiam in hac dulcissima 
vita cum tanto viro acerbissima tamen est mihi^s 
vita. Spero tamen in te, Deus seterne, et scio te 
mihi adfuturum meisque. da vitam vivere 
tibi gratam. Amen. 

iv. Non. Aug. Domine, ades. Deficio enim dolore, 
quod nihil ab uxore literarum accipiam. Reficior^o 



3 KAL. AUG.-PR. NON. ATJG.] E4>HMEPIAE2. 857 

tamen utcunque suavissima admirandi Prse- 
sulis doctrina, et humanitate incredibili. Do- 
mine, ades mihi, mese, et meis. Amen. Hodie 
Eliam invisi. Templum ibi magnificum plane 
spectavi, sed Laternam imprimis sum admiratus. 5 
Quod vulgo dici solet tympanile, Elienses appellant 
in suo templo Laternam ; opus inter quatuor Elise 
miracula primum numerari solitum: de quibus 
jactatur hoc distichon: Hcec sunt Elice, Laterna, 
Capella Marice, Atque molendinum, necnon dans vi-io 
nea vinwn. Legi reversus librum a D. Richard- 
sone mihi commodatum Rescriptionum adversus 
Hsereticos a Justo Baronio editum. Det Dominus 
Jesus ita libros quosvis legere, ut omnia referam 
ad gloriam ejus nominis. Amen. 15 

111. Non. Aug. Semperne in hoc angore versa- 
bor? Nam quid agat charissima uxor juxta scio 
cum ignarissimo. Itaque mirifice crucior animi. 
Spero tamen non defuturam tempore opportuno 
tuam, Domine Jesu, tot experimentis probatani2o 
benignitatem ; neque habiturum te meorum pec- 
catorum potiorem rationem, quam tuse infinitse 
et inexhaustse bonitatis; idque ut ita facias, te 
supplex oro, atque veneror. Interim solor me 
lectione librorum, quos hic possum nancisci. Ho- 25 
die legi vitam Phil. Melancthonis a Camerario 
scriptam, et hoc et illo viro dignissimam. 9e<£ 

Prid. Non. Aug. Inter gravissimas curas et Qvjulo- 
fiopow imeXeSoovag de uxore, liberis, atque etiam3° 



858 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1611 

libris meis relegi qusedam in Camerarii libro de 
vita Melancthonis. Atque imprimis notabam il- 
lum locum p. 247, ubi dicitur scripsisse De Ec- 
clesia libellum, et in eo suum de singulis Patrum 
protulisse judicium, et, ut ait Camerarius, libriss 
quos scripsissent Doctores in Ecclesia, quasi cen- 
sorias apposuisse notas. Et Camerarius, ut cse- 
tera omnia Philippi, laudat hunc librum : narrat 
tamen multis ejus editione prsebitam esse offen- 
sionis caussam. Nos scimus doctis multis hicio 
prsesertim in Anglia parum probari. Ego non- 
dum legi. Observabam in hac vita Camerarium 
sive per occasionem, sive etiam quodam loco ex 
professo omnes fere amicos Melancthonis com- 
memorantem nullam facere neque Calvini neque 1 5 
Bezse usquam mentionem. Buceri bis meminit, 
et addit mortuo elogium honestissimum. Legi 
etiam hodie librum 1. epistolarum J. Camerarii in 
primo tomo a filiis edito. Qui liber cum sit ad 
summos Principes scriptus, magna ex parte non 20 
inutiliter legetur ab his, quibus necessitas invasit 
similium literarum exarandarum. Est enim pro- 
prius quidam stylus, maxime propter titulos 
Principibus dandos, et formam compellandi in 
tertia persona. Hsec inter dolores summosque^s 
animi cruciatus scribebam, ut a cogitatione de 
uxore et meis omnibus animum revocarem. Tunc 
enim demum respirare mihi videor cum vel Fi- 
lium Dei precibus compello, vel lego aliquid, aut 
cum amicis sermones sero. Christe Jesu, re-3^ 



PR. NON. ATJG.-8 EID. AUG.] E$HMEP1 AE2. 859 

spice me, meam, et meos. Amen. Domine Jesu, 
miserere nostri. Amen. 

Non. Aug. Adhuc in tanta sollicitudine me sus- 
tento meditationibus de rebus piis, precibus ad 
Deum, et sermonibus cum prsestantissimo hoc^ 
viro, item lectione libellorum qui fere ad pie- 
tatem faciunt: ut Epistolse Camerarii in quibus 
nunc versor. Magnse doctrinse hic, vere magnse 
pietatis, quam, Domine Jesu, da mihi, da uxori 
et liberis, ut te pura mente colamus: ac nos in-io 
terim propitius respice. Amen. 

viii. Eid. Aug. Equidem rerum mearum statum 
reputans vix sum apud me dolore et cruciatu 
animi. Uxorem habeo charissimam mihi ; habeo 
liberos; habeo libros. Uxor longe abest, longei^ 
liberi, longe libri. Quse prsecipua est suavitas 
conjugii, ut mutuas serumnas communicantes 
reddamus alter alteri leviores, hoc bono tamdiu 
ego et uxor caremus. Accedit sollicitudo mea de 
illa, quam multas scio pati animi anxietates et2o 
propter hanc nostram separationem, et propter 
Annse morbum, et molem negotiorum nostrorum. 
Quid dicam de libris, sine quibus perit mihi omne 
tempus, hoc est, pereunt studia, pereunt omnia 
mea incepta. dura vitse longioris stipendia. 25 
Sed alia sunt, quse potius lugere debeam, mea et 
meorum peccata, ex qua scaturigine mala hsec 
omnia nobis proveniunt. Hoc ego fateor, Deus 
seterne, hoc agnosco, et te supplex oro, ut veram 
animis infundas poenitentiam, verum tui amorem, 30 



860 ISAACI CASAUBONI [a.d. 161 

verum timorem. Da imitari Sanctorum tuorum 
exempla, quibus non sensus adeo malorum, quae 
tolerabant, lacrymas exprimebat, ut cogitatio Nu- 
minis tui offensi. Da illum sanctum prophetam 
imitari qui dicebat de se Ps. cxix. tSW^ht5 
JTjmin nDttrri 1 ? hv Vfo W En virum pium, 

v t : x — x •• ;x 

et qui sciret quid esset vere dolendum, quid 
vere lacrymis dignum. Id nempe unum, quod 
solum vere malum : quando sive nos, sive nostri, 
aut alii Deum offendimus. O Rex seterne, daio 
mihi meisque hanc mentem, da hoc unum serio 
cavere, ne tuam sanctissimam Majestatem offen- 
damus. Erunt omnia mihi, omnia uxori, omnia 
liberis lseta meisque omnibus, si hoc unum bene- 
ficium a tua inexhausta bonitate impetramus, 15 
quod ut impetremus supplex te oro, Deus immor- 
talis, per Dominum nostrum Jesum Christum 
Filium tuum, cui una tecum et Spiritu Sancto 
tuo sit honos, laus et gloria. Amen. 

vii. Eid. Aug. Hodie literse Londino venerunt. 20 
Sed de uxore et tota familia nihil. Quee res 
mire auget sollicitudinem meam. Sed sperabo 
in tua, Domine Jesu, bonitate vel irap eX-TrlSa. 
serva uxorem, me, et totam domum. Amen. 

vi. Eid. Aug. Quam longa hinc ad diem Domi- 25 
nicum expectatio, quo literas saltem Londino 
spero me habiturum. Equidem serumnse jam 
huic par non sum. Sed tu spes es mea, Domine 
Jesu, mese, et meorum unica salus. Tibi me, 
meam, et meos omnes permitto. Amen. 3° 



7Eid.aug.~5eid.aug.] E^>HM E PI AE 2. 861 

y. Eid. Aug. Etiam hodie summo mane pro- 
fectus cum Domino Episcopo Laternam quam 
vocant accuratius spectavi, opus plane dignissi- 
mum spectatu. Quod quidem ita constructum 
est, ut non facile quis intelligat, cui basi inni-5 
tatur. Sed nos dum singula, ima, summa, in eo 
opere observamus, facile animadvertimus totum 
laternse opus inniti tabulato quod sustinent in- 
gentes trabes parieti affixse. Sed in eo difficultas 
est, qua ratione trabes illse ita potuerint componi 10 
ut fixse hsererent : quippe eorum ima solum pars 
in parietem incumbit. Quomodo igitur susti- 
netur tigni aKpov quod est erectum? Nam quia 
neque jacent illa tigna, sicut solent in lacuna- 
ribus sedium, neque more fornicis opposita sibii^ 
invicem occurrunt, ut alterum alteri resistens 
firmitatem operi pariat, sed in magnam altitu- 
dinem erigunt, et totum spatium medium relin- 
quunt vacuum, quseri potest, cui innitantur illa 
tignorum aicpa erecta. Sed puto fabrum medio-20 
criter suse artis peritum, facile esse responsurum, 
et mihi quoque veniebat in mentem, quod dice- 
rem ea de re, sed omitto. Ars autem eo magis 
celatur, quia totum lignum ab exteriore parte 
laminis plumbeis est contectum. Keu ravra nlv2$ 
ravrr}. Sed mihi pridem omnem ad studia alacri- 
tatem ademit prsesens mearum rerum conditio. 
Quid enim agit charissima uxor ? quid liberi ? ut 
valent? Tum autem meis libris an seternum ca~ 
rebo? O meam conditionem duram, w vTrepfi&mwv 30 



862 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

aXeyeivoov. Non enim dubitO, w Tpicis iravayla, hsec 

mihi contingere, solitudinem hanc, jacturam rei 
familiaris, eversionem studiorum meorum, quia 
bonis meis fruens tov Sor^pa non celebravi, ut 
oportuit, non colui, ut debui. Et sunt quidem, 5 
Deus seterne, tua justissima judicia ; agnosco, fa- 
teor, poenitet delictorum. Sed quoniam tua est 
infinita benignitas, ko.\ iv aSov sperabo in te, et tibi 
supplex me, meam, et meos omnes, mundi Sal- 
vator, commendabo, et in ea spe acquiescam. 10 
Amen. Ad csetera incommoda accedit h rod 6epd- 
ttovtos vwxe\l*] qui mihi meorum absentiam reddit 
tanto magis intolerabilem. Atque haec levicula 
incommoda me tamen admonent ut Deum pre- 
cibus coner Svo-wTreiv qui nutu me potest beareii^ 
qui me, meam, et meos servet. Amen. 

iv. Eid. Aug. Epistolas Camerarii hodie absolvi, 
quas quidem habui. Non poenitet operse. Vir 
magnus fuit multis nominibus. Sed pietas, pro- 
bitas et peritia utriusque Linguae excelluerunt in 20 
illo. Legat eas epistolas qui vult in arte vitse 
hujus pie degendse proficere. Sed de Camerario 
et ejus epistolis alias. Interea ego de charissima 
uxore, de liberis, de sorore et rebus meis nihil 
disco, quo nomine quantum crucier scis tu, Do-25 
mine Jesu, cui me, meam, et meos, atque mea 
omnia permitto ac committo. Deus profecto est, 
qui me servavit hactenus et meam, ac meos. 

Deiim igitlir illVOCabo aSiaXelirrw. avrog 7roirj(rei. 

Amen. 3° 



4 eid. aug.-i8 kal. sept.] E4> HME PI AE2. 863 

iii. Eid. Aug. serumnosam vitam meam ! cui 
propter sollicitudinem de uxore ac liberis niliil 
quicquam lseti potest contingere. Quod si sua- 
vissima humanitate magni hujus Prsesulis non 
recrearer, quid me fieret? Tu, Domine Jesu, con-5 
ciliasti mihi ejus benevolentiam. Tibi honos, et 
gratia, qui serva, oro supplex, me, meam, et meos. 
Amen. 

Prid. Eid. Aug. Equidem avertere animum a 
sollicitudine hac tanta quse ayx €l cogor, et libros, 10 
quorum copia est, lectito. Sed non multum pro- 
ficio : nisi quoties ad te, bone Jesu, -woXveXee 0eo?, 
oculos animi et cogitationem meam refero. In te 
acquiesco ; tibi permitto me, meam, et meos. 
nos respice, benigne a-corep. Amen. 15 

Eid. Aug. Ta ijKVKXia ut possum. Deus adsit 
mihi, mese, ac meis. 

xix. Kal. Sept. Hodie sacrosanctse Domini ccense 
participavimus Deum venerati, ut hujus tanti 
mysterii daret nobis intelligentiam quantum ex-20 
pedit ad gloriam ejus promovendam et -tqv fae- 

Tepav <i(jOTr]plav epya^etrOai ev <p6/3w kcu Tpo/JLM. Q,U0d, 

Deus seterne, Pater benignissime, dignare mihi 
concedere, nec solum mihi, sed mese, et meis om- 
nibus. Hodie literas a famulo, qui Londini est, 25 
accepi. At de uxore nihil, prseter incertos ru- 
musculos illam parare adventum ad me, quod tu 
velis, Deus, et me, meam, ac meos serva. Amen. 
xviii. Kal. Sept. Hoclie comitati sumus D. Epi- 
scopum Eliam proficiscentem, ut diem festum ob3° 



864 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

liberationem Regis a Comitum Gowriorum insi- 
diis celebraret in sua Ecclesia. Erat Decanus in 
primo aditu templi, ubi excepit D. Episcopum, et 
inde prseeuntibus et canentibus ^aX^ou? Canonicis 
processio facta intra sedem illam sacram. Postea 5 
preces matutinse habitae. Tum autem concionatus 
est D. Episcopus pie et graviter. Postremo cele- 
brata est inter paucos S. Eucharistia. Qui hanc 
magnificentiam improbant multa hic reprehen- 
derent. Ego admiror hsec veteris Ecclesise ves-10 
tigia, quae Deus servet ; servet et me, uxorem ac 
liberos. 

xvii. Kal. Sept. Hodie cum D. Episcopo Wisbi- 
cum urbem petimus. Ea est urbs hujus Episco- 
patus altera; major, ut accepimus, Elia: atque 1 5 
ego libenter facio, ut a tanto viro ne divellar, 
priusquam de meis aliquid intellexero. Equidem 
ad hoc silentium uxoris et meorum stupeo. Deus 
bone, quid est? quid dicam? quid suspicabor? 
crucior, crucior animi, maleque omnino de me^o 
mei merentur, si culpa illorum hic versatur. 
Quicquid hoc est, te supplex oro, Deus seterne, 
serves hanc domum, mei miserearis, mese, ac 
meorum omnium. Quid nobis opus sit, nosti tu, 
Deus seterne, melius. ades propitius per Jesum 25 
Christum Filium tuum novoyevq, cui una cum 
Patre et Spiritu Sancto laus sit, honos et gloria. 
Amen. 

xvi. Kal Sept. Quum superiorem noctem man- 
sissemus Duninchchonise sive Dunintonise, hodie3o 



17KAL. SEPT.-I5KAL. SEPT.] E<£HME PI AES. 865 

Wisbicum pervenimus. Et hesternum iter decem 
mille passuum erat, et hodiernum quoque. Fuit 
autem via per loca palustria quse magna ex 
parte conteguntur aquis per totam hiemem. Sed 
loca inter Dunamiam et Dunintoniam hoc saltem 5 
habent commodi, quod ubi recesserunt aquse, lseta 
prsebent gregibus et armentis pascua. Ipse ager 
Dunintoniensis et re et specie pulcherrimus est. 
Edi ibi prsecocia tam flava et tam suavia, quam 
videar comedisse in Francico agro. At postquam 10 
milliare tertium vel quartum perfecimus, et diver- 
soriolum prseteriimus quod Opsoni dicitur, per 
multa milliaria iter egimus inter arundines se- 
cundum fluviolum, quem qui navigant in suis 
lintribus, saepe occultantur ab arundinibus utrin- 15 
que ripam prsetexentibus. Tandem Wisbicum ap- 
pulimus, prodieruntque obviam D. Episcopo Judex 
oppidi, item decem primi, et caterva ingens equi- 
tum, ut videantur fuisse in comitatu D. Episcopi, 
cum Urbem est ingressus, ad cl equites. Urbsao 
porrigitur secundum fluviolum, unde nomen ha- 
bet, quasi dicas rostrum fluvii illius. Quum 
Dunintonise pellegissem librum Witaceri contra 
Campianum, hodie cepi Eunapium legere, quem 
librum casu nactus sum non certo consilio, 25 
missum a D. Richardsono a quo non petieram. 
Ita dies hic est actus. Deo laus et honos, cui me, 
meam, et meos supplex commendo. Illi honos et 
gloria. Amen. 

xv. Kal. Sept. Concioni hodie interfui in tem-3° 



866 ISAACI CASAUBONI [a. d. 161 1 

plo satis elegantis structurse. Inde loca in 
arce invisimus, ubi servati sunt sub extrema 
tempora Elizabethse quidam Jesuitse et alii Pon- 
tificii. Tum autem domum reversus totum fere 
diem in libris egi. Deo laus, honos et gloria, 5 
cui me, meam et meos supplex commendo. Amen. 
xiv. Kal. Sept. Totum mane in studiis egi, ita- 
que Eunapium fere absolvi. A prandio conscensis 
equis inspeximus canales hujus agri. Progressus 
est igitur D. Episcopus cum paucis comitibus in 10 
adversam urbis et terrarum partem illi unde 
venimus. Confecimus quatuor aut quinque mil- 
liaria. Erat ob oculos nobis posita Lincolnia, puta 
Comitatum intelligere non Urbem, in quam mox 
etiam pervenimus, atque ego in ea saltem pedem 15 
posui. Ad sinistram erat ager Norfolcise, quem 
die sequente adiimus. Vidimus magnam plani- 
tiem quse ut pleraque in agro Eliensi et Wisbe- 
ciensi tegi solet aquis per hiemem. Ambula- 
bamus toto fere hoc itinere post unum aut alterum 20 
a Wisbeco miliare in aggeribus quos vocant sea- 
bancs, quasi maris dorsa, sive dorsa i. e. aggeres 
oppositos mari. In reditu aliam viam ingressus est 
D. Episcopus, cujus exitum quum non inveniret, 
qusesitus est dux qui nos inde educeret. Erat^ 
ibi civeimoXeTw, et in eo puer qui indicinam vadi 
promisit, atque adeo viam prseire statim ccepit. 
Non confeceramus ducentos passus cum perve- 
nimus ad vadum, quod, nisi Deus adfuisset D. Epi- 
scopo, fatale illi fuit futurum : qui, animadverso 30 



I4KAL. SEPT.-I3KAL. SEPT.] E4>HMEPIAE2. 867 

prseeuntes non sine ingenti periculo trajicere, ut 
pedem referat flectit equum. Ille in collem se 
erigere incipit, ac sessorem dejicit : qui neque in 
irrooa-ei, neque dum est humi intra pedes equi, 
damnum ullum accepit. Ego ita pavore sum5 
perculsus, ut per aliquot horas vix me receperim 
ab illa commotione. Deo laus, honos et gratia, 
quod virum pium servavit, quem et servet : servet 
et me, meam, ac meos. Amen. 

xiii. Kal. Sept. Eunapio absoluto ac de moreio 
lectis aliquot psalmis ad perspiciendam urbem 
prodiimus. Vidimus pistrinum machinosum ubi 
fit oleum e semine raparum: cujus copia fit in- 
gens in hoc oppido. Est enim magnus ejus usus, 
ut aiunt, in carendis lanis unde panni Anglicaniis 
fiunt optimi. Vidimus etiam aves aliquas exqui- 
sitas quse saginabantur vendendse. Erat inter 
cseteras avis quae dicitur Godwie q. d. Dei inge- 
nium, quse mirifice commendatur. Itaque dice- 
bat ornithotrophus se Wisbici ubi annonse est2o 
magna vilitas, singulas aves vendere quinis aut 
senis solidis Anglicis h. e. quinquaginta aut sexa- 
ginta Gallicis : Londinum autem delatas easdem 
aves se viginti asses Anglicos aut eo amplius pro 
singulis domum reportasse. Avis est perdici 2 5 
minori sequalis aut etiam minor, ut valde mirer 
pretii magnitudinem. Color cinereus: rostrum 
habet longius digito meo maximo porrecto. Coctse 
carnes subnigrse ut palustrium. Ego in mensa 
D. Episcopi edi, nec valde probavi: cur admo-30 



868 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

dum oto prseferatur caussam non video. Sunt 
etiam ea die absoluta judicia solennia, uti vocant, 
quae prsesidente D. Episcopo fuerunt celebrata. 
Ibi inter alias caussas actum est de generoso quo- 
dam parricidii reo quod filium occidisset, et qui5 
dem unigenitum. Filius erat patri immorigerus, 
ganearum et alese sectator. Die quadam contra 
patris vetitum proripuit se ex «dibus et totum 
diem inter ganeones et aleatores posuit. Tulit 
pater hoc filii rebellium iniquissimo animo, ce-10 
pitque cum impetus filii castigandi ubi esset 
reversus. Venit alta jam nocte : cui ingresso 
domum occurrit pater, et verbis increpitans si- 
mul colaphum impegit magna sane vi, ut docuit 
exitus. Nam delata manus sub aurem puerum 1 5 
dejecit humum, qui paullo post exspiravit. Triste 
et lamentabile exemplum liberis, ut parentibus 
obediant, nec minus insigne parentibus docu- 
mentum, ne irati liberos castigent, sed ut parens 
meus faciebat animo tranquillo et sedato. H0C20 
die domum reversi sumus Dunamiam itinere per 
Norfolciam instituto, quse mihi est visa regio 
amcenissima et vel propter copiam gregum et 
armentorum in pascuis errantium, pascentium, 
jacentium visenda. Simul D. Episcopus ad ca-2^ 
nales quosdam inspiciendos est deductus 6Sov 
irapepyov. Atque ita hodie confecimus miliaria 
ad viginti quinque. Fluvium eundem bis traje- 
cimus, semel ponte, iterum scapha, deinde ad 
tertium a Dynamia lapidem, alium fluviolimi3o 



13 kal. sept.] E$HMEPIAE2. 869 

vado trajecimus. lta Dei benignitate reversi su- 
mus. Illi sit honos et gratia. Me interim curse 
de uxore et familia incredibilem in modum solli- 
citum habebant ob tam diuturnum silentium, 
cum ecce afferuntur mihi quatuor rfc cpiXrdr^s 
fasciculi, quibus de sua et liberorum sic satis 
prospera valetudine me facit certiorem ; de 
meis autem rebus multa narrat ov wdvrms Kara 
Ov/mov ifjLol. Sed bene erit Deo volente. Illud me 
male habet, quod uxorem video nondum ven-io 
turam. Tu, Deus seterne, illius curas subleva, 
et nos junge omnes, ut tibi pura mente, toto 
animo serviamus. 

Antiquitas Elise. 

Monasterium quod fuit ante Henricum VIII 1 5 
magnse celebritatis, dicitur conditum circa an- 
num a Domino 770. Episcopatus satis multo 
post est institutus tempore Henrici primi, qui 
fuit Conqusestoris filius. Auctor condendi fuit 
Abbas, vir Regii sanguinis, qui inter moras rei2o 
a Pontifice impetrandse obiit. 

Insulse Eliensis divisio. 

Dividitur in tres Centurias : ita Angli appellant 
partes Comitatuum suorum. Tres Centurise sunt 
Elia, Wisbicum et . . . . Unaquseque Cen-25 
turia habet pagos plures ol a-wreXovvras. 

Eliensis insulse Z§id>juaTa. 

Parte anni magna tegitur aquis, sed aliter 
quam iEgyptus. Nam quse partes teguntur, ad 
omnia alia sunt inutiles, prseterquam ad pascua. 3° 

VOL. II. Z 



870 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611. 

MaKp6/3wL in agro Eliensi. 

Familiare est hic videre homines, qui excedant 
annum centesimum et centesimum vigesimum. 
Nam qui superassent octogesimum item et octo- 
gesimum quintum, et firmo corpore essent, et^ 
opus facerent in agro ipse vidi. 

Talparum terra. 

Sic appello campum per quem prseterii cum 
Doninctoniam peteremus, non procul a Doninc- 
tonia, ubi pater D. Peithou occurrit D. Episcopo. 10 
Ibi sunt €7ravaaTr]iJ.aTa in plano campo tam densa 
ut fuerit mihi res miraculo. 

Loca uypoj-tjpa. 

Hodie narrabat D. Episcopo vir generosus D. 
Peithou pater in pascuis multis Elise insulse circa 15 
Doninctoniam, ubi aquse omnia occupant, greges 
et armenta se recipere in colliculos quos aquse 
non tegunt, hsec vero altiora loca per sestatem 
prsebere aquas potando pecori. Quum miraretur 
D. Episcopus et caussam qusereret, dixit D. Pei- 20 
thou naturam locorum eam esse ut hieme terra 
attollatur, sestate subsidat: habere igitur hieme 
aquam intra se sub superficie, sestate deprimi 
superficiem et fieri KoihwnaTa quse aquse impleant. 
Addidit pagum esse Benwisch non procul ab alio 2 5 
pago Chatres prope Doninctoniam quem ipsi vidi- 
mus, dictum Benwisch corrupto nomine a Vene- 
tiarum similitudine. Habet fere ducentas domos 
parvas et humiles, omnes 7repippvTov9 ut insulas. 
Harum domorum sola hieme esse altiora pedes3o 



T3KAL. sept.] E4>HMEPIAE2. 871 

aliquot quam sestate ; attolli enim d<£0a\/W? cre- 
scentibus aquis interioribus : hoc probari, si palum 
defigas, et juxta superficiem soli fissuram impri- 
mas in palo hieme, videbis sestate terram descen- 
dere infra fissuram. In Benwisch fere qui habi- 5 
tant sunt piscatores et aucupes et fiunt juiaKp6/3ioi. 

Die primo itineris occurrit nobis rusticus qui 
equi sui nudo dorso insistens vehebatur tanta 
confidentia, ut admitteret ad cursum, neque ali- 
quis nostrorum posset consequi ipsum ita cur-io 
rentem. 

In his locis sunt grallatores insignes qui grallis 
altissimis insistentes citissime currunt, atque in- 
terim manus liberas habent. 

Rarse in his terris arbores, nec fere usquam, 1 5 
nisi circa pagos aut oppida, quare qui iter fa- 
ciunt, ubi vident arbores, ibi sciunt esse pagum 
aut aliam habitationem. Ad ignem utuntur vel 
his, quas vocant turbas (turfs) h. e. terra effossa ad 
cremandi usum, quse meraterra est: vel iis quas^o 

vocant . Ese sunt glebse cum gramine vi- 

rente effossse, quse siccatse primo singulse, postea 
in metas magnas conjiciuntur, habentque ab al- 
tera parte foenum, ab altera terram : sed oportet 
urentibus istas, ut diximus, ante supinatas aqui-25 
loni ostendere glebas. 

Inter Dunaniam et Wisbicum est pagus in quo 

nihil crescit prseter cannabi et . Itaque 

mirabamur totum fere agrum vestitum esse alta 
cannabi cum prseteribamus. Dicebat a D. Epi-30 

z2 



872 ISAACI CASAUBONI [a. d. i 6 1 1 . 

scopo minister quidam adeo fructuosam esse hanc 
culturam, ut quidam e quatuor jugerum cannabi 
reditum haberet annuum librarum Anglicarum 
ad centum et quinquaginta. 

Lapidicinse agri Eliensis habentur inter Duna- 5 
niam et Eliam, quas ipse vidi. 

Opes insulse Eliensis possumus ex hoc conji- 
cere. Dunania ubi hsec scribebam est pagus ad 
milliare alterum ab Elia paucarum domorum. 
Habet tamen armentum, ubi boves aut vacceeio 
sunt amplius quadringentae prseter greges ovium. 
Miratus sum quando grallatorem unum vaccas 
quadringentas solum pascere cum uno filiolo vidi. 

Non unum, sed tria oppida sunt, quse Wisbicum 
singula dicantur. Istud, quod vidimus, omnium 15 
maximum est, et Wisbicum S. Petri ob sedem 
B. Petri dicitur ; reliqua cognominibus distin- 
guuntur. Heec oppidula aut viculos potius visit 
D. Episcopus : et mira narrantur de pactis pecu- 
niam ipsius respicientibus, et de bona hexi pacti 20 
quinquennis. 

Solum insulse Elise circa Wisbicum plane est 
quale illud quod describit Paneg. in pat. Maxi- 
miano, Audi, etc. quem locum expendit Junius 
Animadvers. iv. 11, p. 172. Plane experti sumus^s 
solum ad ingressum intremere, pressum sidere, 
et concuti. 

Domus fere omnes Wisbici culmo tectse ut et 
in magna urbe Norvici, quse est metropolis comi- 
tatus Norfolciensis. 30 



13KAL. SEPT.-1IKAL.SEPT.] E4>H M E PI AE2. 873 

Notandum est per totam hanc regionem varios 
canales et incilia esse perfossa exonerandse aquse. 

Bliterrae aves. Oti vel Otides. 

In agro Eliensi est avis fere par Gallinse misto 
colore flavo et cinereo, etc. alta admodum cruras 
habens, quse appellatur Bliterra : hsec dicitur im- 
mittere solere rostrum in arundinem proximam 
quamque, et vocem intonare tam horribilem ut 
rei imperiti dicant esse vocem cacodsemonis, tam 
altam ut duo viri nobiles mihi affirmarent a tertio i o 
aut quarto milliari audiri. Non est suavis cibus. 

Otus vero, sive Otis, est avis perdice minor, quse 
simia est, et stulta imitatione decipi capique 
solet : hanc avem Proceres et Reges cupide in 
Otjpais aucupantur. Prsebet delicatissimum ci- 15 
bum, si palatum mihi satis eruditum ; vidi et 
vivas. Aiunt, si venator pedem alterum attollat, 
facere idem avem, si brachium producat, ipsam 
producere alam, et omnes gestus imitari. 

xii. KaL Sept. Concio hodie et consueta sacra. 20 
Tum ad epistolas scribendas animum appuli. Ad 
uxorem prolixe quum scripsissem, quia doloris 
inerant qusedam indicia, quse illi putavi fore mo- 
lesta, epistolam laceravi illam, item alteram, tertia 
quoque in periculo fuit. Domine Jesu, serva25 
illam, me, liberos, et omnes meos. Amen. 

xi. Kal. Sept. Hodie venit a Rege qui nuntiaret 
quanta cum voluptate Rex libelium nuper nobis 
scriptum legisset, quantum probasset, de quo 
etiam prolixe D. Lichfeldensis Episcopus. Siquid3o 



874 ISAACI CASATJBONI [a.d. 1611 

est boni in eo libro, tibi, Domine Jesu, laus, honos 
et gratia. Amen. 

x. Kal. Sept. Hodie meis de rebus cogitans ek 
to /ueWov crvv tw Oew constitui die lunse proximo 
Cantabrigiam concedere, ut ibi proximum diems 
spectaculo urbis et Collegiorum impendam. Die 
Mercurii in meritoria rheda itineri Londinum 
versus, Deo volente, me accingam. Londini ne- 
cessariis rebus de domo et id genus aliis prospi- 
cere incipiam. Atque ut possit uxor ipsa domum 10 
conducere sibi gratam, constitui eam primum 
ducere ad domum Remii vel aliam julio-Ocot^v. 
Quod si postquam Londinum venero, didicero 
cessare uxorem, ad D. Savilium profectus Regi 
obviam procedam. Atque dum Londini ero, deis 
libro meo cum D. Legato agam. Hsec sic hodie 
proponebam. Deus disponet, qui me, meam, et 
meos servet ad sui nominis gloriam. Amen. 

ix. KaL Sept. Hodie quoque ad uxorem literas 
dedi, postquam rediissemus a lapidicina Eliensi, 20 
quam cum D. Episcopo spectavimus. Qew x<*P 1 ^ 
qui me, uxorem, et meos omnes servet, ac nomi- 
natim filium natu maximum. Amen. 

viii. Kal. Sept. Deus ades mihi tw d/uLapTtoXto, 
mese, et meis. Amen. 25 

VII. Kal. Sept. ^Q trooTep tov koviuov, vle Oeov 9 Kvpie 
'Irjarov, veo/ULai crov Kai ev^oiuLai TaTreivcvg, OVr?^ ^H 

ttjtfe nnp Tprn rro tppro. Serva, Domine, 
uxorem, liberos et omnes meos in tui nominis 
timore. Amen. 3° 



IOKAL. SEPT.-KAL. SEPT.] E<J>HME PI AES. 875 

vi. Kal. Sept. In vita Melancthonis, quam scrip- 
sit Camerarius, fere diem posui : nisi quod solli- 
citudo de uxore me valde afficit, cui tu, Domine 
Jesu, da rectum consilium, da voluntatem et 
facultatem omnia exsequi pie et sancte, atque5 
illam, bone Deus, cum liberis mihi redde. Amen. 

v. Kal. Sept. Concio et S. Liturgia de more. 
Deus mihi, mese, liberis et meis omnibus pieta- 
tem veram inspiret, nos servet ac brevi conjungat. 
Amen. 10 

iv. Kal. Sept. Mane totum studiis et pietati 
impendimus. A prandio partem magnam cir- 
cumjacentis agri circa et ultra Eliam in equo 
lustravi cum reverendissimo Episcopo, neque id 
sine voluptate, si potest mihi ulla contingere so- 1 5 
lida voluptas dum carebo uxore, liberis et libris. 
Te, Deus seterne, veneror, respice nos. Amen. 

iii. Kal. Sept. Ta ejKVKkia ut possumus, in tantis 
curis, tanta inopia librorum. Sed omnia reddit 
leviora viri maximi D. Episcopi humanitas, quem, 20 
Deus, serva, et mei miserere, mese, et meorum 
omnium. Amen. 

Prid. Kal. Sept. Magnus hodie nobilitatis Eli- 
ensis concursus ad D. Episcopum, qui, ut semper, 
eos excepit epulis dapsilibus et adjicialibus. Ego 25 
desiderio mese et meorum magis magisque indies 
TrJKoimai. Domine Jesu, 7ro\ve\ee Oeof, respice nos, 
et sanata sunt omnia nostra vulnera. Amen. 

Kal. Sept. Te veneror, Deus seterne, qui dedisti 
mensem inchoare, da perficere feliciter et evo-efiw,3° 



876 ISAACI CASAUBONI [a. d. i 6 1 1 . 

da mese, meisque liberis, ut ante finem mensis, 
sicut spem aliquam tua bonitas mihi fecit, una 
simus, una te laudemus, tibi serviamus, per Jesum 
Christum Filium tuum, qui una cum Patre et 
Spiritu Sancto regnat in seternum. Amen. Hodie 5 
mane dolore stomachi pene sum enectus. Do- 
mine, libera me hoc incommodo. 

iv. Non. Sept. Mane aliquid in studiis, sed pa- 
rum : a prandio nihil prorsus : neque tamen 
pcenitet, nam totum tempus fui cum magno prse- to 
sule D. Episcopo et amicissimo Tomsone. Interim 
vero reliquit me servus nequam, et Eliam pro- 
fectus ibi mansit hac nocte. Cogor igitur mihi 
ministrare, desertus a nebulone perditissimo. 
Quanquam non est fortasse propria illi culpa, J 5 
sed commune vitium famulorum Anglorum, a 
quibus, si sapiam, quantum fieri poterit, absti- 
nebo. Atque hsec molestia duriorem mihi reddit 
mese et meorum absentiam. Tu, Domine Jesu, 
et me, et meam, ac meos serva, ac, si placet, nos 2 ° 
brevijunge. Amen. 

iii. Non. Sept. Domine Jesu, respice me, uxorem, 
liberos, et omnes meos. Amen. Hodie celebratus 
est dies festus S. Bartholomsei precibus et oratio- 
nibus. 2 5 

Prid. Non. Sept. Sacra et concio de more. Me 
vero ut hesterna tempestas habebat sollicitum 
de transitu uxoris, si ille x €l ^ v durasset, ita 
serenitas hodierna auget desiderium hinc profi- 
ciscendi, si Dominus dabit ut brevi veniat; quod3o 






4non.sept.-6eid.sept.] E<J>HMEPIAE2. 877 

da, Deus aeterne, et nos serva, atque invicem 
junge. Amen. 

Non. Sept. Profectionem in crastinum adorna- 
bam, si Deus voluerit, qui me, meam, et meos 
omnes servet, nobisque benedicat. Amen. 5 

viii. Eid. Sept. Adhuc tenet me captivum, sed 
aureis vinculis suse humanitatis, 6 irdw D. Epi- 
scopus, a quo ipse quum segre divellar, in incertam 
prsesertim spem, ignarus de uxore quid sim Lon- 
dini accepturus; etiam ille me non admodumio 
lubens, ut apparet, dimittit. Sed discedendum 
tamen ovv Oew ad summum die crastina. Hanc 
vero diem magna ex parte egimus sine libris. 
Domine Jesu, et meam mihi, et liberos ac libros 
redde, si placet, ad tui nominis gloriam. Amen. 15 

vii. Eid. Sept. Quod bene Deus vertat, hodie 
domum redeo: hoc est Londinum: discedens a 
viro seternum mihi venerando : cui avrl <pi\o%evirj9 
det Deus /mvpla ayaOd. Tu quoque fac, Domine 
Jesu, ut et in itinere evoSevOw, et ut Londini de2o 
uxoris et meorum omnium valetudine prospera 
et brevi adventu lseta audiam. Nai, Kvpie, atcovo-ov, 

Se6/u.ai (tov. ^AfjLrjv. 

vi. Eid. Sept. Hodie Cantabrigise substiti, et 
aliquot invisi collegia quse prius non videram. 25 
Tum autem humanitate detentus doctissimi viri 
hospitis mei D. Richardsoni ut profectionem in 
crastinum differrem, passus sum me adduci. 
Quumque apud D. Cancellarium Academise coe- 
narem, plerosque Professores hujus loci habuis 



878 ISAACI CASAUBONI [a. d. 161 i 

convivas : estque ea coena inter eruditos sermones 
transacta. Deum veneror, benedicat Ecclesise 
Anglicanse, et huic inclytse Academise. Vidi 
apud eruditissimum Arisonium, Hugonem Vic- 
torem in Psalmos, item Dionysium ab Aracels 
Carthusianum, quos non poenituit inspexisse, et 
legere constitui o-vv 6ew, qui pro sua inexhausta 
bonitate benedicat mihi, mese meisque omnibus. 
Amen. 

v. Eid. Sept. Hodie volente Deo iterum nos ad ■ o 
iter accingimus. Venimus igitur Waram Dei 
beneficio a-rrri^avToi, qui et uxorem, et meos omnes 
servet a-Trrj /mavTovs. Amen. 

iv. Eid. Sept. Londinum hodie rediimus airrj- 
imavToi, Deo gratia. Invenimus literas uxoris, quse 15 
de ejus adventu nihil certi nuntiant. Tu, Domine 
Jesu, eam adduces, et nos his molestiis, quse gra- 
vissimse sunt, liberabis. Ego hic prseterquam 
pecunise, Dei beneficio, cseterarum omnium rerum 
cnropla afflictor, quam non sum expertus per om- 2 ° 
nem vitam. Sed gloria Deo immortali, qui dedit 
facultatem expediendi me ex his angustiis, qui 
servet utinam et uxorem ac liberos et omnes 
meos. Amen. 

iii. Eid. Sept. Post sacra more Anglicano ad^ 
Legatum adii, et mox ad scribendas literas me 
recepi. Scripsi autem Dunaniam, et in Galliam 
multas epistolas ; ad uxorem praesertim, quam, 
Domine, serva, et omnes meos. Amen. 

Prid. Eid. Sept. Hodie Maierni uxorem esse ad3° 



5EID. sept.-i8kal. oct.] E<J>HMEPIAE2. 879 

Doveram intellexi : at conjugem meam Lutetise 
haerere. Utinam sensus mearum serumnarum 
ad illam perveniat. Sed feramus, quod necesse 
est ferre. Tu, Deus seterne, illam servabis, et 
mihi reddes, quando erit voluntas tua. Hodies 
cepi describere sub vesperam librum ad Fron- 
tonem. Domine Jesu, medere meis et meorum 
malis. Amen. 

Eid. Sept. Accepi hodie literas ab uxore, quee 
spem adventus nullam faciunt, nisi incertam. 10 
Ego autem certi aliquid tandem expectabam. 
Itaque sum vehementissime commotus et testes 
doloris atque amentise mese literas ad eam anxius 
animi misi. Deum oro ut meas literas ab amoris 
impatientia profectas bene ipsa interpretetur, et 1 5 
statim veniat. Sed me commorant verba D. 
Maierni hesterna, et quod dicebat hodie Magda- 
lenus, uxorem sibi dixisse post mensem se de 
adventu cogitaturam. Utinam, Domine Jesu, ek 

ayaOov Kplvoig ra iravra. EgO de hoc argumeilto 20 

constitui nunquam vel verbum unum ad uxorem 
scribere ; et semper, de aliis scribens, reditum vo- 
luntati ejus permittam. Deus nos omnes servet, 
et timorem sui nominis doceat. Amen. 

xviii. Kal. Oct. Domine Jesu, ades mihi, mese25 
et meis omnibus. Jam sum sollicitus de uxore, 
ne literis meis paullo acrioribus offendatur. Sed 
movit illa me, qui profecto eV KaKov^lais provocavi 
ad illam querimoniam, salva amoris nostri integri- 
tate, quem Deus ne sirit posse minui. Atque3o 



880 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6ii. 

hodie ad Dominam Killegrew migravi ex sedibus 
D. Decani Paulini. Deus huic sanctissimse vitse 
matronse rependat bona, quse mihi, meisque et fe- 
cit et facit, detque mihi, ut, brevi recepta uxore, 
liberem amicos sollicitudine omni de me. Amen. $ 

xvn. Kal. Oct. Domine, miserere mei. Ego seger 
animi ac corporis ad Regem hodie ejus jussu 
proficiscor. Te veneror, ut me, meam et meos 
serves ac nobis benedicas. Amen. 

xvi. Kal. Oct. Quum apud D. Savilium noctemio 
egissem, nec mature in aulam hesterna die per- 
venire potuissem, hodie cum D. Episcopo Lich- 
feldensi Regi venanti obviam processimus in 
locum, ubi erat pransurus. Vidi ibi Regem, et 
de multis rebus prolixe egi cum ipso, maximei5 
de hseresi Vorstiana, cui vix par audacia et abo- 
minatione alia videtur adhuc nata. Multa pie 
et dixit et fecit Rex serenissimus hac occasione. 
Adfui illi et ccenanti, quod omne tempus positum 
est in vituperatione miraculorum fatuorum, stul-20 
torum, quae Rex legerat, opinor, in nono libro 
Plesssei. Affirmat Rex Papam vel eo nomine 
Anti-Christum esse, quod res tam falsas et ridi- 
culas populo Christiano obtrudat pro veris cre- 
dendas. Impie sane. Sed an sint plane omnia^ 
falsa nescio, neque item an universse Ecclesise 
ea culpa sit imputanda. Sed de his alibi, si Deus 
volet: qui mei, mese, et meorum misereatur. Amen. 

xv. Kal. Oct. Comitati S. Regem ad Oatland, 
ubi erat Regina, Londinum repetiimus via amoena 30 






37 kal. 0CT.-13 KAL. OCT.] E4>HM E PI A E2. 881 

confecta in qua vidimus Hamtomcour, nobilissi- 
mum Regis palatium, quod denotat Aulam, ad pa- 
gum Hamton, deinde Richemond, ubi est Princeps, 
et aliud cujus nomen non occurrit, omnia ad Ta- 
mesin, brevibus intervallis inter se dissita. Domi- 5 
nus Jesus mei, mese, et meorum misereatur. Amen. 

xiv. Kal. Oct. Concionem Gallicam pastoris Au- 
relii hodie audivimus, et ad Dominam Killegrew 
sumus reversi, et summam illius humanitatem 
experti. Redde illi, Domine Jesu, quse mihi pec-10 
catori misero prsestat beneficia. Vere Ecclesia 
qusedam est hujus nobilissimse et piissimse ma- 
tronse domus. Da, Hdrep eirovpdvie, ut postquam 
uxor redierit et liberi, possimus hujus pietatem 
imitari et assiduitatem in legenda S. Scriptura. 15 
respice benignus meam domum, Domine Jesu, 
et iter uxoris accelera Ka\ evoSwcrov. Amen. 

xiii. Kal. Oct. Mane totum posui in lectione et 
meditatione ^fa\^wv rlvcov. Hanc ego in misera 
hac vita et praesenti mea solitudine miserrima2o 
solam voluptatem, solum gaudium percipio, quod 
ex librorum sacrorum lectione animo meo obo- 
ritur. Gaudium dico, quia etsi non permittit 
mihi gaudere sollicitudo de uxore et liberis, item- 
que alise molestissinise curse; quia tamen ani-25 
mum, uti possum, attolio ad Creatorem et Redem- 
torem meum, dum in his sum cogitationibus, pia 
quadam lsetitia perfundor et gaudeo, te, Deus 
seterne, supplex venerans, ut meum, mese et meo- 
rum animos a falsis gaudiis ad verum illud tra-3 



882 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

ducas, quod tui timentibus est proprium. Observo 
enim in S. Scriptura passim gaudii hujus fieri 
mentionem, et pios a Deo vel petere illud, vel 
pro obtento gratias agere. In ^oX/ul. 119, tot locis 
occurrit vox ttfcip et inde deducta, quse lsetitiam 5 
quandam singularem denotant. David post pec- 
catum suum in ^. 51, petit a Deo ut sibi restituat 
nnptlfi \W\D, deinde explicat quale gaudium intel- 
ligat sic mpfr p&p *b ni^tpn. Paulus quoque 
Apostolus ad Rom. xiv. 17 docet Regnum Deiio 
esse non escam, non potum, sed StKaioo-vvrjv ml elprj- 

vrjv kcu yapav ev TlvevjJLaTi dylw. bone Deus, gau- 

dium hoc gaudere doce me, doce uxorem meam 
et liberos. Amen. 

xii. Kal. OcL Legebam hodie B. Ambrosium in 1 5 
Psalmos. Ille quidem non totum ^aXrrjpiov expo- 
suit, sed paucos tantum et prsesertim tov cxviiii. 
Verum ex iis quae habentur illius, satis potest intel- 
ligi quse fuerit tunc temporis ratio doctorum expli- 
candi S.Scripturam inter Latinos; quum prsesertim 20 
B. Augustinus, qui paullo post scripsit, non mul- 
tum sit diversus a ratione Ambrosii. Interpre- 
tatio omnis vel est vocum, et quserit sensum ac 
veram Lectionem, vel est sensus, ut sic dicam, in- 
terioris, et doctrinse verbis comprehensse. Utrum- 25 
que genus interpretationis desiderat S. Scriptura, 
et utrumque fere Patres adhibuerunt. Ambrosius 
igitur in Psalmos subinde interpretationes ex- 
pendit Grsecas et Latinas. Inter Grsecos inter- 
pretes Aquilam saepissime nominat, et ejus ver-30 



12KAL. oct.] E4>HMEPIAE2. 883 

siones profert atque explicat. Sic in primo Sh 

notat xXevapa? eum pOSUisse olvtI tov vvv, Xoijulcov, et 
to fJL€Taire(j)VTeviuLevov pro to 7re<pVTevjULevov, et resonabit 

pro eo quod alii meditabitur, item dirigentur, quod 
alii prosperabuntur. Sic quum legatur in Latina 5 
versione, Non sic impii, non sic, notat Ambrosius 
hanc repetitionem ex quorundam sententia non 
esse auctoris. Nam ipse quidem Hebraica ne 
aspexit quidem. Quare etiam in fine ^r. notat in 
Grseco textu esse 6S6v SiKalwv, et 6Sov ao-e/Sow, sedio 
Latinum interpretem dixisse viam justorum et iter 
malorum non otiose ait, et conatur rationem ali- 
quam comminisci. Quod ad sensus interioris 
interpretationem attinet, quum sit qusedam in- 
terpretatio literalis, quse doctrinam eiicit t« priTw\$ 
convenientem, qusedam allegorica, analogica etc. 
observo Ambrosium multum adhserere tw ^tw et 
e sin^ulis aut verbis aut complexionibus verbo- 
rum doctrinam salutarem elicere. Sic explicat 
separatim voces beatus, vir, abiit, etc, in singulis2o 
observat dogma, ut ipse appellat, aliquod. Verbi 
caussa, quia dixit David abiit, non abit, annotat 
ergo colligendum esse Neminem 9 dum adhuc vivit, 
posse dici beatum ; posse enim, dum adhuc vivimus, 
peccare, et amittere beatitudinem ; ewspectandum igi- 25 
tur finem. Expendit mox, cur David posuerit 
beatitudinem non in habitu pietatis, sed in fuga 
impietatis, et ita deinceps. Passim Ambrosius 
separat moralia a mysticis, ut versu 3 in 1 (vi) et 
versu 2 in n (ix). Atque obiter solet digredi ad3o 



884 ISAACI CASAUBONI [a. d. i 61 i 

explicationem locorum quos e libris diversis S. 
Scripturse attulit, ut sub finem ^. illa e libro 
Apocalyp., Beatus qui habet partem in prima resur- 
rectione; ubi de duobus generibus resurrectionis 
ea disserit quse ego non satis capio. Paullos 
ante explicans locum Isaise ubi ait, Non con- 
fundetur qui in angustia est usque in tempus. Hoc 
primum bibe, multis hortatur nos ut bibamus 
poculum afflictionis, bibamus poculum Veteris et 
N. T. et divinam scripturam ; ubi fuse explicat i o 
quid illud sit. Denique familiare est Ambrosio 
digredi ad tractationem locorum S. Scripturse 
satis remotorum, ut in ^r. 119 passim. Sunt enim 
homilise, quas habemus in illum ^. vel inde ad 
1 versum n (v). Observa etiam multa 7rpog <pi\o-is 
Xoylav posse disci ex illo magno viro, ut illo loco 
ad v. 1, n (v.) de ratione militari veterum itinera 
faciendi, et quarto die quiescendi, etc. Hsec 
obiter hodie annotabam Deum supplex venerans, 
ut me, meam, et meos sua cura dignetur. 20 

NB. Ut gaudium et tristitia concurrunt pio cliversa ra- 
tione, ita Begnum Christi aliquando dicitur jugum suave 
et leve, aliquando describitur admodum turbulentum, ut 
in ^. 2. Et ssepe in Evangelio ejusmodi ivavTtocpavrj. 

V. 5. in ^n ^bx* 1 g auca o exultent sperantes in te. 25 

NB. Hujiis gaudii caussa est aliquando afflictio pro 
Christo. Paul. Cor. vii. 4. vTiepittpKro-evoiAai rrj xapq £tu ir6,ar] 
ttj 6\l\j/ei t)iiS>v. Mira vox. Caussa efficacissima indicatur 
^. xix. 9. Statuta Dei ^ TlftiTO- 

Nota caussam irepiyapdas apud Chrysostomum I. p. 1. 30 
Vide Bell. ad #. 85 sive 86, versu 3. et 4. et 10. ubi 
varia ypafyr). 



I2KAL. oct.-iokal. oct.] E4>H M E PI AE 2. 885 

Vide prsef. Ambrosii in ^ak. Illud de Magis Matth. ii. 
10. e\ap^aav yapav pLeyaXrjv atpobpa. Sic Luc. ii. io. Totum 
Canticum Canticorum, et quae Ambrosius in prsef. ^. 119. 

Notat tamen S. Scriptura etiam crTevaypLovs piorum, ut 
Rom. viii. 23, et in hoc psalmo, versu 135. effuderunt, ait, 5 
oculi mei btegobovs vbaTcav quod non servant legem tuam. 
Aliter Heb. Prov. xxviii. 14. Beatus semper pavidus : et 
Matth. v. 2. [xaK&pioi ol TtevOovvres. 

xi. Kal. Oct. Quse possum negotiis et gemitibus 
suffurari tempora ea impendo lectioni psalmo-10 
rum, et tantisper acquiesco ex omnibus serumnis. 
O admirabile larpelov ! Hic sunt medicinse adver- 
sus omnia morborum animi genera. Hodie illud 
meditabar e ^r. cxix. in \ -ni ^Qih rWN'] 

^p^TD, ^WTlQIlr^S) ^A.TTOKpivovjULai, ait, T0I9 oveiSosiS 

v t : • • : - t 

€/uloi 7rpo<pepovcriv, otl ireiroiQa e r iri Tolg croig Xoyotg. 

O Domine, ego quoque, miserrimus peccator, 
habeo meos isih- Tu da posse illis hoc re- 
sponsum dare vere. Serva, Deus seterne, uxorem 
mihi, me illi, utrumque liberis, liberos nobis. 20 
Amen. Mane ad domum ivi quam nuper conduxi. 
A prandio literas ad uxorem scripsi, et serio cum 
ea expostulavi de hac diuturniore mora. Scripsi 
commotior, et nonnihil iratus. Sed te, Deus 
seterne, veneror, componas animos nostros ad^5 
voluntatem tuam : serves me hic, meam, et meos 
omnes, ubicunque fuerint. Tibi, Deus immor- 
talis, honos et gloria. Amen. 

x. Kal. Oct. Hodie venit supellex quam misit 
uxor; venerunt et chartse et literse a sorore. 30 
Non tam lsetatus fui acceptione chartarum, quam 

vol. 11. a a 



886 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6i 

ingemui recordatione librorum, qui hserent Lu- 
tetise. Tu, Domine Jesu, serva uxorem, illam 
adduce et liberos, ac nostra omnia mala sana pro 
tua inexhausta bonitate. Amen. 

ix. Kal. Oct. vitam serumnosam ! Librum 5 
ne aspicio quidem dudum. Et hodie jussus sum 
ad Regem cras ire. Tu, Deus seterne, me rege, et 
gressus meos dirige, ac me, meam, ac meos serva. 
Amen. 

vin. Kal Oct. Proficiscor ad Regem jussus. Be- io 
nedic itineri, Domine, et uxorem mihi redde et 
liberos ac libros. Amen. 

Tsedium vitse aulicse. 

vii. Kal. Oct. Diem Kvpiaictjv egi apud Regem, et 
partem etiam cum Rege, quem, Domine, serva, 15 
et veritate tua magis magisque in dies illustra. 
Serva etiam uxorem, et liberos, kqi ea-rw avrolg 
fjyc/uLoov Tfjg 6Sov. Amen. 

vi. Kal. Oct. Londinum hodie redii defessus et 
pene satur vitee, talis quidem. Nam quse mea2o 
est sine libris vita? Et sic redii ut brevi sit re- 
deundum, nisi Rex optimus sententiam mutet. 
Sed hoc Oe<£ jULeXfaei, qui, pro sua infinita bonitate, 
uxorem et liberos servet, adducat. Amen. Fa- 
mulum habui Jacobum Anglum, quem putavi2$ 
esse ignavum illum quidem, sed fidelem. Is mihi 
furto abstulit quinque aureos Arabicos, e decem, 
quos dudum servabam, et prseterea sex aut sep- 
tem aureos, quos illi in antecessum numeraveram. 
Hsec mihi nota. Alia fortasse abstulit majora3° 



9 kal. 0CT.-3 kal. oct.] E$H M E PI AE2. 887 

et plura. Poterat enim omnia, quse habui, quse- 
que nuper e Gallia accepi, in potestate habens. 
Deus misereatur illius, et mei, atque mese, et 
omnium. 

v. Kal. Oct. Hodie libellum nuper scriptum 5 
jussu Regis tradidi excudendum. Tu, Domine 
Jesu, benedic ei opellse, et studia mea ad tui no- 
minis gloriam promovendam dirige. Ego interim 

de UXOre nihil audio. Ildvrw aSiKecs epe, w (piXrdrrj. 

Domine, serva, et adduc illam et liberos, nosque i o 
omnes finge tibi gratos. Amen. 

Aujourdui ai reteuu Vagnier a mon service, et promis 
jusques a la venue de ma femme se nourissant lOs. par jour. 

iv. Kal. Oct. Langueo, deficio, et cupio deficere, 
si mihi diutius in hoc statu manendum. Deusi5 
seterne, omnis mea spes et consolatio in tua boni- 
tate. v redde mihi, qui solus potes, uxorem ko.\ 
rkva h.-Knp.avra. Amen. Hodie constitui, volente 
Deo, mutare sententiam de locanda in urbe domo : 
tanta est difficultas, tanta charitas. 20 

iii. Kal. Oct. Quod felix et faustum Deus im- 
mortalis esse velit, hodiedomum Londini conduxi, 
et in eam rem usus sum fideli opera duorum 
ministrorum D. Capelli et D. Aurelii. Domus 
ipsa sic satis placet : pretium quoque non immo- 25 
dicum. Superest ut tu, Domine Jesu, uxorem 
adducas et liberos, desque nobis tibi in ea domo 
inservire sincero animo et vera pietate. re- 
spice, Deus seterne, hanc domum, et nos misere 
dispersos tamdiu, tandem junge. Amen. 3° 

a a 2 



888 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6ii. 

Prid. Kal. Oct. En miserias vitse mese ! Uxor 
necdum venit: ego de illa nihil intelligo. In- 
terim jactor miser et animo et corpore. Nunc 
igitur ad Regem jussus proficiscor, reversurus, 
cum Deo, cum Regi placuerit. da mihi, Uarep 5 
eTrovpavie, apud Regem pium nihil dicere, nihil 
facere, nihil tota vita cogitare, quod non volun- 
tati tuse congruat. Fac etiam, si placet, ut re- 
versus de uxore lseta intelligam, utque ego, illa, 
et liberi omnes vitam instituamus in dies magis io 
magisque ex Lege tua. Amen. 

Kal. Oct. Ex aula hodie redii, prseter spem 
meam, qui verebar diutius fore mihi apud Regem 
manendum; at non prseter votum, qui invitus 
a studiis discedam. Reversus audivi, sed parumi.5 
certo rumore, uxorem brevi adventuram. Quam 
tu, Domine Jesu, serva; dux illi esto itineris, et 
sive terra, sive mari, libera ipsam et omnes 
liberos ab omni malo. Ncu Seojmai o-ov, Kvpie w 
o-wrep. Amen. 20 

vi. Non. Oct. Tfjv Kvpiaicriv orsus ab auditione 
concionis Gallicse Vacandalum cursorem, qui e 
Gallia recens venit, conveni et de uxore scisci- 
tatus sum, si quid sciret. Hoc unum ab illo di- 
dici, quod lsetarer, ipsam profectionem in Angliam 25 
omni diligentia accelerare. Csetera magna me 
sollicitudine afnciunt; filiolam unam e meis la- 
borare variolis, quas vocant, uxorem insomnia 
laborasse et affecta valetudine fuisse, de profec- 
tione nihil adhuc habere constitutum. Deus bone, 3° 



PR. KAL. OCT.-PR. NON. OCT.] E4>HMEPI AE2. 889 

quo recidunt spes mihi? Habeo cur moeream, et 
angar. Quia tamen, Deus immortalis, scio 
certo kou Trdurm 7re7r\tipo(p6ptiiuLai te Patrem meum 
esse, et meorum, neque eventurum quicquam, nisi 
quod tua divina providentia decreverit, me, meam, 5 
et meos, bone Deus, tibi permitto, teque oro sup- 
plex, ut nos regas, nos serves, illam et illos ducas, 
atque perducas, faciasque ut a te uno pendeamus. 
Amen. 

v. Non. Oct. Hodie literas accepi a meis. Uxor 10 
itineri se accinctam significat, remorari nonnihil, 
quod Maria et Paulus leniter segrotent. Tu, Do- 
mine Jesu, in quo spes omnes meae sunt sitse, 
subleva uxoris measque eerumnas : sana segrotos: 
serva illi bonam valetudinem, ut te colamus una, 15 
tibi serviamus, tibi gratias atgamus aSia\elirTw. 
Ameh. Domine Jesu, ades mese et meis 6Sev- 

OVCTl. 

iv. Non. Oct. serumnas exspectantium ! Deus 
seterne, serva me, uxorem, ac liberos, atque uni- 20 
versam domum. Amen. Domine Jesu, serva, 
et adduce meam, et meos. 

iii. Non. Oct. De uxore hodie intellexi rumore 
incerto eam adhuc differre profectionem ob mor- 
bum filise. Deficio, Deus seterne, hac longa^s 
expectatione. Tu, bone Jesu, meam et meos 
serva, atque adduce pro tua bonitate. Amen. 

Prid. Non. Oct. Semperne ego querar de ab- 
sentia uxoris? Uti video, illa, quando potuit et 
debuit, venire noluit, nunc cum vult, non potest. 30 



890 ISAACI CASAUBONI [a. d. . 6 1 1 . 

Quam vereor ne ipsam detineat morbus aut libe- 
rorum, aut ipsius? Te supplex veneror, Deus 
seterne, miserere mei, miserere mese, miserere 
meorum. Vide afflictam domum jamdudum, vide 
serumnas meas, et quia bonus es, subleva dolorem 5 
meum. Equidem animum despondeo, planeque 
et corpore et animo langueo. Et fateor, Deus 
immortalis, propter mea, et mese, ac meorum pec- 
cata, hsec mala mihi evenire, ut uxore, liberis ac 
libris caream miser. Sed speramus tamen in te, 1 o 
Domine, et semper sperabimus. Tu Creator, tu 
Servator noster es. Tu nos redime ab his moles- 
tiis: da uxori facultatem itineris perficiendi, et 
salvam cum toto comitatu ad salvum perduce, 
ut tandem conjuncti te colamus, tibi serviamus, 15 
te adoremus puro et sincero affectu. O exaudi, 
Pater caelestis, meas humiles preces per Jesum 
Christum Filium unicum tuum, qui una tecum 
et Spiritu Sancto sine principio sine fine regnat, 
regnabit. Amen. 20 

Non. Oct. Deus, miserere mei, miserere servi tui 
etsi indigni gratia tua. Uxor non venit, nec quid 
agat scio. Careo uxore, careo liberis, careo libris. 
Taedet me istius infelicis et adeo aeruinnosae vitse. 
Deus misericors, miserere mei et meorum. Amen. 25 

viii. Eid. Oct. Hic dies mese miseriae et calami- 
tatis me admonet. Hoc enim die vertens annus 
incipit ex quo a meis Lutetia discessi. Et ne 
nunc quidem certum quicquam habeo, quando 
meam, aut meos, sive liberos, sive libros videbo. 3° 



non.oct.-4eid.oct.] E<J>HME P I A E 2. 891 

Non possum de his rebus sine lacrymis cogitare. 
Deus servet personas. De studiis quidem actum 
est meis, nisi tua, Christe Jesu, succurrat acparos 
benignitas. Te supplex oro, et yovvireTrja-aq adoro, 
liberes me ex his angustiis, quarum caussse omnes 5 
tibi sunt notee. Da meis et animum et facul- 
tatem accurrendi quamprimum. Imo da mihi, 
Deus immortalis, et meis velle, quod vis, et pa- 
tienter exspectare voluntatem tuam. Scio et 
plane ireiroiQa finem te brevi meis hisce serumnisio 
impositurum. Amen. Hsec scripseram, cum ac- 
cepi nuntium uxorem esse in itinere. Ipsa tamen 
id non scribit, sed spem facit aliarum literarum, 
quibus id significabit. Utinam veniat ipsa, non 
scribat. Ades illi, Deus seterne. Amen. 15 

vii. Eid. Oct. Domine, spenx habeo in tua boni- 
tate, quse me erexit in spem adventus uxoris 
mese et meorum. ades, Domine, et sive terra 
iter facit, sive navigat, protege illam et illos. Amen. 

vi. Eid. Oct. Domine, doce me, meam et meos 20 
vera gaudia, et eorum fontem qui extra pietatem 
nullus est. Deduc, oro te supplex, uxorem, et 
nobis benedice. Amen. 

v. Eid. Oct. Exspecto misericordiam tuam, Deus 
seterne. O miserere mei, mese, et omnium meo- 25 
rum. Amen. 

iv. Eid. Oct. Hui longam expectationem ! Nam 
ex quo uxor est in itinere, ut quidem mihi affir- 
matum est, quam multi jam dies fluxerunt? Sed 
fiat, Deus seterne, voluntas tua. Amen. 30 



892 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6ji. 

iii. Eid. Oct. Plane ita est. Uxor itineri ante 
quindecim dies accincta Diepse ventum secundum 
prsestolatur. Id vero in tua unius potestate 
situm est, Deus seterne atque immortalis. Te 
supplex veneror, et tuum Numen tremendums 
adoro, exaudias vota nostra, et uxorem cum toto 

COmitatu salvam adducas. Nou eXeaipe, Kvpie irav- 

ToSvvaiue. Amen. 

Prid. Eid. Oct. Hic dies quam lsetus mihi meis- 
que illuxerit, nescio : molestissimus certe fuit ob i o 
hanc caussam. Conduxi domum in urbe sic satis 
commodam, etsi parvam. Hodie cum eo qui lo- 
cavit omne negotium perfeci. Allata sunt instru- 
menta in eam rem facta, prolixa et vaegrandia et 
plurima. Miratus sum SiKoppaablav. Tum autempro 15 
scriptura exacti sunt schelini quadraginta quod 
dedit me in stuporem. Transactum pro triginta 
schelinis sive aureis gallinis quinque, quum segre 
in Gallia unum fuerim daturus. Sed bene vertat 
Dominus Jesus. Satis bene rem gessimus, si cum 20 
ejus favore domum illam simus ego, uxor et liberi 
ingressuri : quod da, Udrep eirovpdvie. Amen. 

Eid. Oct. Me vero, Deus seterne, verba deficiunt 
cupientem tibi gratias agere pro hodierno bene- 
ficio. Venit enim, venit tandem ^ (piXrdrri uxor2^ 
mea, tibi, bone Jesu, quod res videtur arguere, 
chara et tuis beneficiis onusta. Tu terra, tu mari, 
illam servasti, tu illam salvam ad salvum per- 
duxisti cum liberis et parte magna librorum. 
Quid dicam? quid faciam, bone Jesu, ut meam 30 



3 eid. oct.-i6 kal. nov.] EOHME PI A E2. 893 

erga divinam Majestatem ovk a-^apiariav faciam 
testatam ? Quod solum tentare possum, id faciam 
pro virili. Tuas laudes canam, te prsedicabo, te 
colam, et tuum cultum pietatemque meos docebo. 
Deus immortalis, miserere mei, miserere mese, 5 
miserere meorum. Omnia jam urgent me, ut in 
tuas laudes et gratiarum actiones effundar. Sit 
sacrosanctre Trinitati laus, honos et gloria m\ vvv 

Ka\ elg tovs alwvag toov alwvwv. Amen. 

xvii. Kal. Nov. Hodie ego atque uxor, una cum 10 
familise parte, sacrse Domini ccense in Ecclesia 
Gallicana communicavimus. Incitabat nos bene- 
ficium recens, adventus uxoris, ut Deo in piorum 
conventu gratias ageremus. Scis tu quidem, 
Christe Jesu, quae mese sint circa id sanctissimum 15 
negotium haesitationes, et quam magis probetur 
mihi forma Anglicana. Sed pia ratione ductus 
sum, ne abstinerem penitus a communione cum 
Ecclesia illa. Videbam enim id esse infirmioribus 
scandalo, a quo prsebendo me Deus servet. Certe 20 
hoc videor posse dicere confidenter, aut tota vetus 
Ecclesia beneficium illud et mysterium male ex- 
pressit, aut nostri multum in ea parte peccant. 
Oro supplex majestatem tuam, Deus seterne, me- 
dearis Ecclesise tuse malis, et eos scrupulis liberes, 25 
qui tibi pura mente servire cupiunt. Serva et 
domum meam totam, Deus immortalis. Amen. 

xvi. Kal. Nov. Quod velit esse felix Dominus 
Jesus, hodie ego et uxor ab sedibus Dominse 
Kiligrew ad domum conductam nobis transiimus. 30 



894 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6ii 

Fac, Deus seterne, ut hic et ubicunque erimus, 
tibi inservire, te colere, et sincere adorare opte- 
mus, et revera id prsestemus. Amen. 

xv. Kal. Nov. Benedic, Christe Jesu, huic domui, 
et uxorem appwo-rovo-av sana. Amen. 5 

xiv. Kal. Nov. Deus, benedic mihi, mese, et meis. 
Amen. 

xiii. Kal. Nov. Video non esse unicum in manu 
Dei flagellum, quando suos vult admonere officii. 
Te veneror, Deus seterne, et hanc domum tibi 10 
supplex commendo. 

xn. Kal. Nov. En ut aerumnse serumnis succe- 
dunt. Advenerunt libri mei, et quatuor aut 
quinque dies hserent in portu. Monstra homi- 
num publicani Angli negotium facessunt. Itaque 15 
crucior animi, quod relicta dulcissima patria ad 
has Charybdes devenerim. Nihil Episcopus Eli- 
ensis, nihildum Archiepiscopus profuerunt. Malse 
bestise. Quis nos furor agitat ? Sed eirk^, et te, 
Deus seterne, supplex oro, ut mei, meae, et meo-20 
rum miserearis. Amen. 

xi. Kal. Nov. Hodie libros et suppellectilem re- 
cepi, adjutus favore et benevolentia D. Archiepi- 
scopi. Tibi, Domine Jesu, tibi ago gratias quan- 
tas possum maximas. O serva hanc domum ad 25 
nominis tui gloriam. Amen. 

x. Kal. Nov. Ad sacram synaxim Ecclesise An- 
glicanse conveni, et Deum oravi ut huic formse 
benediceret. Oro etiam te et supplex precor, 
Deus seterne, reddas uxori valetudinem bonam, 30 
et nos omnes serves. Amen. 



15 KAL. NOV.-3 KAL. NOV.] E4> H M E PI AE2. 895 

ix. Kal. Nov. Deum immortalem, quam ego te 
offendi, qui ita manum tuam super me, meam, 
ac meos aggraves? Laborat enim uxor magnis 
doloribus, quos, Domine, sana, qui solus es 
verus vytela? Sorr/p. Amen. 5 

viii. Kal. Nov. Domine Deus, respice me ac 
meos, et miserere nostri. Amen. 

vn. Kal. Nov. Libros dudum nullos video. Mi- 
serere mei, mese, et meorum, Deus seterne. Amen. 

vi. Kal. Nov. In literis scribendis et apparando io 
itinere totus fui hodie, et, quum ex adventu 
Merici lsetarer, mox cur dolerem, habui. Sic est 
vita humana. Da, Domine Jesu, in his exercitiis 
assiduis proficere. Amen. 

v. Kal. Nov. Roistonum ad Regem hodie pro-15 
ficiscor, Tu, Deus immortalis, dirige vias meas, 
dirige linguam, et cor tibi gratum finge. Serva 
proficiscentem : serva manentes, et omnibus meis 
benedice. Amen. 

iv. Kal. Nov. Quum Warse noctem egissemus, 20 
mane Roistonum ivimus. Regem vidimus, allo- 
cuti sumus, et de libro a nobis edito valde magni- 
fice loquentem audivimus. Sed nos illa non 
tangunt, qui si quid boni scripsimus Deus fecit, 
si peccavimus, et multa quotidie peccamus, pec-25 
catum nostrum est, cui tu, Deus, ignosce, et nos 
tuere. Amen. 

iii. Kal. Nov. KvpiaKrjv apud Regem et cum 
Rege egimus, cui et nobis, tu, Domine, benedice. 
Amen. 30 



896 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

Prid. Kal. Nov. Cum Rege de negotio egimus, 
cujus caussa ego et vir magnus D. Eliensis fue- 
ramus acciti, et Deo gratias ago, qui Regem opti- 
mum servet, et magnum Episcopum, et me, ac 
meos. Amen. 5 

Kal. Nov. Hodie Regi valediximus, et Waram 
rediimus. Gew x«j° f? - 

iv. No?i. Nov. Domum hodie redii kirn^avTo<i irpos 
airriiJLavTov uxorem et totam domum. Deo Opt. 
Max. laus, honos et gloria. Amen. 10 

iii. Non. Nov. Vidi epistolam a Jacobo Rege 
scriptam ad Ordines contra Vorstium, Armi- 
nium, Bertium plenam ingentis vehementise. Ar- 
minium vocat inimicum Dei, et hunc et Bertium 
hsereticos perditos. Laudo maximi Regis zelum 15 
pro religione. Scimus tamen viros graves et ap- 
prime doctos de Bertio non ita plane sentire, 
neque de Arminio. To 0" eu vikcltw. Tu, Deus 
seterne, libera meam mentem ab omni opinione 
prava, et da sentire, da loqui mihi, mese, et meis 20 
quse tibi sint grata. Amen. 

Prid. Deus seterne, benedic mihi, mese ac meis. 
Amen. 

Non. Nov. Domine Jesu, Servator unice, serva 
me, ac meos, et mea, ac meorum peccata tege. 25 
Amen. 

vin. Eid. Nov. Ad sacram synaxim ego, uxor, 
liberi hodie profecti. Deo gratias egimus, qui hsec 
nobis otia faciat, et hsec dona largiatur. Illi 
honos, laus et gloria. Amen. 3° 



PR. KAL. NOV.-17 KAL. DEC.] E4>H M E PI AE2. 897 

yii. Eid. Nov. Literas hodie scripsimus. Aliud 
nihil. Oew x a V 9 > W me > meam > e ^ meos servet. 
Amen. 

vi. Eid. Nov. Christe owep, ades mihi, et in iis 
quse meditor, da grata tibi meditari et scribere. 5 
Velis etiam domum hanc servare. Amen. 

v. Eid. Nov. Quod Deus bene vertat, minutam 
et paucarum chartarum opellam a Rege impe- 
ratam hodie inchoavi: si tamen inchoavi. Da, 
Udrep eTrovpdvie, ea scribere, quse tibi sint futura 10 
grata. Amen. 

iv. Eid. Nov. Etiam hodie in scribendis literis 
fuimus occupati. In penso aliquid fecimus. Deo 
sit laus, et gloria, qui nos omnes servet kolto. yfsv- 

^rjVj kou KCLTa crwjua. Ameil. 15 

iii. Eid. Nov. Hodie apud Regem fui. Totum 
tempus perdidi. Deus huic domo benedicat. Amen. 

Prid.Eid. Nov. In penso aliquid hodie. 6ea> x^P 1 ^ 
qui me, uxorem, filium Johannem, et cseteros 
liberos servet. Amen. 20 

Eid. Nov. Tfa KvpiciKyv partim apud Regem par- 
tim in museo egi. Domine Jesu, ades mihi, si 
unquam, et mentem meam dirige. Amen. 

xvii;. Kal Dec. Apud D. Eliensem fui hodie, et 
de penso cum eo communicavi. Deus incept0 25 
benedicat ad sui nominis gloriam et nostram om- 
nium salutem. Amen. 

xvii. Kal. Dec. Apud Regem fui hodie. Domine 
Jesu, serva regnum et hoc et Gallicum et in his 
me ac meos. Amen. 3° 



898 ISAACI CASAUBONI [a.d. i6ji 

xvi. Kal. Dec. Hodie adfuimus sepulturse viri 
pii et reverendi D. Fontani. Deus det fideles 
Ecclesise suse pastores, et me, meam, filium natu 
maximum et omnes meos servet. Amen. 

xv. Kal. Dec. A Vorstio hodie literas accepi ; 5 
sed et ab Heinsio, et Theodoro Cantero, cujus exi- 
lium et ingens calamitas varietatis rerum huma- 
narum me non sinit oblivisci. Te, Deus seterne, 
oro, serves me, meam, ac meos in tui nominis 
timore. Amen. 10 

xiv. Kal. Dec. Domine Jesu, respice hanc do- 
mum, et nobis ades, ut tibi pura mente serviamus 
omnes. Amen. 

xiii. Kal. Dec. Opellam absolvi, quum per supe- 
riores dies fuissem occupatus. Deus studiis meis, 15 
et uxori, et Johanni filio et toti domui benedicat. 
Amen. 

xii. Kal. Dec. KvpiaK^v ev olkw Kvplov Dei gratia 
primum posuimus : deinde apud Regem fuimus, 
et alia curavimus. Deus, miserere. Amen. 20 

xi. Kal. Dec. Hodie a D, Wintoniensi accepi 
munus quod illi placuit mihi immerenti mittere. 
Postea nescio quid molestiarum expertus sum, 
dum iter paro in crastinum; Domine Jesu, de- 
fessus sum vivendo, et jam tsedet me inutilis 25 
vitse. Priora mea studia perierunt : hsec in qui- 
bus versor novitium pudent. Undique angustise. 
Sed tua sola me recreat bonitas, Christe, qui 
vocas ad te roU ire^opricrixkvovq. respice, bone 
Jesu, hanc domum, serva parentes liberis, libe-30 



i6kal. dec.-4kal.dec.] E4>HMEPIAE2. 899 

ros parentibus ad tui nominis gloriam. Amen. 
Amen. 

x. Kal. Dec. Regem heri profectum urbe hodie 
sequor, te volente, Christe Jesu, et faciente, qui, 
benigne Pater, da semper in te sperare, te pura 5 
mente colere, et in vera pietate me, meam, ac 
meos omnes serva. Amen. 

ix. Kal. Dec. Etiam hunc diem in palatio Theo- 
baldino egimus, impediente Legato Sabaudise ne 
Rex discederet. Deus Regem, regnum, et omnes 1 o 
bonos fortunet. &e£ x<*pi?> Amen. 

viii. Kal. Dec. Roistonum hodie cum reveren- 
dissimo Episcopo Eliensi sum profectus. Deus 
mihi, mese, et meis benedicat. Amen. 

vii. Kal. Dec. Totum diem Rex optimus nobisi^ 
tribuit, fuimusque ego et D. Episcopus Eliensis 
a prandio et ante prandium cum ejus Majestate 
plurimas horas. Ita negotium transactum, cujus 
caussa veneramus : ac statim itineri nos accinxi- 

niUS. Qew \apLg. 20 

vi. Kal. Dec. Deo immortali honos, laus et gloria, 
quod ad rw (piX-rarriv et universam domum me 

reduxerit airrniavTOV irpbs airriiJ.avTOvq. Cliriste JeSU, 

serva nos et nobis benedice. Amen. 

v. Kal. Dec. KupiaK*)v varie egimus. Deus bene- 25 
dicat huic domui, et nos omnes sui timorem do- 
ceat. Amen. 

iv. Kal. Dec. Frustra hodie ad D. Archiepisco- 
pum sum profectus. Reliquum tempus in studiis 
posui. Deus benedic huic familise. Amen. 30 



900 ISAACI CASAUBONI [a. d. 161 i . 

iii. Kal. Dec. In descriptione nuperse opellse 
operam posuimus. Domine Jesu, benedic studiis 
et domui universse huic. Amen. 

Prid. Kal. Dec. Ecce mensis est exactus, et tua 
benignitas finem videre nobis dedit. da, Jesu 5 
bone, quod superest vitse tibi impendere, te 
colere et puro animo adorare. Amen. 

Kal. Dec. Hic ultimus mensis anni : quem, 
Domine, da tetis exigere mihi, mese, et meis om- 
nibus, lsetis, inquam, id est in tui timore Isetan-io 
tibus, et tuam legem assidue meditantibus. Amen. 

iv. Non. Dec. Ta eyKvic\ia in hoc incerto meorum 
studiorum. Deus, miserere nostri. Amen. 

iii. Non. Dec. Domi turbellse multse, dum in 
magna copia famulorum nemo fungitur officio, 15 
neque, ut par erat, uxorem sublevat. Atque hsec 
imperitia linguse Anglicanse multum nos vexat 
prseter alia incommoda hujusce regionis. Sed, 
bone Deus, tua fiat in me, mea, et meis sancta 
voluntas. Amen. 20 

Prid. Non. Dec. Uxor morbo pedis detenta est 
domi jam per plures dies. Ego ad synaxim An- 
glicam ivi cum Merico ; reliqui liberi ad Gallicam. 
Utinam benedicere tua infinita bonitate, Deus 
seterne, huic domui velis. Non hoc quidem nos 25 
meremur, non ego, non mea, aut mei. Sed nos 
in tua bonitate sola speramus, et te unum ora- 
mus, unum adoramus. Nominatim te rogamus 
ego, atque uxor, Christe Jesu, ut filium natu 
maximum, qui magnse nobis molestise est, cor-30 



KAL.DEC.-4EID.DEC.] E4>HMEP1 £ ES. 901 

rigas, et ab amore vitii ad virtutis pietatisque 
studia traducas. ades mihi, mese, meisque 
omnibus, Domine Jesu. Amen. 

Non. Dec. Magnam diei partem cum D. Eliensi 
egi, et D. Legato, non mediocri cupiditate literas 5 
expectans e Gallia de nuperi libelli acceptione. 
Tu, Domine Jesu, velis pro tua bonitate, omnia 
ek ayadov Kpiveiu, et mihi, mese meisque benedicere, 
Amen. 

viii. Eid. Dec. Domo non exiimus. Museunno 
tamen vix sumus ingressi, levi morbo impediti. 
Dominus mei, mese et meorum misereatur. Amen. 

vii. Eid. Dec. Ne hoc quidem die multum libros 
versavimus, mira aviditate literas expectantes a 
Gallia de rebus meis post acceptum librum hicis 
nuper editum, 

Nempe Epistolam ad Frontonem. 
Domine Jesu, benedic mihi, mese, et meis. Amen. 

vi. Eid. Dec. Aliquid egimus, sed non multum, 
et torquent me non pauca, quse Deo Opt. Max. 20 
permitto, et meipsum, et uxorem, ac liberos. Tu, 
Domine, miserere. Amen. 

v. Eid. Dec. Hodie literas accepi de nupero li- 
bello ab amicis Parisiensibus, etiam a D. Thuano, 
et Villaregio, utroque viro maximo. Deus benedi- 25 
cere nostris conatibus et farnilise dignetur. Amen. 

iv. Eid. Dec. S. Coense Domini hodie partici- 
pavi, et quidem in Ecclesia Gallica. Nam in 
Anglica lingua parum adhuc profeci, ac ne cogi- 
tare quidem potui de eo studio. Uxorem domiso 

vol. 11. B b 



902 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611. 

detinuit morbus pedis, quo, bone Deus, illam li- 
bera. Reverso domum imposita est necessitas 
eundi ad Regem Roistonum, cui itineri et uni- 
versse vitse, bone Jesu, dignare benedicere. Serva 
euntem, et redeuntem. Serva uxorem, et liberos 5 
cum tota domo, ac familia. Amen. 

iii. Eid. Dec. Jussus ad Regem hodie profi- 
ciscor. Tu, Domine, itineri velis benedicere. Studia 
quidem mea dudum perierunt. mutata tem- 
pora ! Sed, Deus immortalis, miserere mei, et 1 o 
meorum. Serva liberis nostris parentem utrum- 
que, serva parentibus liberos, ea tamen lege, ut 
et parentes et liberi sincero corde te colant, tibi 
serviant, tibi uni placere studeant. Fac, Deus 
seterne, ut in lege tua omnis nostra sit voluptas, 15 
omnis consolatio, a te incipiant omnes nostrse 
actiones, in te desinant. Tibi sit honos, laus et 
gloria. Amen. 

Prid. Eid. Dec. Roistonum hodie perveni cum 
Domino Eliensi, viro magno, et cujus humani-20 
tati ipse plurimum debeo. Reddat illi Deus suam 
erga me (j)i\av6p(07riav. Qui etiam servet uxorem, 
liberos, et omnes meos mecum. Amen. 

Eid. Dec. Hodie perfecimus cum serenissimo 
Rege quod heri non potueramus. Deum veneror 25 
supplex, servet optimum Regem, et illo utatur ad 
suam gloriam promovendam. Amen. 

xix. Kal. Jan. Hodie reversus domum ex iti- 
nere ad Regem, uxorem reperi neque optime 
neque pessime valentem. Tibi, Domine Jesu, et 3° 



3EID. DEC.-I2KAL. JAN.] E4>HMEPIAE2. 903 

uxorem, et me, et liberos omnes commendo sup- 
plex. benedic nobis, Christe Jesu. Amen. 

xviii. Kal. Jan. Aliquid hodie, sed oppido parum. 
Domine Jesu, respice me, meam, ac meos. Amen. 

Misi hodie ad Regem librum, in quo erant Opuscula5 
Dudithii etc. edita a Reulero 1610, item discursus episto- 
lares politico-theologici. 

xvii. Kal. Jan. Hodie quoque aut parum, aut 
nihil. Dominus respicere dignetur me, meam, et 
meos. Amen. 10 

xvi. Kal. Jan. Synaxi Gallicse interfuimus ego, 
uxor, et tota fere domus. Tum ad D. Eliensem 
adii, ob literas D. Bathoniensis, qui etiam ad me 
scripsit Regis jussu repetens chartas quas nuper 
retuleramus. Dominus nostri misereatur. Amen. 15 

xv. Kal. Jan. Apud D. Archiepiscopum hodie 
fui, et cur Deum orarem, ut illum servet Ecclesise 
suse, caussam habui. Tu, Domine, nos tuo prse- 
sidio protege. Amen. 

xiv. Kal. Jan. Apud Decanum Paulinum hodie 20 
fui cum uxore. Deus nobis benedicat et nostris. 
Amen. 

xiii. Kal. Jan. Hodie literas ex Aula accepi : 
nondum, ut video, finis erit tam levis opellse. 
Ego hsec non capio. Te veneror supplex, Deus^s 
seterne, benedicas huic domui. Amen. 

xii. Kal. Jan. Periit tempus in descriptione 
epistolse, quse longum tempus me occupavit sine 
culpa mea. Deus mihi, mese et meis benedicat. 
Amen. 30 

Bb 2 



904 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611. 

xi. Kal. Jan. Aliquid hodie in variis studiis, 
sed tenuitati mese, Deus, benedice et meis om- 
nibus. 

x. Kal. Jan. Aliquid, sed minimum hodie. Deo 
sit laus, honos et gloria. Amen. 5 

ix. Kal. Jan. KvpiaKt]v domi egi propter vehe- 
mentem distillationem. Uxor et tota domus 
Gallicse concioni pro more interfuerunt. Deus 
istis pietatis exercitiis benedicat, et nos illustret 
luce veritatis suse. Amen. 10 

viii. Kal. Jan. Literas hodie ab amicis Pari- 
siensibus varias accepi, quse novas serumnas mihi 
afferunt. Sed feremus et perferemus omnia, 
modo tua nobis adsit dextera, Domine Jesu. 
Amen. 1 5 

vii. Kal. Jan. Cum amicis pastoribus hujus Ec- 
clesise in Anglia congregatse diem fere totum 
posui. Deus mihi, mese et meis peccata nostra 
condonet. Amen. 

vi. v. Kal. Jan. In cubiculo uxoris morbus me 20 
tenuit, et negotia alia procul libris. Deus, mise- 
rere mei, uxoris, Johannis filii et omnium libe- 
rorum. Amen. 

iv. Kal. Jan. Etiam hodie inter libros non fui, 
sed inter amicos, qui me inviserunt. Dominus2 5 
nos omnes et nostros servet. Hodie Epistola 
Regis jussu scripta ad Cardinalem Perronium est 
missa. Faxit Deus, ut ad gloriam ipsius promo- 
vendam id aliquid conducat. Amen. 

iii. Kal. Jan. In cubiculo uxoris morbus me3° 



II KAL. JAN.-PR. KAL. JAN.] E$HM E PI AE2. 905 

tenuit etiam hodie, ubi qusedam legi, plura scripsi 
ad amicos in Galliam, maxime Thuanum. Deus 
benedic familise huic, et me, meam, ac meos 
serva. Amen. 

Prid. Kal. Jan. Etiam hunc diem in cubiculo5 
uxoris egi propter valetudinem, et otium meum 
lectioni piorum scriptorum impendi. Atque ita 
ad finem anni hujus, Deus immortalis, est per- 
ventum. Cujus anni spatium animo revolvens, 
et tacitus apud me reputans, non possum non \ o 
exclamare, tuam, Deus benignissime, infinitam 
erga me benignitatem ! Stupet animus tantae fe- 
licitatis non capax. Initio anni separatus eram 
ab uxore et liberis ; tu mox uxorem et liberorum 
partem adduxistL Erant res nostrse in Gallia i 5 
incompositse et prsesentiam uxoris requirebant. 
Fuit igitur 4 ^ihrrmn iii patria, et a me ipsos ab- 
fuit sex menses. Interim morbo ipse hic, illa 
Lutetise sumus tentati. Sparsus etiam est rumor, 
Reginam Gallise nolle uxori redeundi huc conce-20 
dere potestatem, rumor non plane vanus. Nam 
ipsa Regina diserte dixit semel uxori. Mire igitur 
utriusque nostrum animi sunt perturbati, quum 
neque ego honeste possem redire in Gallias tam 
cito serenissimo Rege optimo relicto, neque uxor25 
ad me posset accedere, si animum Regina offir- 
maret. Multum ea irepnrereta me torsit, quse 
etiam rhv (piXrdrrjv non mediocriter affiixit. Sit 
nomen Domini benedictum, qui non solum preces 
nostras exaudivit, sed etiam vota ipsa prope-30 



906 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6it. 

modum superavit. Rediit ad maritum n deocrSoro? 
uxor, venere liberi prseter unum omnes, libro- 
rum etiam qui vetabantur afferri, pars non pceni- 
tenda est allata. Omnia itineris tam longi peri- 
cula, omnia terrae, omnia maris sunt felicissime .5 
superata. Quid multa ? valemus ego, uxor, liberi, 
et alta hic fruimur animi et corporis quiete. 
Christe Jesu, quanta hsec tua est erga nos bonitas! 
Quanta indulgentia! Nam ego, uxor, liberi, pec- 
catores miseri sumus, oculos in cselum attollere 10 
indigni sumus: ira tua atque indignatione dig- 
nissimi sumus. Sed tua nimirum, Deus clemen- 
tissime, bonitas inexhausta et infinita vitia nostra 
et peccata licet y^ajUL/uLaKoa-ioydpyapa superavit et 
vicit. Tegis igitur, Pater optime, culpas nostras 15 

et irapafBdoreis non imputas. Gratias tibi, iravayia 

ev jULovdSt Tpids. da nobis, Deus sancte, bene- 
ficiis tuis bene utendo, iram non provocemus. 
Da mihi misero peccatori, ut ad regendam hanc 
domum nihil spectem aliud, nisi ut fiat voluntas2o 
tua per me et meos. Da uxori et mihi, ut tota 
voluntate, tota animi mente, tuse, Udrep iwovp&vie, 
providentise nos permittamus, curas et sollicitu- 
dines nostras a nobis in te devolvamus et dictis 
factisque nominis tui timorem prseferamus. Da 25 
liberis nostris, ut in pietate vera educati, pie 
semper vitam instituant, et cum accesserit setas, 
non inutiles ad gloriam tuam vivant. Filium, 
qui in Galliis est, Pater cselestis, respice benigno 
oculo, et in rectam viam illum siste, ac ab idolo- 3° 



PR. KAL. JAN.-KAL. JAN.] EtfHMEPI A ES. 907 

latria purum conserva, nobisque omnibus largire, 
ut in tantis de rebus ad religionem spectantibus 
controversiis non subtiliter disputare, sed tibi 
vivere, hoc est, pie et sancte, discamus. Sororem 
etiam et alios cognatos serva, bone Deus. ex- 5 
audi mea supplicis vota, Deus eeterne, et nos 
omnes tuis beneficiis dignos prsesta, qui sumus 
natura nostra indignissimi. Exaudi, <3 QedvQpunre 
Jesu Christe, et pretioso tuo sanguine peccata 
nostra dele. Amen. Amen. Amen. 10 

Annus Domini cio DC XII. 
Bene habet. Orditur hic annus aTro tZ}s Kvpiaicfc. 
Tibi igitur, sanctissima Tpms h /movdSi, hic dies 
sacer esto. Imo ab hoc principio pergat totus 
annus hic sacer tibi esse, et nos sancti. Tibi 1 5 
animi, mentes, corpora, omnia denique nostra 
sunto, tibi inquam soli, Deus seterne, ita conse- 
crata, ut nihil faciamus, nihil dicamus, ac ne 
cogitemus quidem, quod Legi tuse ac voluntati 
non sit congruens et veris Christianis conveniens. 20 
Illustra nos, lidrep eirovpdvie, et bea agnitione ve- 
ritatis a te revelatse in sacrosancto verbo tuo, 
libera nos ab erroribus, qui longe lateque hodie 
obtinent, postquam eo ventum est ut plerique 
summam pietatem putent de rebus ad religionem 25 
pertinentibus subtiliter et acute disputare. Ita- 
que contrariis opinionibus orbis Christianus mi- 
rum in modum agitatus, professionem gloriosissimi 
nominis disputando de pietate Christiana magis 



908 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

quam Christiane vivendo hodie tuetur. Quid 
hodie tam fixuni et gentium consensu probatum 
ac ratum, quod in disputandi materiam non ver- 
tatur? De quo non dubitetur? Nam etiam de 
natura tua, Deus seterne, infinite, omnipotens, 5 
omniscie, novse opiniones exoriuntur, et acriter 
defenduntur. Quid autem futurum certi in rebus 
mortalium, si heec doctrina animis omnium homi- 
num impressa in dubium vocatur ? Jam de cseteris 
fidei nostrse articulis quse dubitationes hinc indeio 
excitentur, triste dictu. Fatemur omnes men- 
suram veri et recti esse rr)v o-rjv, w Geo?, dylav ypa<pr)v, 
et tamen inter illos ipsos, qui in hac parte maxime 
consentiunt, quanta, quam atrox dissensio ! pror- 
sus ut ad o-/3ecriv rrjs aXrjOelag res videatur vergere, 15 
propter ^vfyv ayair^, nisi tua dextera Ecclesise 
tuse adfuerit /3or]66g. In hoc tanto diluvio con- 
trariarum opinionum, da mihi, Deus seterne, meis- 
que ut ad montes Sacrse Scripturse tuse confu- 
gientes stationem in illis firmam et stabilem^o 
inveniamus. Firma fidem nostram, da tantum 
proficere in notitia mysteriorum tuorum, quan- 
tum satis est, ad gloriam tui nominis procu- 
randam et salutem nostram. Fidem in dies auge 
mihi, mese, et meis, et ardens desiderium ea prse-25 
standi, quee futura sint Majestati tuse grata. Esto 
heec basis nostrarum omnium deliberationum et 
capiendorum consiliorum, ut omnia referamus ad 
tuam gloriam promovendam et vitam pie insti- 
tuendam. Ac quoniam gravis deliberatio immi-3° 



KAL. JAN.-4N0N.JAN.J E <t> H M E PI AE2. 909 

net, si nos Regina in Galliam revocaverit, ades, 
Ildrep eirovpdvie, et flecte corda nostra ad consilia 
recta, Nos quideni cseci sumus, et, quid condu- 
cat nobis et nostris, ignoramus. Quod unum 
possumus Deus Opt. Max. tuse providentiae nos5 
permittimus, tu nostram prseteritam vitam tege, 
et, quod superest, rege. Benedic huic languenti 
jamdudum domui, et jacturam rei familiaris, 
quam fecimus, sarci, ac iroWaifKaa-LaXe, si ea est 
voluntas tua. Respice parentes, respice liberos, 10 
omnibus tui timorem largire, animisque om- 
nium veram pietatem infunde. 2o£ yap to S&pov 
avdpwirlvri /aeXeVf? ovk €(piKr6v. Filium, qui in Galliis 
est, siste in rectam viam, et, mei et illius mi- 
sertus, uxoris nutantem firma valetudinem et 15 
meam. Studiis meis benedice ; liberis docilem 
animum et ingenium tribue. Sorori et omnibus 
7rpo$ yevog rectam consiliorum viam ostende, et 
necessaria subministra. exaudi, Deus immor- 
talis, per Filium tuum tov /uLovoyevrj Kvpiov {/1^20 
Jesum Christum, qui una tecum, Deus Pater, 
Deus ipse, et Spiritu Sancto Deo, sine principio, 
sine fine regnat, regnaturus e<V alwva? twv alwvwv. 
Amen. Amen. Amen. 

Kal. Jan. Synaxi Gallicse hodie interfuimus. 25 
Dominus Jesus mihi, mese et meis benedicat. 
Hodie etiam Rex serenissimus novum negotium 
mihi imposuit, sed paucorum, crvv 9e<£, dierum. 
Amen. 

iv. Non. Jan. Apud Legatum hodie pransus, 3° 



910 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

didici ab eo velle Reginam me brevi revocare. 
Domine Jesu, ades, et mei, mese, et meorum 
miserere. Amen. 

iii. Non. Jan. Regi hodie adfui prandenti, et de 
variis rebus sermones cum ejus Majestate habui. 5 
Deus illum protegat, et hanc domum servet. Amen. 

Prid. Non. Jan. Nativitatem Domini apud Re- 
gem celebravi, sed prius in mea parcecia Ccense 
Domini participavi. Deus immortalis, pietatem 
veram animo instillet meo et omnium meorum. 10 
Amen. 

Non. Jan. Synaxi Gallicse hodie interfui cum 
uxore et familia : deinde apud D. Maiernium 
sumus pransi. Oea> x^P 19 - 

viii. Eid. Jan. Literse hodie Parisiis veneruntis 
multse, quarum nonnullse valde me sollicitum 
habent propter ruinas domus mese e calamitate 
Genevse accepta exorientes. Domine Jesu, da 
rectum consilium et miserere. Amen. 

vii. Eid. Jan. Deus seterne, serva hanc domum 20 
inter incommoda non parva versantem per Jesum 
Christum Filium tuum. Amen. 

vi. Eid. Jan. Sacrse synaxi Gallicse ego et mei 
interfuimus ; et inde ad Regem profectus, cum- 
que eo locutus, cum uxore reliquum fere dien^ 
posui, de nostris negotiis deliberantes. Sed, O 
Deus, respice nos et statum nostrum per Jesum 
Christum Filium tuum. Amen. 

v. Eid. Jan. Literse ad varios, et cum D. Archi- 
episcopo sermones. Oe<5 rS -wavekecp x a '/°< 9 - 3° 



3NON.JAN.-3EID.JAN.] E<I>H M E PI A E 2. 911 

iv. Eid. Jan. Apud Regem hodie fui, et diu 
cum ejus Majestate sum locutus : tum literas 
varias scripsi. Ita finitus est annus Anglicano 
calculo. Sit Deo Opt. Max. honos, laus et gloria. 
Amen. 5 

iii. Eid. Jan. Erat hoc principium anni in 
Anglia, quem orsi sumus a lectione et auditione 
verbi Dei in synaxi Gallica. Legi deinde per 
occasionem D. Martse libros De jurisdictione etc. 
Multaque in eo auctore observavi principibus 10 
infesta. Percurri et libros Henrici Henriquez, 
quorum est inscriptio Summce Theologice moralis 
tomus primus Continet plures libros, quorum 
hsec sunt argumenta, Liber de fine hominis. In 
synopsi hic liber cseteris prseponitur, sed in ipso 15 
opere omnibus subjicitur. I. De sacramentis in 
genere. II. De baptismo. III. De sacramento 
confirmationis et extremae unctionis. IV. De 
pcenitentise sacramento et virtute, et de contri- 
tione, quse est prima pars materise. V. sive De 20 
pcenitentise sacramento lib. 11. VI. De clavibus 
Ecclesise pro foro poenitentise, qui est De pceni- 
tentia lib. 111. VII. De clavibus pro indulgentiis. 
VIII. De Eucharistise sacramento. IX. De sacri- 
ficio Missse. X. De ordinis sacramento. XI. De25 
matrimonii sacramento. XII. De impedimentis 
matrimonii. XIII. De excommunicationis cen- 
sura. XIV. De irregularitatis impedimento. 
Auctor est eruditus et laboriosus. Complexus 



912 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

in eo opere summam doctrinse Romanse in illis 
materiis hodie regnantem. Est vero tota doc- 
trina eorum librorum e Scholasticis eque recen- 
tioribus scriptis petita. Tuetur omnia absurda, 
aut temere introducta. Ut in I)e fine hominis,s 
sub finem confidenter asserit in futura vita bea- 
tos esse donandos corona aurea, prseterquam, 
ait, dabuntur tres aureolse Virgini, Doctori, aut 
Martyri : hsec aureola, ait, non est in corpore 
sed in anima. Fortasse, ait, in manu Martyris 1 o 
erit quasi ramus ex palma, ut in cicatricibus et 
loco martyrii erit eximius splendor, in Doctore 
quasi subviridis ramus, etc. Piget ineptiarum. 
Ejusdem libri cap. xxin. fuse disputat de Anti- 
christo qualem describunt Pontificii. Cap. xxx. 15 
docet igneam poenam purgatorii esse acerbiorem 
quam fuerit cruciatus martyrum, et quam fuit 
dolor animse Christi in passione : et patiuntur 
varia poenarum genera : prope exitum tamen 
poena mitigatur ante introitum glorise. Ibideni2o 
asserit certo destinari sub terra quatuor recep- 
tacula animarum : I. Infernum in centro terrse. 
II. Paullo superius locus purgatorii. III. Limbus 
puerorum. IV. Limbus Patrum sanctorum, quos 
Christus ad inferos descendens beatificavit. Hic2s 
locus vacuus jam est : ut post diem judicii vacuus 
erit locus purgatorii, fortasse ut amplietur cir- 
cumquaque locus Inferni. En ineptias. Revoca, 
Domine, hsec prseclara ingenia ad notitiam accu- 



3eid.jan.-i8kal.feb.] E4>HMEPIAE2. 913 

ratam doctrinse tuse cselestis. Da etiam mihi, 
mese, ac meis, ut pie et sancte hunc annum et 
vitam totam exigamus. Amen. 

Antichristum conantur nostris applicare Pontificii, id- 
que facete. Vide Bozium in Signis etc v signo $6. p. 529, 5 
et in signo 1 00, tomo 2 do in fine. 

Prid. Eid. Jan. Domine Jesu, Patrone et 
Domine mi unice, ades, et familiam hanc solito 
favore prosequere. Deo Patri, Filio et Spiritu 
Sancto sit honos, laus et gloria. Amen. 10 

Eid. Jan. Liberalitatem serenissimi Regis hodie 
sum expertus, missis ab ejus Majestate nomine 
Strenarum quatuor vasis argenteis, inter quse est 
salinum sane egregium. Deus illi, et ejus domui, 
et sanguini regio benedicat ; necnon D. Archi- 1 5 
episcopo, qui etiam ipse poculum misit satis 
grande. serva rovs wovs evepyirag, benigne 
Deus, et mihi meisque veram pietatem instilla, 
per Jesum Christum, qui una cum Deo Patre et 
Deo Spiritu Sancto regnat, seternumque regnabit. 20 
Amen. 

xix. Kal. Feb. In epistolis Gregorii VII. hodie 
multus fui, et quum de ejus ambitione pessime 
sentiam, doctrinam tamen illius in epistolis magni 
facio. Tu, Domine Jesu, da mihi, mese, et meis^^ 
tibi servire pia mente. Amen. 

xviii. Kal. Feb. Apud serenissimum Regem 
hodie fui, et pro munere recente gratias egi. 
Dominus Jesus ejus Majestatem servet, et quic- 
quid illi charum. Det etiarn 6 iwovpdmog Uarhp3° 



914 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

mihi, mese et meis sentire et facere sibi grata. 
Amen. 

xvii. Kal. Feb. Pauca hodie ob profectionem ad 
D. Regem. Deus benedicat ceptis. Amen. 

xvi. Kal. Feb. Apud Archiepiscopum hodie fui, 5 
et de nupero dono gratias egi, debitorem illi 
Deum Opt. Max. delegans. Deus illum servet, 
et benedicat huic domui. Amen. 

xv. Kal. Feb. Gravissimos capitis dolores ex- 
pertus hac nocte non multum egi. Be<S x d P i^° 

kcu oo^a. 

xiv. Kal. Feb. Gravissimos hodie quoque cru- 
ciatus expertus in oculo dextro et vicina parte 
capitis in cubiculo uxoris me continui, et cum 
amicis fere diem egi. Deus TroXveAee, respice me, *5 
meam, et meos. Amen. 

xiii. Kal. Feb. Meliuscule hodie valui. Se$ X a V^- 
Amen. 

xii. Kal. Feb. Sacrse synaxi hodie cum tota 
familia Dei gratia interfui. respice hanc do-*o 
mum, Deus seterne. Amen. 

xi. Kal. Feb. Cum amicis hodie fui D. Capello, 
Maiernio et Thorio, quos Deus servet, et me, 
meam et meos cum illis. Amen. 

x. Kal. Feb. Domine, benedic domui huic om- 2 5 
nibus modis per Jesum Christum Filium tuum. 
Amen. 

ix. Kal. Feb. Sollicitus hsec scribo, et animi 
anxius. Nam de patria rumores obscuri serun- 
tur illsetabiles. Domine Deus, serva Regem, Re-30 



17 KAL. FEB.-PR. NON. FEB.] E<£HMEPI AE2. 915 

ginam, et regnum; necnon huic domui benedice 
per Jesum Christum Filium tuum. Amen. 

viii. Kal. Feb. De Gallia nihildum, et spero ev 
Kvplcp meliora. Tu, Deus seterne, mihi, et mese, 
ac meis benedice. Amen. 5 

vii. Kal. Feb. Hodie literas a D. Thuano accepi, 
sed ewXovg, et in quibus nihil quod me sollicitu- 
dine liberet. Deus servet patriam, et benedicat 
huic domui. Amen. 

vi. Kal. Feb. Aliquid hodie, etsi non multum. Ocw i o 
Xctpi?, qui respiciat propitius hanc domum. Amen. 

v. Kal. Feb. Hodie aliquid, Dei gratia, cui honos 
et laus. Amen. 

iv. Kal. Feb, Concio cum uxore et familia : de- 
inde amici, et studia. 6e<£ x<*P l $' J 5 

iii. Kal. Feb. Pauca hodie, et fere nihil. Deus 
mei, mese, et meorum rationem ducat, et omnium 
misereatur. Amen. 

Prid. Kal. Feb. Aliquid hodie Dei beneficio, cui 
honos, laus et gloria. Amen. 20 

Kal. Feb. Benedic, Domine Jesu, mihi, mese, 
meis, et da nobis omnibus hunc mensem et to- 
tam vitam tuo cultui impendere. Amen. 

iv. Non. Feb. Aliquid, sed non quantum opta- 
bamus. Bew x a 'j° f9 - 2 5 

iii. Non. Feb. Aliquid hodie. Deo gratia, et 
honos, qui hanc domum servet. Amen. 

Prid. Non. Feb. Etiam hodie aliquid, et scriptse 
literse ad Bertium et Vorstium. Deus medeatur 
Ecclesise suse malis. Amen. 30 



916 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

Non. Feb. Synaxis, amici, studia. Oew x c *P 1 ^ ^ 11 ^ 
me, meam, et meos servet. Amen. 

viii. Eid. Feb. Hodie accepi orationem Martil- 
lerii contra Jesuitas, et mire laudavi. Deus im- 
mortalis servet illum, servet omnes bonos ets 
universum regnum : statuat de me et meis quod 
futurum est utile ad gloriam ipsius et salutem 
nostram. Amen. 

vii. Eid. Feb. Aliquid hodie, sed exspectatio 
mea est in Domino. Amen. 10 

vi. Eid. Feb. Aliquid hodie. Deus seternus fa- 
milise universse et studiis benedicat. Amen. 

v. Eid. Feb. Parum hodie. Deus nostri mise- 
reatur. Amen. 

iv. Eid. Feb. Ignosce, Pater indulgentissime, 15 
peccatis meis, mese, et meorum per Jesum Chri- 

Stum tov troorrjpa tou koot/ulou. Amen. 

iii. Eid. Feb. Aliquid in penso hodie. Oe<S tw 

TraveXect) \api9. 

Prid. Eid. Feb. Sacrse synaxi hodie interfui, et 20 
cum meis Gallis S. Ccense Domini sum factus par- 
ticeps. Optarem quidem plura veteris disciplinse 
vestigia in nostris Ecclesiis extare, sed ego pri- 
vatus sum, et obstinatio Pontificiorum me terret. 
Utinam per linguse Anglicanse peritiam liceret2<; 
mihi Anglo fieri hac in parte. Sed tu, Domine 
Jesu, respice me, meam et meos. Amen. 

Eid. Feb. Apud amicos fui hodie D. Decanum 
et D. Eliensem, quos solos Anglorum familiares 
habeo: tum in penso aliquid, Deo laus et honos.3 



non. FEB.-13 kal. mar.] E<J>H M E PI A E 2. 917 

xvi. Kal. Mar. Aliquid hodie, Dei gratia, in 
penso. Deus, spero in te. Amen. 

xv. Kal. Mar. Studia, quibus benedicat Deus, 
et nos omnes fingere velit sibi gratos. Amen. 

xiv. Kal. Mar. Literse, studia, preces ad Deum 5 

tov e/jiov (TWTripa ko.\ tcov e/uwv. "'Aftrjv. 

xiii. Kal. Mar. Matutini temporis partem amisi 
invitatus a D. Legato Regis Christianissimi : reli- 
quum in studiis posui, ut dabatur. Atque ita 
exactus est annus hic vitse mese. Utinam, Pater 1 o 
caelestis, possem pie gloriari, et hunc annum et 
superiores ita me egisse, ut aliquid saltem possem 
confidere fecisse me tibi gratum. Utinam ita 
vias meas direxissem, ut hanc irapprja-lav possem 
mihi assumere. Sed non sinit nie anteactse vitse 15 
conscientia vel cogitare de me aliquid simile. 
Quid enim ego sum, nisi infelix peccator? et eo 
quidem gravior peccator, quod voluntatem tuam, 
Deus immortalis, non ita ignoro, ut possim igno- 
rantiam prsetexere. Scio nihil tuse Sanctse Ma-20 
jestati placere, quod non sit sanctum, purum, et 
Legi tuse congruens. Scio, quse prsemia bonos, 
quse supplicia malos maneant. Et quum hoc 
sciam, non cesso tamen, Deus seterne, tuum tre- 
mendum Numen peccatis meis provocare. Video 25 
infelix meliora, proboque, deteriora sequor. Sen- 
tio in me singulis horis, singulis momentis pug- 
nam inter spiritum et carnem : cupio vinci car- 
nem : cupio vivere spiritu : cupio mori huic 
mundo : cupio vivere Christo. Sed, miseruni3o 

vol. 11. c c 



918 ISAACI CASAUBONI [a. ». 1612 

me, quam longe abest a voluntate mea facultas ! 
Te appello, ter sancte Deus, inchoatse in me 
bonse voluntatis testem. Sed noli, Pater sancte, 
ex operibus meis me judicare. Quin potius san- 
guine pretioso Filii tui rov /uovoyevovg me munda,5 
et mundus ero. Da mihi hanc fidem, et fidem 
veram, quse crescat quotidie, ut ev (pofBy Ka\ rpofAO) 
ad obsequium tuae voluntatis me quam humil- 
lime componam. At quoniam personam mihi 
multiplicem tua providentia imposuit, fac voca-i° 
tionis mese semper meminerim. Maritus sum : 
pater sum : frater sum : affinis sum non pau- 
corum. Da, qui solus potes, prsestem me erga 
uxorem, liberos, sororem, cognatos, affines qua- 
lem esse me honestas, virtus, et vera pietas ju-15 
bent. Quod autem per varios casus dedit mihi 
tua Majestas hunc annum exigere sine graviore 
noxa aut querella, ago tibi supplex, Deus seterne, 
non quas debeo, neque enim possum, 7ro\\ov ye 

Kai Sei, imaWov Se rov Travros, sed agO tamen tibi, 20 

3 Tpia-ayie Oe6?, quantas possum maximas gratias. 
Scio, Deus seterne, quicquid boni sum nactus in 
hac misera vita, id totum muneris esse tui, esse- 

que ea totidem tU8e a(parov Kal aveKSu^rov ^pt]- 

orr6rt]Tos certissima argumenta. perge, bone 2 5 
Deus, tua me, meam, ac meos clementia prose- 
qui, et peccata nostra tegere per Dominum nos- 
trum Jesum Christum, cui una cum Deo Patre 
et Spiritu Sancto sit et nunc et semper honos, 
laus, et gloria ek rovs alwva? rwv aiwvcov. Amen. 3° 



13KAL.MAR.] E^HMEPIAES. 919 

Annus ViT^a liv. • 

Jam ille quidem inchoatur tuo singulari erga 
miserum me peccatorem beneficio, Deus salu- 
tis mese. Atque ego magna ardeo cupiditate et 
hunc annum et quicquid superest vitse tibi hono- 5 
rique tuo consecrandi. Cupio prioris vitse pec- 
cata et delicta omnia mea posterioribus factis 
obruere, nihil facere, nihil dicere, nihil cogitare, 
quod vere Christianum non deceat. Cupio stu- 
dia mea, et hoc maxime opus, quod habeo jam 10 
prse manibus, glorise nominis tui promovendae in- 
servire. Denique quantus quantus sum, impen- 
dere me, et mea omnia servitio tui, Deus seterne, 
Numinis opto, ac vehementissime discupio. Ne 
respue, Pater, hoc quantulumcunque est bonse J 5 
voluntatis mese sacrificium. Da velle semper 
quse sint pia, justa, sancta : da posse pie perfi- 
cere quse fuero pie aggressus. Scit tua, Deus 
immortalis, Majestas quantum hisce humeris onus 
incumbat rei familiaris et familise tam axnplse 20 
cura, eamque ad provinciam quam male sim a 
natura comparatus, ne id quidem nescis, Deus 
7ro\ve\ee. Ea igitur cura et o-ropy^ (pvo-iKy ne me 
a piis inceptis avocet, aut transversum nescio 
quo in avia rapiat, ipse preesta; nos vires et cor-25 
poris et ingenii plane deficiunt. In te uno, <a 
eirovpavie Hdrep, mese omnes mihi spes sunt sitse, 
tuo unius prsesidio fretus, tua benignitate nixus 
et recreatus securus agam. Fac, Deus immor» 

c c2 



920 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

talis, huic semper ancorse ego, mea, et mei omnes 
semper innitamur, utque ope tua freti mundo 
renuntiemus, tibi uni placere satagamus, te pura 
mente colamus, in tua unius cura et paterna 
providentia eTravairavcotxeQa. O preces meas exaudi, 5 
Deus sancte, et meos, mese, meorumque omnium 
gressus dirige, per Jesum Christum tov jmovoyev^ 

(Tov Yiov, tov fxovcoTaTov tov ko<j(jlov ^toTrjpa, qui una 

cum Deo Patre et Deo Spiritu Sancto Deus ipse 
tw UaTpl ojuLoovo-Log sine principio, sine fine regnat, jo 

vincit, imperat eig Tovg aiwvag twv alccvwv. TevoiTO, 

yevoiTo. Amen. 

xii. Kal. Mar. In penso non ita dudum suscepto 
plures horas posui. Faxit Dominus Jesus, ut ad 
sui nominis gloriam et Ecclesise sedificationem 15 
hsec referantur, quse jam meditor. Qui etiam, 
pro sua infinita bonitate, servet me, meam, ac 
meos a7r*i[AavTovs. Amen. 

xi. Kal. Mar. Sacrae synaxi hodie interfuimus. 
Laus Deo sancto. 20 

x. KaL Mar. Hodie jussus sum a Rege ut se 
convenirem proximo die Jovis. Deus illum ser- 
vet, et regnum, qui etiam huic domui benedicat. 
Amen. 

ix. Kal. Mar. Hodie nonum Baronii tomuni25 
percurrere absolvi, atque hodie apud D. Archi- 
episcopum fui dignissimum eo loco prsesulem. 
Oeco x^P 1 ^ ^ui me > m eam, et meos servet. Amen. 

viii. Kal. Mar. Apud Legatum fui hodie. Deus 
seterne, serva nos omnes. Amen. 3° 



iskal. mar.-6non.mar.] E4>H ME PI AE 2. 921 

vii. Kal. Mar. Ad Regem, ut jussus fui, profi- 
ciscor, te venerans, Deus immortalis, ut digneris 
ita mentem linguamque dirigere, ut apud Prin- 
cipem nihil dicam, nihil cogitem, atque adeo per 
totius vitse curriculum nihil mediter, quod non5 
referatur ad nominis tui gloriam, Ecclesise tuse 
sedificationem, et meam ac meorum salutem. 
Serva me in itinere : serva meam et meos 
a quibus discedo, et qui ubique sunt locorum. 
Amen. Amen. 10 

vi. Kal. Mar. Reversus a Rege parum valui, 
neque optime valentem uxorem inveni. Sed mox, 
spero, valebimus, teque adeo, w o-corep, ut valea- 
mus nos et nostri omnes, supplex oro. Amen. 

v. Kal. Mar. Ad literas scribendas animumi5 
applicui, plures dies futurus in eo negotio oceu- 

patus. 0eo?, eXeaipe. Amen. 

iv. Kal. Mar. Aurelium pastorem hodie con- 
cionantem audivi et Deum laudavi. Gew x«j°'?- 

iii. Kal. Mar. Literse, aliud nihil. Deus eXeaipe. 20 
Amen. 

Prid. Kal Mar. Adii hodie S. Regem, cras etiam 
adire jussus. Serva illum, Domine, et universo 
regno benedice, et nobis omnibus, qui in illo 
sumus Ka\ Toh \onroh Toh iv yevei. Amen. 25 

Kal. Mar. Regi hodie adfui, et varia ab eo 
mandata accepi. Dei nomen sit benedictum. 
Amen. 

vi. Non. Mar. Hodie discessit a nobis Isaacus 
Chabanseus studiorum caussa Lutetiam repetens.3° 



922 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

Domine Jesu, serva illum euntem, serva et nos, 
qui manemus. Amen. 

v. Non. Mar. Filiola segrota nos sollicitos habet, 
Chabanaeus etiam, qui, ut speramus, brevi trans- 
missurus est mare. Deus seterne, et hos serva, 5 
et nos omnes protege. Amen. 

iv. Non. Mar. Synaxi sacrse hodie interfuimus, 
Qeov x a V iTf ' °l m me ' meam 5 et meos servet, et Cha- 
banseo maria jam naviganti, ut spero, vel mox 
navigaturo adsit propitius. Amen. 10 

iii. Non. Mar. In penso hodie fuimus, cui et 
universse domui benedicat Deus. Amen. 

Prid. Non. Mar. Deus seterne, peccatis nostris 
et nostrorum ignosce, et nos serva, quique ad nos 
pertinent. Amen. 15 

Non. Mar. In penso fuimus assidui. Deus, 
benedic inceptis meis et meorum. Amen. 

viii. Eid. Mar. In penso etiam hodie assidui 
fuimus. Deo sit laus, honos, et gloria, Amen. 

vii. Eid. Mar. Ta eyKVKXia, Dei beneficio, qui2o 
nos omnes servet. Amen. 

VI. Eid. Mar. Ta ejKVKkia' Qecp x a i° t9 - 

v. Eid. Mar. Ta ejKVKXia ut die sacro. Oew x«/°^- 
iv. Eid. Mar. Deus mihi, mese, meisque omni- 
bus adsit, nos servet, et veram pietatem doceat. 25 
Mihi autem silentium mei Chabansei est moles- 
tum. Sed in te spes mea, Deus Israel. Amen. 

iii. Eid. Mar. Hodie a Chabanseo meo literas 
accepi, sed edoXovg in ipsa Anglia scriptas. Deus 
et nos omnes et illum servet. Amen. 3° 



^NON.MAR.-IOKAL.APR.] E<f> II M E PI A E2. 923 

Prid. Eid. Mar. Chabanaeus meus est in Gallia, 
quod hodie didici. Deus seterne, serva illum et 
me, meam, ac meos. 

Eid. Mar. Ta iy®wX$t* in penso suscepto, cui, 
Deus, benedicito, et universse huic domui per^ 
Jesum Christum. Amen. 

xvii. Kal. Apr. Ta tyKwXia' Qew yapi^ qui nos 
omnes servet. Amen. 

xvi. Kal. Apr. Ta iyKvicXia in suscepto penso 
Baroniano, cui operi et reliquis meis et meae, et 10 
meorumque omnium inceptis, Deus immortalis 
benedicat per Jesum Christum. Amen. 

xv. Kal. Apr. Sacrse synaxi Gallicse hodie in- 
terfuimus ego et uxor, et pars liberorum. Domine 
Jesu, serva nos, et ignosce peccatis nostris. Amen. 1 5 

xiv. Kal. Apr. Qui heri sero admodum ex aula 
rediissemus, et admodum defessi, paullo serius 
surreximus : deinde in penso toti fuimus. Deus 
mihi, mese, et meis dignetur benedicere. Amen. 

xiii. Kal. Apr. In penso hodie fuimus. 6ea>2o 
X<*pw> Amen. 

XII. Kal. Apr. Ta. iyKVKXia. Qecp yapi$. 
XI. Kal. Apr. Ta iyKVKXia in penSO, Geo? iXeaipoi 
j}/xa? rovg vlovg avrov. 'A^i/. 

x. Kal. Apr. Parans me, si Deus benedixerit, 2 5 
ad disputationem contra Baronium, operis lyyo- 
ypaqblav rudem hodie absolvi. Te supplex vene- 
ror, Deus seterne, velis, faxisque ut omnes mei 
meorumque conatus ad nominis tui gloriam et 
Ecclesise tuse sedincationem referantur. Amen. 30 



924 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

IX. Kal. Apr. Ta eyKVKkia. 9ea> x«i°^- 

viii. Kal. Apr. Diem sacrum pro more Dei cul- 
tui et Regis ministerio impendimus. Domine 
Jesu, miserere nostri et serva hanc domum. 
Amen. 5 

vii. Kal. Apr. Ta ijKVKkia. Gew x a 'i° t? - Amen. 

vi. Kal. Apr. T« eyKVKXta et iter ad Regem. Tw 

Oew x a P l $' 

v. Kal. Apr. T« eyKVKXta' fuique in libris ad 
propositum. Gew x a P 1 ^- to 

iv. Kal. Apr. Ta eyKmXia. Hodie cum jussu 
Regis traderem typographo, literse venerunt a 
Chabanseo meo cum libello eodem Lutetise edito. 
Faxit Deus non sit ea opella inutilis : et mihi, 
mese, et meis benedicat. Amen. 15 

iii. Kal. Apr. Ta ejKVKXta. Gea x<*p i s- Amen. 

Prid. Kal. Apr. Quam sollicitum me habet filii 
tot jam mensium silentium ! Neque enimvero 
meus Chabanseus ofricio fungitur hac in parte. 
Deus respiciat universam domum. Amen. 20 

Kal. Apr. De more sacrum diem concioni audi- 
endse impendi, et ministerio Regis, qui accepto 
perditissimi nebulonis Peleterii libro novo novum 
onus mihi injunxit. Sed leve est id totum nego- 
tium, et Deus, spero, mihi meisque aderit. Amen. 25 

iv. Non. Apr. Ta iyKVKXia pene omissa, dum 
mane totum pono in aula. Deus ceptis bene- 
dicat meis et meorum. Amen. 

111. Non. Apr. Obruor curis : urgent amici literis 
suis, modo Greecis, modo Latinis, urget Rex, et^o 



kal.apr.-i8kal.mai.] E^HMEPIAES. 925 

pensum quotidianum exigit. Quid faciam ? Deus 
seterne, vires suffice hisce laboribus, et domui 
huic benedice. Amen. 

Prid. Non. Apr. Quod bene vertat, in penso 
totum diem multi fuimus. OeS x«/° f? - 5 

Non. Apr. Avocamur, hei mihi, a studiis, nimis 
ssepe. Deus seterne, benedic huic domui. Amen. 

viii. Eid. Apr. Hodie epistolam cepimus scri- 
bere ad Edmundum Legatum, ubi de Pellione. 
Deus benedicat et illi paucarum horarum opel- 10 
lulse, et mihi meseque ac meis. Amen. 

vii. Eid. Apr. Deus ades, et hserentem adjuva. 
Amen. 

vi. Eid. Apr. Dies Kvpia^ impensa varie. Mane 
epistola ad D. Edmundum Legatum sibi vindi- 1 5 
cavit, deinde Rex. A ccena literas Lutetia accepi, 
et tibi, Deus seterne, gratias egi. serva hanc 
domum. Amen. 

v. Eid. Apr. Deus ades, rege me, rege meam 
et meos. Amen. 2 ° 

iv. Eid. Apr. Epistolam, ubi de Peleterio Gallo, 
hodie absolvi. Deus servet nos et nostra. Amen. 

iii. Eid. Apr. T« eyKVKkia hodie repetiimus. 9e<£ 

Prid. Eid. Apr. Deus benedicat mihi, mese, et 2 5 
meis. Amen. 

Eid. Apr. Ta eyKmXia. Sed morbus uxoris male 
me habet. Tu, Deus seterne, respice hanc do- 
mum. Amen. 

xviii. Kal. Mai. In Cypriano diem posui. Uti-3° 



926 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

nam tales servos suos Dei benignitas Ecclesise 
dare dignetur, qui nos servet et nostros qui ubi- 
que locorum sunt. Amen. 

xvii. Kal. Mai. In aula diem fere egi, et con- 
cionantem D. Archiepiscopum intellexi, si tamen 5 
intelligere dici potest qui vocem ignotam parum 
capiat. Deus ades mihi, mese, et meis. Amen. 

xvi. Kal. Mai. Literae hodie ad amicos Hol- 
landos me cum aliis curis occuparunt. Tw 9eo> 

X a P ig - ' ° 

xv. Kal. Mai. Apud Regem hodie fuimus, et 

magnam diei partem alibi quam inter libros egi- 

mus. Deus huic domo benedicat. Amen. 

xiv. Kal. Mai. Apud Principem hodie fuimus : 

deinde studiis aliquot horas dedimus. OeoS $6%ai$ 

Kai yapi<;. 

xiii. Kal. Mai. Hodie pransus apud D. Elien- 
sem, a prandio cum uxore interfui lotioni pedum 
pauperum, quse fit in hac Ecclesia egregie. OeoS 

yapi^. 20 

xii. Kal. Mai. In Chrysostomo fui et hodie, 
legique multa illius, prsesertim quse scripsit in 
caput vi. Johannis. Deus det mihi et meis illam 
doctrinam capere ut pium decet. Nos in illa 
cogitatione et ssepe alias, et nunc cum maxime25 
sumus, quia die Domini Pascha futurum est, 
quod, volente Deo, cum Anglis sumus celebraturi. 
Ita velit Deus, et nobis veram lucem velit afful- 
gere, et pro sua misericordia peccata nostra om- 
nium deleat. Amen. 30 



I7KAL.MAI.-7KAL.MAI.] E<|> HM E PI AE2. 927 

xi. Kal. Mai. In piis meditationibus, et lectione 
librorum meliorum, prsesertim Chrysostomi, diem 
posui. Atque utinam det mihi Dominus Jesus 
ita proficere in cognitione veritatis ut vita omnis 
mea pietatem sapiat. Utinam die crastino sics 
ad sacram mensam accedam, ut pium decet. 
Quod, Servator mundi, da mihi, supplex te 
veneror, per Jesum Christum Filium tuum uni- 
genitum, cui una cum Patre et Spiritu Sancto sit 
honos et gloria ek alcovas. Amen. IO 

x. Kal. Mai. Quod felix et faustum sit, hodie 
cum Ecclesia Anglicana in Regis sacello commu- 
nicavi S. Coense Domini: in posteriore concione 
adfui Regi communicanti, et pietatem optimi 
Principis magna cum voluptate animadverti. *5 
Deus servet Regem, regiam domum, et regnum. 
Det etiam mihi, mese, et meis pura mente sibi 
inservire, prsestetque idem Opt. Max. Servator 
noster valentem uxorem, quse nunc parum valet. 
Amen. 2 ° 

ix. Kal. Mai. In Chrysostomo et hodie fui non 
sine pia voluptate, tu, Domine, fac, non sine utili- 
tate ; et mihi, mese, ac meis benedic. Amen. 

viii. Kal. Mai. Apud Regem hodie fui, et de 
Gallia audivi parum lseta. Dominus mala con-25 
silia mutet in melius, idemque hanc domum ser- 
vet. Amen. 

vii. Kal. Mai. Literas Cantuaria hodie accepi 
et partem pensionis annuae. Deus det frui hoc 
otio ad sui nominis gloriam. Amen. 3° 



928 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

vi. Kal Mai. Parum aut nihil. Deus, nos re- 
spice. Amen. 

v. Kal. Mai. Quod Deus Opt. Max. consilium 
velit fortunare ; post longam deliberationem, lon- 
gam meditationem et prseparationem, hodie ac-5 
cinxi me scriptioni Antibaronianse. Scis tu, bone 
Jesu, nulla me adduci levitate, nulla inanis glo- 
riolse titillatione, sed sola cupiditate veritatis de- 
fendendse, in re prsesertim tanti momenti. Nam 
quum multa sint justa reprehensione digna apud 10 
Baronium in Annalibus, nihil tamen est in quo 
plus ille operse posuerit quam ut Papse Romani 
tyrannidem in Ecclesia universam et maxime in 
Reges et Principes confirmaret. Vident omnes 
quo hsec doctrina jam pervenerit, quos progressus 15 
fecerit, et quotidie faciat, quot tristia exempla 
ab illo fonte manantia prodierint. Tibi, magne 
mundi Rector, eam tyrannidem probari nec credo, 
nec, ut credam, adduci unquam potero. Putamus 
eos, qui pro sua virili huic errori sese opponunt, 20 
et recte facere, et Deo veritatis vindici gratum 
offerre sacrificium. Hoc fretus, et spe omni mea 
in Dei auxilio posita, aggredior polire quse du- 
dum observari et editioni illa parare. Veneror 
supremum Numen, adsit conatibus meis, det veri- 25 
tatis notitiam, liberet mentem ab erroribus, ser- 
vet me, meam, et meos aTcwavrov? per Jesum 
Christum unicum mundi Servatorem, cui una 
cum Patre et Spiritu Sancto sit laus, honos et 
gloria in seternum. Amen. 3° 



6kal. mai.-non. mai.] E4>HMEPTAE2. 929 

iv. Kal. Mai. Primum versum cogitati operis 
nondum posui, et multse me quotidie curse avo- 
cant atque impediunt. Dominus Jesus benedicat 
mihi, mese, et meis, et cepta fortunet. 

m. Kal. Mai. Concio, Rex, amici : dies totus. Da, 5 
Domine, in tui timore quotidie crescere. Amen. 

Prid. Kal. Mai. Paucas hodie horas studiis im- 
pendi, fui enim apud Archiepiscopum et D. Comi- 
tem Hanonise invisi. Oe$ x a 'j° £9 - 

Kal. Mai. Quod Deus fortunet, mensem ingres-10 
sus sum, qui, nisi fallor, dabit principium operi 
quod paramus, volente et faciente Deo, qui nos 
omnes servet. Amen. 

vi. Non. Mai. Ta ejKvicXia. Gew x a 'i° f? ' *&** n °stri 
misereatur. Amen. 15 

v. Non. Mai. Literse hodie toto fere die scriptse, 
quum interim de rebus meis nullas ipse accipiam. 
Deus, ades. Amen. 

iv. Non. Mai. Hodie didici Schoppium adversus 
me scripsisse. Exspecto avide id scriptum. Sed 20 
tu, Domine, da tui timorem mihi, Inese, et meis. 
Amen. 

iii. Non. Mai. Paucas horas posui in studiis. 
Deus adsit mihi, mese, et meis. Amen. 

Prid. Non. Mai. Diem sacrum in concione Gal-25 
lica de more posui et apud Regem, deinde cum 
Duce Bullionseo fui, qui hodie appulit. QeS xdpis. 

Non. Mai. Hodie literas accepi a Chabanseo et 
amicis, sed me Chabanseus male tractat. Deus 
seterne, da consilium rectum. Amen. 3° 



930 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

viii. Eid. Mai. Apud Regeru fuimus, et Ducem 
Bullionseum ab illo aclmitti vidimus. Oey x a '/° 19 - 

vii. Eid. Mai. Cum amicis Gallis et Anglis, D. 
Decano Paulino, D. du Tiloir, et D. Justello diem 
egi, Deo gratise. Deo laus et honos. Amen. 5 

vi. Eid. Mai. Amici, studia, epistolse, hsec sunt 
quse me hodie occuparunt. Deus respiciat hanc 
domum. Amen. 

v. Eid. Mai. Hodie cum amicis du Tiloir et 
Justello fui apud D. Decanum, nec multum stu- 1 q 
dui. Deus nos servet. 

iv. Eid. Mai. Studia, literse e Gallia, amici. 

111. Eid. Mai. Sanctae Ccense Domini in Eccle- 
sia Gallica hodie communicavimus : deinde apudis 
Regem fuimus, nec multas horas hodie studiis 
impendimus. Deus nostri misereatur. Amen. 

Prid. Eid. Mai. Regem hodie convenimus jussi. 
Libros Schoppii rod dXirrjpiov vidimus. Deus me, 
meam, et meos servet. Amen. 20 

Eid. Mai. Adii hodie Regem, et qusedam ne- 
fandi apostatse Schoppii cum ejus Majestate legi. 
O furorem hominis ! Deus miserere mei, mese et 
meorum. Amen. 

xvii. Kal. Jun. Amici, et literse, quas scripsi, ut^5 
hodie vel viderem librum aliquem mihi non per- 
miserunt. Miserere, Deus. Amen. 

xvi. Kal. Jun. Literse, amici ; sic fere actus 
dies. Deus, respice me et meos. Amen. 

xv. Kal. Jun. Etiam hodie apud Regem fui,3° 



8 eid. MA1.-9 kal. jun.] E4>HM EPI AE2. 931 

et ad ipsum duxi D. du Tiloir et D. Justelluni. 
Multus fuit sermo de opinionibus quac Sedanen- 
ses hodie a Parisiensibus divellunt. Deus com- 
ponat has turbas et nos servet. Amen. llodie 
Regis pietatem, doctrinam, et facultatem utrius-s 
que sermonis Gallici et Latini nobis mirari licuit. 
Ego certe valde sum admiratus. Serva, Deus 
seterne, tantum Principem. 

xiv. Kal. Jun. Jussus redire ad Regem, aut in 
aula, aut inter amicos diem totum posui. infe- io 
licitatem studiorum meorum ! Miserere, Deus, mei 
et meorum. Amen. 

xin. Kal. Jun. Concionem apud D. Bullionaeum 
audivi quam habuit D. Gordonius: inde ad Regem. 

9e<3 x«>'?. 15 

xii. Kal Jun. Domo hodie pedem non extuli tjj 
tov Geod xapiri, cujus benignitati me, meam, meos 
meaque studia commendo supplex. ades, Do- 
mine. Amen. 

xi. Kal. Jun. Ad Regem hodie profectus totum 20 
mane amisi, et dolui. Miserere, Deus. Amen. 

x. Kal. Jun. Dolores ingruunt in me undique, 
et cura rei familiaris me enecat. Sed scio quid 
faciam: in te, Deus seterne, hoc quicquid est curse 
transferam, et in tua bonitate meam, et meorum 25 
spes omnes locabo. da vivere ex lege tua 
mihi meisque. Amen. 

ix. Kal. Jun. Totum diem inter amicos egi D. 
Bullionseum, D. Plesserium et alios. Deus mihi, 
mese et meis benedicat. Amen. 30 



932 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

viii. Kal. Jun. serumnosam hanc vitam ! Uxor 
propter ignorantiam linguse ita segre fert moram 
in his locis, ut pars molestiarum in me derivetur 
longe maxima. Domine Deus, sequum est, jus- 
tum est, quicquid facis : fiat igitur voluntas tua 5 
in me et meis. Amen. 

vii. Kal. Jun. Diem sacrum posui et domi et in 
aula. Deus nostri misereatur. Amen. 

vi. Kal. Jun. Diem totum in literis posui scri- 
bendis, aut apud D. Bullionseum. Miseret me 1 o 
sane mei : sed ita Deus vult, cui honos et gloria. 

v. KaL Jun. Ite, studia. Nihil vobiscum mihi. 
Ecce totum diem in aula egi ad 10 horam noctis. 
O dolorem gravem ! Deus, miserere. Amen. 

iii. Kal. Jun. Domo hodie non exii, sed me 1 5 
amici valde occuparunt. Deus benedicat mihi, 
mese et meis. Amen. 

Prid. Kal. Jun. Apud Regem fui hodie, et cum 
Saravia viro doctissimo sum pransus. 9e<» x a V> t? - 

Kal. Jun. Mensem inchoamus, tua, Deus seterne, 20 
fiducia freti, te orantes, ac supplices venerantes 
ut familise universse digneris benedicere. Amen. 

iv. Non. Jun. Studui hodie, Deo gloria, et gratise 

elg alwvag aloovcov. 

111. Non. Jun. Concio, aula, studia ; hsec hodie. 2 5 
Gloria Deo. Amen. 

Prid. Non. Jun. Studia satis serio Dei ope et 
benignitate : illi gratias. 

Non. Jun. Studia Dei benignitate, qui nobis be- 
nedicat. Amen. 30 



8 kal. JUN.-15 kal. jul.] E$HM E PI A E 2. 933 

viii. Eid. Jun. Deus seterne, miserere mei, mese, 
et meorum. Amen. 

Yii.Eid.Jun. Studia et literse. Deus, miserere 
mei et meorum. Amen. 

vi. Eid. Jun Deus, ades et benedic mihi, mese, 5 
meis. In te spes mea. Amen. 

v. Eid. Jun. Studia hodie me habuerunt, qui- 
bus benedic, Pater eirovpavie, et me, meam, ac meos 
veram pietatem doce. Amen. 

iv. Eid. Jun. Erat dies Pentecostse quem in 10 
aula fere egimus, et concioni matutinse utrique 
interfuimus ac sacrse Domini ccense interfuimus. 

OeQ> ^apig. 

iii. Prid. Eid. Juti. Studia, amici. Oew x<*p L $- 

Id. Jun. Aula, studia, literse et uxoris a<rQ4veiai$ 
me hodie occuparunt. OeS x&P 1 *- 

xviii. Kal. Jul. Ad D. Overalium hodie profec- 
tus reliquum tempus in literis scribendis posui, 
aut cum uxore, quam, Deus, sana, et nos serva. 
Amen. 20 

xvii. Kal. Jul. Redeunt serumnse veteres : uxor 
segrotat et quidem valde. Te igitur, Deus seterne, 
appello supplex m fiorjOeiav efxoL Amen. 

xvi. Kal. Jul. Studia quantum per uxoris vale- 
tudinem licebat. Oew x^P^- 2 5 

xv. Kal. Jul. Bene valet uxor tuo, Deus seterne, 
beneficio immortali. gratias tibi, laus et honos 
th alwvag aicovow. Amen. Hodie filia natu maxima 
et illi proxima sacrae Domini ccense participarunt. 

VOL. II. D d 



934 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

Deus seterne, et illis, et nobis omnibus da tui 
timorem. Amen. 

xiv. Kal. Jul. Studia ut quidem poteramus. 
Gew yapis Kal $6j*a. Amen. 

xiil Kal. Jid. Deus benedicat studiis, et servet 5 
me, meam, et meos. Amen. 

xii. Kal. Jul. Benedic, Domine, ceptis meis et 
universse huic familise. 

xi. Kal. Jul. Studia, amici, literse. Domine, be- 
nedic mihi et meis. Amen. 10 

x. Kal Jul. Studia eyKVKhia et amici me hodie 
habuerunt. Domine benedic meo huic incepto 
et mese ac meis. Amen. 

ix. KaL Jul. Domine Deus, tu es 6 e>o? K\^pog 
Kal toov efiwp. Amen. J 5 

viii. Kal. Jul. Concio, studia et id genus ejKVKXia. 
Deus me, meam, et meos servet. Amen. 

vii. Kal. Jul. De filio natu maximo nihil nisi 
triste jamdudum audio. Miserere, Deus, et illius 
infelicis et mei, et mese, et meorum. Amen. 20 

vi. Kal. Jul. Rex et aliae curse me avocarunt a 
libris. Deus, benedic mihi et meis. Amen. 

v. Kal. Jul. Omcia amicorum pene ante lucem 
lecto me excitarunt, et diu occupatum habuerunt ; 
inde studia. Deus, in te spero, miserere mei, et 25 
meorum. 

iv. Kal. Jul. Ad optimum Bedvellum hodie sum 
profectus cum uxore. Deus et illum et nos servet. 

iii. Kal. Jul. Ta eyKVKXia in hoc penso. Deus 
benedicat mihi, mese, meis. Amen. 3° 



I4Kal.jul.-3non.jul.] E <*> H M E PI AE 2. 935 

Prid. Kal. Jul. Td ejKvicXia. Sic mensis exactus 
tuo, Deus seterne, beneficio. Tibi honos et gloria. 
Amen. 

FINIS SEXTI FASCICULI. 



INCIPIT SEPTIMUS FASCICULUS. 5 

Kul. Jul. Dies erat Kvpia^, faustum hujus men- 
sis principium, quem ut a sacrorum lepovpyla sumus 
auspicati ego, uxor, liberi, ita ut pergamus magis 
magisque in dies te colere, Deus seterne, supplices 
te rogamus. benedic, YLdrep eirovpdvie, mihi, 10 
mese, et meis. Amen. 

vi. Non. Jul. Cepi hoc die qusedam describere 
e chartis chronicis tov jjLaKaplrov Linelei. Sciebam 
e scriptis, quse videram, virum fuisse doctissi- 
mum ; sed opinionem meam superant hse chartse t 5 
chronologicse, quas utinam vir magnus perfe- 
cisset, et edere potuissel Constitui ea excer- 
pere quse ad annos Domini faciunt, usurus illis, 
a-vv Geo), cum auctoris laude paullo post. Dabimus 
huic curse plus temporis propter studium nostrum 20 
veri cognoscendi: quod da mihi, Udrep eirovpdvie, 
et mihi, mese, ac meis benedice. 

v. Non. Jul. T« eyKVKkia. Tu, Deus aeterne, spes 
mea unica. Tibi gloria. Amen. 

iv. Non. Jul. Ad Regem Grenovicum hodie pro- 25 
fectus, multas tamen horas penso tribui. Tibi, 
Deus geterne, gloria, laus et gratia. Amen. 

111. Non. Jul. Literse, amici, nec multum in 
penso promovi. Deus, miserere. 

Dd2 



936 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

Prid. Non. Jul. Studia satis acriter, nisi quod 
tristia, quse de filii Johannis moribus intelligo, 
me exanimant. Domine, miserere illius, et in 
rectam viam illum reduc, et nobis omnibus bene- 
dic. Amen. 5 

Non. Jul. T« ejKVKXia. Tu, Deus seterne, medere 
malis meis et meorum, et nostri miserere. Amen. 

viii. Eid. Jul. Sacra o-vvafys, amici, studia. Deus, 
in te uno spes mea. Amen. 

vii. Eid. JuL Ta ejKVKXia. Sed jussi ad aulam 10 
proficisci non parum temporis amisimus. Imo 
vero oculum dextrum pene amisimus, icti a nebu- 
lone quodam pugno cum in rheda veheremur ad 
Regem. Magnum omnino ictum accepimus, sine 
ulla plane caussa. Sed nimirum populus Anglise 15 
sub miti imperio optimi Principum lascivit : tlk- 
T€i toi Kopos vfipiv, et longse pacis mala hunc popu- 
lum pati non est mirum. Deus servet Regem, 
qui florentem hanc prsestat secundum Deum 
Rempublicam. Hodie suspensus est Milor Sacur 20 
Comes Scotus ex primaria nobilitate, et magnum 
humanse vanitatis morte sua dedit exemplum, 
da, Pater eirovpavie, mihi, mese, et meis te timere, 
et in quacunque vitse parte te laudare, tibi pure 
servire, Amen. Infelicem filium Johannem siste 25 
in rectam viam, bone Jesu, et peccatis illius da 
veniam, oro te supplex. Amen. 

vi. Eid. Jul. Ta eyKi>K\ia. Curse et sollicitudines 
crescunt. Oew x<*P 1 ^ QP* me dignatur varie exer- 
cere. Optimus etiam Rex novam opellam in-30 
junxit. Sed Deus aderit. 



PR. NON. JUL.-I3 KAL. ATJG.] E4>HME PI AES. 937 

v. Eid. Jul. Literse et aliquid in studiis. OeS 

iv. Eid. Jul. Amici, literse, studia. Domine 
Jesu, serva me, meam, et meos. Amen. 

iii. Eid. Jul. Literas scripsimus, et paucas horas 5 
studiis dedimus. 9e<*> x^P^- 

Prid. Eid. Jul. Et hodie literas scripsimus, ne- 
que studia negleximus, quantum per curas evSia- 
Oerovs licebat. Deus seterne, respice serumnas 
meas, et mihi, mese ac meis da tui timorem. *o 
Amen. 

Eid. Jul. Sacrae Synaxi Ka\ Ttj iravayla KOivcovla 

tov aco/jLaT09 kclI a f lfjiaTog Xp«rTov hodie interfuimus 
ego, uxor, liberi. Deus, da nobis tui timorem et 
nostris omnibus. Amen. 15 

xvii. Kal. Aug. Literse, amici : tc\ eyKmXia. Oew 

X api9. 

xvi. Kal. Aug. Hodie legi multa apud Sixtum 
Senensem, virum sane doctum, et cui literse sacrae 
multum debent. Oew x<*P ig - 2 ° 

XV. Kal. Aug. Ta. eyKVKXia, 9e<S X^P 1 ^ ^ n0S 

servet. Amen. 

xiv. Kal. Aug. Mane pene amisi in tricis do- 
mesticis sane molestis. A prandio uxor cum 
fcemina primaria D. Kilegrew rus concessit, ad25 
D. Kilegrew illius affinem. Deus salvas ducat 
et reducat, qui nos quoque servet, et filio Johanni 
bonam mentem dare dignetur. Amen. 

xiii. Kal. Aug. Abest uxor : ego ad Regem hodie 
profectus multum eripui temporis studiis meis,3° 



938 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

quibus Deus benedicat, et uxorem totamque do- 
mum servet. Amen. 

xii. Kal. Aug. Deus uxorem mihi serva, me illi, 
et utrique liberos. Da nobis omnibus tui timo- 
rem, et miserere miseri Johannis. Amen. 5 

xi. Kal Aug. Concioni ego et liberi interfuimus. 
Jam ipse ad uxorem proficiscor. Tu, Domine, 
benedic nobis et nostris. Amen. 

x. Kal. Aug. Heri ad uxorem profectus, mane 
hodie cum ipsa redii et turbas domi inveni. Sed 10 
tu compones, Deus, et medeberis meis malis; 
miserere mei et meorum. Amen. 

ix. Kal. Aug. Non multum hodie, neque nihil. 
Deus, benedic huic familise. Amen. 

viii. Kal. Aug. Ta eyKvtckia et ad amicos literee. 15 
Qey x<*P L S' Amen. 

vii. Kal. Aug. Hodie partem aliquam librorum, 
quos habeo in Gallia, accepi, tuo, Deus seterne, 
beneficio. Tibi honos et gloria. Tristia vero et 
de meis rebus et de publicis accepi, quse tua, O 20 
rpicrayie Geo?, bonitas vertet in melius, et, ut ver- 
tat, oro. Amen. 

vi. Kal. Aug. Hodie observationes in Baronium 
serio sum aggressus. Nam hactenus magis pa- 
ravi prsesidia ad scribendum, quam scripsi ; nunc 25 
Deo duce, ut confido, atque auspice, ad opus 
manum admovi. Da, Deus seterne, ea scribere, 
quse faciant ad tui nominis gloriam, eedifica- 
tionem Ecclesise, et salutem nostram. Nos qui- 
dem viribus deficimur et corporis et multo magis^o 



2KAL. AUG.-4N0N.AUG.] E$H M E PI AE2. 939 

ingenii. Sed quia speranms justam nos habere 
caussam operis suscipiendi, et gloriam tuam, 
Christe Jesu, quserimus, sperabimus auxilium 
tuum non defuturum nobis, atque adeo, ut ne 
desit, te supplices vehementer oramus, obsecra-5 
mus, obtestamur. Amen. 
Vide in 11. Kal. Mart. et v. Kal. Mai. in prid. Kal. Jan. 

v. Kal.Aug. T« eyKvtcXia, sed progredimur lente. 
Deus, ades. Amen. 

iv. Kal. Aug. Concioni ego, uxor, et liberi omnes 10 
interfuimus. Sed utinam, bone Jesu, quantum 
habemus cognitionis tuae voluntatis, tantum ha- 
beremus facultatis vitse ex prsescripto tuse volun- 
tatis instituendse. da hoc nobis, Udrep e-n-ov- 
pdvie, mihi, inquam, uxori et liberis. Amen. i< 

iii. Kal. Aug. Domine, accingo me itineri, si 
tua dabit clementia. Ades, et me, meam, ac meos 
bene duce. Amen. 

Prid. Kal. Aug. Inter mille curas, mille moles- 
tias, mille airopla? studia, quod possum, non ne-20 
gligo. Sed profecto si me non solaretur tua boni- 
tas, Deus, dudum defecissem. Tibi honos, laus, 
gratia et gloria. Amen. 

Kal. Aug. Deus benedicat huic familise, det 
uxori suo tempore evroKiav, et illi, atque mihi, et 25 
liberis nostris to vyialveiv a-wima Ka\ ^v^rjv. Amen. 

iv. Non Aug. Studeo, et labori non parco, sed 
non multum tamen promoveo. Tu, Domine Jesu, 
ades, et me, meam, et meos serva, ac nobis bene- 
dice. Amen. 30 



940 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1611 

iii. Non. Aug. Ne nunc quidem multum profeci. 
Sed spero in Domino, et non confundar, scio. 

Prid. Non. Aug. Td iyicvkXia utcunque. Deus, 
ades mihi, et meis. Amen. 

Non. Aug. Diem Kvpimnv, ut potuimus, tw Kvplq> 5 
impendimus ego, uxor, liberi. Qea ydp^* - 

viii. Eid. Aug. Studia et inceptum opus nos 
habuerunt admodum occupatos. Da, Udrep eirov- 
pdvte, ne frustra cedant tot labores. Sed me hodie 
acceptus nuntius de obitu viri amicissimi atque 10 
optimi, Bongarsii tov /uLaKapfaov, valde angit. Amisi 
enim amicum pietate, probitate et doctrina virum 
insignem. Accepi et de initiis motuum impru- 
dentium longe tristissima et Gallise nostrse per- 
nitiosissima. Ego consilia ministrorum, qui res 15 
administrant in Gallia, non capio : illud video 
humana illa nimis esse et valde periculosa. 
Tu, bone Jesu, ad bonum flnem omnia dirige. 
Amen. 

vii. Eid. Aug. Diem tristem et molestum. Totus 20 
fui in studiis, et promovi ne hilum quidem, ita 
curse varise animum meum agitant. Spero tamen 
in te, Deus seterne et omnipotens. ades, et 
benedic huic domui. Amen. 

vi. Eid. Aug. Lsetiora in studiis hodie. Tuum 25 
hoc, Deus seterne, beneficium, qui meam tenui- 
tatem respicies, et mihi benedices ac meis. Amen. 
v. Eid. Aug. Hodie absolvi disputationem de 
prophetia Jacobi quam occasione Baronii eram 
aggressus. Siquid bene dixi, tuum id totum est,3o 



3 N0N.AUG.-I4KAL.SEPT.] E4>HME PI AE2. 941 

Christe Jesu. Si erravi, meum hoc, sed tu da 
meliora, et miserere languentis. Amen. 

iy. Eid. Aug. Alia curavimus hodie quam pro- 
positum. Sed talia multa accidunt. Deus, mise- 
rere mei. Amen. 5 

iii. Eid. Aug. Aliquod hodie in studiis. Gew x«i°^« 

Prid. Eid. Aug. KvpiaKrjv domi egimus ex caussa. 
Domine, miserere mei, mese, et meorum. Amen. 

Eid. Aug. Gew x^P 1 ^ mu lta scripsi hodie : 7rd\iv 

QeS yap L $- IO 

xix. Kal. Sept. Ad D. Archiepiscopum hodie sum 
profectus ad septimum hinc miliare, et mox sum 
reversus, et finem diatribse imposui de Herode 
alienigena. 9ea> x a V i? * 

xviii. Kal. Sept. Amici, studia leniter. Gew x<*p L $- *5 
Hic dies insigni causone insignis. 

xvii. Kal. Sept. Amici, et per occasionem scripta 
epistola adversus Scioppium mira sane celeritate. 
Mane ejusmodi nihil cogitabam, et scripseram 
jam ad D. Lingelshemium epistolam. Sed venere 20 
literse ab Hceschelio quse occasionem illi scrip- 
tioni adversus Scioppium prsebuerunt. Deus cep- 
tis benedicat #****#. Amen. 

xvi. Kal. Sept. Literse in Germaniam : studia 
deinde. Tu, Domine, benedice. Amen. 25 

xv. Kal. Sept. Aliquid hodie etsi non multum. 
Benedic huic domui, Domine. Amen. 

xiv. Kal. Sept. KvpiaKnv ego, et uxor, et liberi a 
concione orsi sumus non sine magna voluptate 
audita concione pii viri Capelli. OeS x*P K - 3 ° 



942 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

xni. Kal. Sept. Aliquid in studiis. Qecp \api<s, 
qui me, meam et meos respiciat. Amen. 

xti. Kal. Sept. Aliquid hodie. QeS tG> Travaplvrw 
X<*pis> Amen. 

xi. Kal. Sept. Disputationem de sectis Hebr8e-5 
orum hodie absolvi, tuo, Deus mi, beneficio. Tibi 
honos et gloria. Amen. 

x. Kal. Sept. Literse hodie a Rege de me ad 
D. Julium Csesarem amantissime scriptse. Deus 
ipsum servet. Amen. 10 

" Chanceler of my Excheker, I will have Mr. Casaubon 
paid befor me, my wife, and my barnes," manu ipsius 
Regis. 

ix. Kal. Sept. Neque studia processerunt, ut op- 
tabam, et multa impedimenta sunt oblata, fuitque 15 
domi foemina primaria et honestissima uxor D. 
Legati Gallici. Tu, Domine, me respice, et meos. 
Amen. 

viii. Kal. Sept. Qusedam hodie de Mercurio Tris- 
megisto, sed quse mox displicuerunt. Deus mese 20 
familise et studiis benedicat. 

VII. Kal. Sept. Concio et ra ejKVKXia. Qecp X a 'j° f9 ' 

vi. Kal. Sept. Domine Jesu, ades mihi, mese, et 
meis, ac nos in tui timorem dirige. Amen. 

v. Kal. Sept. Ta ijKVKXia, sed inter varias curas 25 
et impedimenta. Qeo?, eXeaipe. 

iv. KaL Sept. Ta ejKVKXia. 0eo? tXew? elrj. Amen. 

lll.Kal.Sept. TaeyKVK\ia. Qew yapis fcai So^a. Amen. 

Prid. Kal. Sept. Parum hodie, nec semper prse- 
stamus, quod volumus. Sed praestamus, quan-3° 



3 KAL. SEPT.-7 EID. SEFT.] E<J>HME PI A E2. 943 

tum tua, Deus bone, concedit nobis benignitas. 
O fac, Udrep iirovpdvie, ut omnes nostri conatus et 
meorum omnium ad tuam gloriam referantur. 
Amen. 

Kal. Sept. Mensem dedisti auspicari, bone Deus, 5 
non sine testimonio tuse benedictionis. Quod vi- 
vimus, quod spiramus, tui id beneficii est. ades, 
bone Deus, et mihi, meae ac meis da tui nominis 
timorem, et quia imminet tempus partus, da, cse- 
lestis Pater, illi evroKiav, et benedic huic domui. i o 
Amen. 

iv. Non. Sept. Ego, uxor, liberi concioni de more 
interfuimus: deinde literas Lutetia accepimus, 
unde nihil jamdudum nisi triste accepimus. Sed 
fiat Dei voluntas. Amen. 15 

iii. Non. Sept. ^Egrum animi sed uxoris solatiis 
fruentem mirum non est inter curas molestas et 
studia diem divisisse. Te, Deus mi, respicio, a te 
opem atque auxilium peto: scis quid me urat 
in Gallia. Tu medere malis nostris per Jesum^o 
Christum Filium tuum. Amen. 

Prid. Non. Sept. To. iyKwkia. Oew x«j°<?- Amen. 

Non. Sept. Literse ad amicos : studiis qusedam 
horse impensse. 0ew x<*P L s> QP* ve li s servare 
hanc domum, et uxori dare evroKlav. NaJ, Kvpie w 25 

a-wrep. Ameil. 

viii. Eid. Sept. Hodie vidi missum a Rege librum 
Puteani adversus me, et risi : imo dolui furorem 
hominis non indocti. Deinde alias curas sustinui 
graves. Sed in te, Deus eeterne, spero. Ge^ x«/° iy - 3° 



944 ISAACI CASAUBONI [a. d. i 61 2. 

vii. vi. Eid. Sept. Ta ijKVKXia. Oew x«i°^- Amen. 

v. Eid. Sept. Dies sacra partim in templo, par- 

tim in studiis non alienis a pietate acta. Oew 

iv. Eid. Sept Ta eyKVK\ia. Oecp x^P^- Amen. 5 

111. Eid. Sept. Aliquid hodie. Oew x«j° t? - 

Prid. Eid. Sept. In chronologicis aliquid promo- 
vimus, quse utinam pars operam nostram non 
desideraret in Baronio. Deus, ades. 

Eid. Sept. Aliquid hodie, si tamen manebit. 10 
Deus, ades. Amen. 

XVIII. XVII. Kal. Oct. Ta eyKVKXia. Oew x«/> f? - 

xvi. Kal. Oct. Sacrosanctse ccense Domini hodie 
communicavimus ego, uxor, filise. Sit Deo laus, 
honos et gloria. Amen. 15 

xv. Kal. Oct. Ta eyKVKXia, sed leniter. Nam 
apud Legatum fui, et D. Karreu invisi. Tw Oew 

xiv. Kal. Oct. Ta. eyKVKkia. Oew x*P& serva 
hanc domum, Pater cselestis. Amen. 20 

XIII. Kal. Oct. Ta ejKVKkia. Oeu> X^P i<s ' ® es ^° 

propitius, Deus seterne. Amen. 

XII. Kal. Oct. Ta ejKVKXia. Oeo<s ev/mevijg eltj. Ameil. 

xi. Kal. Oct. Multum hodie scripsimus, utinam 

aliquid \6yov aj~iov. Tu facies, Deus seterne. Amen. 25 

x. Kal. Oct. Ta iyKVKXia, sed inter impedimenta. 

Oew X^P i<5 ' 

ix. Kal. Oct. Sacrse concioni Anglicse hodie in- 
terfui. Uxor segrotat. Fenestrse mese ut ssepe 
lapidibus impetitse. Deus, da consilium. Amen. 3° 



7 eid. sept.^5 non. oct.] E<£H M E PI AE2. 945 

VIII. Kal. Oct. Ta iyKvicXia, Sed leniter. Geo?, i\e- 

aipe. Amen. 

vii. Kal Oct. Aliquid hodie, sed multum me 
impedivit cura illustrissimi Archiepiscopi de in- 
juria nuper mihi facta. T« QeG> x a V' 9 - ^ 

vi. Kal. Oct. Ta ejKUKXia satis strenue, Dei gratia, 
qui velis, bone Deus, uxori evroKiav dare, et om- 
nibus tov arov ovojuaTos tov <p6fiov. Amen. 

v. Kal. Oct. Literse et aliquid in penso. Qe<S 

\dpi<s. . io 

iv. Kal. Oct. T« eyKVKkia ut poteram. Qew x<*P l $- 

iii. Kal, Oct. Ta eyKVKkia. Sed miserere, mise- 
sere peccatoris, Christe Jesu, et meis, mese, ac 
meorum conatibus benedice. Amen. 

Prid. Kal. Oct. Concio, cui bonitate Dei ego, 1 5 
uxor semi segra, et liberi omnes interfuimus. 
Miserere, bone Jesu, tuorum inutilium servorum. 
Amen. 

Kal. Oct. Non optime hodie valui ; parum igi- 
tur in penso promovi. Sed tu, Deus immortalis, 20 
qui dedisti mensem inchoare, ades, et da mihi, 
mese et meis ad finem pervenire, et ulterius, si 
placet. Instat uxoris partus ; ego sollicitus spem 
omnem meam in tua ope, bone Jesu, pono, et 
supplex veniam delictorum te peto. O ades. 25 
Amen. 

vi. Non. Oct. Dolor dentium me hodie avocavit 
a libris. Tu, Domine, ades. Amen. 

v. Non. Oct. Crescit dolor, atque ego me tra- 
dere medico sum coactus. Ita deseritur incep-30 



946 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

tum, quod ut aliquando perficiam, da mihi, Pater 
cselestis. Amen. 

iv. Non. Oct. Hodie purgatio intermissa ob fe- 
brem et vires prostratas. Sed tu restitues, Deus 
seterne. Amen. 5 

iii. Non. Oct. Hodie cathartico sum purgatus, 
et bene cessit, Dei beneficio: tibi sit laus, honos 
et gloria. Amen. 

Prid. Non. Oct. . Hodie quum valerem melius- 
cule ad pensum redii, et annum Domini trige- 1 o 
simum primum sum aggressus. Te supplex oro, 
Deus seterne, ades inceptis, et benedic mihi, meae, 
et meis. Amen. 

Non. Oct. Kvpicncqv diem propter reliquias morbi 
egi domi. Uxor etiam hodie partui proxima, 1 5 
volente Deo, concioni interfuit. Tu, Domine, 
illam serva, et da ipsi evroKiav et nobis omnibus 
bonam mentem. Amen. 

VIII. Eid. Oct. Ta ejKVKkia. Oecp x a V i9 ' <I u i nos 

serva, bone Deus. Amen. 20 

vii. Eid. Oct. Ta eyKVKXia, etsi sentimus reliquias 
r^ appwiTTtas, quas sana, Deus, et nobis bene- 
dice omnibus. Amen. 

VI. Eid. Oct. Ta eyKVKXia. Da, bone DeUS, evroKiav 

uxori, et eva-raOeiav domui. Amen. 2 5 

v. Eid. Oct. Hodie Regem vidi, quem Deus ser- 

vet; multa ille mihi dixit, quse scire me mea 

intererat. Qew x<*p l s- 

iv. Eid. Oct. Meditatio de qusestione gravi me 

habuit. Tu, Domine, dirige mentem et calamum, 3° 



4N0N. 0CT.-14KAL. nov.] E* H M E Pl A E2. 947 

et da uxori mese evraKiav, et benedic imiversae 
domo. 

III. Eid. Oct. Ta ejKVKXia. Oea> yapis. 

Prid. Eid. Oct. KvpiaK^ erat et prima mensis. 
Itaque ego, uxor, et filise sacrosanctse ccense Do- 5 
mini communicavimus. Benedic, Christe xp^re, 
nobis omnibus, et da uxori evTOKiav. Amen. 

Eid. Oct. Ta ijKVKXia. Oew x<*P 1 ^ quem supplex 
veneror ut det uxori evroKiav et nos servet. Amen. 

XVII. Kal. Nov. Ta eyKVKkia. Geog, eXeaipe koi rrjv 10 
efJLtjv, Ka\ e/me, Ka\ rovg e/movg. Amen. 

xvi. Kal. Nov. Ta lyicvKXia. Oe<S x<*P l *> quem ve- 
neror supplex ut uxori det evroKiav, et nobis om- 
nibus ra Xwa-ra. Amen. 

xv. Kal. Nov. Mane ra eyKmXia. A prandioi^ 
amici. Deinde uxor habuit magna indicia immi- 
nentis partus. Itaque supplex, Domine, ad te 
confugio, opem atque auxilium te poscens. Da 
Pater cselestis, matri evroKiav' infanti nascituro da, 
ut tuus sit, tibi consecratus, utque in timore no- 20 
minis tui educatus tibi serviat suo tempore. Amen. 

xiv. Kal. Nov. Domine Jesu, Christe xp^ 1 "^ 
Servator mundi unice, quas ego tibi grates 
agam? quibus verbis exprimam quantum tibi 
debeo? Omitto vetera, omitto quotidiana bene-25 
ficia. Hodiernum ut recentissimum ita longe 
maximum est. Uxor jam ferme eifceta et ex- 
haustis viribus infantem peperit masculum, rov 
oyKov tyiXikovtov, ut miremur ego atque illa 
illi suffecisse vires ad tam difficilem partum.30 



948 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

Sed tua, Deus seterne, adfuit illi dextera, et auxi- 
lium tuum illi paratum fuit. Dolores acerrimi 
fuerunt, sed oKljo-^ovlol, beneficio tuo, Domine 
Jesu. Secuta est XeLTroQvixla post partum sane 
gravis ; sed tamen etiam ex illo incommodo nunc 5 
respirat h ^fXrar^. Itaque melius omni ex parte 
nobiscum agitur, quam vel optare ipsi possemus. 
cselestis Pater, tot tantisque beneficiis tuis erga 
me, erga uxorem et meos adde hunc cumulum 
duplicem pro tua inexhausta misericordia, ut et 10 
nos omnes memores, et assidue meditantes quan- 
tum tibi debeamus, ad omnem humilitatem nos 
componamus et devotionem quotidie incendamus 
tibi pie sancteque serviendi. Alterum est, ut 
digneris nato hodie infanti benedicere, et ad glo-15 

riam tuam promovendam iKavovv avTOv icat TrdvTag 

rifjiag. O exaudi, seterne Deus, per Jesum Christum 
Filium tuum, qui una tecum et Spiritu Sancto 
sine principio, sine fine vivit, regnat, imperat m 

tov? aioovag tu>v alcovwv. Amen. 2 ° 

Die Yeneris post sextarn matutinam, 9 Oct. stylo Angl. 
xiii. Kal. Nov. Diem totum uxori impendi, bene 
alioquin pro tempore valenti, quo nomine immor- 
tales tibi, Deus seterne, gratias ago, et supplex 
oro, ut et illam, et me, et omnes liberos, univer- 25 
samque familiam serves, sospitesque. Domine, 
in te uno spes omnes nobis sitse. Amen. 

xii. Kal. Nov. Et hunc diem partim cum uxore, 
partim cum vetere amico D. Turqueto egi, nisi 
quod sacrse concioni interfui. Et uxor quidem febri 30 



13 kal. N0V.-4 kal. nov.] E$H MEPl A E2. 949 

subita correpta est a coena. Sed quia id credi- 
mus ortum a lactis scaturientis copia, non metui- 
mus graviora. Ego vero in tua, Deus seterne, 
bonitate spes omnes meas habeo repositas ; itaque 
confundi non metuo. Miserere, Domine. 5 

xi. Kal. Nov. Hodie ad libros redii. Sed uxor 
parum commode habens revocat me ad se. Tu, 
Deus seterne, illam sana, et nos serva omnes. 
Amen. 

Nugse Rabbinicse in voce, niTT^* y = 9°- 1 = 4- p= io 
ioo. j-r=9. =199- Possidenti 199 v debet prsestari 
eleemosyna, non debet possidenti 200. Fag. in Pirse. A. 
p. 114. 

x. Kal. Nov. Meliuscule uxor hodie valuit. Tc5 

iravaplcrru) OecS yapis. 15 

ix. Kal. Nov. Aliquid in studiis, non multum, 
promovi. Domine Jesu, redde uxori priorem 
€ve%lav, et nos serva. Amen. 

viii. Kal. Nov: Literse; studia fere neglecta. 
Deus, nos respice. Amen. 20 

vii. Kal. Nov. Studia.plane jacent, occupor enim 
varie, neque uxor optime valet. Sed da, Domine, 
meliora. Amen. 

vi. Kal. Nov. Uxor gravissimos dolores capitis 
est experta, sed meliora speramus indies. 0^25 

v. Kal. Nov. Hodie apud Regem fui, optimum 
semper Principem, cui Deus benedicat, et nos 
quoque servet. Amen. 

iv. Kal. Nov. Hodie vix libros vidi, dum de sus-3° 

vol. 11. e e 






950 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

ceptoribus futuris cum Rege sum sollicitus. Qew 

iii. Kal. Nov. Hodie ne vix quidem : et circa hoc 
negotium tam multse difficultates oriuntur ut 
valde excrucier : tum autem uxor male habet. 5 
Omnino in solo Deo spes et solatium mihi. Amen. 

Prid. Kal. Nov. A studiis feriati sumus hodie : 
itaque friget opus nostrum. Tu, Deus immor- 
talis, da strenue aliquando pergere. Amen. Et 
pro exacto mense, salva uxore, me et liberis, 10 
etiam nuper nato, magnas tibi, Deus omnipotens, 
gratias. 

Kal. Nov. da felicem ire hunc mensem, UaTep 
€7rovpdvie. Initia quidem sunt molestissima, et h 
aa-Qeveia T^jg cpi\TaTf]9 ***** me angit. In te 15 
sperabo, bone Jesu. Tu vulnera facis, tu sanabis. 

TevoiTO. yevoiTO. 

iv. Non. Nov. Uxor non valet : tota domus fer- 
vet ob apparatum crastini diei : ego vix ut canis 
e balneo libros aspicio. Domine, respice hanc^o 
domum benignus. Amen. 

iii. Non. Nov. Hodie sacro lavacro tinctus est 
nuper natus nliolus, cujus susceptor esse dignatus 
est optimus et clementissimus Rex, qui de suo 
nomine gloriosissimo illi nomen dedit Jacobo. 25 
Locum Regis tenuit reverendissimus Episcopus 
Dominus Bathoniensis : adfuit baptizando et Do- 
minus Episcopus Lichfeldensis vicariam operam 
prsestans pro illustrissimo D. Archiepiscopo, qui 
fuit alter susceptor. Susceptrix autem fuit uxor3° 



3 KAL. NOV.-EID. NOV.] E<P H M E Pl A E2. 951 

D. Karew olim Legati apud Regem Cliristianissi- 
mum. Tu, Domine Jesu, qui pro tua inexhausta 
bonitate dedisti gratiam invenire apud Regem 
Magnse Britannise, da sic gratia et favore tanti 
Principis uti, ut omnia dicta factaque mea ad5 
nominis tui gloriam et Ecclesise tuse sedifica- 
tionem referantur. Da etiam infanti Jacobo ut, 
educatus in vera pietate, tibi suo tempore servire 
pura mente et affeetu sincero queat, utque omnes 
et parentes et liberi post decursum hujus caducse 10 
vitse spatium gaudiis cselestibus perfruamur, et 
contemplatione tui olim satiemur. exaudi, Deus 
seterne, per Jesum Christum Filium tuum, qui 
una tecum et Spiritu Sancto vivit, regnat, im- 
perat, sine principio sine fine. Amen. 15 

Prid. Non. Nov. KvptaKt)v apud Regem fere po- 
suimus, unde reversi ad intermissa studia redii- 
mus, quse serio posse repetere da mihi, Deus 
seterne, et huic domui benedice. Amen. 

Non. Nov. Tol eyKVKXta utcunque. Oew x^P l<s ' 2 ° 

viii. Eid. Nov. Ad Regem hodie, et omissa fere 

eyKVKXia. Oeog "IXecog eiv\. 

vii. Eid. Nov. Aliquid hodie. Deus ceptis bene- 
dicat. Amen. 

vi. Eid. Nov. Hodie rus delatus est Jacobus25 
noster, quem, Deus seterne, serva, et nobis bene- 
dice omnibus. Amen. 

v. Eid. Nov. Ta, iyKVK\ta, et fervet opus. Sed tu, 
bone Jesu,dirige mentem meam et calamum meum, 
et omnia dicta factaque mea et meorum. Amen. 30 

e e 2 



952 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

iv. Eid. Nov. Hodie cursum abrupi operis Baro- 
niani, sed ad tempus, cum bono Deo. Cepi enim 
describere, quae scripta erant. Tu benedic, Do- 
mine Jesu, mihi, mese, et meis. Amen. 

iii. Eid. Nov. Apud Regem optimum partem r?s 5 
KvpiaKfc posui, partem studiis dedi. T<£ 9ec5 x«i° f? - 
Amen. 

Prid. Eid. Nov. Describo nuper scripta ; aliud 
nihil. Benedic, bone Jesu. Amen. 

Non. Nov. Fui apud Regem, qui aliquid noviio 
oneris mihi imposuit. Deus ceptis benedicat. 
Amen. Idemque me, meam, et meos servet. 

xviii. Kal. Dec. Ta ijKVKXta in descriptione in- 
choata. Sed me amici hodie occupatum habu- 
erunt apud Mirseum Regis Pharmacopceum. Tu, 1 5 
Deus, benedic. Amen. 

xvii. Kal. Dec. In luctu, Deus Eeterne, versamur 
cum omnibus bonis civibus. Jacet seger gravis- 
sime Princeps Henricus, spes altera regni hujus 
et Ecclesise. Tu, bone Jesu, exaudi preces pa-20 
rentum, totius regise domus, imo omnium piorum 
totius Anglise. Tu potes, bone Jesu, ex Orco re- 
vocare in vitam, quos volueris cunque. In te 
igitur uno et solo speramus, et uni tibi ac soli 
vota nostra facimus. exaudi, Deus seterne, per 25 
Jesum Christum Filium tuum, qui una tecum et 
Spiritu Sancto in unitate essentiae vivit, regnat, 
imperat. Amen. 

xvi. Kal. Dec. Adhuc anxii et solliciti de salute 
magni Principis, te, Deus seterne, oramus, obse-30 



4eid. nov.-iikal. dec.] E<J>HME PI AE2. 953 

cramus, producas illi vitam, si placet, ad promo- 
vendam gloriam tuam et solatium Parentum et 
omnium bonorum hujus regni. exaudi vota 
nostra, Deus seterne. Amen. 

xv. Kal. Dec. Heu miseri mortales, quid sumus? 5 
Vere o-Kiag ovap av6poo7ro9. Jacet vi morbi extinctus 
ingentis exspectationis Princeps Wallise, decus 
principum sequalium, spes altera hujus regni, 
amor omnium bonorum. Sperabant omnes eas 
illi vires corporis, quse salvum et valentem quam 10 
diutissime ipsum essent prsestiturse. Spondebat 
hoc ratio vitse probe et modeste institutse, et sin- 
gularis pietas. Sed heu falsse sunt spes nostrse, 
neque aliud restat, quod dicamus, nisi illud unum, 
Geod eVeXe/ero fiovXrj. Solare optimos Parentes, *5 
Regem et Reginam, fratrem etiam et sororem, et 
refunde illis quod videtur rw fjLOKdpiT^ negatum. 
O serva hoc regnum, Deus seterne, et novis fulcris 
illud subinde fulci, per Jesum Christum Filium 
tuum, qui una cum Patre et Spiritu Sancto vivit, 20 
regnat, imperat. Amen. 

xiv. Kal. Dec. Deo dicatam diem ex parte di- 
vino cultui impendimus, moesti ob tam tristem 
casum. Sed GeoO eVeXe/eTo fiovXrj. Illi gloria. Amen. 

xin. Kal. Dec. Studia et literse ad amicos. Oew 25 

xii. Kal. Dec. Ta ijKVKXia in descriptione. Oew 
X apts. 

xi. Kal. Dec. Aliquid hodie, sed amici me habu- 
erunt. Bew x«i°^« 3° 



954 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

x. Kal. Dec. Pergo in descriptione. Tu, Domine, 
benedic. Amen. 

ix. KaL Dec. Ta ejKVKkta in molesto negotio de- 
scriptionis. Sed ita oportet. Tu, Domine, bene- 
dic. Amen. 5 

viii. Kal. Dec. Hodie rescivi de obitu viri nobilis 
et inter Anglos magni Domini Karew. Illum 
nuper Serenissimus Rex magna dignitate orna- 
verat, qua diu usus non est. Ea est rerum huma- 
narum vanitas. Tu, Pater eirovpdvie, da tot exem- 10 
pla proficere et mihi, et mese, ac meis omnibus, 
ut de te dies noctesque cogitantes parati semper 
simus ad fatalem horam per Jesum Christum, qui 
una cum Deo Patre Deus ipse et Spiritu Sancto 
Deo regnat sine principio, sine fine. Amen. 15 

vii. Kal. Dec. Hodie vidi Regem sane mcestus 
moestum et multum ab illo mutatum. Vidi et 
viduam amici veteris D. Karew. Nihil video prse- 
ter tristia. Sed mea spes omnis in Deo. serva 
me ac meos, qui solus potes. Amen. 20 

vi. Kal. Dec. Hodie literas ab optimo virorum 
Thuano accepi, quibus facit me certiorem de 
obitu D. Fabri viri probitate et doctrina excellen- 
tissimi. Amisi amicum, quem ipse venerabar, et 
quem sciebam me amare. Ita amici me dese-25 
runt. Ego interim ut non inutilis glorise Dei 
vivam, supplex Deum veneror, et ut mihi, mese, 
et meis adsit. Amen. 

v. KaL Dec. Pergo adhuc in descriptione. Tu, 
Deus seterne, rege hanc domum. Amen. 30 



IO KAL. DEC.-3 KAL. DEC.] E<J>HM EPI AE2. 955 

iy. Kal. Dec. Hodie literas Lutetia accepi de 
rebus meis, ut semper, molestas. Sed Deo me, 
meam et meos permitto. Hodie prseparatio facta 
ad crastinum jejunium in Ecclesia Gallica, cui 
interfuimus iravoiKi. 9e<» x«V f9 * 5 

iii. Kal. Dec. Quod Deus benedicat, diem hodi- 
ernum ego, uxor, liberi in templo egimus, et in 
dictum jejunium, quantum in nobis erat miseris 
peccatoribus, sanctificavimus. Tres ministros au- 
divimus pie et erudite docentes. Deus seterne, 10 

benedic TavTrj Trj Trjs ev<refiela<s aarKrjcrei, et da ut ad 

te serio convertamur, per Jesum Christum, qui 

una tecum Deo Patre et Spiritu Sancto vivit, 

regnat seternum. Amen. 

Prid. Kal. Dec. Hodie quod sit faustum et lsetum 1 5 

benedicente Deo, quse descripseram operis in- 

choati, misi ad D. Archiepiscopum Cantuariensem, 

omnia ejus judicio permittens. Tu, Deus seterne, 

ceptis nostris benedice, et serva hanc familiam. 

Amen. 20 

Envoie a Mons r . TArchevesq six demi et mais de papier 
de mon livre contre Bar. 

Kal. Dec. Quod sit felix et faustum, attigimus 
ultimum anni mensem, quem ut lseti exigamus 
da, Pater cselestis. Amen. 25 

iv. Non. Dec. Sacrse concioni interfuimus ego, 
uxor, liberi. De filio Johanne illsetabilia audi- 
vimus. Deus bone, restitue illum in rectam 
viam. Amen. 

iii. Kal. Dec. Inchoatam nuper descriptioneni3o 



956 ISAAGI CASAUBONI [a.d. 1612. 

hodie absolvi, et literas ad multos amicos scripsi. 

Prid. Kal. Dec. Cum amicis, quos invitaveram, 
atque imprimis Sculteto diem perfeci. Deo charis 
et laus. 5 

Non. Dec. Literas hodie scripsi, et ad pensum 
cepi redire. Deus benedicat. Amen. 

viii. Eid. Dec. Ad pensum serio redire volui, sed 
librum Witakeri de conciliis amisi, qui dum quse- 
ritur, totum fere mane periit. Deus, ades. Amen. 10 

vii. Eid. Dec. Ta iywKXia. Fui apud Dominum 
Archiepiscopum. Oea x^P^- 

VI. Eid. Dec. Ta iyKVKkia. Oew ^ctjOf?. 

v. Eid. Dec. Die sacro concio, et ra iyKmXia. Oew 

Xapts. l 5 

iv. iii. Prid. Eid. Dec. T« iyKVKXia. Oecp x®P L<s - 
Amen. 

xix. Kal. Jan. T« iyKVKXia et carmen epitaphium 
in Principem. 0eo> x<*P l s- 

xviii. Kal. Jan. T« iyKmXia et e7r/a7ce\f^s Legati 20 
Galliarum. 0eo> x^P^- 

xvii. Kal. Jan. Hodie ccense Domini communi- 
cavimus ego, uxor, liberi. Laus et gratise Deo 
immortali. 

xvi. Kal. Jan. Hodie ductum est funus illustris-25 
simi Principis magno cum dolore omnium bo- 
norum. Deus Regem et regiam domum servet. 
Amen. 

xv. Kal. Jan. Ad annum Christi pervenimus 
trigesimum quartum. Det Deus reliqua per-30 



PR. KAL. DEC.-IOKAL. JAN.] E0>HMEPIAE2. 957 

texere ad gloriam nominis ejus, et sedificationem 
Ecclesise, qui etiam servet me, meam et meos eV 
Tft> eaurov <p6/3(*). Amen. 

xiv. Kal. Jan. Ta ijKvicXia Dei gratia, et annus 
ille inchoatus. Serva, Deus, et me, et meos. Amen. 5 

xiii. Kal. Jan. T« ijKVKXia, sed lente, et uxor 
parum valet. Domine Jesu, respice me, meam 
et meos. Amen. 

xii. Kal. Jan. T« ejKVK\ia, sed lente ob rerum 
dinicuitatem, et valetudinem meorum. Sed tu, 10 
Domine Jesu, serva nos. Amen. 

xi. Kal. Jan. Ta iyKVKkia, sed lente. Uxor parum 
valet. Ego modo didici Anglum quendam, ex in- 
vidia et improba semulatione, ausum esse opus, 
quod jussu Regis aggressus sum, ipsum quoque 15 
aggredi, et tradidisse partem edendam hic. Vidi 
titulos, et vix mihi persuadeo ipsum non grassa- 
tum furto in mea scripta, quse tam multi jam 
viderunt. invidiam ! improbitatem ! Nam 
si tale quid parabat, cur dissimulavit ? Ego illi^o 
paratus fui iK^oopelv. Nunc, illo antevertente, 
quid consilii capiam, nescio. Puto Savilium, 
quem mihi olim descripsit Scaliger, esse auctorem 
consilii. Tu, Deus seterne, mea consilia rege. 
Amen. 25 

x. Kal. Jan. Concio hodie, et a concione amici. 
Vidi beneficio amicissimi Sculteti librum in Baro- 
nium quem scripsit ille invidise filius ex sug- 
gestione Savilii invidise patris. Tu, Deus, da 
consilium, et me serva ac meos. Amen. 30 



958 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1612. 

ix. Kal. Jan. De tempore Paschatis crravpcoa-iiuov 
Domini, in quo multa ardua. Tu, Deus, ades 
mihi, mese et meis. Amen. 

viii. Kal. Jan. Parum hodie aut potius nihil. 
Sed tu, Domine Jesu, ades et in hoc incepto, et5 
in tota vita, mihi meisque. Amen. 

vii. Kal. Jan. Ta eyKVKXia, Dei gratia, qui bene- 
dicat huic familise. Amen. 

vi. Kal. Jan. Ta ijKVKXia per gratiam tov /meyaXov 
Oeov, qui nos servet et donet sui timorem. Amen. io 

v. Kal. Jan. Ta ejKVKkia Geov xapiri, qui servare 
nos dignetur. Amen. 

iv. Kal. Jan. Ta eyKVKXia. Bew x a V f? - Amen. 

111. Kal. Jan. Diem sacrum egi apud Regem. 

T<p Oe(p ^apig. 15 

Prid. Kal. Jan. Ta ejKVKkia. Oew x^P ig - ^ e cl 
admonet me hic dies ut animo repetam totius 
hujus anni jam exacti cursum, et ad animum 
revocem tua ingentia, bone Jesu, erga me, 
meam et meos beneficia. Videor posse dicere2o 
non temere alium annum egisse me, in quo magis 
continuam benignitatem tuam sim expertus cum 
uxore et tota familia. Morbi aut mei aut uxoris 
aut liberorum vel leves vel nulli: rei familiaris 
difncultates nullae, Sti kcu \6yov a^iov. Ego, uxor, 25 
liberi in sua quisque vocatione pensa nostra satis 
diligenter curavimus. Quum ante paucos menses 
opus adversus Baronium essem aggressus ad 400 
jam paginas et amplius confeci. Liberorum nu- 
merum filiolo auxisti, Deus bone, et uxori evTOKiav 30 



9KAL.JAN.-PR. KAL.JAN.] E<J>HM EPI AE2. 959 

dedisti, utrique ut ea occasione maximi Regis 
benevolentiam experiremur. Pono inter lseta fili- 
orum institutionem in literis, virtute, et pietate. 
Denique si quid adversi mihi contigit, id per 
filium natu maximum accidit, quem video, nisi5 
Dei miraculo servetur, in periculosissimo loco 
consistere. Et hoc quidem tristissimum est. Cse- 
tera vero satis lseta. Quamobrem, Deus seterne, 
tantis a te acceptis beneficiis ago tibi quantas 
maximas possum gratias, non pro rei merito, nec 10 
quantas debeo, sed quantas certe possum maxi- 
mas, tibi uni omnia, quibus fruor, bona ferens 
accepta, te unum o-wrvpa, unum evepyerqv, unum 
e/xol tcl TraVa, et agnoscens mente humili, et prse- 
dicans gratissimo animo, idque unum a majestate 15 
tua petens, Deus seterne, ut propter te ipsum et 
propter meritum mortis Christi pergas benedicere 
huic domui, nos servare, nos tuo Spiritu regere, 
ut facta dictaque nostra omnia ad nominis tui 
gloriam, sedificationem Ecclesise tuse, et salutem 20 
nostram dirigantur. Tege, clementissime Do- 
mine, mea, mese et meorum peccata; largire 
mihi et uxori prudentiam idoneam regendse huic 
familise ; rege facta, rege dicta nostra, ut et prse- 
ceptis et exemplis liberos nostros in vera pietate 25 
instituamus. Johannem juvenem infelicem, 
Pater, siste in rectam viam. Peccavimus, pecca- 
vimus, peccavimus: et judicia tua justa sunt. 
Sed miserere, Deus, et cor illi finge tibi gratum. 
Reliquis liberis da proficere /ca-ra crw/ma ku\ -tyvyrivso 



960 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1612. 

cum tua benedictione. Sororem meam misellam 
respice benignus, et reliquos e>o* 7rpb$ yevog. Rem 
familiarem in Gallia pene eversam restitue in 
integrum. Studiis meis benedic et universse do- 
mui. Nutantem uxoris charissimse valetudinems 
confirma, et nos omnes serva dvoa-ovg k<x\ dirrnjidvTovg, 
per Jesum Christum tov ixovoyevr) Filium tuum, cui 
una tecum, Pater cselestis, et cum Spiritu Sancto 
sit, et nunc et semper «? rovg alcovas t£>v alcovwv 
honos, laus et gloria. Amen. 10 

ANNTJS CIO DC XIII. 

Kal. Jan. Ergo ingredi novum annum dedisti 
tu mihi, Deus Tpiardyie, dedisti uxori, et liberis 

nostris. AgnOSCO t^v a<paTOV Kal aveKKakriTOv 

erga me et meos patientiam tuam, agnosco 15 
et totus contremisco, jure metuens ne hsec 
semper lenitas tua, bone Deus, irritata ad ex- 
tremum peccatis meis et meorum, male ver- 
tat mihi et meis. Ego sum, O Domine, illa 
arbor, in qua colenda tua bonitas nihil reliqui^o 
fecit, cum sperares et jure tuo exigeres a me 
fructus tuis beneficiis respondentes. Ego et mea 
et mei sumus illa vitis, sancto tuo Prophetse 
Isaise descripta, tanta fide, tanto studio, tanta 
diligentia a te curata. Sed heu et ego, et mea, 25 
et mei arbores sumus ac vinea aKapiro^ sine fruc- 
tibus bonis certe, et exspectationem tuam, bone 
Deus, hactenus fefellimus. Facimus, non quae 
par erat bona opera, sed quse par erat vitare irda-ri 



kal.jan.] E<I>HMEPIAE2. 961 

a-n-ovSrj kou Mx av V ma l a opera, ea facimus, et sanc- 
tissimum Numen tuum peccatis quotidianis no- 
stris in nos irritamus. Itaque si nos perditum 
iveris, Deus rpia-dyte, et ipsum ad poenitentiam 
aditum nobis prsecluseris, quid queramur, aut di- 5 
camus, nihil habemus, prseter hoc unum, pecca- 
vimus, peccavimus, et judicia tua justa sunt, O 
mundi universi Judex sequissime. Sed scimus te 
clementissimum esse Patrem, et erga miseras 
creaturas tuas longe indulgentissimum. Non 10 
enim mortem cupis peccatorum, sed ut pceniteat 
illos, et ut resipiscant. Quin potius tantum ipse 
mundum amasti, opus manuum tuarum, ut Filium 
tuum, Filium unigenitum dederis, ut quicunque 
in illum sit creditnrus, vitam habeat seternam. 15 
Hac ego fretus spe, quia perfecte bonus es, et 
perfectum iXaarripiov proposuisti, in Filio tuo sup- 
plex et yovu7T6T^ ad pedes Majestatis tuse accedo, 
pacem et veniam pro delictis meis, mese et 
meorum te petens, et misericordiam tuam im-20 
plorans. Miserere nostri, miserere nostri, Deus 
seterne, Deus virepdpprjre, et tegens prseteritas 
noxas, rege rov Xoittov me, meam, et meos, ut 
dicta, facta nostra ad nominis tui gloriam semper 
referantur, Ecclesise tuse sedificationem et salu-25 
tem nostram. Da omnibus nobis ut Kara a-cojua 
Ka\ "^rwxyv eppw/mei/oi tibi et toto hoc anno et toto 
reliquse vitse curriculo fideliter inserviamus. Sana 
languores nostros. Utimur enim ego, uxor, pars 
major liberorum ancipiti valetudine: uxor prse-3° 
sertim, et Anna, quas, bone Deus, prsesta sanas 



962 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

et valentes. Ncu Seo/j.al o-ov, Kvpie. Da mihi et 
uxori pie ac prudenter Trpoo-Tfjvai t?? oklag, benedic 
laboribus nostris et inceptis. Opus quod sum 
aggressus da sic persequi, itaque in eo mentem 
calamumque meum rege, et dirige, ut nihil mihi5 
excidat aut cum cselesti doctrina Verbi tui parum 
consentiens, aut eo viro parum dignum, qui sco- 
pum in scribendo habet propositum, gloriam tuam 
et proximi utilitatem. Miserere filii Johannis, 
et in viam reetam illum siste. Miserere, Pater, 1 o 
ovis aXw/uLeviis: cseteros liberos inspira ad omne 
bonum opus ; pietatem infunde in eorum animos, 
ingenium largire idoneum capiendo cultui setati 
ipsorum convenienti ; filios, filias orna virtutibus 
omnibus, illos etiam cognitione literarum et scien- 15 
tiarum. Rem familiarem dudum eversam et 
prope jam nullam stabili, ac consilia suggere 
mihi, et meae, piae prudentise plena. Sororem 
miseram, et omnes, qui me contingunt, pene om- 
nes miseros, subleva in suis serumnis. Hsec peto 20 
a te supplex, Tpio-dyie 0eo?, et quse scis ipse mihi, 
mese et meis expedire per Jesum Christum tov 
fjiovoyevrj Filium tuum, qui una tecum, Pater eirov- 
pdvie, et cum Spiritu Sancto tuo sine principio 
sine fine nunc et semper vivit, regnat, imperat. 25 
TevoiTo. TevoiTo. Amen. Amen. Amen. Hodie fui 
in aula, sed Rex leviter segrotabat, nec potuit 
concioni interesse. Tu, Domine, illum serva avo- 

o~ov Kai airrjfjLavTOv. Amen. 

iv. Non. Jan. Literas hodie scripsi, sed tamen j° 
ad pensum tandem redii. Tw Oey x«/° ls - 



4non.jan.-6eid.jan.] E<t>HMEPIAE2. 963 

iii. Non. Jan. Hunc diem impendi lectioni Jael 
Mosis B. M. quod est opus excellentissimum. 
Deus benedicat studiis meis, et det ante omnia 
de vera pietate assidue cogitare mihi, mese, et 
meis. Amen. 5 

Prid. Non. Jan. Hoc die celebravimus in aula 
Regis eiycre/Seo-Tarou, Natalem Domini et S. Ccenee 
participes sumus facti. Rex optimus ostendit 
nobis librum cui titulus Catechesis Ecclesiarum 
PolonicB et Lithuanice quce colunt unum Deum Is-io 
raelis, et hominem Jesum, etc. quo libro nullus sce- 
lestior, nullus detestabilior a multis seculis est 
editus. Et ausus tamen auctor illum dicare Regi 
Magnae Britannise. O scelus ! Domine Jesu, dele 
ex memoria hominum has impietates. Amen. 15 

Non.Jan. Pensum peraliquot dies intermissum, 
et tempus sumptum ad acrem meditationem de 
sacra Eucharistia. Domine, illustra mentem 

meam. Amen. 

viii. Eid. Jan. Ad Regem hodie non ivi, neque 20 

domo sum egressus. Tu, bone Deus, Servator 

mi, serva me, meam et meos. Amen. 

Yii.Eid.Jan. Yaria studia, et prseparatio ad 

disputationem de Coena Domini adversus Baro- 

nium. Tu, Domine Jesu, illustra mentem meam, 25 

et nos serva. Amen. 

vi. Eid. Jan. Ad proxime tractandam quse- 

stionem me paro: sed tu, Deus, kdvwaov tov t6 

M^v Zvtcl. Vidi Regem Dei beneficio valentem, 

et, ut valeat, te supplex, Deus seterne, oro. Serva3o 

et hanc domum, O Deus. Amen. 



964 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613, 

v. Eid. Jan. In Dionysio Areopagita totum diem 
fui, non fortasse inutiliter, si faverit ceptis di- 
vina clementia. Sed me angunt multa, imprimis 
morbus repentinus, et quidem, ut videtur, satis 
gravis, duorum liberorum Merici et Annse. Sedj 
tu, bone Jesu, eos sanabis, si placet, et nobis ser- 
vabis. Quod ut facias, te supplices pater et 
mater oramus. Amen. 

iv. Eid. Jan. Ultimus est dies anni Anglicani ; 
parum sane lsetabilis. Uxor gravissima febre et 10 
doloribus capitis ac tibiarum laborat. Anna et Jo- 
hanna febricitant graviter. Studia jacent. Vides, 
bone Deus, meas serumnas. Oro te supplex, 
liberes domum meam morbis, et nobis omnibus 
des veram pietatem. Amen. J 5 

iii. Eid. Jan. Erat dies Kal. Jan. anni Angli- 
cani quem nos ut et hesternum auditione verbi 
divini sanctificavimus. Deus benedicat mihi, 
mese et meis. Amen. 

Prid. Eid. Jan. Deus mi, Deus mi, redde uxori 2 ° 
valetudinem priorem, et nos omnes serva, ac 
dirige dicta factaque nostra. Amen. 

Eid. Jan. Ad Regem, prout soleo Ka& hcaL&rviv 
KvpiaKyv, sum profectus, et vasis sex argenteis, 
strenarum nomine, ut est illi moris, sum ab ejus^s 
Majestate donatus. Deus immortalis servet tan- 
tum Principem, et regiam totam domum. Amen. 

xix. Kal. Feb. Vix libros hodie vidi, nec optime 
valui. Deus seterne, serva nos omnes. Amen. 

xvin. Kal. Feb. Apud Regem hodie fui. Pensi3o 
mei magnitudinem magis magisque agnosco, et 



5EID.JAN.-II KAL.FEB.] E4> HM E P I A E2. 965 

parte succumbo, imo plane deficerem, nisi tua, 
bone Jesu, me bonitas bene sperare faceret. Tu 
meam mentem illustra et rege. Amen. 

xvn. Kal. Feb. Adhuc paro me ad futuram 
scriptionem, si tua, Deus seterne, gratia adfuerit. 5 
O ades mihi et meis. Amen. 

xvi. Kal. Feb. Necdum ad opus redii. Tu, Do- 
mine, ades, et prsesta otium, et mihi meisque 
bonam valetudinem. Amen. 

xv. Kal. Feb. Adhuc in apparatu versamur, et 10 
det bonitas Jesu, ut ea dicamus, scribamus, quse 
sint futura ipsi grata. respice me, meam et 
meos, bone Deus. Amen. 

xiv. Kal. Feb. Ne nunc quidem ad scriptionem 
animum appulimus. Ardua enim qusestio est. 15 
Sed tu,Domine,ades, et (pwria-ov ^ag kgu arcoa-ov. 'Ajmijv. 

xiii. Kal Feb. D. Marii concionem hodie audivi 

in illa (pXoyi^o/uievrj viro rr)? yeevvrjg de lillgua apud 

Jacobum. Ille duo verba ad argumentum con- 
cionis legit, quod memini Bezam valde solitum 20 
detestari ; et omnino ov rXrjrov. Vidi postea sere- 
nissimum Regem. 9e<w x^p 1 ^ 9 11 * me > meam et 
meos servet. Amen. 

xii. Kal. Feb. Necdum ad pensum rediimus. Te 
veneror, ter sancta Trias, da sapere, dicere et scri- 25 
bere quse tibi grata. Amen. 

xi. Kal. Feb. Parturimus adhuc, et hunc diem 
in aliis studiis egimus, ut amicum scribentem 
contra Andream Eudsemona Johannem juva- 
remus. Deus me, meam et meos servet. Amen. 30 

VOL. II. F f 



966 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

x. Kal. Feb. En fluit tempus, et ego adhuc in 
7rapaa-K6uyj occupor. Sed te specto, mi Deus; in 
te spem pono. ades. Amen. 

ix. Kal. Feb. Necdum rediimus ad scriptionem, 
sed redibimus brevi, Oeov SiSovrog, qui servet me,5 
meam, et meos. Amen. 

viii. Kal. Feb. In Lutheranorum scriptis hodie 
fui multus, et gemui ardorem controversise in- 
faustse. Deus, medere malis tuse Ecclesise, et 
mentem meam ac meorum dirige. Amen. 10 

vii. Kal. Feb. Crescit difncultas, nec alia mihi 
spes, nisi in divino prsesidio inter tot contrarias 
opiniones. Hodie vidi librum Andrese Eudsemonos 
Johannis adversus me, futilem sane. Deus utrum- 
que propitius respiciat. Amen. 15 

vi. Kal. Feb. In historia sacra Hospiniani domi 
detentus hanc KvpiaK^v diem posui, et ingemui 
malis Ecclesise. Quam tu, Deus, respice, et 
nos omnes serva. Amen. Amen. 

V. Kal. Feb. Adhuc Ttjg Trapao-Kevr}? 0X01 yiv6ju.e6a. 20 
Kvpie, fiorjdei. 'A/UtJi/. 

iv. Kal. Feb. Nondum ad scriptionem rediimus, 
mox redituri cum bono Deo. Amen. 

iii. Kal. Feb. Cum amicis hodie fui : tum autem 
Paschasium serio tractavi. Deus studiis hisce 25 
meis, uxori, et liberis benedicat. 

Prid. Kal. Feb. Quod Deus vertat bene, ad in- 
termissam jampridem scripturam redii. O ades, 
bone Jesu, et mentem illustra, calamum rege. 
Amen. 3° 



PR. KAL. FEB.-5 EID. FEB.] E$H M EPI AE2. 967 

Kal. Feb. Da, bone Deus, et hunc mensem, et 
quicquid superest vitse, in operibus tibi gratis 
occupare. Vigeat in meo, uxoris et liberorum 
animis verse pietatis amor et nominis tui <p6fio<s 
Koi TpoiJLos. Dignare etiam, bone Jesu, conatibus^ 
meis benedicere, et meam aizoplav \va-ov. Scis tu, 
Pater eirovpdvie, quse me dirncultates crucient. 

Pater, evoSotxTOV t*iv eTri^eiprjo-iv, elye o~oi (pl\ov. 

iv. Non. Feb. Jam ego ad pensum serio redii. 10 
O ades, bone Deus. Amen. 

iii. Non. Feb. Concio, studia, literse. Deus, ades, 
et uxorem parum valentem sana. Amen. 

Prid. Non. Feb. Ad pensum serio rediimus. Deus 
nos regat. Amen. Qui et uxorem parum valen-15 
tem dignetur sublevare, et domum hanc servare. 
Amen. 

Non. FeL Deus, ades mihi, meae et meis. 
Amen. 

viii. Eid. Feb. Acturi per instituti rationem de 20 
transubstantiatione etc. toti in ea meditatione 
sumus, Deum venerantes, ut regat calamum no- 
strum. Amen. 

vii. Eid. Feb. Deus, benedic ceptis et domui 
mese. Amen. 25 

vi. Eid.Feb. Deus seterne, scis serumnam meam : 
tu expedi me, bone Jesu. Amen. 

v. Eid. Feb. Turbellse propter inobedientiam 
quorundam domesticorum erga uxorem. Sed 
haec levia. Me vero airopelv ex alia caussa scis tu,3° 

Ff 2 



968 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613, 

Deus seterne, qui respice me, et da iropov evpeiv. 
Amen. 

Hodie libellus Petavii de Nithadi prosapia a famulo 
mag. eq. dis. allatus et improbe relatus est. 

iv. Eid. Feb. T^v Kvpia^v partim meditando de 5 
rebus sacris, partim apud Regem egi. T<S Qew 

X dpi9. 

iii. Eid. Feb. Amici, nec multum promovi. Deus, 
ades. Amen. 

Prid. Eid. Feb. Apud Regem hodie fui, quem, 10 
Deus, serva, et totum regnum. Mihi hodie hoc 
accidit molestissimum. Chartas meas Baronianas 
dedi recensendas cuidam amico, viro probo, op- 
timo, et longe doctissimo. Ille jam mensem fere 
alterum differt reddere, nec legit tamen, de quois 
mihi certe constat. Repetii ipse ssepe ; hodie 
misi prseceptorem meorum liberorum, neque ego 
recepi, neque ille. Atqui vir ille probitate sin- 
gulari est. Quid igitur ? Ego aliud suspicari non 
possum, nisi virum illum optimum meas lucu-20 
brationes amicis suis ostendisse, et jam repetere 
aut certe recipere non posse. Deum immortalem ! 
Quanta hsec est, quse mihi fit injuria? Exspec- 
tabo tamen, et me componam ad omnia ferenda. 
Doleo certe, ut si unquam. Sed fiat, Deus, 25 
voluntas tua. Amen. 

Eid. Feb. Amici me a studiis avocarunt, et ab 
optimo viro partem recepi mearum chartarum, 
et integritatem illius cum summa doctrina per- 
spexi. Deus domum hanc servet airnmvTov. Amen. 30 



4 eid. FEB.-13 kal. mar.] E4> H M E PI AE2. 969 

xvi. Kal. Mar. Hsereo, sed tu me dirige, Deus 
seterne. Amen. 

xv. Kal. Mar. T« iyKvxXta in hoc penso : sed 
ades, Deus. Amen. 

xiv. Kal. Mar. Ta eywKXia in arduo penso. Tu, 5 
Domine Jesu, et studiis benedic, et vitam emenda 
meam ac meorum, et da proficere in actione 
crastina ad quam me paro. 

xiii. Kal. Mar. Synaxi Ecclesise Gallicse hodie 
interfuimus ego, uxor, et Johanna filia, ac S. Ccense 1 o 
Domini communicavimus, filia natu maxima ne 
adesset, casu factum est. Reliquum diem quan- 
tum mea et meorum valetudo permittebat studiis 
sacris impendi. Hic est dies actus ultimus anni 
vitse mese quinquagesimi quarti. Quem annum 15 
et reliquam totam vitam meam dum reputo, Deus 
immortalis, non possum facere, quin pronus ca- 
dam in faciem et tuum Numen adorem, qui me 
tanta benignitate hactenus sis prosecutus. 
Deus, non hoc meritum est meum, scio, agnosco, 20 
profiteor et corde et calamo. Tua hsec est infi- 
nita bonitas, quse me, meam et meos nunquam 
deseruit. At nos te deseruimus perssepe, te gra- 
vissime offendimus, et ab ofncio nostro longe re- 
cessimus. Ignosce, bone Jesu, et ad csetera tua^ 
beneficia illud adjice, ut crescamus quotidie in 
vera pietate, peccata nostra subinde ad animum 
revocemus, illa detestemur, tui amore et metu ab 
omni mala cogitatione impediamur, te denique 
posthac ego, uxor, liberi, et qui hic sunt, et qui.30 



970 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

alibi, vitam instituamus, ut exemplo simus pie- 
tatis et omnis virtutis. Interea, Udrep eirovpdvie, 
quod me servaveris, quod studia mea non desti- 
tueris penitus auxilio tuo, quod charissimam 
uxorem mihi prsestiteris utcunque valentem et5 
liberos omnes, saltem qui hic sunt, ago supplex 
tibi gratias immortales. Da, seterne Deus, bene 
uti tuis beneficiis, et ex vera pietate vitam insti- 
tuere per Jesum Christum Filium tuum, qui una 
tecum et Spiritu Sancto sine principio sine fine 10 
vivit, regnat, imperat. Amen. 

Annus Vitj: lv. 

Quem quidem annum, Udrep eirovpdvie, ut feli- 
citer inchoare, agere, peragere concedas, supplex 
te veneror. Mihi quidem spes omnes sitse suntis 
in spe tui prsesidii, subsidii, gratise. Ipse quam 
sim ro imrjSev, quam indignus favore tuo, magne 
Deus, scio, et ssepe cogito : ssepe etiam, dum 
cogito, deficio, et quo me vertam nescio. Sed 
reficit me certa cognitio tuae immensse infinit8e2o 
bonitatis. Hanc toties expertus in me, mea, et 
meis, audeo sperare nunquam illam fore mihi 
defuturam, nunquam aditum ad illam fore mihi 
prseclusum. Scio, Deus vwepdpptjTe, usque adeo 
dilexisse te mundum, ut Filium tuum rov /xoj/0-25 
yevtj dederis pro mundi salute, ut vitam habeat 
seternam quicunque in illum crediderit. Scio 
donum esse vere tuum, si quis fidei saltem prin- 



13 KAL. MAR.-I2 KAL. MAR.] E$H M E PI AE2. 971 

cipia in se habeat. Scio tua dona esse a/mera- 
/meXijTa. Spero igitur in te, Deus immortalis, 
Tpio-dyie, V7repdya0e. da mihi, mese, et meis 
fidem veram, pietatem sinceram, zelum vere 
Christianum. Hsec si adfuerint, csetera scio ets 
confido secutura. Respice, Deus mi, Deus salutis 
mese, languentem hanc domum. Da evoSovv ra 

irepl a-co/ULa, Kal tol irepl -^v^v. Mihi et UXOri pni- 

dentiam largire bene regendis liberis necessa- 
riam ; liberis da humilem animum pietatis stu- 1 o 
dium, industriam, et ^CKoirovlav matrem virtutis. 
Filium, qui Lutetise est, revoca in rectam viam, 
et in media peste serva a peste. Da parentibus 
et liberis ut officiis quisque propriis defungamur 
pie et sincere. Operi a me instituto benedic, 15 

Xprj&Te XpicrTe, (pcoTnrov ejuol tov vovv, w a\r)6ivbv 

(pcog. Da semper omnia referre ad gloriam tuam, 
sedificationem Ecclesise, salutem meam et meo- 
rum. Rem familiarem dudum collapsam in- 
staura, et prospice meis liberis et nobis quoque2o 
parentibus. Sororem rhv TaXaliroopov ne desere, 

magne DeuS, et Trdo-i /3ov6ei toF? ttoo? yevos. Ex- 

audi, Deus Pater, per Jesum Christum Filium 
tuum Dominum nostrum, cui una tecum et Spi- 
ritu Sancto tuo sit honos, laus, gloria, et omne^s 
imperium, ut erat a principio in secula seculo- 
rum. Amen. 

xii. Kal. Mar. Apud Legatum Regis Christia- 
nissimi fuimus ego atque uxor. Plures horas stu- 
diis impendi Tfj tov Oeov x«V m - 3° 



972 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

xi. Kal. Mar. Tw Oew x a V f? > ^ nos serva, 
Deus. Amen. 

x. Kal. Mar. Aliquid hodie in penso. Deus 
benedicat. Amen. 

ix. Kal. Mar. Literas hodie scripsi, et fere to-5 
tum diem impendi. Oew x a j°' 9 - Amen. 

viii. Kal. Mar. Aliquid hodie, at non multum. 
Oe(p x a P l $- 

vii. Kal. Mar. Naumachiae speetaculum hodie 
vidimus quse pars erat apparatus ad nuptias il-10 
lustrissimse Principis Filise Regis. Deus bene- 
dicat illi. Amen. 

vi. Kal. Mar. Benedicat Deus actioni hodiernse, 
et celebratis nuptiis Filise Regis, cui spectaculo 
interesse me atque uxorem Rex voluit. Deusi5 
serva Regem et regiam domum. 

v. Kal. Mar. Apud Regem hodie fuimus, nec 
pensum plane negleximus. Oew x a P lg - 

iv. Kal. Mar. Etiam hodie apud Regem fuimus, 

et longos cum ejus Majestate sermones habuimus. 20 

Deus, serva tam pium Principem. Amen. 

Preste R. Azaria a Mons r . Livius professeur en the- 
ologie. 

III. Kal. Mar. Ta eyKVKXia. Oew x a V i9, 

Prid. Kal. Mar. Ad nodum qusestionis venimus 25 

et hseremus, sed in te speramus, Deus seterne, 

ades. Amen. 

Kal. Mar. Mensem inchoavimus scribendis 

literis : deinde in penso multi fuimus. Atque 

utinam Deo propitio cura liberemur, quse nunc3° 



MKAL.MAR.-I4KAL.APR.] E4>H M E Pl AE 2. 973 

mire nos exercet. Tu facies, Domine, et hanc 
domum servabis pro tua infinita bonitate. Amen. 

vi. Non. Mar. Opellam abrupi, quse me diu 
exercuit, et ad cursum operis totius redii, con- 
texturus quse desunt, si Deus dabit, absolutoj 
anno trigesimo quarto. Oe<£ x a 'i°' ? - 

v. Non. Mar. Thv KvpiaKrjv apud Regem ex parte 
egi. Oew x«/°^* 

IV. Non. Mar. Ta ejKVKXia' Qecp xapis. 

iii. Non. Mar. Bone Jesu, serva me, meam, aci° 
meos. Amen. 

Prid. Non. Mar. Ta eyKVKkia. Oew yapis. 

Non. Mar. Ta eyKVKXia' Deus mihi, mese, et meis 
benedicat. Amen. 

viii. Eid. Mar. Aliquid hodie. Deus mi, pec-15 
cata mea et meorum dele. Amen. 

vii. Eid. Mar. Concio, studia, amici. 9e<S x«V' 9 - 

vi. Eid. Mar. In malo loco hsesimus. Sed tuam 
opem adfuturam confidimus, bone Jesu. Na*, Kv- 

pie, /3or]6ei koi e/mol Ka} rois e/uLol?. 'A/mrjv. 20 

v. Eid. Mar. Hodie post tertiam mane surrexi, 
et totum diem fui in libris. 9eo?, eXeaipe. 'A^v. 

iv. Eid. Mar. Hodie febricula tentatus non 
multum promovi. Sed ades, Deus. 

iii. Eid. Mar. Deus salutis mese, benedic mihi,25 
mese, et meis. Amen. 

Prid. Eid. Mar. Ta ejKVKXia- 9e<£ xdpi$. Amen. 

Eid. Mar., xvn. xvi. xv. Kal. Apr. Ta eyKVKXia, 
tuo, Domine Jesu, beneficio. Amen. 

xiv. Kal. Apr. Sacrse Domini Coense hodie com-30 



974 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

municavimus ego et filia : nam uxor minus vale- 
bat : deinde studia. Domine, ades, et nos serva. 
Amen. 

XIII. Kal. Apr. Ta eyKVK\ia' Qew X®P l? ' 

XII. Kal. Apr. Ta eyKVK\ia' Oew tw iravaplcrTOd 5 

xi. Kal. Apr. Ta ijKVKXta. Hodie invisi D. Le- 
gatum, D. Eliensem et alios. Qew x«V' 9 - 

x. ix. Kal. Apr. Ta ejKVK\ia' Geo) x<*P l s- Amen. 

viii. Kal. Apr. Ta. ejKVK\ia et concio sacra cumio 
omnibus meis. Laus Deo. Ivimus et ad parvulum 
Jacobum, cui etiam Christus benedicat. Amen. 

vii. Kal. Apr. Ta eyKVK\ta, et dirige mentem 
meam, Deus, per hsec senticeta. Amen. 

vi. Kal. Apr. Aliquid hodie, sed parum. Deus, 15 
ades. Amen. 

v. Kal. Apr. Hodie me avertit a proposito Rai- 
noldi liber Prselectionum ante mihi non lectus. 
doctum virum ! Tu da similes, Pater eirovpdvie. 
Amen. 20 

iv. Kal. Apr. Ta eyKVK\ia, sed lente. Deus bene- 
dicat mihi, mese et meis omnibus. Amen. 

111. Kal. Apr. Ta eyKVK\ia. Deus benedicat mihi, 
mese et meis omnibus. Amen. 

Prid. Kal. Apr. Pauca hodie. Sed magna^s 
cum voluptate Pacianum totum et alia legi. 

Oeog e l\em elr\. 

Kal. Apr. Sacra concio cum omnibus liberis : 
uxor segrotabat leviter. Quam tu, mi Deus, sana, 
et nos omnes serva. Amen. 3° 



I3KAL.apr.-apr. 15.] E4> HM E PI A E2. 975 

2. Lundi. Ta ejKVKXia. Sed amici multum mihi 
temporis eripuerunt. Deus, serva hanc domum. 

3. Mardi. Non multum hodie promovi invitatus 
a Principe filio Marchionis Badensis, et postea 
detentus diu gratissimo colloquio cum D. Grotio5 
viro maximo. Tibi, Deus, honos, laus et gloria. 
Amen. 

4. Mercredi. Vidi Regem, qusedam scripsi. 0e<S 

5. Jeudi. Ta ejKVKXia. Tu, Deus, benedic mihi, 10 
mese, et meis omnibus. Amen. 

6. Vendredi. Ta ejKVKXia. 0ew x a P L ^' 

7. Sabmedi. De apparitionibus Domini a resur- 
rectione hodie meditabar, et ra fxeyaXeia tov Oeov 
stupens admirabar. da in his proficere, 1$ 
Deus. Amen. 

8. Dimanche. Concio cum tota familia, deinde 
Rex, et amici. 0e<£ x a p 1 ^- 

Lund., Mar., Mer. Ta. eyKVK\ia. 0ew tw Travapio-Tw 

X a P L $* 2 ° 

12. Jeudi. Non multum hodie scripsi. Occurrit 
enim gravis materia, et magna diei parte fui 
apud D. Eliensem. Kvpie, iXeaipe. Amen. 

13. Vend. Nihil hodie, et concio pomeridiana 
audita cum uxore et liberis. 0e<» x a P 19 - 2 5 

14. Sabm. Nihil hodie prseter privata studia. 
Tu, Deus, serva hanc domum. Amen. 

15. Dim. Hodie S. synaxi communicavimus 
Dei gratia ego, uxor, liberi. Deus misereatur 
nostri, et nos servet. Amen. 30 



976 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613 

16. Lundi. Apud Regem fui, nec studia plane 
neglexi. Oew x«V' 9 * 

T7. Mar. Apud Regem fui; amicis £vveyev6wv ; 
studia non omisi. Laus Deo. 

18. Merc. Apud D. Decanum Paulinum hodie5 
cum Grotio sum pransus, cum uxore. Multa de 
variis rebus egimus : deinde ad pensum me con- 

tuli. Oecp X a P 1 *' 

19. Jeudi. Apud D. Eliensem hodie fui cum 
D. Grotio. Oew x«V t9 - IO 

20. Vend. In aula fui hodie, et partem aliquam 
temporis amisi. Oeo?, eXeaipe. Amen. 

21. Sabm. In penso fui hodie. Tu, Domine, il- 
lustra coecitatem mentis mese. Amen. 

22. Dim. Grenovicum ad Regem hodie sumusi5 
profecti cum uxore et parte familise; deinde in 
studiis et penso fuimus. Deus ceptis benedicat. 
Amen. 

23. Lun. Ta ejKVKkia' Oea> ")(apis. 

24. Mar. Ta eyicvKkia intermisi, sed statim redi- 20 
turus, Deo volente. Amen. 

25. Merc. Ta ejKVKXta. Dei beneficio. Deus ser- 
vet nostram domum. Amen. 

26. Jeu. T« ejKVKXia' Deus, serva hanc domum. 
Amen. 25 

27. Vend. Apud Legatum Gallicum hodie fui- 
mus ego et uxor. Oeo> x«/° fS> - 

28. Sabm. Ta. ejKVKXia' Qew "%apLS. 

29. Dim. Concio cum uxore et liberis : deinde 
Rex, et postea 6 (plXrarog Grotius. Oew x«V f? - 3 ° 



apr.i6.-mai. 5-] E4>HMEPIAE2. 977 

30. Lundi. Ta ejKvicXia, et cum amicissimis viris 
D. Decano Paulino et Hugone Grotio multus 
fui, quum ille ccenaret apud me. Deo laus et 
gloria. 

Kal. Mai., Mardi. Apud Legatum Gallicum ho- 5 
die fuimus cum Grotio et Legato Ordinum, deinde 
quia instat uxoris profectio, ad literas scribendas 
me accinxi. Tu, Domine Jesu, ades incepto, et 
illam duc ac reduc, nosque omnes serva. Amen. 

2. Merc. Totum diem literas scripsi dandasio 
uxori. Domine Deus, ades illi, mihi, et omnibus 
nostris. Amen. 

3. Jeudi. Hodie uxor to e/uov v\jxItoi*ov iter in 
Galliam, te duce, ut spero, Deus immortalis, insti- 
tuit. Acerba utrique nostrum hsec separatio fuit, 15 
sed urgebant negotia, quse omnino postulabant 
ut istud iter uxor susciperet. Suscepit igitur, et 
celerem reditum mihi promisit, te, bone Jesu, 
volente et faciente. Oro vero te supplex, Deus 
immortalis, ut ubicunque illa sit, comes ei adsis, 20 
illam serves, valetudinem illi bonam prsestes, 
euntem ducas, eandem mox reducas. Omnia illi 
Lutetise prsestes facilia, et nos quoque hic serves 
per Jesum Christum Filium tuum, qui una tecum, 
Deus Pater, et cum Spiritu Sancto Deo, Deus ipse 25 

regnas eig alcova? twv alwvoov. 'A/x^. 

4. Vend. Domine Deus, hodie de itinere hesterno 
uxoris cognovi, et tibi gratias ago. serva illam, 
et nos omnes, Deus. Amen. 

5. Sabm. Ta eyicmXta' Oe(£ ^dpi^. Qui servabit, 30 



978 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

spero, uxorem, ducet, ac reducet, idque ut faciat, 
oro supplex. Amen. 

6. JDim. Concio cum familia et studia. Te vene- 
ror, Domine Jesu, serva hanc domum, et matrem 
familias duc, reduc. Amen. 5 

7. Lundi. Ta eyKVKXia* Oe<£ x a V' 9 - Qui serva, ob- 
secro, obtestor, uxorem euntem, manentem, rede- 
untem. Amen. Hodie pransus sum apud virum 
prsestantem D. Wintoniensem, cujus excellens eru- 
ditio nota est ex libris ab ipso editis contra Pon- 1 o 
tificios et Puritanos. Is mihi narravit multa 
de confectione auri potabilis. Ostendit phialam 
plenam eo quod vocant elixir; est autem ipsum 
aurum potabile, id est liquor coquendo expressus 
ex auri tractura, ut vocant, et liquore infuso. 15 
Illud elixir erat coloris vini rubri, sed diluti ad- 
modum. Prsecipua instrumenta, quibus utuntur, 
est sal album, et acetum acerrimum, et nescio 
quod aliud tertium. Aiebat medicus artifex nul- 
lum ad confectionem hujus auri potabilis adhi-20 
beri corrosivum, et ipsum aurum eo redigi ut ad 
naturam metalli redire non possit. Sed istud 
elixir diluitur vino decies, octies multiplicato ; et 
ita propinatur ante prandium in cochleari ar- 
genteo. Atque ipse bibi, nec visus est gustus2 5 
palato ingratus. 

8. Mardi. Apud Regem hodie fui, quem serva, 
O Deus ; serva et hanc domum. Serva, Christe 
Xpwre, uxorem euntem et redeuntem. Amen. 

9. Merc. Hodie gratia Dei literas ab uxore ac-30 



mai. 6.-mai. 15.] E4>HMEPIAE2. 979 

cepi, et reversi sunt, qui illam fuerant comi- 
tati. Bone Jesu, tu illam hactenus servasti, et 
servabis, spero, idque ut facias, te supplex oro, 
obtestor. Amen. 

10. Jeudi. Ta iyKvicXta' Bew x^P 19 ' Serva, Deuss 
immortalis, et hanc domum, et prsecipue uxorem 
in hoc itinere. Amen. Amen. 

11. Vend. Ta eyKvtcXia et ad uxorem literse. 
Quam tu, Deus seterne, serva euntem et redeun- 
tem, et nos omnes simul. Amen. 10 

12. Sahm. Curse me conficiunt, absente uxore, 
quam, Deus, serva, et mihi redde per Jesum 
Christum Filium tuum, et serva in timore nomi- 
nis tui hanc domum. Amen. 

13. Bim. Sacrse Domini Ccense communicavi- 1 5 
mus ego, liberi : deinde apud Regem fuimus, et 
ad uxorem mox scripsimus. Quam serva, Deus, 
et nos omnes. Amen. 

14. Lundi. Hodie de itinere Oxoniensi constitu- 
tum mihi est, quod felix et faustum velit esse2o 
Deus. Tu, Deus seterne, scis justam esse caus- 
sam ; tu benedices, si placet, per Jesum Christum 
Filium tuum, et me, uxorem ubiubi est, et totam 
domum servabis. Amen. 

Eid. Mai., 15. Mardi. Mane aliquid in studiis. 25 
Reliquum tempus egi apud S. Regem, D. Archi- 
episcopum et alios amicos, ut illis valedicerem, 
brevi Oxonium profecturus, si Deus volet. Sed 
de uxore nihil dum. Tu, bone Jesu, illam serva, 
ubicumque erit, et universam hanc domum. Amen. 3° 



980 ISAACI CASAUBONI [ A . d. 1613. 

xvii. Kal. Jun., 16. Mai., Merc. Vix librum hodie 
aspexi dum accingo me ad iter. Dictum mihi 
uxorem mare transiisse et Caletum appulisse. 
Deus illi benedicat, benedicat mihi, liberisque 
nostris omnibus. Amen. 5 

XYi.Kal. Jun., 17. Mai., Jeudi. Hodie itineri me 
accingo diu optato. Tu, Deus seterne, ades eunti, 
benedic incepto, et reduc mox domum. Serva 
interim in timore tui nominis liberos istos, quos 
relinquo, et da illis sapere etiam super setatem. 10 
Serva domum a malo. Benedic absenti uxori : 
da illi perficere suum iter, et mox redire ad nos, 
ut reversi omnes domum, tuse glorise inservire 
pio animo omnes possimus. exaudi, Deus 
seterne, per Jesum Christum, qui una tecum etis 
Spiritu Sancto tuo vivit, regnat, vivet, regnabit 
seternum. Amen. Etonam hodie veni ad nobi- 
lissimum Savilium, cui, Deus, benedice. Amen. 

18. Vend. Hodie cum D. Savilio et in rheda 
ipsius confectis miliaribus viginti septem Oxo-20 
nium perveni. Ibi uti me voluit D. Savilius hos- 
pitio suo, hoc est, collegio Mertonensi cui ipse 
prseest. Eadem die partem magnam collegiorum 
et aularum Oxoniensium lustravi et miratus sum 
nostrorum majorum pietatem et magnificentiam. 25 
Te veneror, Deus seterne, da proficere in hoc iti- 
nere, et uxorem cum omnibus liberis, sorore et 
amicis serva. Amen. 

19. Sabm. Hodie csetera collegia lustravi, et pari 
admiratione sum affectus. A prandio disputa-30 



mai. 16.-MAi.a3.] E4>HMEPIAE2. 981 

tioni interfui cui prseerat Doctor Abotius vir 
doctissimus. Benedic, Domine Jesu, huic Aca- 
demise, et me cum mea et meis serva. Amen. 

20. Dim. Duas hodie conciones audivi eruditas 
sane, ut possum conjicere ex iis, quse intellexi. 5 
Pransus sum apud D. Decanum. Cui tu, bone 
Jesu, benedic, et me cum uxore, liberis, et omni- 
bus meis serva. Amen. 

21. Lundi. Hodie ad D. Decanum migravi, com- 
mendatus illi a Domino Archiepiscopo. Itaque l ° 
discedente D. Savilio non potui evitare quin 
D. Decano me dederem. Atque ille me summa 
humanitate excepit, et volentem, nolentem in 
suas sedes introduxit. Quas, Deus, serva, et 
da mihi sic frui illius humanitate, ut semper tui 1 5 
meminerim, qui mihi hsec facis otia. O serva, 
benigne Pater, et uxorem, et liberos, et sororem, 
et omnes meos. Amen. 

22. Mardi. Hodie in Bibliotheca Choniatse &/- 
cravpov SpOoSo^lag percurri, et ex eo qusedam ex-20 
cerpsi futura usui, si Deus volet. Benedic stu- 
diis nostris, bone Jesu, et serva airrjfxdvrovg me, 
uxorem, liberos, et domum totam ; miserere et 
sororis. Amen. 

23. Merc. Hodie paucas horas Choniatse dedi, 25 
occupatus partim in concione Latina, partim dis- 
putationibus theologicis quibus interfuimus. De- 
dimus et plures horas studiis Hebraicis cum 
Judseo, quem hic invenimus, viro doctissimo. Ita 
solor dolorem meum propter absentiam uxoris, 30 

VOL. II. G g 






982 ISAACI CASAUBONI [a.d.i6i 3 , 

de qua nihildum intellexi. At tu, Domine, illam 
serva et totam domum in timore nominis tui. 
Amen. 

24. Jeudi. Hodie concionem audivi viri eruditi, 
quam utinam totam intellexissem. Deinde cum5 
Vicedecano et aliis clarissimis viris in aula pub- 
lica pransi sumus. Horas matutinas lectioni Tal- 
mud impendimus. A prandio Choniaten absolvi- 
mus. Leonem a Castro in Isaiam percurrimus. 

A ccena literas domo accepimus, lseta gratia Dei 10 
viventis nuntiantes, veruntamen quod caput erat, 
ab uxore aut de uxore nihil. Bone Jesu, quod 
das, accipio, et gratias ago supplex Majestati tuse. 
Quod restat, veneror tuum Numen, ut serves uxo- 
rem, et brevi illam reducas: des bonam mentemi^ 
liberis meis, et mihi atque omnibus meis, nomi- 
natim sorori rfj TaXanrddpu* benedicas. Amen. 

Percurri et Commentarium Basilii M. in Isaiam non 
comparandr, ut puto, cum Comm. in eundem Chrysostomi, 
sed opus est imperfectuim tantum in cap. 16. Percurri^o 
iterum, et valde placuit. 

25. Vend. In Hebrseis hodie et in Commentario 
Basilii in Isaiam fui, nec poenitet operse. Sit Deo 
laus. Quem supplex veneror, ut uxorem et li- 
beros et sororem, meque cum his servet airrnjLav-*$ 
rov9. Amen. 

26. Sabm. Hodie interfui disputationibus theo- 
logicis quibus prsefuit Doctor Abotius. Agebatur 
de fide et operibus. Nunquam ita mihi satis- 
factum est, ut ille fecit. Docuit illud, quod ante3° 



mai. 24.-MAI. 29.] E4>HMEPIAE2. 983 

justitiam Dei nos tuebitur, esse solam fidem in 
meritis Christi, sed bona opera ita commendavit, 
et necessitatem eorum sic docuit, ut nihil vide- 
atur dici ulterius debuisse. Attulit e Comm. 
Lutheri in cap. v. Ep. ad Galat. illud Sola fides 5 
nos servat, sed non solafides sufficit. Distinxit etiam 
salutem inchoatam et confirmatam. Inchoata 
est, cum vocamur, cle qua est in Evangelio, Hodie 
salus advenit liuic domui : hsec opera non desiderat, 
et est ex pura et sola Dei gratia. Salus confir- 10 
mata desiderat, ubique in illis, qui tempus habent 
opera bona edendi. Attulit et distinctionem ne- 
cessarii a7r\to9 et Kard n. Lsetatus sum illa au- 
dire. Non enim voces illorum ferre possum, qui 
dum fidem stabiliunt, opera bona plane rejiciunt. '5 
Accepi et Londino et Lutetia literas csetera lsetas 
gratia tua, Christe Jesu, sed de uxore nihildum. 
Tu illam serva et nos omnes. Amen. 

27. Dim. Utrique concioni hodie interfuimus. 
Pransi sumus in Collegio Magdalense lautissinio 20 
apparatu. Literas scripsi totum reliquum diem, 
Deus immortalis, serva me, meam et meos. Amen. 

28. Lundi. Hodie in tomo I. Conciliorum Romse 
editorum fui, et apud Doctorem Abotium sum 
pransus, qui regio apparatu suos convivas ex-25 
cepit. Deinde in Espencsei scriptis aliquot horas 
posui. Dominus Jesus benedicat meis studiis, 
uxori item, liberis, et sorori. Amen. 

29. Mardi. Hodie meum opus D. Abotio com- 
municavi, qui utinam seriam censuram exerceat. 3° 

Gg2 



984 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613, 

Tu, Domine Jesu, ades mihi, mese, et meis omni- 
bus. Amen. 

Dedi D. Abotio 6 chartas operis mei, D. Decano 5. 

30. Merc. Hodie parum valui, et quasi vertigo 
qusedam me mane occupavit euntem ad Biblio-5 
thecam. Audivi tamen concionem Latinam et 
disputationi interfui. Sed me sollicitudo enecat 
de uxore charissima, et liberis, ac sorore, quos 
omnes tu serva, Deus immortalis. Amen. 

31. Jeudi. Gratias tibi, Deus immortalis, quodio 
hodie de domo lseta satis intelligere dedisti, didi- 
cisse et de uxoris transitu. Itaque illam esse Lu- 
tetise jam credo, tua modo illi adfuerit clementia. 
Tibi laus et honos. Amen. 

1. Jun., Vend. In perpetuis conviviis versamur: 15 
effundit enim se mirifice horum clarissimorum 
virorum amor in nos. Rependat illis Deus omnia 
bona, quse nobis cupiunt. Tu vero, Christe Jesu, 
serva me, meam et meos. Amen. 

2. Sabm. Hodie auriga rhedam adduxit, atque 20 
ego ineunte proxima hebdomada sum discessurus, 
te volente et faciente, Deus immortalis, quem 
supplex veneror, ut me, uxorem, et liberos, meos- 
que omnes serves. 

3. Dim. Diem Pentecostes hodie egimus. Com- 25 
municavimus S. Ccenee in templo cathedrali iEdis 
Christi, ministrante viro optimo D. Decano. De- 
inceps concionem vespertinam et matutinam au- 
divimus, utinam plane intellexissemus. Posthac 
ad iter nos comparantes amicis valediximus. Deus 30 



ai. 30.-JUN. 8.] Ect>HMEPIAE2. 985 

immortalis benedicat huic Academise, et omnibus 
bonis qui in ea florent. Te quoque supplex oro, 
Deus immortalis, ut me, meam, et meos omnes 
serves. Amen. 

4. Lundi. Hodie cum bono Deo, Londinum iter 5 
instituo, et Oxonio atque amicis Oxoniensibus 
valedico. Tu, Deus immortalis, benedic et Aca- 
demise huic et Doctoribus, et nos serves omnes, 
me, uxorem, liberos et omnes meos. Veni hodie 
Etonam. 10 

5. Mardi. Hodie Londinum appuli Dei beneficio, 
et omnia lseta domi reperi, nisi quod de uxore 
nihil didici. Domine Jesu, serva illam et nos 
omnes. Amen. 

6. Merc. Hodie apud Legatum Francise pransusi5 
sum, et domi chartas meas inspexi, ut Grseculo 
responderem. benedic, Domine, incepto. Tu 
veritatem nosti. Salva etiam et me, et uxorem, 
et totam domum. Amen. 

7. Jeudi. Ad libellum brevi scribendum me paro, 20 
et Deum veneror, adsit mihi. Tibi vero, bone 
Deus, gratias ago, quod dederis mihi de uxore 
hodie laeta intelligere. UaXiv av ku\ iraXiv o-ol x«V £S> - 
Serva, xpw™ Xpio-re, me, meam, et meos om- 
nes. * * * * Amen. 25 

8. Vend. Hodie neque omisi curam de libello 
pro patre, si Deus volet, et ad describenda mea 
in Baronium me paravi. Deus seterne, benedic 
mihi, mese et meis. Amen. 

Deinceps secuti sumus Anglicam supputationem. 30 



986 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

Sabm., iv. Kal. Jun. Hodie, quod faustum esse 
et felix Deus velit, ad descriptionem operis Baro- 
niani serio me aecinxi, non intermissurus, nisi 
opere absoluto, dante Deo immortali, excepto 
tempore quod in scripta pro patre meo rod J&vpiov 5 

SiSoptos SUm impensurus. Yevoiro, yevoiTO. 

Dim., iii. Kal. Jun. Concio hora septima. Postea 
adii serenissimum Regem, qui me, ut semper, ac- 
cepit benevolentissime. Ccenavi cum Domina 
Kilegrew et aliis amicis. Deus immortalis me, 10 
meam et meos servet. Amen. 

Prid. Kal. Jun. Hodie scripsi ad uxorem, et ad 
affines in Helvetia degentes. Tu, bone Domine, 
quse mihi sit oblata scribendi occasio, nosti. Ve- 
neror supplex tuum magnum Numen, ut totum 15 
illud negotium vel perducas ad gratum tibi finem : 
vel abrumpas, ne ulla posthac fiat mentio. Serva, 
bone Deus, et me, et uxorem, et liberos, soro- 
rem etiam, et omnes meos. Amen. 

Kal. Jun. Da, bone Deus, mensem pie et feliciter 20 
exigere qui dedisti feliciter inchoare. Serva uxo- 
rem, me, et liberos, ac sororem cum omnibus 
meis. Da etiam ut brevi de reditu uxoris gratias 
tibi possim agere. Amen. 

iv. Non. Jun. Filiolum Jacobum hodie invisi^s 
cum illustri matrona Domina Kilegrew. Valet 
puer, tuo, Deus reterne, beneficio. Utinam valeat 
et redeat uxor brevi. Domine Jesu, respice to- 
tam domum. Amen. 

iii. Non. Jun. De uxore aliquid hodie intellexi, 3° 



4 kal. JUN.-6 eid. jun.] E^HMEPI AE2. 987 

sed nihil certi. Te igitur, magne Parens, supplex 
veneror, me, illam et omnes meos tuse custodise 
permittens. serva omnes, bone Deus. Amen. 

Prid. Non. Jun. Deus bone, deficio sub onere 
curarum et molestiarum, quas affert mihi uxoris 5 
absentia, quum prsesertim de illa nihil quicquam 
intelligam. Tu, Deus immortalis, illam serva, et 
nobis redde ypkpmmav x^povo-iv. Amen. 

Non. Jun. Gratias tibi, Domine Jesu, quod de 
uxore hodie literas accepi, etsi non ab illa. Bene- 10 
dic, Pater cselestis, illi et mihi et universo nomini 
nostro. 

viii. Eid. Jun. Ad Regem hodie sum de more 
profectus, cui, Deus, benedic, et omnes illi ini- 
micos perde, aut revoca a mala mente. Expecto 1 5 
literas ab uxore, quam, benigne Deus, serva, et 
reduc ad me ; serva et totam domum. Amen. 

vii. Eid. Jun. Hebraica studia hodie nos habue- 
runt. Atque hodie tradidimus principium operis 
nostri typographo. Deus immortalis benedicat. 20 
Uxorem vero quando mihi reddes, bone Jesu ? 
Supplex te veneror, serves illam, et consiliis nos- 
tris benedicas, item liberis et amicis. Amen. 

vi. Eid. Jun. Ab uxore hodie literas accepi 
manu ipsius scriptas et prolixas. Ago tibi, Deus 25 
immortalis, ingentes gratias, quod ipsa valeat, 
etsi inter serumnas sane multas, in quibus, bone 
Deus, ades ipsi, et eam subleva. Mirum quod illi 
accidit apud E. L. S. R. Ipsa vero etiam ea de re 
scripsit prudentissime. Pater cselestis, trado me^o 



988 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

tibi regendum, et supplex opem tuam peto mihi, 
mese, et meis. Amen. 

y. Eid. Jun. Deus immortalis, benedic mihi, 
mese, et meis, ac reduc uxorem, oro te supplex. 
Amen. 5 

iv. Eid. Jun. Studia fere non inspexi prseter 
Hebraica. Sed studebo quietiore animo, si tu, 
Deus eeterne, uxorem mihi reddideris, et totam 
domum servaveris incolumem. Quod ut facias 
supplex a te peto. Amen. to 

iii. Eid. Jun. Domine Jesu, ades, et uxorem, 
me, ac liberos, omnesque meos serva. Uxori da 
negotia perficere, et brevi ad me redire. Amen. 

Prid. Eid. Jun. Hodie vidi specimen aliquod 
editionis futurse operis nostri, si tua, bone Deus, 15 
adfuerit benignitas. Tu, Christe Jesu, ades, serva 
hanc domum, laboribus nostris benedicito, et 
uxorem reducito salvam ad salvos. Amen. 

Eid. Jun. Triv KvpiaKrjv hodie in curis, ut spero, 
piis, et itinere ad Regem posui. Quem, Domine, 20 
serva, et me, uxorem charissimam, et liberos 
praesta incolumes, ac brevi, si placet, uxorem 
mihi redde. Amen. 

xviii. Kal. Jul. Languor me tenet, et tsedium 
vitse hujus. Abest uxor mihi. Tempus totum 2.5 
in scribendis literis perit. Tu, Deus, ades, et 
meam reduc uxorem, ac serva me, illam, liberos 
omnes meos. Amen. 

xvii. Kal. Jul. O Deus, ades, et me, meam, 
meosque omnes serva Kara -^vyfiv, koi orw/j.a. Vides, 3° 



^eid. jun.-t3 kal. JUL.] E^H M E PI AE2. 989 

bone Deus, dissipationem hujus domus. Reduc 
uxorem ad me,*et da tibi una fideliter inservia- 
mus. Amen. 

xvi. Kal. Jul. Quod Dominus Jesus faustum et 
felix esse velit, cepit hodie serio editio nostrarum 5 
observationum Baronianarum. Te veneror, Deus 
immortalis, qui dedisti hoc opus inchoare, et huc- 
usque producere, da finem hujus editionis videre, 
utque ad tui nominis gloriam opus hoc referatur, 
ad bonum aliquod Ecclesise tuse, et, si placet, IO 
humilis erga tuam Majestatem mentis voluntatis 
et devotionis velis hoc extare monumentum. 
Benedic mihi, studiisque meis, et quam dedisti 
mihi crvCvyov serva, supplex oro, et reduc. Serva 
et liberos et omnes meos. exaucli preces meas, ] 5 
Deus immortalis, per Jesum Christum, qui una 
tecum et Spiritu Sancto tuo regnat et vivit sine 
principio sine fine. Amen. 

xv. Kal. Jul. Ta eyKvtcXia. Sed exspectatio uxo- 
ris et mearum rerum ignoratio me habet sollici- 20 
tum. Tu, Harep eirovpavie, da finem tot incom- 
modis : uxorem redde mihi, si placet, et quidem 
a-KYifxavrov. Benedic universse huic domui. Amen. 

xiv. Kal. Jul. Ta eyKVKXta. Sed me male habet 
hoc silentium t?s cjyiXraTrjg, quam serva, Deus 2 ^ 
seterne, et reducem prsesta, ut ego cum illa et 
tota domo tuum Numen celebremus, et seternas 
tibi gratias agamus. Amen. 

xiii. Kal. Jul. Ad Regem profectus sum, nec 
multum studui. Accedit cura de uxore et tota^° 



990 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

familia. Tu, bone Deus, serva hanc domum, et 
uxorem mihi prsesta incolumem. Amen. 

xii. Kal. Jul. Ad Regem hodie quoque sum 
profectus, neque potui concioni interesse. Te 
veneror, Pater btwpavu, qui hactenus servasti^ 
domum hanc, serva nos porro. Uxorem, ubi- 
cunque sit, serva, et mihi hoc prsesta beneficium, 
ut de ea reduce cum reliqua familia gratias tibi 
agam. Amen. 

xi. Kal. Jul. Literas hodie et accepi multas etio 
scripsi. Sed gratissimum illud fuit, quod uxo- 
rem de reditu cogitare intellexi. Da hoc illi 
perficere, liarep e-irovpavie, et hanc domum serva, 
meaque mihi delicta condona. Amen. 

x. Kal. Jul. Ta eyKmXia. Sed neque ego optime 15 
valui, et me sollicitum habet istud uxoris et Cha- 
bansei mei silentium. Te oro supplex, Deus im- 
mortalis, reduc illam, et nos omnes serva ad tui 
nominis gloriam. Amen. 

ix. Kal. Jul. Hodie discessit a me Jacobus Ju- 20 
dseus, quem Oxonio adduxeram. Non poeniteret 
consilii si per alia studia licuisset opera illius uti. 
Sed nostris semper conatibus obstat res angusta 
domi. Scripsi novem epistolas ut Oxoniensibus 
amicis illum commendarem. Sub ejus discessum 25 
fortasse e contentione scribendi febricula rne in- 
vasit, et simul Siappoia quam spero salutarem 
mihi fore. Tu, bone Jesu, respice hanc disjectam 
familiam ; redde mihi uxorem charissimam, ut 
onere hoc liberatus tibi gratias agam toto pec-30 



2KAL.jul.-4kal.jul.] E^HME PI AE2. 991 

tore. Da nobis et liberis nostris te timere, a te 
solo pendere, in tua sancta prudentia toto animo 
acquiescere. Amen. 

viii. Kal. Jul. Deus bone, ades, et hanc domum 
respice misere disjectam. Da mihi, da uxori5 
firmam valetudinem, eaque brevi domum re- 
ducta, largire nobis ut in timore tui nominis 
liberos nostros educare possimus. Amen. 

vii. Kal. Jul. Ne hodie quidem de uxore quic- 
quam. Spero tamen in te, Domine, et te illam 1 q 
brevi mihi redditurum confido, et ut facias, sup- 
plex oro, utque hanc domum benignus protegas. 

vi. Kal. Jul. Hodie a libris plane abstinui ob 
valetudinem. Accedit languor ob absentiam et 
silentium uxoris. Te veneror, Deus seterne, li-15 
bera me his curis, et suggere mihi, mese et meis 
rectam mentem. Amen. 

v. Kal. Jul. Ad Regem hodie profectus concioni 
interesse non potui. Filise interfuerunt. Domine 
Jesu, serva hanc domum, uxorem reducem prsesta, 20 
omnibus nobis et nostris tui timorem largire. 
Amen. 

iv. Kal. Jul. O serumnas hujus vitse ! Ego ex 
adversa valetudine langueo. Uxor n (jyiXrdrr] et 
absentia et silentio suo me miris cruciat modis. 25 
Administratio domestica parum ex animi sen- 
tentia procedit. Operis inchoati editio cessat. 
Studia inter tot adversa plane jacent. Te igitur 
respicio, Deus seterne, et opem te posco. Tu, qui 
potes facile et solus, medere meis malis, uxorem 3° 



992 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

mihi prsesta incolumem, liberis benedic et uni- 
versse huic domui, per Jesum Christum Filium 
tuum, qui una tecum, Deus Pater, et Spiritu 
Sancto tuo sine principio, sine fine regnat ek rovg 

alwvag rwv alcovcov. Amen. 5 

111. Kal. Jul. Ergo placet tibi, bone Deus, pa- 
tientiam meam exercere. Nam uti video, a fine 
procul adhuc absum. O da, Udrep iirovpdvie, id 
semper velim, quod tuum Numen voluerit me 
velle, da exitum omnibus curis Qvnofiopoig, et ux-10 
orem, cum placuerit tibi, redde mihi, atque in- 
terim mihi, illi, et liberis nostris benedice. Amen. 

Prid. Kal. Jul. Ecce diem septuagesimum ab 
uxoris discessu, et illa neque venit, neque scribit : 
certe ego nihil ab ipsa accipio. Tu, Pater eVou-15 
pdvie, ipsam rege, serva, reduc. Idemque velis 
tuo favore prosequi hanc domum. Amen. 

Kal. Jul. Gratias tibi, Udrep eirovpdvie, quod 
mensem hunc dederis inchoare, non pessime va- 
lenti. Nam etsi vexat me familiaris mihi tussis, 20 
non tamen penitus lecto me affixum tenet, neque 
ego plane nihil ago in studiis. Sed nosti, Deus 
KapSioyvaxrra, curas meas, sollicitudines et eerum- 
nas domesticas. Uxor rj (piXrdrr], quse omni cura 
rei familiaris solet me sublevare, abest, et partim 25 
absentia partim silentio suo me enecat. Domus 
a puellis regitur rerum imperitis. Famulus unus 
segrotat : reliqui domestici non multum me sub- 
levant. Da igitur, bone Deus, ut pro reduce uxore 
gratias tibi brevi possim agere. Interim et me3° 



3kal. jul.-5non.jul.] E^HMEPIAES. 993 

et illam et omnes meos serva in nominis tui 
timore. Amen. 

vi. Non. Jul. Nunquam deterius mihi videor 
affectus fuisse, non quia corpus pessime habeat, 
Dei beneficio, sed quia animo deficio, cum cogito 5 
quam negligenter et inofficiose mecum agant mei. 
Sermo cum illustri matrona, Domina Killegrew, 
et literse quas a sorore sua accepit, magna me 
affecerunt anxietate. Tu, Deus seterne, scis serum- 
nas meas. Constitueram certum hominem mit- 1 o 
tere, et scire semel quid agatur. Tandem visum 
semel adhuc scribere. Scripsi igitur acres literas, 
sed quas opto esse efficaces. Erunt, Deus seterne, 
si tua benedictio non defuerit, quse ne desit, sup- 
plex tuum Numen adoro. Ygvolto. Ykvoiro. Amen. 15 

v. Non. Jul. Scripseram heri ad rhv (pLXrdrrjv 
paullo concitatior: hodie repetii literas animo 
composito, et alias scripsi affectus suetique amoris 
plenas. Tu, bone Deus, respice languentem do- 
mum. Da nobis omnibus, parentibus, inquam, et 20 
liberis, veram pietatem. Calamitates hujus domus 
verte in melius. Uxori mentem et consilia recta 
suggere, ut brevi ego et illa te laudemus com- 
munis voti damnati, et liberos ad veram pietatem 
XeLpaywyovvTe?. Da liberis omnibus te timere, et25 
in bonis artibus proficere. Maximum natu, O 
Pater cselestis, in rectam viam siste per Jesum 
Christum Filium tuum unigenitum, cui una cum 
Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus et gloria 
thtyh- Amen. Hsec scripseram cum afferuntur3o 



994 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

mihi binse literse ab uxore, et una epistola a meo 
Chabanseo. Nihil poterat leetius mihi contingere. 
Omnia quse optavi de uxore charissima et ab 
uxore intellexi. Bone Deus, quibus tu quantis- 
que gaudiis me cumulasti ? Omnia ex animi sen- 5 
tentia cognovi. Restat hoc solum, ut illa, quod 
vehementer cupit, quamprimum veniat. Interim 
ago tibi, Uarep eirovpavie, gratias maximas, teque 
supplex oro, ut perficias quod incepisti. Exaudi 
mea et uxoris humilia vota, redde illam mihi et 1 o 
liberis nostris, et nos omnes in timore tui nominis 
fac excellere, per Jesum Christum Filium tuum 
unigenitum, cui una tecum, Deus Pater, et Spiritu 
Sancto sit laus, gloria in seternum. Amen. 

iv. Non. Jul. Hodie Coense Domini ego et filise 15 
communicavimus Dei beneficio, qui me, uxorem 
et liberos servet, et dicta factaque nostra dirigat 
ad sui nominis gloriam. Amen. 

iii. Non. Jul. Ta eytcvKXta in studiis. Diei pars 
magna posita in lectione Rainoldi viri TroXv/ma-^o 
Oecrrarov et optimi. Gratias tibi, Domine, pro hoc 
otio, quod tamen et uberius et gratius erit, cum 
tu meam mihi uxorem reddideris, quod ut brevi 
facias, et universse domui benedicas, supplex te 
oro. Amen. 2 5 

Prid. Non. Jul. Totum diem cum optimo amico 
D. Decano iEdis Christi Oxonii egi in Collegio 
Westmonasteriensi, ubi vidi et valde laudavi in- 
stituta qusedam illorum. Ita dies actus, dum 
interim dies expectatur, quo ad iter se uxor ac-3° 



4non. JUL.-5 eid. jul.] E<I>H M E Pl A E2. 995 

cingat. Quod da illi quamprimum facere et 
perficere, bone Jesu, et benedic mihi, illi atque 
omnibus partibus hujus domus. Amen. 

Non. Jul. Aliquid hodie, sed languente animo. 
Domine, recrea, qui creasti, et uxorem mihi redde, 5 
ac nos omnes in tui nominis timore serva. Amen. 

viii. Eid. JuL Totum fere diem amisi frustra 
deducto in aulam viro doctissimo Belga. Pergit 
tamen opus institutum Dei gratia. Tu, Deus 
seterne, libera me cura de uxore, et illam mihi 10 
redde, ut ego, illa et omnes mei tibi tanto stu- 
diosius inserviamus. Amen. 

vii. Eid. Jul. Etiam hoc die multse horse amissse 
cum duobus viris eximiis Belgis D. Relbe, et D. 
Scholiers, qui de captivitate Belgarum sub tyran-15 
nide Jesuitica mira multa narrabant. Deus re- 
spiciat Ecclesiam suam. Idem et me, et totam 
hanc domum servet, uxorem prsestet reducem, et 
sua benedictione nos omnes prosequatur. Amen. 

vi. Eid. Jul. Ta eyKVKXia ut poteramus inter 20 
duras curas. O libera me his sollicitudinibus, 
Deus immortalis, et uxorem mihi redde jam nimis 
diu absentem, ut ego et illa hanc domum rega- 
mus evo-e/3a)$ m\ (ppovl/uLcog. Anien. 

v. Eid. Jul. Diem Deo sacrum pro ratione of- 25 
ficii Regi magna ex parte impendimus, necessaria 
de caussa in aulam Theobaldicam profecti, ibi, ut 
speramus, concionem audituri Anglico sermone. 
Sed me n rrjs <w? oiKiag ara^la per absentiam uxoris 
exanimat * * * * Sunt ejusmodi, quse me3o 



996 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613, 

rrjv (fiiXrartiv magis magisque cogunt desiderare. 
Te igitur, Deus immortalis, supplex veneror, ser- 
ves hanc domum, et uxorem prsestes reducem, ut 
ego et illa liberos in timore tui nominis educe- 
mus. Amen. 5 

iv. Eid. JuL tristem diem ! Nox prsecedens 
male acta. Dies hodiernus spem de reditu uxoris 
meam in longum tempus rejecit. Res mese pes- 
simo loco sunt : res familiaris afflicta magis quam 
putaram. Omnia turbida: nihil lseti: ne illa 10 
quidem, quse videntur aliquam Isetitise speciem 
prse se ferre. In tantis dimcultatibus una spes 
me solatur, quod certus sim futurum quod tu, 
Deus seterne, decreveris. Te igitur, Udrep eVou- 
pdvie, specto, in te spero, te in auxilium invoco, 15 
petoque supplex a tua inexhausta bonitate, ut 
hanc domum respicias, et curis ac doloribus istis 
me liberes, imprimis ut peccata mea mihi con- 
dones; illa sunt, quse mihi hos animi cruciatus 
conciliant. Tege, bone Deus, mea, mese, et me-20 
orum omnium peccata, et nos rege, per Jesum 
Christum Filium tuum et Spiritum Sanctum t«? 

rrj9 dylag TpidSos v7roa-Tdo-ei$. Sancta Trias, te 

supplex veneror, adsis mihi, uxorem reducem 
prsestes, et huic domui benedicas. Tibi honos, 25 
laus et gloria in seternum. Amen. 

iii. Eid. Jul. Omnia me offendunt. Et filiola 
Maria hodie gravem casum accepit. Tu abes, 
mea uxor, quae domum regere debuisti. Sed re- 
dibis, spero, brevi, si Deus volet. Interim ra-30 



4 eid.jul.-i6kal. aug.] E4>HMEPIAE2. 997 

tiones cum multis composui, et miror impensas 
hujus domus. Tot inter curas lubens vidi filio- 
lum Jacobum, quem nutrix sua adduxit. Deus 
immortalis benedicat mihi, mese, et meis omni- 
bus. Uxorem, bone Jesu, prsesta reducem, sup-5 
plex te veneror. Amen. 

Prid. Eid. Jul. Domine Jesu, subleva meos 
dolores. Uxori rectum da consilium et prsebe 
iracrav pacrrcovrjv. Omnes nos in tui nominis timore 
serva. Amen. «o 

Eid. Jul. Curis obruor, sumtibus, negotiis, curis : 
quas ut tua benignitas sublevet, te supplex oro, 
bone Deus, et ut mihi, mese, et meis omnibus 
benedicas. Da etiam, Udrep iwovpdvie, ut uxorem 
brevi reducem videam. Amen. 15 

xvii. Kal. Aug. Spero in te, Domine, nec defi- 
ciam, etsi vix jam tot sollicitudinibus par. Tu 
meas serumnas nosti. Tu remedium illis afferes. 
Sic spero, et, ut facias, te supplex oro. Mihi, 
uxori, liberis, et omnibus meis da experiri tuum 20 
prsesidium et subsidium. Amen. 

xvi. Kal. Aug. Quotidie crescunt sollicitudines. 
Uxor abest: spes reditus in longum tempus re- 
jecta et incerta. Res familiaris pessum it, hic, 
Lutetise, ubique. Inter alia hoc me male habet. 25 
Uxor Lutetise dedit honestse foeminse 2300 libras ut 
has curaret deferendas. Illa optima foemina alii 
tradidit, qui neque apocham, quod sciam, dedit, 
neque literas ad recipiendam hic pecuniam. Tan- 
dem allata est pro 200 libris epistola ad mercatores. 30 

vol. 11. h h 



998 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

Erat res ridicula pro acceptis libris 2300 mittere 
200. Sed hsec quoque spes decollavit ; et charta 
ita fuit scripta ut ad alium perveniret pecunia. 
Quid dicam? nisi quod omnia mea susque deque. 
Restituentur in suum locum, si uxor venerit,5 
quod ut brevi fiat, te supplex oro, Deus immor- 

talis : et llt hanc domum Ka\ Kara ^rvj^v Ka\ KaTa 
crco/ULa Velis evTvyelv. Amen. 

Imo hac ipsa die eam summulam accepi. 

xv. Kal. Aug. Hodie ego et liberi sacrse concioni 10 
interfuimus beneficio Dei. Qui velis sanare in- 
commoda hujus domus, pietatem veram nos om- 
nes docere, omnibus benedicere, uxorem reducere. 
Amen. 

xiv. Kal. Aug. Si placet, UaTep eirovpdvie, liberais 
me ab hisce molestiis, quas uxoris absentia, et 
cura rei familiaris mihi affert. Non solitus ad- 
ministrare pecuniam, cum video impensas hujus 
domus, obstupefio. * * * * Tu, bone Jesu, 
redde huic familiee eam, quse ejus regendse peri-20 
tiam habet, et nos omnes dirige in rectam viam. 

xiii. Kal. Aug. Opus quotidie promovetur. Hoc 
solum fere est, quod dolores meos soletur tw ye 
avdpoowtvtev. Nam vera consolatio in uno Deo est 
posita. Tu, Deus immortalis, respice hanc do-25 
mum, uxorem serva, et omnibus nobis nostrisque 
benedic. Amen. 

xii. Kal. Aug. De uxore nihil. Quam serva, 
Deus, et reduc. In te spes omnes mese: non 
metuo confundi. Tibi laus et gloria. Amen. 3° 



j5KAL.AUG.-9KAL.AUG.] E4>HMEPIAE2. 999 

xi. Kal. Aug. Hic dies calore insignis. Metno 
igitur uxori si per hoc anni tempus se accingat 
ad iter. Itaque quod optem nescio: imo scio. 
Fiat tua, Deus immortalis, voluntas. Amen. 

x. Kal. Aug. Quam ego te offendi? Quam gra-5 
viter in te peccavi, O Deus seterne, qui me tamdiu 
dissipatam et male administratam vis videre hanc 
miseram domum ? Fateor, lidrep eirovpdvte, et ge- 
mens agnosco meritum me longe graviora, Quin 
tua benignitas, quse tam patienter me tolerat, «o 
terret me. Scio enim tibi peccata omnia esse 
exosa. Verumtamen, Pater, audeo accedere 
ad pedes tuse sacrse Majestatis, opem supplex te 
poscens et liberationem ab his curis. Quid me 
potissimum angat scis tu, Deus immortalis. Nai 15 
/3orj6ei' ades mihi, ades niese, et meis omnibus: 
da nobis verum timorem tui, et, ut pie sancteque 
te colere possimus. Uxorem charissimam, si pla- 
cet, ubicunque jam sit, sive itineri se accinxit, 
sive adhuc Lutetise hseret, serva, et incolumem 2 ° 
prsesta ; ac, si placet, brevi domum reduc ; filium 
misere perditum in rectam viam siste, per Jesum 
Christum Filium tuum, cui una tecum et Spiritu 
Sancto sit honos, laus et gloria in seternum. 
Amen. 25 

ix. Kal. Aug. Hunc diem posui fere totum in 
Bibliotheca magni Principis nuper vita functi. 
Rege enim volente, libros aiiquot inde accepi ab 
eruditissimo Junio. Sunt hsec qualiacunque prse- 
sidia ad opus quod jam est in manibus. Sed om-3° 

Hh2 



1000 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

niura maximum, imo unicum illud est necessa- 
rium subsidium, ut tua, Deus seterne, benignitas 
dignetur nos sublevare, respicere hanc domum 
jamdudum disjectam dissipatamque, et rhv oko- 
Seo-Troivav, si placet, quamprimum nobis reducem5 
praestare salvam et incolumem. Ncu Kvpie (Bor/Oei. 
Amen. 

viii. Kal. Aug. Ad concionem et sacram synaxin 
iturus cum familia hsec scribo, ut meam awaplav 
coram te effundam, et supplex veniam te orem. 10 
Ego, Pater cselestis, cum prsesentem meum sta- 
tum cogito, non possum non exclamare, Domine, 
judicia tua justa sunt. Dedisti uxorem, quam 
amavi semper sine modo; illa nunc abest, et nescio 
quibus de caussis procul a me in Galliis detenta 15 
non minus sua absentia me cruciat, quam solita 
fuit sua prsesentia me oblectare. Caussa ab- 
sentise illius, doloris mei vel prsecipua caussa est. 
Peccaverat excessu quodam pise charitatis ante 
biennium accitis suis et Geneva ac Lugduno et^o 
nescio unde, quasi ego regulus essem aliquis, et 
possem integras familias alienas alere et rebus 
omnibus necessariis fovere. Accesserunt alise 
clades rei familiaris per alios nominis Stephanici 
quibus ipsa administrationem pecunise nostrse in- 25 
consulte crediderat. Reculse nostrse ad extre- 
mam perniciem vergebant, nisi aliquando tandem 
remedium aliquod attulissemus. Voluit pia uxor 
hoc onus in se suscipere. Hsec caussa itineris: 
sed postea alia, ut fit, negotia ex aliis sunt orta. 3° 



8 KAL. AUG.-7 KAL. AUG.] E^HMEPIAES. 1001 

Itaque illa in Galliis hseret : ego * * * * inter 
negotia domestica anxiam et sollicitam vitam tra- 
hens segritudine misere conficior, et, quod me ha- 
bet pessime, malorum adhuc finem video nullum. 
Sed nse stultus ego sum, qui, si saperem pueri.5 
instar, sequo animo tuam voluntatem, Deus seterne, 
exspectarem. Videor oblitus non cadere pilum 
unum sine tuo decreto. An igitur dubitare pos- 
sum te auctore contingere mihi hasce omnes 
serumnas? aut possumne oblivisci gravissimaio 
quseque esse me meosque meritos ? Ego vero col- 
ligam animi vires, et totus a te, Deus immortalis, 
pendebo, patienter expectans quicquid tu de me, 
de uxore, et reditu illius, deque liberis nostris 
statueris. Hoc quidem votum meum est ; sed, 15 
ut propositum servare constanter possim, a te, 
Deus seterne, supplex peto. ades mihi, per 
Jesum Christum Filium tuum, cui una tecum et 
Spiritu Sancto sit honos, laus et gloria ek alwvag 
alwvtov. Amen. Postquam hsec scripsi, rumore^o 
incerto cognovi uxorem ante octo aut novem dies 
Grigniaci fuisse ac valuisse. Quod valet, seternas 
tibi, Domine, gratias ago, et ut illam serves ac 
reducas, supplex te oro. Quod hseret adhuc Grig- 
niaci, quam habeat morse justam caussam, ipsa 25 
viderit. 

vii. Kal Aug. Mcerore occupatus animus lan- 
guet et deficit me ad serias meditationes meas. 
Domine Jesu, ades, in te spero : serva me, meam, 
ac meos omnes. Amen. 30 



1002 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

yi. Kal. Aug. In te sperabo, Deus aeterne, etiam 
contra spem. Ades igitur, et mihi, uxori, et 
liberis benignum te prsebe. Amen. 

v. Kal. Aug. Nihil jamdiu audio de uxore. An 
spero aliquid, debeo, de iilius brevi suscipiendo .5 
reditu ? Fiat, Domine, in me, mea, et meis voluntas 
tua. Amen. 

iv. Kal. Aug. Deus seterne, respice me, uxorem, 
liberos ; uxorem, si placet, reducem prsesta, et do- 
mui huic benedic. Amen. 10 

iii. Kal. Aug. Expecto, Domine, voluntatem 
tuam, et in tua bonitate spes omnes meas repono. 
O ades mihi, inese, et meis. Amen. 

Prid. Kal. Aug. Hodie Principem Carolum in- 
visi, Principem spei maximse, quem tu, Deusi5 
seterne, una cum patre et matre serva, et benedic 
domui Hegise. Reliquum diem in Tostate posui 
viro magno, ut illis temporibus, et pio. Abstulit 
et magnam partem diei moestitia et sollicitudo 
tristis de uxore tamdiu absente. da illi brevem 20 
reditum, Domine, et huic domui favorem tuum 
ne denega. Amen. 

Kal. Aug. Mensem inchoavimus ego et filia a 
sacra synaxi, et communione corporis Christi. 
Domine Jesu, medere hujusce domus malis, Ka\i$ 
Kara. ^vyviv ^ " Ka ™ <roo/ia. Uxori da bonum con- 
silium, et brevi illam prsesta reducem. Amen. 

iv. Non. Aug. Hodie constitui, volente et faciente 
Deo Opt. Max. redire ad prsetermissam initio anni 
tractationem de sacra Eucharistia,ut, si fieri possit, 3° 



6 KAL. AUG.-NON. AUG.] E<f>HME Pl A E2. 1003 

ille tractatus inseratur huic editioni. Tu, Pater 
ingeniorum, omnis bonse deliberationis auctor, da 
ea mente concipere, ea scribere, quse futura sint 
tibi non ingrata. Exaudi, UaTep eirovpavie, per 
Jesum Christum Filium tuum, cui una tecum ets 
Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria. Amen. 
Exaudi etiam, bone Jesu, preces meas humiles 
super statu familise mese, et uxorem nimis certe 
jam tardantem, etsi non sua culpa, prsesta re- 
ducem. Amen. 10 

iii. Non. Aug. Hodie inchoavi describere tracta- 
tionem de Coena Domini, etsi non multum in eo 
penso operse posui. Nam et alia fuerunt curanda, 
et ego mora atque silentio uxoris ita crucior 
multas ob caussas, ut subinde animo deficiam. 15 
Sola est tua bonitas, Christe Jesu, quse me re- 
creat. Tu meis malis et angoribus affer medi- 
cinam. Serva me, uxorem, liberos et sororem, 
et da tui nominis timorem. Amen. 

Prid. Non. Aug. Ne nunc quidem de uxore2o 
quicquam. Crescit igitur n awopla, ac propterea 
consilium de tractatione Eucharistica describenda 
abjeci impar illi meditationi, donec in alium lo- 
cum Dei bonitas res meas restituerit. Te supplex 
oro, Domine, serva et me, et meam, et meos om- 25 
nes. Amen. Ad cseteras molestias accessit hodie 
scelus aurigse qui infantem in via pene obtrivit. 
Deus infantem servet, aurigam doceat sapere. 

Non. Aug. Exspectabatur cursor, quem dice- 
bant Lutetia venire. Post multos dies venit tan-30 



1004 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

dem. Putabam me per illum de uxore aliquid 
intellecturum. Frustra fui. Nam ille Lutetia 
non ivit. Itaque excidi magna spe. Tu, Domine 
Jesu, in quo sitse mihi spes omnes mese, exaudi 
vota mea, et quam dedisti mihi o-vfyyov, servas 
mihi et liberis nostris. Amen. 

viii. Eid. Aug. Minuit spes de reditu uxoris, 
crescunt serumnse. Itaque diu est cum incessit 
animum voluntas mittendi ad uxorem optimum 
adolescentem et evo-efieo-TaTov Jacobum liberorum 1 o 
meorum prseceptorem. Sunt multse rationes quse 
me eo impellant. Nam uxor caret fideli ministro, 
qui possit illam in suis curis allevare, et ex quo 
possit aliquam consolationem accipere. Hic ju- 
venis ad id est aptissimus. Sed rursus multa 1 5 
dissuadent. Non possum dubitare de uxoris vo- 
luntate. Ejus negotia jam sunt perfecta, aut illa 
curam eorum alicui committet. Qua sit ventura 
non satis scio. Itaque potest fieri ut illa veniat, 
priusquam Lutetiam pervenerit. Cui bono tantas2o 
impensas? Propterea hodie re cum iliustri ma- 
trona et sanctissimse pietatis D. Killegrew deli- 
berata, constitui ex ipsius maxime sententia cogi- 
tationem de aliquo mittendo in finem sequentis 
hebdomadis differre. Aut literas eo spatio tem-25 
poris, volente Deo, accipiam, aut ipsa fortasse 
veniet. Quod utinam ita sit, et tu hoc velis, 
bone Jesu. Caeterum, quicquid ipse volueris, fac 
me velle ; ut vere atque ex animo possim dicere 
de me, mea, et meis, yevt]6rjTw t6 OeArjima o-ov. 30 



8 EID. AUG.-PR. EID. AUG.] E#H M EPI A E2. 1005 

vii. Eid. Aug. Ne nunc quidem aliquid intel- 
lectum aut de valetudine uxoris aut de reditu. 
Itaque tibi, Christe Fili Dei, Deus seterne, me, 
meam et omnes meos supplex commendo, et in 
tua bonitate acquiesco. ades. Amen. 5 

vi. Eid. Aug. Ego et liberi sacrse synaxi inter- 
fuimus. Reliquus dies inter varias curas actus, 
et perpetuam de uxore sollicitudinem : qua, Deus 
immortalis, libera me, si placet, et huic domo 
benedic. Amen. io 

v. Eid. Aug. Nox male acta, dies per magnas 
serumnas transactus. Fons omnium malorum 
peccata adversus Deum. Te veneror, bone Jesu, 
da veniam peccatis onusto. Tege quod prseteriit, 
rege quod superest. Scis tu, Domine, quid mei5 
potissimum male habeat. Uxori charissimse auge 
pietatem et cupiditatem omnia pietatis officia 
exequendi. Da etiam illi ut brevi avoa-og ko.\ cnry- 
i*avTo$ redeat. Da utrique, ut liberos in vera 
pietate instituamus. Amen. 20 

iv. Eid. Aug. Ne nunc quidem de uxore quic- 
quam. Exspectemus, et dicamus tota voluntate, 

yevr}6rjT(*i to tov Qeov OeXrjiua. Amen. 

iii. Eid. Aug. De uxore, cujus silentium mirari 

Satis non pOSSUm, yevrjOrJTco to OeXrjjua tov Oeov. 25 

Domine, respice hanc domum, et nos serva in tui 
timore. Amen. 

Prid. Eid. Aug. Ego vero in te sperabo, Domine 
Jesu, et de me, de uxore et liberis exspectabo 
quod decreveris. Amen. 3° 



1006 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

Eid. Aug. Hodie de uxore aliquid cognovi, ven- 
turam ipsam brevi, si Deus volet. velis hoc, 
Pater cselestis, et illam digneris prsestare brevi 
reducem, ac suam illi valetudinem bonam resti- 
tuere. Ades igitur illi, bone Jesu, et, ubicunque^ 
sit, illam, et qui cum ipsa sunt, serva, et univer- 
sam hanc domum. Amen. 

xix. Kal. Sept. Supplex te rogo, Deus immor- 
talis, firma valetudinem uxoris et illam prsesta 
valentem in hoc itinere. Serva et totam domum. 10 
Amen. 

xviii. Kal. Sept. Concioni hodie interfuimus, et 
Deum pro felici uxoris reditu eXiTrapvo-a/uiev. ex- 
audi vota nostra, Deus immortalis, et serva hanc 
domum. Amen. 15 

xvii. Kal. Sept. An somnium est, quod duo ju- 
venes mihi confirmant de uxoris adventu paullo 
post futuro? Utinam ita sit. Sed tu, Deus im- 
mortalis, mea spes unica, a te solo pendent 
omnes mese. Amen. 20 

xvi. Kal. Sept. O vitse hujus serumnas ! Duo 
juvenes e Gallia venerunt, et de adventu uxoris 
jusserunt me omnia lseta exspectare. Alter se il- 
lam dixit convenisse Lutetise, alter Diepse se eam 
vidisse. Impletus sum magno gaudio, invitavi^ 
illos, et honestis epulis excepi. Hodie mane ve- 
nit illorum unus ad me et aureum unum Anglo- 
rum sibi dari a me petiit, nescio quam ob caus- 
sam, patrem et matrem brevi venturam cum 
uxore mea et satisfacturam cum gratiarum ac-3° 



eid. AUG.-16 kal. sept.] E$HME PI AE2. 1007 

tione. Ego stultus negare non potui, et parum 
gnarus quanti esset aureus quem petebat, duplum 
illi dedi, hoc est aureos Gallicos tres cum triente. 
Risit ille stultitiam meam, et accepta pecunia 
statim abiit. Vix domo excesserat, cum advenits 
Scotus Dempsterus, et literas Lutetia attulit a 
Domina Gentili sorore Dominse Killegrew qui- 
bus literis fio certior uxorem valere quidem Dei 
gratia, sed de reditu nondum cogitare. Quare 
falsum apparet quicquid isti nebulones narra- 10 
runt. Qui tamen ita rem narrabant TnOavm, eas 
circumstantias addebant, ut demirari subeat in- 
signium p]anorum industriam. Ego igitur eadem 
hora duo didici sane molestissima quam sim 
ineptus et ayevhs ad pecuniam tractandam : in-15 
signi enim fatuitate mea sum deceptus partim 
a plano, partim a meipso. Hujus rei cogitatio 
admonet me, quam sit necessaria h (piXrdrri oho- 
Secriroiva ad tractationem rei domestiese. Alterum 
vero didici supra fidem molestum, nondum pla-20 
cere Deo ab his curis me liberare. Nam uxor, 
ut video, de reditu ne cogitat quidem. Scripsi 
ad illam hodie serio prsecipiens ut redeat rebus 
relictis. Addidi nunquam postea me de ea re 
ipsi per literas fore molestum. Angor animi, et 25 
caussas habeo varias. Domine Jesu, respice me, 
illam serva et reduc, totam hanc domum prsesta 

avocrov Kal airrjiJ.avTOV. Amen. 2ui/ Gew COllStitUl 

hodie quamdiu uxor aberit, in museo meo et 
ad manum pecuniam nullam habere ne tams° 



1008 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613, 

sit exposita impostoribus mea faeilitas. Eu 

yevoiro. 

Impostores improbissimi a quibus pecunia sum emunc- 
tus. iEgrotabat uxor : ego nesciebam. 

xiv. Kal. Sept. Nullum diem hesterno magiss 
molestum fervore recordor egisse. Nox secuta 
est prorsus insomnis. Angebat me silentium 
uxoris quum diceretur valere. Sed quanto in 
errore sim versatus, didici hodie acceptis literis 
quse diu in urbe hseserunt. Didici segrotasse 10 
uxorem gravissime : illam inter suspiria et lacry- 
mas vitam agere aut trahere potius, quod procul 
absit a me : quod illa diutius ibi maneat justissi- 
mas et gravissimas ipsam habere caussas. Quid 
multa ? Didici stultitiam et iniquitatem meam, 1 5 
qui si rariores ab illa accipiam literas soleam de 
ipsa conqueri. Quanquam ex amore sane illae 
querelse proficiscuntur. Sed tu, Deus immor- 
talis, illam serva, et quem ad illam mitto juve- 
nem duc, atque mox ambos reduc avoarovg kcl\ airn- 20 
/uLavTovg. Amen. 

xiii. Kal. Sept. Quod bene vertere velis, Deus 
eeterne, misi hodie prseceptorem meorum libero- 
rum ad charissimam uxorem, ut esset illi a quo 
in suis negotiis et itinere adjuvaretur. Sed da2 5 
mihi, Deus seterne, ut brevi uxorem videam re- 
ducem, et ut, quod superest vitse, una degamus 
bene et feliciter, per Jesum Christum Filium 
tuum, cui una cum Patre et Spiritu Sancto sit 
laus et honos tfoyyh* Amen. 3^ 



14 KAL. SEPT.-6 KAL. SEPT.] E <J> H M E P I A E 2. 1009 

xti. Kal. Sept. Deus, ades, benedic milii, mese 
et meis omnibus. Hsec quidem mira solitudo est. 
Solus sum cum liberis, uxor abest, filius maxi- 
mus natu, qui utinam ad se redeat, abest, et 
liberorum praeceptor. ades, bone Jesu, et, qui $ 
dedisti, redde uxorem. Scio posse te hanc soli- 
tudinem vertere in magnam frequentiam. Ex- 
spectabo igitur. Nal o-coaov, Kvpie. Amen. 

xi. Kal. Sept. Exspectabo in te, Domine Jesu, 
et me, meam ac meos omnes tibi supplex com- 1 o 
mendabo. ades. Amen. 

x. Kal. Sept. Concio sacra. Domi turbellse in- 
ter domesticos ob amissum vas argenteum. Ego 
cura et desiderio pio pise uxoris dudum tabesco. 
Da, Domine Jesu, videre illum diem, ut reducem i $ 
illam videam. Amen. 

ix. Kal. Sept. Exspectans exspectabo auxilium 
a Domino in istis molestiis sane molestissimis. 
Tu, Domine, respicies, si placet, dissipatam hanc 
familiam, et uxorem prsestabis reducem. Amen. 20 

viil Kal Sept. Etiam prseter spem sperabo in 
Domino. Tu, bone Jesu, redde huic familise rhv 
oiKoSeo-Troivav, et nos omnes serva. Amen. 

vii. Kal. Sept. Domine Jesu, respice hanc do- 
mum misere dissipatam, et quidem perdiu redde, 25 
quseso te supplex, rw oIkw tI\v oiKoSearwotvav, et nos 
omnes protege. Amen. 

vi. Kal. Sept. Hodie literas ab uxore accepi de 
celeri reditu spem facientes. Nunc scio mihi non 
imponi ut nuper. Restat ut Dei bonitas illi adsit 3° 



1010 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

in hoc itinere, et sive in terra sive in mari suo 
prsesidio protegat. ades, Deus seterne, et do- 
mum hanc benignus respice. Exaudi vota mea 
per Jesum Christum Filium tuum, cui una te- 
cum et Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria. 5 
Amen. 

v. Kal. Sept. Hsereo animi anceps, an qui jam 
liberorum meorum prseceptorem obviam uxori 
miserim, nunc alium mittere debeam, quia illa 
aliam ingressa est viam atque ego putaram. 10 
Omnia adhuc mihi incerta. Neque in eo mul- 
tum est positum ; in eo vero ro irav, ut tua boni- 
tas, Domine Jesu, dignetur prosequi venientem 
uxorem. Quod ut facias, supplex tuum Numen 
veneror. Amen. 1 5 

iv. Kal. Sept. De uxore nihildum. Domi curse 
crescunt. Unum in te, Deus seterne, certum prse- 
sidium. ades, bone Jesu, uxorem meam serva 
terra et mari, da illi vires tot laboribus ferendis 
pares : brevi illam prsesta reducem. Nal, Kvpie, 20 

Seoimal crov yovv7r€Twv 9 Sia. tcov acov oiKTipimcov. Amen. 

iv. Kal. Sept. Audivi hodie in synaxi concio- 
natorem Belgam satis eruditum. Reliquo die 
parum valui corpore, minus animo, qui de uxore 
nihil intelligam, neque scire possim an itineri se 25 
accinxerit. Nihil etiam intelligo de Jacobo, quem 
ad illam misi. Bone Jesu, oro te supplex, im- 
pone finem huic mese serumnse : uxorem serva, 
et prsesta brevi reducem. Amen. 

iii. Kal. Sept. Bone Deus, creator et redemptor3° 



5 KAL. SEPT.-PR. KAL. SEPT.] E4>H M E PI A E2. 1011 

meus, quodnam hoc genus novse serumnse mihi 
exoritur? Nondum diuturna molestia propter 
uxoris absentiam liberatus sum, et ecce aliud 
malum. Accepi enim hodie literas a sorore, quse 
fortunis suis pridem eversa in me furore inaudito 5 
insurgit, quod non omnia ejus gratia faciam, quse 
cupit. Scis tu, Deus seterne, quanti mihi constent 
officia charitatis illi prsestita. Ne vetera com- 
memorem, de mea pecunia jussi illius caussa 
solvi Trombletse Genevensi aureos quinquagintaio 
ante mensem alterum aut tertium. Illa jam 
petit a me ingentes summas ad prosequendas 
lites suas infaustas quse ipsam ad insaniam pri- 
dem redegerunt, et petit acerrimis convitiis me- 
cum expostulans. Horrendse improbitatis est 15 
epistola quam hodie accepi. Etsi conscientia me 
solatur mea, angor tamen hsec ita esse. Quare 
airopwv koi a/urixapwv, Deus immortalis, ad te me 
converto, supplex a te petens in hac quidem re 
ut justitiam meam tuearis, illam compescas, nos 20 
omnes veram pietatem doceas. Uxorem, si placet, 
Deus seterne, prsesta reducem, et nostrse familise 
et inceptis omnibus benedice, per Jesum Christum 
Filium tuum, qui una tecum et Spiritu Sancto 
vivit, regnat, sine principio sine fine. Amen. 25 

Prid. Kal. Sept. Hodie, quod bene vertat Deus 
immortalis, Johannem famulum misi obviam ux- 
ori, quse, si morbo, quod absit, detenta non est, 
aut in Anglia esse debet, aut non longe ab ea 
abesse. Caussa missi famuli, quia uxor nemineni3o 



1012 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

habet, qui Anglicam linguam intelligat. Tu, Do- 
mine Jesu, uxorem serva, et reducem prsesta, 
atque huic miserse familise benedic. Amen. 

Kal. Sept. lsetum diem ! Circa decimam ho- 
ram matutinam serio aliquid meditanti uxor ad- 5 
stitit in museo et me suo conspectu beavit. Do- 
mine Jesu, quas ego tibi gratias agam? quibus 
verbis gratum animum exprimam ? Tuum hoc 
beneficium est immortale. Tua infinita bonitas 
respexit hanc domum misere perdiu disjectam. 10 
Iterum iterumque tibi honos, tibi gratise. Quod 
superest, te veneror, Deus seterne, des mihi, des 
uxori, des liberis vitam in tui nominis timore 
transigere, te vereri, te colere, in te uno spes om- 
nes nostras ponere, per Jesum Christum Filium 15 
tuum, cui una cum Patre et Spiritu Sancto sit 
honos et gloria in secula seculorum. Amen. 

iv. Non. Sept. Hodie ego et uxor filiolum Ja- 
cobum invisimus, quem invenimus gravissime 
segrotantem. Deus sanet illum, servet me, meam 20 
et omnes meos. Amen. 

iii. Non. Sept. Reditus uxoris mihi jucundus, 
infanti Jacobo salutaris fuit. Nutrix aiarxP 0K€ P$*is 
lacte amisso misere illum fallebat, idque plures 
jam dies, et erant segroti in ea domo nutrix, 25 
maritus ipsius, liberi, et meus Jacobus. Oppor- 
tune advenit mater, quse heri invisit, et hodie 
iterum rediit, ac filiolum retulit. Tu, Domine, 
ades matri et filio, et nos onmes serva. Amen. 

Prid. Non. Sept. Crastina dies ad sacrse ccense 3° 



KAL. SEPT.-I8 KAL. OCT.] E<I> HM E PI A E2. 1013 

communionem nos vocat. Utinam serio ixera- 
voovvreg eo accedamus. Amen. 

Non. Sept. Ego, uxor, filia Gentilis sacrse Coenae 
hodie communicavimus. Utinam, et spero, ad 
salutem. Ades, Domine, et nos serva. Amen. 6 

viii. Eid. Sept. Literse ad amicos in Galliam. 
Accepi etiam a D. Archiepiscopo literas de nego- 
tio quodam, cujus exitum det Deus lsetum amico 
de cujus fortunis agitur. Vereor ne amicus Can- 
tuarensis iverit se perditum. Sed Deo rem per- * o 
mitto, et supplex illum oro ut mihi, mese et meis 
omnibus rectam det mentem. Amen. 

vii. Eid. Sept. Adii hodie D. Archiepiscopum, 
et de amico, quae nollem, cognovi. Deus adsit 
mihi, mese, meisque omnibus. Amen. 15 

vi. Eid. Sept. Adhuc ab institutis studiis aberro, 
et variis curis occupor. Deus, benedicat mihi, 
mese, meis. Amen. 

v. Eid. Sept. Diem fere amisi, ut Regem con- 
venirem. Deo sit laus. 20 

iv. Eid. Sept. In studiis diem posui, nocte literas 
scripsi cum uxore ad amicos Parisienses. 9e<£ 

111. Eid. Sept. Aliquid hodie, 9e<S x^P^- $erva, 
bone Deus, hanc domum. Amen. 25 

Prid. Eid. Sept. Sacrse concioni hodie interfui- 
mus ego, uxor, liberi. 9e<£ x^P 19 - 

Eid. Sept. Studia hodie nos habuerunt. Oe<5 
Xap^- Amen. 

xviii. Kal. Oct. Hodie in quserendis sedibus diei3° 
vol. 11. 1 i 



1014 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

magnam partem posui. Deus, ades huic familise, 
et nos doce tui nominis timorem. Amen. 

xyii. Kal. Oct. Benedic, bone Jesu, mihi, mese 
et meis omnibus. Amen. 

xvi. Kal. Oct. Hodie cepi describere, quse re-s 
stant. Benedic, Domine Jesu, et familiae et 
ceptis meis. Amen. 

xv. Kal. Oct. Ta ejKVKkia, Deus immortalis, ad- 
mirando [tuo] beneficio, qui hsec mihi cum uxore, 
altera mei parte, otia facis. O da bene uti tuisio 
beneficiis. Amen. 

xiv. Kal. Oct. Ta eyKVKXia' Deus, serva hanc do- 
mum. Amen. 

xiii. Kal. Oct. Post longi temporis intervallum 
ad Regem cogito hodie, si Dominus dederit. 15 
Euntem serva, Domine, et redeuntem ; atque 
illud imprimis da petenti, ne ullum ex ore meo 
verbum excidat quod sit appnrov a/meivov. Vidi 
igitur Regem, et gravia cum eo de rebus variis 
habui colloquia : Deus, serva illum et bea hoc 20 
regnum in tui timore. Amen. 

xii. Kal. Oct. In difflcili loco hsereo. Deus, ades, 
et linguam calamumque meum dirige ad tui no- 
minis gloriam, et Ecclesise sedificationem. Amen. 

xi. Kal. Oct. Nihil hodie promovi. Sed in te, 25 
O Deus, spes mea. Ades igitur. Amen. 

x. Kal. Oct. In difflcili loco hsereo. Sed tu 
aderis, bone Jesu. Amen. 

ix. Kal. Oct. Videor aliquid profecisse, si tu 
voles, magne Deus. ades. Amen. 30 









17 kal. oct.-6 non. oct.] E4>HMEPI AE2. 1015 

vin. Kal. Oct. Et hodie aliquid. Tu respice 
me, meam, ac meos, Deus. Amen. 

vii. Kal. Oct. Hodie multa scripsi, utinam tibi, 
Deus sancte, non improbata. ades, et me, 
meam ac meos respice. Amen. 5 

vi. Kal. Oct. Apud Regem hodie fui, et didici 
habitos ad ejus mensam sermones quos mea in- 
tererat non ignorare. Deus, illum serva, et respice 
hanc domum. Amen. 

v. Kal. Oct. tristem diem ! Audivi enim ho-io 
di e * * * * qua3 minime omnium vellem. Sed 
tu aderis, Jesu Christe, Creator et Redemptor 
noster. ades. Amen. 

iv. Kal. Oct. Christe, Salvator mundi, gratias 
tibi quod liberasti me, aliqua ex parte, sollicitu-15 
dine profunda, quse me pene heri absorpsit. Tibi 
laus, tibi gloria. Amen. 

iii. Kal. Oct. In Chrysostomo hodie fui. Gew 

Prid. Kal. Oct. Serio urgetur migratio ex istis 20 
sedibus ad novas, quse sunt a nobis conductse. 
Tu, Domine, quod actum est, fortunare velis, et 
me, meam ac meos in tui nominis timore servare, 
ac nobis nostrisque benedicere. Amen. 

Kal. Oct. Utinam sit fausta migratio, cujus ini-25 
tium hodie fecimus, ego et uxor, cum parte libe- 
rorum. Jacent studia, et magno sumptu paratur 
mihi museum. Benedic consiliis nostris, Domine. 
Amen. 

vi. Non. Oct. Ne nunc quidem libros attingimus, 30 
1 i2 



1016 ISAACI CASAUBONI [a. d ; 1613. 

sed in museo parando sumus toti. Domine, 
respice hanc domum, et infunde animo meo, ux- 
oris et liberorum verse pietatis sensum. Amen. 

v. Non. Oct. Diem sacrum domi egimus, diffi- 
cultatibus impediti. Tu ignosce, bone Jesu, et5 
nos serva. Amen. 

iv. Non. Oct. Totum diem studiis eripuerunt 
migratio hsec, Palatinus Polonus, et alia negotia. 
Tu, Domine, ades. Amen. 

111. Non. Oct. Nondum ad studia rediimus, sedi° 
dabit Deus redire, et ceptis benedicet. Respice, 
Deus seterne, me, meam et meos. Amen. 

Prid. Non. Oct. Hodie gratia Dei accepi partem 
non pcenitendam librorum meorum MSS. e Gallia. 
0eo) yapis. Da, Domine, illis uti ad nominis itfi-15 
gloriam. Amen. 

Non. Oct. Scripsi hodie multa, sed quae postea 
delevi omnia, neque in tantis difficultatibus satis 
me expedio. Utinam adsis, Domine Jesu, et 
mentem illustres ac calamum meum dirigas. 20 
Amen. 

viii. Eid. Oct. Multa hodie scripsi, quse, ut spero, 
manebunt, nisi tu, Domine Jesu, meliora sugges- 
seris. Qui ades, et serva hanc domum. Amen. 

vii. Eid. Oct. Multa etiam hodie vel scripsi, vel 25 
rescripsi, quse utinam piis probentur. Tu ades, 
Christe Jesu, et hanc domum serva. Amen. 

vi. Eid. Oct. Diem sacrum domi posui invitus, 
et gemens, sed coactus. Deus, ades, et me, meam 
et meos serva. Amen. 3° 



5non.oct.-i4kal.nov.] E^HMEPIAES. 1017 

v. Eid. Oct. Aliquid hodie, etsi non multum. 

Oew yapiq. 

iv. Eid. Oct. Aliquid et hodie. Oe<5 x^P 19 - 

iii. Eid. Oct. Benedic, bone Jesu, mihi, mese, 
liberis, et meis omnibus. Amen. 5 

Prid. Eid. Oct. Aliquid hodie. Sed tu, bone 
Jesu, ades, et hanc domum serva. Amen. 

Eid. Oct Aliquid hodie. Sit laus Deo immor- 
tali, quem supplex veneror, ut adsit mihi, mese 
et meis omnibus, regat nos et protegat. Amen. 10 

xvii. Kal. Nov. Hodie pastorem in Ecclesia Gal- 
lica audivi Bandinelum Genevse natum, qui mihi 
visus purissime loqui Gallice et feliciter docere. 
Deinde interfui sacris apud D. Eliensem. Oe<£ 

X<*P l 9 - r 5 

xvi. Kal. Nov. Redeunt antiqui dolores, et uxor 

charissima graviter cruciatur morbis usitatis. 

Sed, Deus, in te spes nostra, tu illam sana et 

solare per Jesum Christum. Amen. 

xv. Kal. Nov. Curse, negotia, literse, uxor pa-20 
rum valet, imo male habet. Interim te respicio, 
Christe Jesu, et in te spes meas omnes colloco. 
Tibi honos et gloria. Amen. 

xiv. Kal. Nov. Hodie scripsi caput decimum 
quartum exercitationum libri decimi quinti. Deus 25 
ceptis benedicat. Ego scribo, quse mea consci- 
entia mihi suggerit esse vera ; si paullo acrius, 
Deus ignoscat. Odium falsi adigit me contra 
mea commoda. Tu, Deus immortalis, me, meam 
et meos rege. Amen. 3° 



1018 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

xni. Kal. Nov., Jeudi. In Cypriani loco, Una 
Ecclesia, una Cathedra, hsesi, et conatus sum lucem 
afferre. Deus, ades. Amen. 

xii. Kal. Nov., Vend. Pergimus in opere non 
segniter. Tu benedic, Deus seterne, et calamuni5 

dirige. Amen. ^wcrov Se koi rrjv oiKiav airaarav. 

xi. Kal. Nov., Sabm. Da pacem veram mihi, 
meisque omnibus, quse in tui nominis timore 
est posita, O Domine. Amen. 

x. Kal. Nov., Dim: Solus hodie meorum propterio 
fractam rhedam concioni interfui, et eundem pas- 
torem audivi quem ante octo dies. Bone Jesu, 
ades, et da mihi, mese et meis tui timorem. Amen. 

ix. KaL Nov., Lundi. Studia ejKVK\ia. Absolvo 
hodie qusestionem de loco Matth. xvi. Tu, boneii 
Jesu, miserere nostri, et doce nos omnes veram 
pietatem. Amen. 

viii. Kal. Nov., Mardi. Curse, literse, et sollici- 
tudo de filio Jacobo me obruunt. Tu, Domine 
Jesu, illum serva, et nos omnes. Amen. 20 

vii. Kal. Nov., Merc. Literae multse, nec tamen 
pensum intermissum. Hodie Jacobum recepimus 
domum. Deus consilio benedicat, et illum ac 
nos omnes servet. 

vi. Kal. Nov., Jeudi. Parum hodie promovi. Fui 25 
apud illustrissimum D. Archiepiscopum, ab eo 
accitus de negotio D. Relbe. Domine Jesu, ades 
mihi, mese et meis omnibus. Amen. 

v. Kal. Nov., Vend. Multus hodie fui in studiis, 
urbe perstrepente propter inaugurationem Prse-3o 



3 kal. nov.-non. nov.] E<J>HMEPI AE2. 1019 

toris Londinensis. Tu, Deus seterne, respice hanc 
domum. Amen. 

iv. Kal. Nov., Sabm. Hodie habui apud me ami- 
cos D. Decanum Paulinum, et D. Doctorem Fe- 
derbaeum Cant., quibus Deus benedicat. Serva^ 
et me, Domine, uxorem et omnes meos. Amen. 

iii. Kal. Nov., Dim. Apud Regem hodie fui. Uxor 
et liberi concioni interfuerunt. Te, Domine, oro 
supplex, adsis mihi, mese et meis omnibus, et in 
timore tui nominis nos serves. Amen. 10 

Kal. Nov. Et hodie apud Regem fui. Deus, 
ades. Amen. 

iv. Non. Nov. Etiam hodie optimum Regum vidi, 
et cum ejus Majestate multos sermones habui. 
Servet illum Deus. Domi non defuit occasiois 
Deum orandi ut mihi, mese ac meis rectam det 
mentem. da nobis, Deus, timorem tui nominis. 
Amen. 

iii. Non. Nov. Hodie intellexi D. Decanum Pau- 
linum renunciatum esse Episcopum. Deus illi^o 
benedicat. Qui etiam me, meam et meos servet 

et protegat adverSUS Ta? ecrcoOev kou rag e^taOev eve- 

Spag. Studia turbarunt liber toto mane quaesitus 
et prandium apud optimum et doctissimum D. 
Majernium. 9ec5 x a V' ff - 2 5 

Prid. Non. Nov. \Omnia obliterata.~] 
Non. Nov. Da, Pater et origo omnis sapientise, 
sit domum hanc regere, ut omnia nostra omnium 
facta, dicta ad tui nominis gloriam, sedificationem 
Ecclesise, et salutem nostram referantur. Amen. 30 



1020 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

viii. Eid. Nov. Ad sacram Koivovlav nos paramus, 
et liberis nostris, quod possumus, paravimus ut 
serio id cogitent. Tu, bone Jesu, da perficere, 
quod nos docuisti facere. Amen. 

vii. Eid. Nov. Hodie corpori Christi Domini5 
communicavimus ego, uxor, et filia Gentilis, et 
Johanna, quse utinam vero tanti mysterii sensu 
tangantur. Amen. 

vi. Eid. Nov. Ta ejKVKXia. Deus, ades. Amen. 

v. Eid. Nov. Ta iyKUKXia. Sed multse horse imo 
aula positse. Oe<£ x^P^- 

iv. Eid. Nov. Ta ejKVKKia' et in describendo 
opere fuimus assidui, tuo, bone Deus, beneficio, 
qui haec mihi otia et hanc animi tranquillitatem 
mihi prsestas. Tibi honos, laus et gratia. Amen. 15 

iii. Eid. Nov. Hodie pransus sum apud Legatum 
e Moschovia. Avebam cognoscere eorum mores, 
prsesertim quod ad religionem pertinet. Itaque 
sivi hoc mihi persuaderi a vicino meo viro nobili 
cseremoniarum magistro. Ivi, nihil vidi dignum 20 
visu. Nullus de religione sensus, quem possis 
laudare. Mores item alieni a nostris, ut nihil 
supra. Denique ubi spectando potius, quam aliud 
agendo, tres horas patientia tenuissem ad men- 
sam, abrupi tandem, et in medio prandio Legatum 25 
cum suis convivis reliqui. O beatos, qui pietatem 
cum literis conjunxerunt. Tibi laus, bone Jesu. 
Amen. 

Prid. Eid. Nov. Literse et ra. ejKVKXia. Oea> x a P 19 ' 

Eid. Nov. Hodie perductum est opus nostruni3° 



8 ELD. NOV.-9 KAL. DEC.] E<PH M E PI AE2. 1021 

ad tractatum de Coena Domini, quare jam serio 
mihi Deus orandus, ut adsit meis inceptis, dirigat 
calamum, illustret mentem cognitione veritatis, 
ne quid excidat contra veritatem. ades, bone 
Deus, per Jesum Christum, qui una tecum et^ 
Spiritu Sancto vivit et regnat sine fine. Amen. 

xviii. Kal. Dec. Diem sacrum in sacris curis 
posui magna ex parte Deum orans ut mihi, mese 
et meis velit adesse. Amen. 

xvn. Kal. Dec. [Ornnia obliterata.'] io 

xvi. Kal. Dec. Serio hodie in penso fui, et for- 
tasse aliquid egi. Tu, bone Jesu, ades, et sana 
vulnera nostra. Amen. 

XV. Kal. Dec. Ta. eyKVKXia, Trj tov Oeov yapiTi. 

Sed ades, bone Deus, et me, meam ac meos serva, 15 
Amen. 

xiv. Kal. Dec. Ta ey/cwcAm. Deus, ades mihi, 
mese et meis omnibus. Amen. 

xiii. Kal. Dec. Ades, Deus. Amen. 

xii. Kal. Dec. Ta. ejKVKXia. [Nonmdla obliterata.~\ 20 
Amen. 

xi. Kal. Dec. Uxor parum valet. Ego cum li- 
beris sacrse concioni interfuimus, et ministrum 
de Launes audivimus sane cum magna voluptate 
ob densas laudationes sacrorum textuum. O25 
bone Jesu, miserere hujus domus. Amen. 

x. Kal. Dec. [Obliterata.~] 

ix. Kal. Dec. Hodie egi diem hilarem cum vene- 
randis pastoribus hujus Ecclesise, et cum D. De 
Kilegrew plane illustri matrona. Ego et uxor3° 



1022 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

illos invitavimus, et piis sermonibus magnam diei 
partem transegimus. Sit nomen Domini bene- 
dictum. Amen. 

viii. Kal. Dec. O miseram hanc domum, siqui- 
dem nulla dies sine gravi dolore meo et uxoriss 
transigitur propter caussam, quam tu nosti, Deus 
immortalis, qui velis mederi nostris malis. 

vii. Kal. Dec. Deus seterne, ades, et benedic 
huic domo. Amen. 

VI. Kal. Dec. Ta eyKVKXia. Qew X^P 1 *' TO 

v. Kal. Dec. Ta iyicvKXia. Sit nomen Dei bene- 
dictum. Amen. 

iv. Kal. Dec. Diem sacrum ex parte ego, uxor, 
liberi egimus in auditione verbi divini. T<S Oew 
Xapis. Amen. 15 

111. Kal. Dec. Ta eyKVKXia. Hodie legi (Ecolam- 
padii dialogum de Sacramento Eucharistise, et 
miratus sum hominis doctrinam ac peritiam Pa- 
trum Grsecorum. Nollem non legisse. Gratias 
tibi, Domine Jesu. Amen. 20 

Prid. Kal. Dec. Et hic quoque mensis est ex- 
actus tuo, Deus seterne, beneficio. Tu meorum 
omnium sensuum conscius es. Tu meas curas 
et sollicitudines gravissimas nosti. Tibi ego me, 
meam, et meos ac mea omnia permitto. TM25 
honos, laus et gloria. Amen. 

Kal. Dec. Hunc diem cum amicis magna ex 
parte ego et uxor egimus, prsesertim cum uxori- 
bus D. Turqueti et filii ejus D. Majernii. Tu, 
Deus seterne, qui dedisti diem et mensem feliciter3o 



8kal.dec.-4eid.dec.] E4>HMEPIAE:S. 1023 

inchoare, da totum mensem et totam vitam in 
tui cultu transigere, te unum cogitare, a te 
pendere. Amen. 

iv. Non. Dec. Domine Jesu, medere nostris 
aerumnis, et aut illis me et uxorem libera, auts 
illas saltem molli. Amen. Amen. 

III. Non. Dec. Ta. ijKVKkia, rrj -^apLTL rov Qeov, CUi 

honos et gloria. Amen. 

Prid. Non. Dec. Ta iyKmXia satis strenue benig- 
nitate Dei. Domine, da mandata tua exequi, io 
et mihi, et mese, ac meis omnibus. Amen. 

Non. Dec. Hodie sacrse Communionis particeps 
sum factus singulari tuo, Deus seterne, beneficio. 
Uxor segrota domi hsesit, et cum illa filiae. Sed 
nostra spes in te, bone Jesu. Amen. 15 

viii. Eid. Dec. Ta iyKVKXia. Tw GeS x«V f? - Amen. 

vii. Eid. Dec. Ta ijKmXia serio, in quo magnam 
percipio voluptatem, dum considero attente quse 
fuerit fides sanctorum Patrum de sacra Eucha- 
ristia. Sed hsec mysteria, Deus, da recte ca-20 
pere, saltem quod satis sit ad meam et meorum 
salutem. Amen. 

vi. v. Eid. Dec. \Multa obliterata.'] Deus, mise- 
rere mei, et meae, ac meorum. Amen. 

iv. Eid. Dec. Quum heri e lapsu in gradibus^^ 
pedem graviter lsesissem, venis contusis in com- 
missura pedis dextri cum tibia, noctem propter 
gravissimos cruciatus egi insomnem, verebar ne 
hoc malum opus institutum abrumperet. Sed 
bonitas Dei tanta fuit erga me, ut horas pluscu-30 



1024 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

las in museo posuerim : de csetero viderit Deus, 
quid sit futurum. Te veneror, Deus seterne, ut 

malis meis et meorum, /uLaXia-ra Se rolg kutcl ^fnrxyv, 

medicinam facere digneris. Amen. 

iii. Eid. Dec. Neque satis valeo ex dolore pedis, 5 
quem tamen pene ademit divina benignitas, et 
totum corpus * * ex valetudine ***** plane 
fatiscit. Utinam, bone Deus, quod hodie prsestiti- 
mus circa illam exitum habeat, et omnes in timore 
tui nominis quietam agamus vitam. Amen. 10 

Prid. Eid. Dec. To fxev a-co/ma /uLerpicos t6 irapov 
eyeL' *) Se ^v^ elg 7roXXa? (ppovrlSas ica\ fJLepl/uivag Sta- 
CKaraC eXeaipe, "Kvpie' Kvpie, eXeaipe' Kvpie, eXeycrov. 

Amen. Hodie disputationem de Transsubstantia- 
tione sum aggressus cum bono Deo: quem sup-15 
plex oro, ut in tantis difficultatibus mentem 
meam illuminet, calamum dirigat, mihi, mese ac 
meis benedicat. Amen. 

Eid. Dec. Totum diem misere consumpsi prop- 
ter segritudinem, et jam intelligo me strangurise 20 
morbo esse obnoxium nisi Deus medeatur. Tu, 
bone Deus, ades. Amen. 

xix. Kal. Jan. Duo mihi hodie prseter volun- 
tatem contigerunt. Nam susceptam tractationem 
de Transsubstantiatione adversus somnia Baronii 25 
coactus sum jam mittere, petente Bilio, propter 
instantes nundinas. Est quidem animus, Deo 
propitio, ea cura defungi statim post protrusum 
hoc opus in lucem. Fiet, quod Dominus volu- 
erit. Alterum est quod hodie primum dixit mihi3o 



3 EID. DEC.-I I KAL. JAN.] E<I>H M E PI A E2. 1025 

medicus se vereri ne lapidem in vesica habeam : 
hoc enim se colligere ex multis indiciis, necdum 
tamen affirmare. Exspectabo quid futurum sit, 
et voluntatem meam, Deus, componam ex tua. 
ades, peccata nostra omnium propitius tege. 5 
Amen. 

xviii. Kal. Jan. Ta ejKVKXia sequo animo, dum 
in te spero, Deus seterne. miserere mei, mese 
et meorum. Amen. 

xvii. Kal. Jan. Tw iravapla-Tw Oew x^P 19 ' PGTgi- 10 
mus enim in instituto et ad finem contendimus, 
quem da lsetum contingere, Deus seterne. Amen. 

xvi. Kal. Jan. Ta eyKVKXia. Tibi laus, tibi gra- 
tia, tibi gloria, Deus seterne. Amen. 

xv. Kal. Jan. T« iyKwXia. Miserere nostri, Deus, 15 
et nos serva. Amen. 

xiv. Kal. Jan. Ta lyKVKkia die Dominica. Uxor 
et liberi concionem adierunt. Ego apud Regem 
fui, qui Carieri apostatse mirum librum ostendit 
in quo de me nonnulla. Deus rectam illi men-20 
tem ; idemque servet hanc domum. 

xiii. Kal. Jan. Partem diei cum veneranda 
matrona egimus ego et uxor, Domina de Kile- 
grew, quam serva, O Deus, et da meis liberis 
proficere in tam nobili pietatis et omnis virtutis 25 
exemplo. 

xii. Kal. Jan. Ta eyKUK\ia. Relegi jam quse edita 
sunt, quse utinam bonis non displiceant. O bene- 
dic huic familiee, Deus. Amen. 

XI. Kal. Jan. Tct eyKVKkia' Ge(p X^P 1 ?- 3° 



1026 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1613. 

x. Kal. Jan. [Nonnulla obliterata.'] O miserere 
nostri, Deus, et libera nos his doloribus. Ncu 

fioqOei, (o 7rave\e^juoov Oeo?, Sia tov Ylov <rov tov /jlovo- 
yevovs irjcrov Xpi&TOv, co /uLeTa crov Ka\ tw ' Ayiop Tlvev- 
(xaTi $6%a, KpaTOs, Kal vUrj eis tovs alcovas twv alcbvwv. 5 

ix. Kal. Jan. In molestissimis curis et negotiis 
diem magna ex parte posuimus. Ego et uxor 
fuimus apud Dominam Kilegrew sanctissimse 
vitse matronam. Domine Jesu, ades, et miserere 10 
mei, meae ac meorum. Amen. 

viii. Kal. Jan. Hodie natalem Domini celebra- 
vimus, ego cum proceribus Aulicis, ubi etiam 
sacrse Ccense communicavi : uxor cum liberis in 
Ecclesia Gallica. Domine, auge in nobis fidemis 
et veram pietatem. Amen. 

vii. Kal. Jan. Ego mane, uxor a prandio, cum 
liberis, sacrse synaxi Gallicse interfuimus. Sit 
nomen Domini benedictum. Amen. 

vi. Kal. Jan. Etiam hodie apud Regem fuimus, 20 
et multis cum ejus Majestate egimus. Domine, 
serva illum et totum hoc regnum ; benedic etiam 
huic domui. Amen. 

v. Kal. Jan. Ta eyKmXia fere in totum neglecta. 
Fui apud Regem. Alia curavi. Tu, Deus, bene- 25 
dic huic domui. 

iv. Kal. Jan. Varise nos curse habent, et de 
valetudine tristia hodie respondit clarissimus 
Majernius, qui tamen nondum audet afiirmare 
lapidem esse concretum in nostro corpore, etsi3° 



IOKAL.JAN.-PR. KAL.JAN.] E<£HM E PI AE2. 1027 

vehementer veretur. fiat voluntas tua, Deus 
seterne, et in hac re, et in omnibus aliis. Amen. 

iii. Kal. Jan. Ta iyKVKXia hodie, etsi non sine 
impedimentis et domi et foris. Bone Deus, re- 
spice hanc domum et nostri miserere. Amen. 5 

Prid. Kal. Jan. Ta ejKVKXia ut poteramus, satis 
diligenter. Atque ita annus hic ad finem est 
perductus. Tuum hoc est, Deus benignissime, 
beneficium gratuitum. Quod vivam, quod uxor, 
quod non tot molestiis quas hoc anno experiri 1 o 
nobis accidit sumus enecti tua, mi Deus, ope, tua 
bonitate est effectum. \_Multa obliterata.'] Sed hsec 
ita fuit justa, ita magna ut nihil supra. Nec 
defuerunt aliae molestiae, quse me, quse uxorem 
exercerent vel propter filium, qui in veterno 15 
suo torpet, item propter sororem quse miserrima 
quum sit, partim aliena culpa, partim sua, nos 
quoque miseros reddit, vel eo nomine, quia ratio- 
nem nullam possumus excogitare, qua illam ad- 
juvemus. Sed omnium, quae hoc anno prseter2o 
animi sententiam nobis acciderunt, est longe 
maximum malum \aliquid obliteratum'] tibi, Deus 
seterne, notum, pro quo vota et preces quum 
ssepe tuse Majestati fecerim, exauditus tamen 
adhuc non sum. Durat enim, durat, et nunc25 
quam maxime angit me et uxorem meam tris- 
tissima illa cura et dirissima sollicitudo. Et ta- 
men etiam sic vivimus et spiritum ducimus ego 
atque uxor, et pensa nostra utcunque exequimur. 
Illa familiam regit, et resculas nostras adminis-30 



1028 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1613. 

trat ; ego studia non quidem solita alacritate aut 
assiduitate sed tamen urgeo. At tu, Deus Kap- 
oioyvwcrra, gemituum nostrorum conscius es, tu 
perpetuas conjugis mese rrjs rakaLirddpov lacrymas 
vides ; tu in quas angustias sumus redacti, ad 5 
quam et quantam consilii inopiam vides. \Multa 
obliterata.'] et fac nos etiam hic experiri, quod 
toties aliis in rebus sumus experti, te solum 
esse, qui dejicis in orcum, et reducis in claram 
lucem quoties libet. In te speramus ego, et uxor ro 
quam mihi dedisti. Nunquam hactenus decepit 
nos spes, quam in tua bonitate posueramus. Fac, 
bone Deus, ut etiam in hac re eundem te expe- 
riamur, quem hactenus semper sumus experti, 
mitem, longanimum, paratum ad benefaciendum, 15 
tardum ad ulciscendum. Peccavimus, fateor, O 
Domine, peccavimus ego et uxor adversus Nu- 
men tuum, et assidue, et graviter, sed nos facto- 
rum pcenitet, et humi procumbentes tuam opem 
misericordiamque tuam imploramus. Parce, Pa- 20 
ter, parce nobis, nostrisque, et clementise potius 
tuse specimen in nos ede, quam severse vindictse. 
Me graves morbi videntur manere, et medici 
imminentem XiBlaariv denuntiant. Sed fiat tua, 
Domine, voluntas, tantum te supplex oro, uti25 
mihi, mese, et meis, ac nominatim filio, qui est 
Lutetise, et huic petulanti indas veram pietatem, 
et mores nostros omnium componas e prsecepto 
sanctissimse tuse Legis. Interim quod vivimus, 
et utcunque valemus, ego, et uxor, ac liberi, 3° 



PRID. KAL. JAN.-KAL. JAN.] EO>HMEPI AE2. 1029 

quodque ad hujus anni finem pervenerimus, hu- 
miles gratias, et quantum possum maximas, ego 
et meo, et mese, ac meorum omnium nomine et 
habeo, et ago. Servasti nos, neque nos tamen 
te, uti par erat, coluimus. Serva nos porro, sed^ 
ante omnia finge nos tibi gratos. Mihi et uxori 
da, ut tibi pie inservientes liberos regamus pru- 
denter, et sorori mese atque aliis propinquis pos- 
simus esse utiles, per Jesum Christum Filium 
tuum unicum, cui una tecum, Deus Pater, et Spi- 10 
ritu Sancto sit et nunc et semper laus, gloria, 
imperium et omne decus. Amen. 

Annus Domini CIO 10 C XIV. 

Kal Jan. Ad consuetas curas et labores iyw- 
kXIovs rediturus te primum veneror, Deus seterne, 1 5 
mundi Rector omnipotens, spes salutis mese unica, 
petoque supplex a tua Majestate opem, auxilium, 
prsesidium. Scio, Hdrep ewovpdvie, quam sim ipse 
to /uLijSev, et siquid hoc potest esse vilius. Non 
homo sum, sed vermis, miser, conceptus, natus^o 
in peccato, qui infans, puer, adolescens, juvenis, 
senex, peccatis meis, me miserum, iram tuam 
adversus me accendere nunquam cessavi. Si tu 
me, Deus immortalis, in utero matris aut statim 
natum exstinxisses, non potui queri de te, et^5 
dicendum mihi fuisset, justa sunt, Deus, ju- 
dicia tua. Tua inenarrabilis bonitas me pro- 
duxit in lucem ex optimis parentibus, me fovit 
clementissime, me denique ad hanc diem pro- 

VOL. II. K k 



1030 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1614 

duxit, neque ulla dies prseteriit, qua non extaret 
aliquod tuse immensse bonitatis et benignitatis 
adversus me testimonium : per te nihil mihi un- 
quam defuit; per te liberalis mihi contigit edu- 
catio; per te a variis periculis et morborum ets 
aliorum casuum sum ssepissime liberatus ; per 
te data est mihi facultas literas addiseendi, et in 
iis aliquid proficiendi. Tu mihi uxorem dedisti 
quacum tot jam annos conjunctissimus vivo. Tu 
liberorum magna copia mensam nostram coro- 10 
nasti. Tu effecisti, ut, qui nihil habebam, quo 
me jactarem, non secus tamen ac si aliquis essem 
duobus summis Regibus et innotescerem et eo- 
rum benevolentia suffultus viverem non obscurus. 
Tu dedisti, ut aliquod inter literatos meis vigiliis 15 
nomen assequerer, quod multis non contigit ab 
ingenio et doctrina longe instructioribus. Dies 
me deficiat, si pergam tua in me, clementissime 
Domine, beneficia enumerare. Pro quibus miser 
ego quid unquam tibi rependi ? Fateor, Deus 20 
KapSioyvwo-ra, et fateor sincero affectu, esse me, 
siquis est mortalium, tuo favore et hac tanta in- 
dulgentia tua indignum. Cogito peccata pueritise 
mese, adolescentise, juvenilis setatis, et hujus jam 
senescentis, et cogor admirari bonitatem illam 25 
tuam infinitam quam hactenus in me, mea et 
meis sum expertus. Da, Pater, hsec serio cogi- 
tare, serio meditari, ut magis magisque intel- 
ligam quid quantumque tibi debeam. Da per 
has cogitationes proficere in pietate, te vereri, 30 



kal.jan.] E<pHMEPIAE2. 1031 

te sincere adorare. Nunc utique inagis quam 
unquam, Deus clementissiine, tuo mihi opus est 
auxilio et prsesidio. Insurgitur adversus me 
undique ab iis, quos scriptis meis offendi, quod 
dixerim Reges non esse ad libitum unius homi-5 
nis, qui imperium orbis terrarum sibi vindicat, 
occidendos. Insurgetur, scio, multo etiam fu- 
riosius postquam opus hoc, quod dies noctesque 
urgeo, fuerit publicatum. An ego par sum tot 
inimicis ? An erit illis difficile et nomen ineum i o 
obruere calumniis, et me etiam perdere ? Omnino, 
Deus seterne, nisi me tua benignitas protegat, de 
me misero actum est. Sed mihi spes omnes in 
tuo prsesidio sunt sitse. Caussam veritatis atque 
adeo verse pietatis, quantum equidem possumis 
ipse intelligere, conatus sum meis scriptiunculis 
defendere. Scivi nihil a me posse proficisci boni, 
nisi tu mentem illustrares, ingenium formares, 
calamum regeres. Quia labores meos ad nominis 
tui gloriam et tuse veritatis patrocinium refere-20 
bam, credidi, Pater mitissime, conatibus meis 
tuam benedictionem non defuturam. Siquid 
prsestiti, quod laudem mereatur, tuum id omne 
est, magne mundi Arbiter. Peccata mea sunt, 
et quicquid secius mihi exciderit [pauca oblite-^s 
rata.~] molestissimse. Tu iilarum mihi conscius, 
O Domine, tu illis me libera, aut saltem illas 
minue. Obruor enim, et prope jam deficimus 
ego atque uxor. Da mihi, Pater cselestis, da 
uxori, ut te semper respiciamus, a tuo nutu pen-30 

Kk2 



1032 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1614. 

deamus, et tuam voluntatem unicam nostrorum 
consiliorum canonem agnoscamus. Da nobis sic 
vivere, sic liberos et familiam regere, ut omnia 
dicta factaque nostra et nostrorum omnium ad 
tui nominis gloriam referantur. Johannem filium 5 
natu maximum ne desere, Pater clementissime, 
sed fjLeraiuLopcpooa-ov el$ Kaivrjv fyrjv. Liberis da in pie- 
tate et honestis artibus quotidie proficere. Sorori 
mese Tfj raXaiTrcopw ades, et a suis miseriis tandem 
illam libera, mihique largire ut prodesse illi ali-10 
qua in re et aliis propinquis meis queam. Libri 
hujus exitum da lsetum videre per Jesum Chri- 

Stum tov /uiovoyevtj Filium tuum tov (TWTtjpa julovoo- 

TaTov 9 cui una cum Patre et Spiritu Sancto sit 
laus, gloria, decus et imperium elg tovs alwvag twvis 

aloovoov. ' 'Nfx^v. 

iv. Non. Jan. Hodie ego, uxor, Gentilis et Jo- 
hanna sacrse Domini Coense in Ecclesia Gallica 
communicavimus. Fui postea diu apud Regem, 
qui suam benevolentiam verbis luculente testatus 20 
est. Deus seterne, serva illum, serva me, meam 
ac meos. Amen. 

III. Non. Jan. Ta. eyicvKXia' tw Geop X^P 19 ' 

Prid. Non. Jan. Apud D. Archiepiscopum hodie 
fui, deinde apud Regem, ut de suetis muneribus 25 
gratias agerem. Deo sit laus, honos et gloria. 
Amen. 

Non. Jan. Apud D. Decanum hodie sum pransus 
cum uxore et parte liberorum, curavi et studia 

to yovv KaSSvvajUiv. Oeo> ")(api$. 3° 



4NON.JAN.-I7KAL. FEB.] E$H M EPI AE2. 1033 

viii. Eid. Jan. Dies erat Regum ut vocant. Fui 
apud Regem optimum, quem, O Deus, serva, et 
benedic huic miserse domui. 

VII. Eid. Jan. Ta ejKVKkia' Gew X a P L<i ' 

vi. Eid. Jan. Ta eyKVKXia' et coena apud D. Mai- 5 
ernium cum uxore et amicis. T<S Gew x a 'j°' ? - Amen. 

v. Eid. Jan. Uxor et liberi concioni interfue- 
runt, ego coactus sum pensum urgere, cujus da 
lsetum exitum, Pater. Amen. 

iv. Eid. Jan. Ta ejKVKkia' tw Oew x a P ig ' Amen. 10 

III. Eid. Jan. Ta ejKVKkia' tw 7ravapi(TT(p 0ew 

Prid. Eid. Jan. Ta ey/cJ/cAm, tua, Deus, boni- 
tate hsec otia faciente. Tibi honos et gratia, 
Deus seterne. Amen. , 5 

Eid. Jan. Ta eyKVKXia, et properamus ad metam, 
si tu, bone Deus, dederis nobis. benedic, bone 
Deus, huic afflictse variis de caussis familise. Vel 
literse, quas hodie accepi a D. Thuano, me male 
habere queant. Sed permitto me et mea tuse, 2Q 
O Deus, voluntati. Amen. Amen. 

xix. Kal. Feb. Ta ey/cJ/cXm, et graves sermones 
cum D. Legato Gallico. Tu, Domine, dirige omnia 
ad tui nominis gloriam. Ego csecutio in statu 
prsesenti. Benedic etiam, Deus, huic familise. 2 ^ 
Amen. 

XVIII. Kal. Feb. Ta eyKVKkia rfj tov Geov ^apiTi. 

ades, Domine, mihi, mese et meis. Amen. 

xvii. Kal. Feb. Concioni Gallicae D. Hutenii ego, 
uxor et liberi interfuimus. Tw 9e<S x a 'i°< 9 - Amen. 30 



1034 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1614 

XVI. Kal. Feb. Tct ejKVKXia' tw Qew -^apLg. 

XV. Kal. Feb. Ta ejKVKXia' tw Qew x^P 1 ^ *&& 

benedicat huic domui pro sua infinita bonitate. 
Amen. 

xiv. Kal. Feb. Ta eyKVKXia sed propter casums 
valde negligenter. Deus, respice me, meam et 
meos. Amen. 

xiii. Kal. Feb. T« ejKVKkia. Hodie literas a 
magno Thuano accepi plenas pietatis, probitatis, 
et singularis erga me amoris. Narrat ille fata- 10 
lem, ut existimatur, morbum Roberti Stephani, 
quem, Deus, subleva, et miserere illius. Mise- 
rere et mei, mese ac meorum, bone Jesu, Ka\ 
TroXveXee. Anxietates enim animi mei et uxoris 
tu nosti ; mala nostra nota habes. O respice nos, 15 
w o-wrep. Amen. 

xii. Kal. Feb. Gratias ago tibi, Domine, quod 
hac die finem dederis imponere operi ante octo- 
decim ferme suscepto menses. Jam ante multos 
annos meditatus eram aliquid adversus Baronii2o 
Annales, quod in magna hodie auctoritate esse 
videbam et sciebam tamen esse errorum plenos. 
Optabam dari mihi facultatem eos errores, ut 
equidem existimabam, aperiendi : pertinere enim 
hoc ad veritatis cselestis defensionem intellige- 2.5 
bam ; eo impensius optabam posse id a me prse- 
stari quod eram meditatus. Nunquam de totius 
operis refutatione equidem cogitavi gnarus tov 
ftlov fipayyv et me setate jam provectum. Illud 
saepe tacitis votis a Deo petii ut ad primumso 



i6kal.feb.-iokal.feb.] E<£HMEPIAE2. 1035 

tomum serio possem respondere, quoniam ibi 
sunt principia omnium hodiernarum controver- 
siarum. Iterum igitur atque iterum imo /mvpiaKig 
gratias tibi, Deus seterne, quod dederis mihi oc- 
casionem veniendi in hoc regnum ubi oblata est 5 
facultas et otium ad suscipiendum illud inceptum. 
Suscepi et spatio longe minore quam posse fieri 
sperabam partem priorem propositi absolvi. Sep- 
tem mensibus et paucis diebus opus, qualecunque 
id sit, composuL Oxonium deinde abii, et fui ibiio 
aliquamdiu : fuerunt et alia oblata mihi gravia 
avocamenta a studiis. Valetudo ssepe magnum 
mihi metum incussit, et tristissima denunciant 
medici. Veruntamen dedit mihi tua, Deus, 
bonitas, ut nullum temere diem propter valetu-15 
dinem amitterem, quo non lineam saltem ali- 
quam ducerem. Absoluta igitur jam est hujus 
partis editio. Restant prsefationes, in quibus tua 
cum maxime ope mihi opus, bone Jesu. Ita 
prodibit foras opus novum, de quo iniqua multo- 20 
rum judicia me experturum nullus dubito. Tu, 
Deus seterne, adfuisti hactenus mihi, tu porro 
aderis. Sic opto, sic spero imdXa ireiroiQor^. Spes 
mea in meritis Jesu Christi sita, cui una cum 
Deo Patre et Spiritu Sancto sit laus, honos, gloria 25 
et iraa-a x^p^- Amen. 

xi. Kal. Feb. \_Omnia obliterata.~\ 

x. Kal. Feb. [\Pauca.~] Hodie cum parte libero- 
rum adivimus concionem. Sit nomen Domini 
benedictum. Amen. 



1036 ISAACI CASAUBONI [a. i>. 1614. 

ix. Kal. Feb. Pransus apud D. Legatum Francise 
adii D. Robertum Cotton, in cujus Bibliotheca 
vidi thesauros antiquitatis admirandos. Bew yap L<s - 

viii. Kal. Feb. Ad cogitationem de prsefationi- 
bus scribendis hodie me incipiebam accingere. 5 
Domine Jesu, benedic mihi, mese et meis. Amen. 

vii. Kal. Feb. Parum hodie vacavi studiis. Da 
tuam benedictionem mihi, meis, Deus. 

vi. Kal Feb. Aliquid hodie, sed literas pluri- 
mum scripsimus. Oey x<*P L $- Amen. 10 

v. Kal. Feb. Totum diem vel in molestis curis 
vel in literis scribendis posui. Deus benedicat 
huic domui. Amen. 

iv. Kal. Feb. Totum diem vel in literis scri- 
bendis, vel apud D. Cottonum nobilem Anglumi5 
posui. Deus ceptis benedicat. Amen. 

iii. Kal. Feb. Hodie ad scribendam epistolam 
ad Regem animum appellere cogitabam, postquam 
a concione sacra ego, uxor, liberi rediissemus : 
sed non multum potui illi curse vacare. Kvpie, 20 
/SorjOei. Amen. 

Prid. Kal Feb. Hodie serio cepi cogitare de 
opella, quse sola restat. Sed multis de caussis 
effeci nihil. Deus seterne, benedic mihi, mese, 
meis. Amen. 25 

Kal. Feb. Hodie constitui duas scribere prsefa- 
tiones, unam ad Regem, alteram ad omnes verse 
antiquitatis studiosos. Deus ceptis adsit, et be- 
nedicat pro sua inexhausta clementia. Amen. 

Preste a Mons r . Paw lib. du Jeun Balsanum Gr. 30 



9 KAL. FEB.-7 EID. FEB.] E$H ME PI AE2. 1037 

iv. Non. Feb. Hodie ab instituta cogitatione re- 
jectus sum ad curandos indices, quos ille corru- 
perat, qui onus in se susceperat. Oew x«/° f ?- 

iii. Non. Feb. Cura illiberalis de indice aucto- 
rum me occupavit. Hodie Regem vidi. Tw Bew^ 
X<xpis- Amen. 

Preste a M. Barilai Buchan. histor. 

Prid. Non. Feb. Curse istse molestissimse me 
habent. Tu, Domine, da exitum lsetum, et bene- 
dic huic familiae. Qew x«p?- l ° 

Non. Feb. Et illiberales istse curse de indicibus 
me plane occupant {Obliterata qucedam.~\ Tu, Do- 
mine, miserere. Amen. Hodie absolvi indicem 
auctorum et descripsi inter varias curas et im- 
pedimenta insigni usus diligentia. T<S iro\ve\€tp 1 5 

Qecp x a P l S' 

viii. Eid. Feb. Hodie uxor cum parte liberorum 
ad sacram o-vva&v profecta communicavit. Ego 
cum molestissimis curis sum luctatus. Restat 
cura omnium molestissima, cujus exitum, Deus, 20 
da videre. Amen. 

vii. Eid. Feb. Impendi hunc diem qui est in 
Kal. Greg. xiii. Kal. Mar. cogitationibus de stu- 
diis in quibus profeci sane quantum optabam. 
Sed mihi spes omnes in Deo Patre Jesu Christi 25 
sunt sitse. Itaque illi me permitto. Atque ita 
anni hujus vitse mese dies ultimus est exactus. 
Quare admonet me hic ipse dies, ut tibi, Pater 
cselestis, gratias agam pro tot et tantis quse hoc 



1038 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1614. 

anno a te accepi beneficiis. Quod valeo, quod 
uxor valet, quod liberi sunt superstites, quod 
reculse nostrse non pessimo loco sunt, tui id est 
muneris, Deus woXvikee. Ego meique prseter 
indignationem tuam quid aliud sumus meriti ? 5 
Illam vero quoties simus commeriti, ah memi- 
nisse piget. Imo vero meminisse juvat duplici 
de caussa. Nam et tua beneficia inenarrabilia 
sic melius intelligo, et seria horum recordatio 
odium peccati in animo meo excitat. Scio, Do- 10 
mine, et cum gemitu ac lacrymis agnosco millies, 
imo iJLvpiaKig, esse me hoc anno et tota mea vita 
meritum, ut victricia tuse irse tela experirer. 
Hoc ingenue et ex intimo corde agnosco, sed 
miserere, Pater, miserere mei, ac gressus meos 15 
firma, ut quod superest vitse, id agam in tua 
Lege ambulans. Inde mihi, mese ac meis, hanc 
piam voluntatem, et voluntati adjunge facultatem 
perficiendi tua mandata, quantum humana fra- 
gilitas potest hoc prsestare. Da vere pcenitere^o 
anteactorum, et in posterum ad amussim Legis 
tuse vitam instituere. Respice, Deus benigne, 
hanc familiam varie afflictam. Serva me, atque 
uxorem, ut liberos, quos dedisti, regere possimus. 
\_Nonnulla obliterata.'] Sororem meam serva, et 25 
qui dedisti hactenus illi nosse opitulari rebus 
ipsis nonnihil, da ut serio possim illi prodesse. 
Affines denique supplex tuse bonitati commendo. 
exaudi, Deus seterne, exaudi, Christe Jesu, qui 



7eid. feb.] E4>HMEPIAE2. 1039 

una cum Patre et Spiritu Sancto sine principio, 
sine fine regnas, imperas ek tou? alwva<s twv alwvw. 

^A/mrjv. EJoooxxoy, w YlaTep, Tag vuv r)(j.ociu ^teXera? 
irakiv au ical irdXiv. 

Annus Vit^ mej: lvi. , 

Hsec tua est erga me miserum peccatorem ad- 
miranda patientia, qui dedisti mihi tot annos 
exigere, fructum aliquem bonum ex hac arbore 
quam creasti ipse, et plantasti et mira indulgentia 
curasti, expectans. Me miserum ! Quando ego i o 
incipiam respondere tuse justissimae, Domine, 
expectationi ? Quando factum me esse Kmvrjv kti- 
a-iv rebus ipsis probabo ? Tu quidem, Deus seterne, 
voluntatem mihi dedisti et officii mei notitiam 
aliquam. Dedisti mihi piis parentibus nasci : de- 1 5 
disti in Ecclesia tua educari, dedisti ad hanc diem 
inter plurimas et gravissimas tentationes per- 
manere firmo eV t^ aira^ irapaSoQelcrri 7rlcrT€i. Sed 
fidem non sequuntur opera, qualia tua Majestas 
exigit, neque certe qualia ipse optarem. En2o 
quando semel bona fide omnibus renunciabo, 
quee tibi displicere non ignoro? Difficile id qui- 
dem mihi misero in tanta prsesertim familia ver- 
santi, quse peccatis quotidianis stimulat me ad 
iram, cui ab ineunte setate quum semper fuerim 25 
obnoxius, hsec ingravescens setas et certarum 
personarum iniquitas ssepe me irritans morbum 
adauget. Fateor etiam prudentia illa necessaria 
ad regendam hanc domum nimis ah nimis desti- 



1040 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1614. 

tui me. Itaque sub hoc onere plane succumbo, 
et nisi tua succurrat benignitas, animo et corpore 
deficio. Sentio languere vires corporis, idque in- 
signiter a tempore non magno. Utinam vitia quse 
in me sunt non langueant tantum, sed penitus5 
extinguantur. Habebo senectuti mese ingentes 
gratias. Hoc ego, Deus 7ro\ue'Aee, a te sic obnixe 
peto, et supplex contendo, ut, si hoc mihi fuerit 
a te concessum, omnia mihi crediturus sim esse 
concessa. Quod si placet tibi, ut in hac vita ad- 10 
huc maneam, da vires corpori pares inceptis quse 
mens meditatur ad nominis tui gloriam, et sanctse 
veritatis defensionem : da uxori mese, ut sit mihi 
quod hactenus fuit, in auxilium ad regendam 
hanc domum : atque in eum finem pietate et 15 
mansuetudine illam instrue, quod futurum sit 
satis. \Obliterata nonnulla.~\ Liberos serva, et 
cuique illorum benedicito. Sorori misellse da 
tandem videre exitum sui airepdvTov negotii. To- 
tam denique cognationem et affinitatem nostram 20 
prosequere beneficiis tuis, atque ante omnia mihi, 
mese ac meis omnibus auge timorem tui magni 
nominis per Jesum Christum t6v fxovwTaTov <rw- 
T^jpa, in quo studiorum meorum spes omnes sitse 
semper fuerunt, et nunc sunt cum maxime, cui^s 
una cum Patre et Spiritu Sancto sit honos, laus et 
gloria in secula seculorum VTDn ohtyb *0. Amen. 
vi. Eid. Feb. (qui est in novo Kal°. xn. Kal. Mar.) 
Hunc diem natalem varie consumpsi : fui in stu- 
diis, sed non diu, neque magno fructu : fui apud 3° 



6eid.feb.-i6kal.mar.] E$HMEPIAE2. 1041 

D. Decanum virum humanitate et doctrina in- 
signem. Visi etiam duos Legatos, itaque cum 
multa egerim nihil admodum egi. Domine, re- 
spice me, meam et meos. Amen. 

v. Eid. Feb. Quam langueo, quam vereor, quam 5 
totus nihil sum? Sed spes mea in tua bonitate, 
Deus seterne, quse est infinita. ades. Amen. 
Amen. 

iv. Eid. Feb. Promoveram aliquantum, sed om- 
nia displicuerunt. In te uno, Deus, spero. 10 
ades. Amen. 

iii. Eid. Feb. An KarepXrjQ^ *} ap^ ; Utinam qui- 
dem. Te veneror, Deus seterne, ades et hanc 
familiam tua benedictione prosequere. Amen. 

Prid. Eid. Feb. serumnas hujus vitse ! Spes 15 
nostrse, quse nuper affulserunt, retro sublapsse 
feruntur. Quid restat? Imo illud restat, ut tu, 
Deus seterne, rebus succurras, et nos eximas, si 
placet, his molestissimis curis. Tibi honos, tibi 
gloria. Amen. 20 

Eid. Feb. Quod Dominus Jesus bene vertat, 
heri in nocturna lucubratione eorum, quse cogi- 
tabam, aliquid praestiti, et plura hodie, quum me 
negotia domi detinuissent, uxore cum tota fami- 
lia ad concionem profecta. KaTe/3\*J&7 igitur ^25 
apxh, nisi tu non vis, ter sancte Deus. Qui ades, 
et me serva, meam et meos. Amen. 

xvi. Kal. Mar. Ta iyKVK\ia. Sed tuum Numen 
supplex veneror, Deus, adsis mihi, mese et meis. 
Amen. 30 



1042 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1614 

xv. Kal. Mar. Ta eyxutcXia in proposito. Te re- 
spicio, Domine Jesu, tibi me supplex permitto, 
meam et meos. Amen. 

xiv. Kal. Mar. Bone Deus, ades mihi, uxori rfj 
(piXrdrt] et nostris liberis. Sororem supplex tibis 
commendo. Amen. 

xiii. Kal. Mar. [Qucedam obliterata.] Itaque opel- 
lam institutam omisi, et totum diem egi nihil. 
Utinam det meliora Deus. Amen. 

xil Kal. Mar. Respiravimus hodie gratia Dei 1 o 
liberius, et in opella admodum promovimus. Hoc 
alterum est Dei beneficium. Sit nomen Domini 
benedictum. 

xi. Kal. Mar. Et hodie satis multa scripsimus. 
Christus adsit mihi, mese et meis. Amen. 15 

x. Kal. Mar. Sacrse concioni ego et tota fami- 
lia, Deo gratia, interfuimus. respice hanc do- 
mum, Deus seterne. Amen. 

ix. Kal. Mar. Si quid judico in proposita opella 
non male posita opera hodie. T<£ 9e<£ x a V i? - Amen. 20 

vm. Kal. Mar. Hunc quoque diem parum lse- 
tum habui torpente ingenio e torpore corporis. 
Sed in te spes mea, Deus. Tibi gloria et honos. 
Amen. 

vii. Kal. Mar. Bone Jesu, quam infeliciter hic 25 
dies transactus ? quantas inter curas et molestias 
tibi uni notas ? Languet corpus, ingenium quo- 
que, ita insigniter, ut ad scopulum hsereat allisa 
nostra navis. Speramus in te tamen, bone Jesu, 
et non defuturum auxilium tuum opportuno°3 



T^KAL.MAR.-3KAL. MAR.] E <J> H M E Pl A E2. 1043 

tempore confidimus et certo credimus. ades. 
Amen. 

vi. Kal. Mar. Hodie tuo, Deus seterne, beneficio 
non parum promovi. Xtaque tibi gratias, Christe 
Jesu. En ades, et me meanique libera istis curis 5 
* * quse nos enecant : da nobis et liberis nostris 
verum timorem tui nominis. Amen. 

v. Kal. Mar. Bone Jesu, quas ego tibi gratias 
aut habebo aut agam? Tu me liberasti hodie 
molestissima cura, cum finem imposui Prsefationi 1 o 
ad Regem. Inter tantas molestias illa mihi scripta 
in tantis angustiis ut nihil simile mihi contigisse 
meminerim. Et erat per se gravis sollicitudo ut 
aliquid tanto tam docto Principe dignum scri- 
berem. Ssepe inchoavi, saepe verso stylo, quse 15 
scripseram delevi. An aliquid profeci? Certe 
hoc ego nescio: hoc scio scripsisse me, quse pu- 
tavi Ecclesise Dei profutura, aut non obfutura. 
Pii et docti judicabunt. Tibi vero, Deus seterne, 
gratia magna. respice hanc mire languentem 20 
domum, per Jesum Christum, cui una cum Pa- 
tre et Spiritu Sancto sit laus, honos et gloria. 
Amen. 

iv. Kal. Mar. Labor laborem excipit. Nunc 
cum lectore versamur. Etiam hic da, bone Deus, 25 
scribere grata. Amen. 

111. Kal. Mar. Tenuit nos domi inter caetera 
casus Annse, quse dormiens ad focum pedem 
nudum ferventi prunse injecit, et tota nocte cla- 
mavit e gravissimo dolore. Sed, bone Deus, tuso 



1044 ISAACI CASAUBONI [a. d. i6t 4 . 

adfaisti et aderis, spero, in posterum, ne aliquid 
gravius eveniat. Amen. 

Prid. Kal. Mar. Ta iyKVKXia' GeS x«/°^« Amen. 

Kal. Mar. Deus mi, da lsetum mensem exigere, 
qui dedisti feliciter inchoare. Tibi honos et gloria. 5 

vi. Non. Mar. Ta eyKUXia. Sed propter valetu- 
dinem minus quam optabam. Deus, ades mihi, 
mese et meis. Amen. 

v. Non. Mar. Hodie quicquid supererat de hoc 
penso ad finem est perductum, et finis impositus 10 
etiam epistolse ad lectorem. Gratias tibi, bone 
Jesu, gratias tibi. ades, et me serva ac meam, 
et meos. Amen. 

iv. Non. Mar. Hodie apud D. Archiepiscopum 
fui, et judicium illius de prsefatione ad Regem 15 
exploravi. Deus ceptis benedicat. Illi honos et 
gloria. 

iii. Non. Mar. Hodie prsefationem ad Regem 
Regi ostendi, qui visus non mediocriter probare. 
Oew $6l~a kou yapis. Amen. 20 

Prid. Non. Mar. Hodie sacrse ccense Domini com- 
municavimus ego, uxor et filise. da, Domine, 
vere fieri tanti boni participem et te timere. 
Amen. 

Non. Mar. Hodie nactus otium, cepi recensere 25 
Animadversiones meas in Athenseum, Deo duce 
et auspice, cui sit honos et gloria. Amen. 

vin. Eid. Mar. Hodie Rex optimus mihi osten- 
dit librum Scioppii, in quo et ipsius Majestatem, 
et patrem meum, uxorem, et me horrendis con-30 



PR. KAL. MAR.-4EID. MAR.] E<J>HME PI AE2. 1045 

vitiis prosequitur. Miseram religionem Romanam 
quse aliter nisi per Diabolica mendacia defendi 
non potest. Tu scis, Jesu Christe, veritatem aut 
falsitatem illarum criminationum. Tu judex esto. 
Ego interim glorior propter nomen tuum has me 5 
et meos pati contumelias. Tibi honos et gloria. 
Amen. 

vii. Eid. Mar. Etiam hodie apud Regem fui, 
quem serva, Deus, et benedic huic domuL 
Amen. 10 

vi. Eid. Mar. Studiis et recensioni Athenaei hunc 
diem impendi, me et mea omnia Deo seterno hu- 
mili animo permittens. Illi laus et gloria. Amen. 

v. Eid. Mar. En vitse humanee incommoda. 
Nocte proxima latrones ingressi in partem domus 15 
inferiorem rapuerunt quicquid auferre potuerunt, 
imprimis totum instrumentum culinse, prsesertim 
quicquid fuit stanneum. Quse in usum quadra- 
gesimse erant parata eorum magnam partem 
abstulerunt. Sed dum hsec scribo, adsunt famuli 20 
amicissimi Turqueti, qui narrant eadem nocte 
superiore furtum in suis sedibus esse admissum 
longe majoris pretii, nam etiam magni pretii 
vestes esse furto ablatas. Tu, Domine Jesu, fures 
istos doce viam meliorem rei faciendse : nostra 25 
damna repende tua benedictione, et in tui nomi- 
nis timore da mihi, mese ac meis omnibus vitam 
exigere. Amen. 

iv. Eid. Mar. Hodie serenissimo Regi librum 
meum obtuli et visus sum rem optimo et doctis-30 

VOL. II. L 1 



1046 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1614. 

simo Principi facere non ingratam. Plurima me 
jussit legere, plura ipse legit non sine demonstra- 
tione benevolse mentis. Sit Deo immortali laus, 
gloria et honos in seternum. Amen. 

iii. Eid. Mar. Hodie D. Principi librum meum 5 
obtuli. Neque potuit uxor cum familia concioni 
Gallicse interesse mane, sed interfuit a prandio. 
Ego apud Regem serenissimum diu fui, cui bene- 
die, O Deus. Amen. 

Prid. Eid. Mar. Apud D. Archiepiscopum fuiio 
hodie et unum illi dedi meorum librorum qui 
videtur non sine voluptate accepisse. Benedic, 
Deus, huic domui. Amen. 

Eid. Mar. Hodie recruduerunt serumnse, de 
quibus apud te, bone Jesu, ssepissime sum que-15 
stus. Sed sperabo in tua bonitate semper et in- 
desinenter. Subiit etiam hodie animum meum 
illa cogitatio, ne meas ipse mihi spes prseciderim 
nuper scribens ad Regem serenissimum quem 
alioquin scio esse mei non mediocriter amantem. 20 
Sed, utut sit, yevrjO^Tco 7-0 OeXrjfjia tov QeoO. Amen. 

xvii. Kal. Apr. Literas totum diem scripsi, nec 
multum promovi : fui etiam apud D. Legatum 
Gallise. Tw Oew x<*P l< ?- Amen. 

xvi. Kal. Apr. Literse, et pensum institutum, 2$ 
sed leniter ob varias curas, quse me anxium ha- 
bent de futuro meo statu. Sed, O Deus, respice 
me et meos. Amen. 

xv. Kal. Apr. Literse, pensum in Athenseo, alia 
negotia. Beo> x«/°'?- 3° 



3 EID. MAR.-7 KAL. APR.] E<J>HMEPIAE2. 1047 

xiy. Kal. Apr. Ta iyicvK\ia in penso Athenaico. 
Deus regat hanc domum. Amen. 

xni. Kal. Apr. Die wpiaKrj sum impeditus, ne 
adirem concionem, ut optabam. Fui multas ho- 
ras in Augustino pio sanctoque scriptore. Uxor5 
et liberi concioni interfuerunt. Ego Regi adfui 
pro more. Oew x<*p i s> 

xii. Kal. Apr. Hodie apud Regem fui ; unde re- 
versus incidi in languorem indicem appwo-TovvTog 
tov a-wfjLaTog. Sed bene erit, spero ev Kvplcp, cuiio 
honos, laus et gloria. Amen. 

xi. Kal. Apr. Etiam hodie apud Regem fui, sed 
non sine dolore corporis, quod videtur affectum 
pessime ac minari multa mala. Bone Jesu, scio 
quicquid eveniat, non pro magnitudine peccato- * 5 
rum meorum id futurum. da velle, quod ipse 
voles. Amen. 

x. Kal. Apr. Gravissime affectus, exspecto quid 
me futurum sit: nam vix fieri potest quin cres- 
cente vi morbi fiam kXi^p^. Deus, ades, me, 20 
meam, meosque omnes serva. Amen. 

ix. Kal. Apr. Hesternam et hodiernam diem 

egi in lecto ex imperio medici. Deus benedicat 

huic domui. Amen. 

Hodie quatuor exemplaria dedi D. Chamberlan in Gal- 25 
liam mittenda. 

viii. Kal. Apr. Etiam hodiernum diem egi in 
lecto e valetudine. Tu, Domine Jesu, medere meis 
malis et meorum /cara x/n^i/ ^al o-wfj.a. Amen. 

vii. Kal. Apr. Quum hodie febris mane remi-3 
l12 



1048 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1614. 

sisset, surrexi tsedio lecti, et partem diei egi 
extra lectum. Gew x<*p i s- 

vi. Kal. Apr. KvpiaK^v domi egi inter amicos, 
qui morbi caussa ad me venerant. 9e<£ x^P 19 - 

v. Kal. Apr. Hodie domo exii, et adii a prandio 5 
Legatum Gallicum cupidus cognoscendi res Gal- 
lise, quas ille narrat leetas. Utinam sint. Tu, 
Deus, facito, et benedic huic domui afflictissimse. 
Amen. 

Hodie duo exemplaria misi in Galliam per D. Gor- 10 
doniam. 

iy. Kal. Apr. Hodie Regem visi et vidi, sed 
pauca verba cum eo commutavi. Domine Jesu, 
benedic huic domui. Amen. 

iii. Kal. Apr. Nocte superiore graviter vexatus 1 $ 
variis doloribus totum diem domi egi partim in 
museo, partim cum uxore et liberis. Quibus 
omnibus una mecum da veram pietatem, et nos 
omnes serva. Amen. 

Prid. Kal. Apr. Dies satis hiemalis : nam et^o 
frigebat mediocriter, et magnus flabat ventus. 
Domine Jesu, ago tibi gratias, quod mensem hunc 
mihi, mese et meis dedisti exigere. Tibi honos 
et gloria. Amen. 

Kal. Apr. Hunc mensem, qui dedisti inchoare, 25 

da, Deus Seterne, finire airrifxavTWs. Da vytaivew a-w/ma 

Kal ^vxyv. Deus, respice hanc domum. Amen. 

iv. Non. Apr. Recensere animadversiones in 
Athenaeum meas ante hunc morbum institueram : 
deinde morbo coactus intermiseram, sed mox3° 



6 kal. apr.-8 eid. apr.] E<f>HM E Pl AE2. 1049 

etiam inter dolores adversae valetudinis ad pen- 
sum reversus primse saltem recensioni hodie finem 
imposui beneficio tuo, Deus seterne. rege me, 
et studia, actionesque, et ad gloriam tuam dirige. 
Amen. 5 

iii. Non. Apr. Uxor et liberi sacrse Ccense Domini 
communicarunt : ego propter valetudinem non 
potui. Fui tamen apud Regem, et multos cum 
ejus Majestate sermones habui. Deus illum ser- 
vet, et huic domui benedicat. Amen. io 

Prid. Non. Apr. Cum D. Bathoniensi hodie egi 
de nonnullis rebus, et visus sum benevolum ejus 
animum erga me agnoscere. Deus spes mea 
unica et meorum. Amen. 

Non. Apr. Hodie tota urbs perstrepebat propter 15 
celebritatem diei quo Rex serenissimus cum suis 
Proceribus et Clero ac reliquo populo Conventum 
ordinum magna pompa inchoavit. Ego et uxor 
domi mansimus, et pensa nostra curavimus. 
Multa hodie adjeci animadversionibus in Athe-20 
nseum meis, quse utinam fideliter aliquando edan- 
tur. Deus, benedic huic domui. Amen. 

viii. Eid. Apr. Hodie audivi concionem Synoda- 
lem Latinam viri probi et eruditi : deinde adactus 
sum ut cum Reverendissimis duobus Archiepisco- 25 
pis Cantuariensi et Eboracensi maximaque parte 
Episcoporum Anglise pranderem apud virum pie- 
tate insignem D. Londinensem. Deus benedicat 
huic Ecclesise, et det proficere semper in melius. 
Amen. 30 



1050 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1614. 

vii. Eid. Apr. Gratia Dei protegat hanc domum. 
Amen. 

vi. Eid. Apr. Regem hodie in interiore cuhiculo 
vidi et de lihro cujusdam ineptuli Galli Dassier 
multa cum ejus Majestate sum locutus. Deus5 
illum servet, et huic domui henedicat. Amen. 

v. Eid. Apr. Diem egi inter libros. Deus, hene- 
dic mihi, mese et meis. Amen. 

iv. Eid. Apr. Ego, uxor, et liberi concioni sacrae 
Dei beneficio interfuimus. Fui et in aula, et 10 
de misero Scioppio mira audivi. Lseserat Regem 
serenissimum cujus ministri in media Hispania 
injuriam Domini sui sunt ulti. Da misero, 
Deus, pcenitere, et mihi meisque tui nominis 
timorem. Amen. 15 

iii. Eid. Apr. Literse hodie scriptse. Deus mihi, 
mese et meis benedicat. Amen. 

Prid. Eid. Apr. Fui apud Regem et aliquid egi. 
Literas scripsi. Oe<£ x a V' ? - Amen. 

Eid. Apr. \_Nonnutta obliterata.'] Deus, bene-20 
dic huic domui. Amen. 

xviii. Kal. Mai. In corrigendo Chalcedonico 
concilio jam aliquot dies fui. Sed hodie amicos 
invisi, maxime Episcopum Londinensem, cui, 
Domine, benedice et hanc domum serva. Amen. 25 

xvii. Kal. Mai. Excerpta ex illo concilio ho- 
die confeci et aliquantum profeci. Oe<5 x a V f? - 
Amen. 

xvi. Kal. Mai. Apud Maiernium virum clarissi- 
mum hodie pransus sum cum Thorio medico^ 



7EID.APR.-IOKAL. MAI.] E<I>HM E Pl AE2. 1051 

eruditissimo quorum consiliis, quse de mea vale- 
tudine inierunt, benedic, Pater. Amen. 

xv. Kal. Mai. Uxor et liberi concioni interfue- 
runt: me valetudo detinuit domi: qui tamen ad 
Regem, etsi eegre, me tamen contuli, et ab Epi-5 
scopo Bathoniensi audivi quam nihil insit solidi 
spei nuper excitatse. Tu, Domine Jesu, mea spes 
et salus, meum prsesidium, tu in mente provi- 
debis. Amen. 

xiv. Kal. Mai. Vagamur per studiorum diversa 10 
genera, quia nunc nullum habemus certum pro- 
positum. Tu, Domine, caussam nosti. Tibi ego 
me meaque omnia permitto. Tibi honos et gloria. 
Amen. 

xiii. Kal. Mai. Concioni Gallicse ego et uxor 1 5 
hodie interfuimus. Fui et apud Regem. Et D. 
Edmundus Legatus Regis Magnse Britannise apud 
Regem Christianissimum fuit hodie apud me. Oew 

Ce jourdui ai renvoie a Mons r . Bilius des livres avec 20 
desquels suis charge envers le Roi, les suivants pour les 
faire relier Onuphrii Panvinii Comm. Reip. Bom. lib. III. 
Abrahami Goulsei Thesaurus. IX. Antiquitates Boissardi, 
quatuor tomos. Coemiterium Cal. inferius. 

xii. Kal. Mai. Ta ejKVKXia in quarto tomo con- 25 
ciliorum Romse editorum. Tu, Domine Jesu, be- 
nedic huic domui. Amen. 

xi. Kal. Mai. Literas hodie scripsi : aliud fere 
nihil. Geo> x^P^- Amen. 

x. Kal. Mai. Celebrata est hodie in Ecclesia3o 



1052 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1614. 

Anglicana memoria passionis Domini et ^wrvpos, 
cujus rei memoriam animo meo, mese et meorum 
infige, Deus, et mysterii tanti fructum da per- 
cipere. Amen. 

ix. Kal. Mai. Per hos dies sacros multus fui in 5 
sermonibus B. Augustini et homiliis B. Chryso- 
stomi. Maximus uterque vir, sed diverso genere 
laudum in suis scriptis excellentes. Det Deus 
proficere in horum scriptis, et benedicat huic 
domui. Amen. 10 

viii. Kal. Mai. Diem Paschatis celebratione so- 
lennem magna ex parte egi in aula, et in Eccle- 
sia Anglicana communicavi. Deus seternus vim 
mysterii illius det mihi meisque magis magisque 
in dies percipere. Amen. 15 

vii. Kal. Mai. Fui hodie in concione Gallica, de- 
inde in aulam profectus, vidi serenissimum Regem 
convivio excipientem Legatum Moschoviticum et 
ritus quosdam ejus gentis notavi. Moschis cum 
suo duce cibum sumentibus nefas aliquid gustare 20 
prius quam ipse illis salem et panem dederit. 
Quod et isti hodie servarunt, et Rex illis misit. 
Deinde petierunt dari sibi edendi veniam. Quando 
Rex illis (duo enim sedebant, primarius Legatus 
et alter quasi ejus secretarius) prsebibit, illi e2j 
suis sedibus prosilierunt, et in locum prodie- 
runt qui erat e regione ipsius Regis, atque ibi, 
ut honorem Regise Majestati exhiberent, aliquo- 
ties inclinati in humum fronte solum percus- 
serunt, quod Grsecis dicitur /3d\\eiv fxerdvoiav, 3° 



9KAL. MAI.-3KAL. MAI.] E<J> HME PI AES. 1053 

Deus et Regem servet, et illis majorem verse 
religionis det cognitionem ; et domui huic bene- 
dicat. Amen. 

vi. Kal. Mai. Hodie literas a Grotio accepi, et 
chartam ab eo missam Regi obtuli. Deus et illi 5 
negotio benedicat, et hanc domum servet in sui 
nominis timore. Amen. 

V. Kal. Mai. ^Kvpie 'Irjarov, ^Kpia-re yjprj&re, vvv rrjg 

crr}<? Seoi^eOa /3ot]0eia$. Ades igitur, supplex te oro, 
et uxorem gravissime laborantem et vi morbiio 
misere cruciatam subleva, solare, sana. Da ipsi 
veram viroixovhv, et vim morbi ssevientis com- 
pesce, quia bonus es, mitis, et clemens. Amen. 
Amen. 

iv. Kal. Mai. Uxor gravissime torquetur : egoij 

<rviJLTrao"Xto rfj raXaiircopo) toto affectu. Sed, DeilS 

seterne, in te spes nostra, quam scimus non fore 
inanem, et ne sit, supplex te oro. Amen. 

iii. Kal. Mai. Hodie insignis medicus et amicus 
Maiernius me et uxorem invisit. Uxori dixit^o 
factum esse alylXwira in cantho oculi dextri ipsius, 
mihi post diligenter tractatum et consideratum 
tumorem irapa tpv&iv in ventre a paucis mensibus 
exortum, esse in ea parte collectionem factam 
aquse et ventorum, quse nisi provideatur, sit ad- 25 
modum excretura in magnum ojkov. Hsec vir 
tantus de me et uxore. Tu, Deus seterne, da 
exitum lsetum harum infirmitatum, si placet, et 
glorise tuse id futurum est conducibile. In te 
uno speramus, a te auxilium petimus, atque illud 3° 



1054 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1614. 

imprimis, ut nostra nobis et nostrorum liberorum 
peccata condones. Amen. Amen. 

Preste a Mons r . Dromonius Escossois des livres du Roi 
Gordonii Annales, livres en folio. Triumphus de conver- 
sione Henrici IV. Precum liber. 5 

Prid. Kal. Mai. Quod felix esse Deus velit, 
hodie pharmaco sum purgatus, sed leni et parum 
efficaci, nec penitus tamen nullarum virium. Deus 
benedicat mihi, mese et meis omnibus. Amen. 

Kal. Mai. Hic dies eximius mihi et filio Merico 1 o 
illuxit. Nondum ille sacrse Domini ccense fuerat 
particeps. Visum est non amplius differendum, 
quando ille annum decimum quartum ageret. 
Dubitavi an ad nostrse Ecclesise ministros ipsum 
deducerem, ut feci omnes priores illius fratrem 15 
et sorores, an potius morem Ecclesise Anglicanae 
in Ecclesia Anglicana servarem. Hsec potior visa 
est sententia ob illam caussam, quod meo judicio 
ad veteris formam et instituta hsec propius acce- 
dit. Volui igitur servari in eo ritum Anglicanum, 20 
ut priusquam admitteretur ad Koivwvlav examina- 
retur et ab Episcopo confirmaretur. Is Episco- 
pus fuit Eliensis 6 irdw. Ego actioni interfui, et 
post preces, post concionem, post confirmationem 
ego cum filio sacram fieplSa a manu D. Eliensis 25 
accepimus, multum mirati in illo excellente Prse- 
sule exactam vetustatis imitationem quantum 
fieri potest. Tu, Deus seterne, benedic ei quod 
factum est, et hunc juvenem, quem nascentem 
ego et mater ipsius tibi consecravimus, dirige3° 



PR. KAL. MAI.-PR. NON. MAI.] E<£HMEPI AE 2. 1055 

in rectam vitse viam, ut tibi serviat, te unum 
sincera mente adoret, te semper iv (pofiw ko.} Tpo^ 
colat, per Jesum Christum, qui una tecum, Deus 
Pater, et cum Spiritu Sancto sine principio, sine 
fine regnatis, regnabitis. Amen. 5 

vi. Non. Mai. Fui hodie apud Legatum, et Ireta 
de publicis Galliae rebus intellexi : sed de meis 
privatim partem lseta narrabat D. Henricus. Fiat 
voluntas Dei. Amen. 

v. Non. Mai. Concioni Gallicse hodie interfui. ro 
Legi tres libros sive Epistolas Chrysostomi ad 
Stagirium Sanuopiwvra. divinos libros ! pectus 
Dei plenum ! Da in his proficere, bone Jesu. 
Amen. 

iv. Non. Mai. Hodie medici D. Maiernius et D. 15 
Thorius ad me venerunt, et ad prandium apud 
D. Maiernium deduxerunt. Multa illi de meis 
morbis, quibus faxit Deus ut medicinam faciant. 
Amen. 

iii. Non. Mai. Equitavi hodie consilio usus me-20 
dicorum : neque ullum XiOido-ecos signum aut in 
urinis aut in ipsius corporis dolore animadverti. 
Nam quod b t<Z irepivalw aliquid sensi obtusi 
doloris id putem nihil esse. Tibi, bone Jesu, gra- 
tias magnas. Sed recrudescit subinde hic dolor25 
domesticus, a quo liberabis me, <S Kvpte, quando 
et quomodo voles. Ego quidem 7raWo>? airopu, quo 
magis tuam opem expecto. Amen. 

Prid. Non. Mai. Hodie cepi potionibus purgari, 
et iis quidem admodum lenibus. Anna vero heri3° 



1056 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1614. 

purgata nunc iterum in febrim est delapsa sane 
gravem. Tu, Deus seterne, et illam et matrem 
et patrem cum tota domo serva per Jesum Chri- 
stum Filium tuum. Amen. 

Non. Mai. Et hodie potione sum curatus, seds 
valde inefficaci. Sit nomen Domini benedictum. 
Amen. 

viii. Eid. Mai. Quum non possem adire concio- 
nem Gallicam, diem fere totum in Chrysostomi 
lectione posui. Fui et apud Regem, quem, 10 
Deus, serva, et languenti huic domui benedic. 
Amen. 

vii. Eid. Mai. Etiam hodie pharmacum sumpsi, 
ac totum diem in levibus curis posui, aut ser- 
monibus cum uxore rfj (pLXrdrr] ; cui, mihi, et 15 
nostris omnibus benedic, bone Christe, Sia rhv 

<rr\v yjyrjuTOTriTa. Amen. 

vi. Eid. Mai. Ta ejKVKXia in Chrysostomo quan- 
tum licebat per curam valetudinis. Benedic, bone 
Jesu, huic familise, quia bonus es sperantibus 20 
in te. Amen. 

v. Eid. Mai. Hodie venit ad me D. Bathoniensis 
jussu Regis, ut de rebus meis meliora in poste- 
rum polliceretur. Fiat voluntas Dei immortalis. 
Amen. 25 

iv. Eid. Mai. In concione Gallica hodie fuimus 
ego, uxor, et pars liberorum. Deus huic familise 
benedicat. Amen. 

iii. Eid. Mai. Hodie et corpore et animo lan- 
guimus nescio quomodo. Nam ad comedenduni3° 



non.mai.-14kal. jun.] E <I>H M E P I A E2. 1057 

non deest orexis. Fui tamen apud D. Arehiepi- 
scopum a prandio, et in Chrysostomo qusedam 
legi. quando illud erit tempus, siquidem ita 
Deo placet, ut tempus illud aliquando videam, 
quum serio in studiis potero versari, et pro meas 
virili bonorum studia adjuvare? Da, Pater «Vou- 
pdvie, ut brevi paXo-ros id tempus videam, et ut 
meam ac meos zelo verse pietatis videam magis 
magisque in dies succensos. Amen. 

Prid. Eid. Mai. In Chrysostomo aliquot posui : 10 
reliquum diem curse et negotia abstulerunt. Filius 
spem facit per literas sui adventus. Faxit Deus, 
ut felix sit hoc inceptum ipsi nobisque. Amen. 

Eid. Mai. Hodie concioni Gallicse ego, uxor et 
liberi interfuimus. Inde ad Regem profectusi^ 
benignissimis verbis ab ipso sumus excitati ad 
spem melioris. Fiat voluntas Dei. Amen. 

xvn. Kal. Jun. Hodie literas Venetiis accepi 
et meum opus Baronianum bonis non displicere 
cognovi. Sit nomen Domini benedictum. Amen. 20 

xvi. Kal. Jun. Corpus pergo curare pharmacis 
et quidem bis quotidie. Tibi, Jesu Christe, w 
a-wrep, me, meam et meos supplex commendo et 
permitto. Amen. 

xv. Kal. Jun. Repentino correptus dolore ventris 25 
cum intensione magna recipere me in lectum sum 
coactus. Fiat, Domine, voluntas tua. Amen. 

xiv. Kal Jun. Hodie fui apud Legatum Veneti- 
cum, et literis non multum tribui temporis. T© 
6e<5 yapi? eo maxime nomine quod hesternus3° 



1058 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1614. 

morbus hodie me dimisit aut certe remisit. Laus 
Deo. Amen. 

xiii. Kal. Jun. Literas ad Grotium hodie scripsi 
binas, quum uno exarato fasciculo epistolam ab 
ipso accepissem. Benedic, bone Jesu, mihi, mese 5 
et meis omnibus. Amen. 

xii. Kal. Jun. Literas scripsi ; cum amicis fui ; 
Chrysostomo operam dedi. Pater eirovpdvie, rege 
hanc domum et serva. Amen. 

xi. Kal. Jun. Concioni ego, uxor, liberi inter- 10 
fuimus. Deinde ad Regem sum profectus. Ta> 
Qeco x«i°^- Amen. 

x. Kal. Jun. Hic dies me admonet ut de me, 
mea et meis serio cogitem. Urgeor enim prseter 
solitum difficultate reddendse urinse. Subinde 15 
cogor meiere, sed meatus sabulo sunt expleti, 
neque patet via urinse. Sabulum Key^p^h mul- 
tum reddo, quosdam etiam majusculos lapillos 
fere rotundos. Si crescit hsec difficultas, vita 
mea in periculo fortasse versabitur. Fiat tua, 20 
Deus bone, voluntas. Dele tantum peccata mea, 
et allue me sanguine pretioso Filii tui unigeniti. 
Uxori ades: liberos dona timore tui nominis, et 
necessaria illis prospice; item misellse sorori, et 
omnibus meis cognatis atque affinibus, x<*P lTl Ka " L2 S 

(pikavOpwirla tov Kvplov r)jmwv 'Irjcrov XpLarrov, /xe6T ov 
too TLarp}, afxa tw 'Aylep HvevjuaTi, So^a, KpaTO$ 9 Ti^ij 
vvv Ka\ de\ tcal el$ tov<s alcovag tcov uuovcov. 'AyU^y. 

ix. Kal. Jun. Mane post brevis temporis lectio- 



nem in Chrysostomo, equitavi satis diu, neque 



30 



I3Kal.jun.-6kal.jun.] E4>HMEPIAE2. 1059 

Dei gratia cruentam urinam emisi, quod metue- 
bant medici. Pransus deinde sum cum D. Eliensi ; 
unde reversus, etsi fere ab omni cibo abstinue- 
ram, incidi in febrem doloribus vesicse nihil 
remittentibus. Domine Jesu, miserere tui servi, 5 
etsi vere servi inutilis, et hanc domum benignus 
respice. Amen. 

viii. Kal. Jun. Febris hodie remisit rrj x° l p lTL 
rov Oeov : dolores vesicse non remiserunt, vel 
potius intensi sunt, postquam vir in arte sua 1 o 
maximus et mihi amicissimus D. Maiernius ipse 
KaOerijpa, ut vocant medici, immisit in vesicam 
per colem experiundi caussa, an lapis in vesica 
esset concretus. Non reperit ille quidem pro certo 
lapidem, sed invenit quam vocant larpcov TratSe?i$ 
carnositatem (Galenus III. p. 250. vocat o-apica et 
o-apKoelSeg crw/xa) in ima parte meatus concretam. 
Vix aliquem dolorem sensi, cum D. Maiernius 
illam e virgula ferrea candelam cera obductam 
immisit. Sed postea sensi in cole dolorem et2o 
acerrimas punctiones. Bone Deus, ades, et mihi, 
meae ac meis da hunc animum, ut velimus quod 
vis ipse, aliud nihil. Amen. 

vii. Kal Jun. Vitam potius traho, quam ago. 
Cessatum in studia omnia. Deus in meIioreni25 
locum me et mea omnia restituat. Amen. 

vi. Kal. Jun. Accepi hodie librum in Germania 
adversus D. Thuanum editum. Jesuita fuit, opi- 
nor, qui edidit : etsi dissimulat auctor nomen 
suum. Homo scelestus, qui admirari candoreni3o 



1060 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1614. 

Thuani debuerat, virus omne adversus summum 
virum evomit, quin eo etiam vsesanise venit, ut 
in Thuano gravissime reprehendat quod lanienam 
Parisiensem non laudaverit. Miratus sum furo- 
rem hominis impii. Sed illud mihi hodie longes 
tristissimum accidit, quod ipsum Thuanum gra- 
vissime segrotare cognovi. Serva illum, Deus im- 
mortalis, et qui tantis dotibus eum virum ornasti, 
da hoc etiam illi, ut publico inservire quam diu- 
tissime possit ad tui nominis gloriam, Ecclesise > o 
sedificationem, et regni Gallici tranquiilitatem. 
Ego quoque parum valui, et accepto clystere reci- 
pere me in lectum sum coactus. ades, bone 
Deus, et me, meam ac meos omnes serva. Amen. 

v. Kal. Jun. D. Decanum ^Edis Christi Oxoni- 15 
ensem virum pium et probum hodie habui 6/u.o- 
TpaireY^ov. Fui postea apud Legatum Regis Gallise 
ubi de Thuano nihil didici. Servet illum Deus 
et nos omnes. Amen. 

iv. Kal. Jun. Uxor et liberi concionibus pro^o 
more interfuerunt. Ego ex imperio amicissimi 
Maiernii corpori curando dedi operam. Deus, 
ades, et benedic huic domui. Amen. 

iii. Kal. Jun. Uxor hodie corpus purgavit : ego 
studia tractavi leniter, et ad D. Archiepiscopum 25 
adii, sed frustra. Deus seterne, benedic huic 
domui. Amen. 

Prid. Kal. Jun. bone Jesu, quam ego tibi 
reddam rationem mei temporis, et ejus otii, quod 
tua bonitas mihi facit? Ecce totum tempus aut^o 



5KAL.JUN.-N0N.JUN.] E<J>HM EPI AE2. 10G1 

in curanda valetudine pono, aut inter ainicos 
consmno et contero. Meis studiis vix aliquam 
horulam impendo. Tsedet me hujus vite. da, 
Ylarep eirovpdvie, meliora, et domum hanc 7rp6cppovi 
Ovjuw miserere. Amen. 5 

Kal. Jun. Deus seterne, qui dedisti hunc men- 
sem inchoare, da pie et feliciter exigere mihi, 
mese ac meis. Amen. 

iv. Non, Jun. Concioni Gallicae hodie interfui 
cum liheris : reliquum diem amicis dedi et curse 10 
valetudinis. quando ego ad studia mea redibo, 
ut pensum aliquod serio urgeam ? Tu, Domine, 
facies : et facies, quando voles, ac benignus hanc 
domum respicies. Sit nomen Domini benedictum. 

iii. Non. Jun. Languet corpus et cum illo ani-15 
mus. Itaque studia jacent, nisi quod B. Augustini 
scripta pervolvo. Da, Deus, in his proficere, et 
tibi posse servire. Amen. 

Prid. Non. Jun. Nocte prsecedente febris me 
habuit: hodie in Augustino multus fui. Dominus^o 
Jesus adsit mihi, mese et meis. Amen. 

Non. Jun. Ego, uxor et liberi sacram Eucha- 
ristiam participavimus in Ecclesia Gallica. Meri- 
cum nuper curavimus sacris illis mysteriis initian- 
dum in Ecclesia Anglicana ritu Anglicano apud 25 
D. Eliensem. Quia est nonnulia diversitas in riti- 
bus, ne existimaret sibi Gallo Gallicum ritum esse 
aspernandum, faciendum duxi ut Ecclesise Gal- 
licee nomen daret et fidem suam apud nostros 
pastores profiteretur. Multis monui rem eandemso 

vol. 11. m m 



1062 ISAACI CASAUBONI [a.d. 1614. 

esse, fidem eandem apud recte intelligentes, cse- 
rimoniarum diversitatem rem ipsam non aXXoiovv, 
cseterum veritati Ecclesise modis omnibus esse 
consulendum. Postea ivi sub vesperam Greno- 
vicum, et Regem longo post tempore vidi : quem 5 
serva, O Deus, et rege tuis consiliis. Amen. 

viii. Eid. Jun. In Augustino multus hodie fui : 
pietatem sancti Patris suspicio. At me domesticse 
turbellse subinde recrudescentes mire vexant, et 
uxorem meam. Domine Jesu, respice hanc do- 10 
mum. Amen. 

vii. Eid. Jun. Ad Regem hodie Grenovicum pro- 
fectus cum eruditissimo et amicissimo Barclaio 
diem suavissime consumpsi. Accessit vero mag- 
nus cumulus rrj evfjpLepla, quod domum reversus 1 5 
inveni in manibus r^? cpiXrdrtjg viri maximi Thuani 
literas amicissimas. Serva illud Galliarum lumen, 
Deus, et wpo^pcov hanc domum respice. Amen. 

vi. Eid. Jun. Mane totum dedi B. Augustino 
viro sanctissimo. A prandio domum suburbanam 20 
invisi cum uxore, rogatu amici. Deus, ades. Amen. 

v. Eid. Jun. B. Augustini lectioni et consuetu- 
dini amicorum diem impendi hilariter sane et 
modeste ; sed vexat me et cruciat dolor quem 
uxor experitur in altero genu et quidem sine ullo 25 
vel tumore vel rubore. Domine Jesu, ades illi, 
mihi, et omnibus nostris. Amen. 

iv. Eid. Jun. Literse, amici, alia hodie nos ha- 
buerunt. Sit nomen Domini benedictum. Amen. 

111. Eid. Jun. Etiam hodie amici et literse mul-30 



8eid.jun.-i7kal.jul.] E<I>HMEPI AE2. 1063 

tum nobis temporis ademerunt. Fuimus tamen 
in B. Augustino multi. Da, Domine Jesu, profi- 
cere in vera pietate, ut ego, mea et mei tibi ser- 
viamus tota voluntate. Amen. 

Prid. Eid. Jun. Erat hodie sacra dies Pente-5 
costes, missione Spiritus Sancti insignis. Sed me 
a celebratione legitima ejus festi duo avocarunt ; 
prius, quod in Ecclesia Gallica ordine prsepostero 
ante dies octo sacra Eucharistia in ejus rei me- 
moriam est celebrata ; deinde, quod ad Regem i o 
eundum mihi fuit hodie, a quo mira didici, quse 
mihi kcit IStav Rex serenissimus et optimus nar- 
ravit. Meminero versus illius Ad generum Cere- 
ris, etc. item Vesperarum Sicularum. Sed hsec 
silentio premenda. Sancte Jesu, serva Regem et 1 5 
regiam domum. Amen. 

Eid. Jun. Hodie partim officii caussa, partim 
recreandi animi gratia, ego, uxor et amici Bar- 
claius et Thorius cum ipsorum uxoribus Greno- 
vicum ivimus. Fuitque oblectationi hoc iter, nisi 20 
quod mese infirmitates multum me vexarunt, 
adeo ut secuta sit febricula. Sed Deo laus et 
honos, quod valentior domum redii cum uxore. 
O ades, Christe Jesu. Amen. 

xviii. Kal. Jul. Vexatus acriter tota nocte la-25 
pillos multos et quosdam satis grandes emisi, 
item pelliculas cruentas, et urinam difficillime 
reddidi, pene ipsam quoque cruentam. Contuli 
me in lectum sub vesperam. Te, Deus seterne, in 
auxilium mihi meisque invoco. ades. Amen. 3° 

m m 2 



1064 ISAACI CASAUBONI [a. d. 1614. 

xvii. Kal. Jul. Crescit vis morbi. Medici jam 
consentientes tristissima de me meis prcedicunt. 
Fiat, Domine, tua voluntas. Tantum da viro^ovhv 
Christiano homini convenientem. Amen. 

xvi. Kal. Jul. Hodie <£Ae/3oTo,u/a sum curatus ; 5 
sed et nox prseterita et totus dies per summos 
cruciatus sunt acti. iEquum est, justum est, Do- 
mine, quia ea est tua voluntas. Da patientiam, 
et leva cruciatus, si ita placet. Cseterum de stu- 
diis meis actum esse video, nisi aliter statuerit « ° 
Dominus Jesus. Fiat hic quoque tua, Deus, 
voluntas. Amen. 

Jeudi, 16 Junii, 16 14. 



Alia manu. 

xv. Kal. Jul. Hodie curari cepi balneo : vel po~ 1 5 
tius, ut loquuntur medici, semibalneo. Neque 
enim totum corpus in aquam demisi, sed tantum 
partes affeetas infra umbilicum, usque ad dimidia 
crura. Magnam remedii vim sum expertus, non 
quidem ad morbum sanandum, sed ad minuendos 20 
cruciatus morbi dirissimi. Tollit fere omnem 
doloris sensum, et cum sine acerbissimo cruciatu 
fundere guttam urinse extra balneum non pos- 
sem, ter in labro spatio unius horse non magno 
conatu aut dolore effudi. Ter igitur hodie labrum 2 5 
sum ingressus, et illum saltem cruciatum lucri- 
feci quem alioquin eram experturus. Tibi, Pater 



16 kal. JUL.-14 kal. jul.] E<I>HME PI AE2. 1065 

cselestis, honos sit et gratia, qui in violentissimo 

morbo aliqua saltem dilucida intervalla mihi 

concedere dignaris. Iterum, iterumque gratia et 

gloria tibi, bone Jesu. Amen. 

Vocem " labro" a scriba depravatam Is. Casaubonus suaS 
manu correxit. 

xiv. Kal. Jul. Noctem expertus sum admodum 

variam. Difficultas urinandi major etiam quam 

antea per primam noctis partem. Egressum enim 

e balneo, ubi quater urinam fuderam sic satisio 

copiose, ubi lectum repetii, cepit urgere cupiditas 

meiendi, sed frustra : guttam enim vix unam, 

cum ter, quater surgerem, nullo quamvis maximo 

nisu ejicere valui. Postea simul et laxata non- 

nihil alvus, et urinse aliquantulum profluxit; sed 15 

mox ad priorem difficultatem redii. Illud boni 

sum consecutus hac nocte, quod surgendi inter- 

valla majora fuerunt quam superioribus. Itaque 

spatia quiescendi majora habui. Mane autem 

urinam semel et satis copiosam, et sine maximo2o 

cruciatu ejeci. Ago tibi, Deus immortalis, non 

quas debeo, sed quantas possum maximas gratias. 

Amen. 

ElNIS. E$HMEPIA&N. 



NOT^ 



IN 



ISAACI CASAUBONI 

E^HMEPIAAI 



534, 8. M.] Magdaleno? " Sumptus, si qui erunt faciendi 
meo nomine D. Magdalenus faciet : ipse omnia refundam." 
Ep. 527. 

— IT. ayvafjiovfj] ayvGifxovrj. 

537, 25. vi. Eid. Jul.] Ad Heinsium Ep. 559. Laudat Pane- 
gyricum ejus dictum Scaligero. 

539, 20. epistolam] 560, prolixam, quse prsemissa est Jose- 
phi Scaligeri Florilegio Epigrammatum Martialis edito Pa- 
risiis 1607. 

540, 13. prcediolum] Bretonerise? 

— 28. iii. Non. Aug.] Ad Scaligerum Ep. 561. De Mar- 
tiali ejus ; de Frontonis notis. Oommendat Legatum Anglise 
G. Carew. 

542, 11. Polonum] 544, 5, qui bibliothecam visebat? 

— 17. Isaaco] Cujus extant 363, 141, 2, 3 (Burn. MSS.) : 
" Is. Chabanseus D. Isaaco Casaubono venerando avun- 

culo suo S. D. — Tsedet me, venerande avuncule, nullas ex 
quo hic sum a te accepisse literas, nec de tuo itinere quic- 
quam audivisse. Sane vehementer sollicitus ero donec ali- 
quod ad me perferatur. Quod ad me, nullam prsetermitto 
occasionem quin ad te scribam. Nihil his duabus hebdoma- 
dibus de tuis negotiis factum est propter ferias, quse sunt ante 



1068 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1607. 

et post coenam Dominicam. Sed his transactis quam ingressi 
sumus viam, in eam insistemus. Proximis quas ad te scripsi 
literis quicquid actum sit misi. Itaque nunc pluribus recen- 
sere non necessarium duxi. Scribam per generum D. Patacii, 
qui post biduum vel triduum proficiscitur Lutetiam. Ego 
collocutus sum cum D. Camerone de ejus discipulis. Ille scri- 
bit ad te plura quam ego excogitare possum. Scribunt et 
D. Vassanii quibuscum ego quotidie versor, mihique multis 
modis amorem et benevolentiam erga te testantur. De amita 
(Rigotia) scribam per eundem quem dixi supra. Illa te suis 
verbis salutat, simul et amitam (Casauhoni uxorem) et cogna- 
tos, cognatasque, ut ipse facio. Vale. — Genevce ultimo hujus 
anni (1606)." 

" Ls. Chabanseus venerando avunculo suo D. Isaaco Casau- 
bono S. D. Non te multis morabor, venerande avuncule, 
non enim est m prsesentia quod scribam ; nec si esset, mea 
valetudo tit multus essem pateretur, quippe quod jam sunt 
quindecim dies, cum febri continua laboro, quse me per illud 
tempus jacere in lecto coegit, necdum surgere permittit : sed 
spero, Deo dante, brevi pristinam valetudinem restitutum iri. 
Nudiusquintus literas accepi a patre ex quibus intellexi 
avam (Casauboni matrem) demum vehementer segrotare, quse, 
cum audivit amitam (Rigotiam) prius Lutetiam ire constituisse 
quam ipsam visere, magnum mcerorem contraxit, dicitque, si 
ante Lutetiam peteret quam Burdegalam se nunquam filiam 
suam visuram. Quse cum amita audivit, statim consilium 
mutavit, et prius visere matrem constituit, vultque ut illuc 
ipsam comiter, et pater etiam iilud a me magnopere petit, 
dicitque non magnum fore itineris dispendium: sed nihil, nisi 
quod tu jusseris, faciam. Quare quid constitueris, si placet, 
scribes. Vale, venerande avuncule. 

" Genevoe xin. Maii cio io cvii." 

" Is. Chabanaeus D. Isaaco Casaubono venerando avunculo 
suo S. D. Ex posterioribus meis, quas heri ad te scripsi, et 
ex iliis quas ante dies octo misi, quis sit tuarum rerum sta- 
tus, satis perspicere poteris. Itaque non te multis morabor, 
utpote cui niliil novi acciderit. Nos in tua causa, quantum 
in nobis est, laboramus, nec spero te nostram operam ulla in 



1607.] E4>HMEPIAA2. 106 f ) 

re desideraturum. Omnia saxa movemus, ut aliquid (agamus) 
quod nos in tua causa juvare possit, quse cum audies forsan 
non improbabis. Sed hsec si literis complecti vellem nimis 
fastidiosa et prolixa forent ; quare ad adventum reservo. 
Quicquid fiet quod scriptu dignum judicavero non silentio 
praetermittam, et ssepius ad te scribam, ut hoc pacto tempus 
anteacti silentii resarciam. Toto mense Augusto ad mini- 
mum hic adhuc erimus. Nos enim morantur multae tempes- 
tates quas necesse est pacari antequam hinc solvere possimus, 
quse si essent (pacatce) Genevse non sederemus. Brevitas 
temporis me quoque brevem in scribendo facit. Vale, vene- 
rande avuncule. Amitam venerandam et cognatas salvere 
jube. Genevce ni. Kal. Augusti cio io cvii. 1 ' 

A Monsieur et treslionnore oncle Monsieur Casaubon 
demeurant vis a vis VEglise des Cordeliers a Paris. 

543, 1. x. Kal. Sept.] Ad Lingelshemium Ep. 562. Gotho- 
fredum isthuc profectum : Lutetise vr\vt\xiav vttovXov : se yr\v 
npb yrjs cogitare : in Polybio sudare. 

— 23. istius] R. Stephani ? 

— 28. Pr. Kal. Sept.] Ad Scaligerum Ep. 563, de libro 
ejus Lutefe edito : Martiali Grseco. 

544, 1. Kal. Sept.] 01. Salmasium Ep. 564 hortatur, ut 
extet luculentum aiiquod ejus adolescentise monumentum : 
mittit Scaligeri Martialem. 

Ad 0. Rittershusium Ep. 565. Typographos Parisienses 
sacras ejus lectiones nolle edere : mittit Martialem. 

— 10. literas] Ad Scaligerum Ep. $66. Tertium exemplar 
missum. 

Hoeschelium Ep. 567. Mittit Martialem. 

545, 28. Buzenvallii] Qui diu apud Ordines qui Hagee erant 
Regii oratoris munere magna cum laude defunctus fuerat. 
Thuan. 138, 17. 

547,11. vii. Kal. Oct.] Ad 0. Labbseum Ep. 568. Literse 
a Scaligero. Obiit Buzenvallius : " Nae funestus hic annus est 
clade summorum virorum : nam de Abbate Vulcopio, et D. 
Mossseo non ignoras. Obiit et Merula apud Batavos vir et 
doctus et probus." 

— 28. literas] Ad Ludov. Tribaldum in Regia Hispanise 



1070 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [1607. 

curia versantem Ep. 570. Respondet Ep. 569 : gaudet se ab 
illo approbari : Polybium sibi esse in manibus. 

D. Baudium Ep. 571, de exemplaribus carminum ejus. 

348, 7. n.] Polonus. Ovbe vvv olyjErai. 

— 16. literas] Ad J. Vassanium Ep. 572. Respondet 
qusestionibus de XevKos xP vaos i yvvaiKeioi Kal avbpeloL avkol, 
drjXtla v6o~os, KpLO~KpavoLS. ds airobov €fjLpa\k€cr6aL. 

— 29. interrumpatum] Corrige " interrumpatur.' n 

550, 6. xiv. Kal. JVov.] Ad Heinsium Ep. 573, de Inter- 
prete Nicomacheorum. Pergat de Philosophia bene mereri. 
Iterum Ep. 578. 

Ad Scaligerum Ep. 574. Sinistri rumores dissipati sunt de 
Theologis apud Lugdunum Batavorum. " Ego nunc in eo sum 
dies noctesque occupatus, ut apud Regem et tovs apLcj) avTbv de 
injuriis Genevensium, quas mihi fecerunt, conquerar. Barbari 
homines, scelerati prsedones, postquam ego ab iis discessi, nul- 
lum temere diem prsetermiserunt, quo non mihi aut meis 
aliqua nocerent. Sororem meam mediocribus facultatibus 
prseditam longse litis sufflamine, annorum spatio duodecim, 
aliisque nefandis iniquitatibus ita attriverunt, ut hodie misella 
ne unum quidem obolum in bonis habeat. Iidem nuper me, 
reliquias hsereditatis Stephanicse colligentem, inaudito scelere 
magna pecunise summa defraudarunt, ita ut fraude nequissi- 
morum Pharisseorum omnia mihi perierint, quse post naufra- 
gium clarissimse domus magnis impensis meis servaveram. 
Color fraudi qusesitus e testamento Roberti Stephani, quod 
non magis ad rem pertinuit quam folia Sibyllse. Sed erat 
aliquid prsetexendum. Amisi aureos mille trecentos, quorum 
pars in commodum anteriorum creditorum cessit, pars maxi- 
ma diaconorum usuris est exhausta. Quod supererat, sen- 
tentia perditissimorum judicum, qua diaconis iisdem, qua 
Scholse est adjudicatum. Hsec pietas Genevensis ; imo haec 
impietas, hic Pharisaismus, quem ego retegam, et scelestis- 
simos homines suis coloribus depingam. Nunc id ago, ut 
Regi caussam meam probem, qui spero fore ut patroci- 
nium meum et sororis, quam cum liberis suis ego alo, susci- 
piat." 

Ad P. Scriverium Ep. 575 de auctoribus aTpaT^yLKols. 



1607.] E4>HMEPIAA2. 10/1 

551, 11. iii. Kal. Nov.] Ad Paulum Du Maium Ep. 576, de 
accepta epistola, Scaligero, Polybio, libro donato. 

552, 16. Cancellarii] Leonis Sapiehse. 

554, 15. xv. Kal. Dec.] Ad Lingelshemium Ep. 577 de 
Scaligero. 

555-> } °- juvenem] Isaacum Chabaneum. 

557 •> l 9- ouatuor] Arnaldo patre moriente, supererant tres 
tantum, Isaacus, Sara {Chabanea) Anna (Rigotia). 

558, 5. expeditione] " Condseus, antequam Nuceto (Nogers) 
proficisceretur, datis ad ecclesias, quas vocant, in Allobrogibus 
(Dauphine) Provincia (Provence) Septimania (Languedoc) et 
Vasconia (Gascony) literis, auxilia quam maxima possent ad 
se summitti petierat, periculi magnitudine exposita : idque 
saepius misso Sangeorgio Veraco, repetitis postea nunciis, 
urserat. Ii vero minime Condsei periculum contemsere ; sed 
incredibili alacritate nec sine ducum semulatione auxilia fes- 
tinata sunt, domibus, uxoribus, liberis a tergo relictis : in qui- 
bus auxiliis conscribendis cum non parva difficultas fuisset, 
longe majus negotium fuit in eo, ut singuli ex singulis par- 
tibus in unum convenirent." Thuan. 44, 18. 

559, 28. affinis] Paulus Stephanus. 

561, 9. Goulardo] 367, 16 (Burn. MSS.) : " Monsieur, nous 
sommes contrains nous plaindre a vous de bonne mesure : 
mais ce sera entre nous et vous seulement, et avec la respect 
que nous vous devons en toute sincerite fraternelle, esperans 
de votre bienvuellance envers nostre compagnie que vous 
lirez la presente avec esprit paisible, comme nous le desirons. 
Nous avons veu certain escrit assez ample, et reconu vostre 
main sur la fin de celui. Ce sont plaintes touchant ce qui 
concerne quelques afaires particuliers de vous et Mad. Rigot 
vostre soeur. Non content dexpostre simplement le fait, et 
marquer clairement, en quoy vous estimez, qu'il y ait grief 
pour vous et pour elle, vous usez de termes aspres, indignes, et 
insupportables a Fencontre de nos treshonorez Seigneurs, que 
vous scavez n'estre tels que vous les qualifiez, et qui par la 
grace de Dieu ont autre temoisnage avant Dieu, devant les 
hommes, et en eux mesmes, autant que 1'infirmite humaine 
le peut porter. Nous ne vous dissimulerons pas que vos 



1072 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1607. 

propos ne nous ayent griefuement atteints pour le devoir que 
nous avons envers cTeux, que nous scavons et maintenons 
estre Magistrats Chrestiens et craignans Dieu, qui n'ont me- 
rite cPestre ainsi traitez par un de leurs citoyens, lequel ils 
ont honore si devant, autant qu'ils en ont eu de moyen et de 
bonne occasion. Nous esperons que, quand vous aurez degere 
vostre esmotion, vous jugerez comme nous, et nous confions 
que Dieu vous en fera la grace. Quant aux particularitez de 
vos differens et proces, ce nous est assez de nous y remettre, 
outre les jugemens prononces, (Placent ergo tam conscelerata 
judicia P) a la suffisance de vos amis, qui par ci devant vous 
en ont ecrit, et qui vous en escriront encore ci apres. Nous 
adjoustons seulement, qu'il semble que vous nous ayez mesco- 
nus, et mesconoissez, quand en la fin de vostre escrit vous 
dites que le tort par vous pretendu a ete fait a la solicitation 
des ministres et diacons. Vous avez veu nostre conversation 
tandis que nous avons eu cest honneur de vous voir entre 
nous ; et n'avez apperceu en nous chose, qui donne occasion 
de parler ainsi de nous, sur tout a vous que nous honorons et 
honorerons tousjours. Vostre sceur scait que nous ne Favons 
point meprises ni oublies. Elle et vos autres amis peuvent 
affermer qu'en general et en particulier nous nous sommes 
employes pour elle, autant que notre vocation le nous a 
permis. Nous vous prions donques fraternellement, qu'il vous 
plaise vous despouiller de telles impressions, et de continuer 
a nous aimer. Nous vous prions aussi et exhortons qu'au 
plustost que vous pourrez, vous cerchiez tout honneste moyen 
de clorre ceste grande bresche de cholere si passionne, afin que 
nos treshonorez Seigneurs oublient ceste faute par vous com- 
mise a Pencontre d'eux ; et que regaignant leurs bonnes 
graces vous ayez ci apres tant plus de repos en vostre ame. 
(Quin potius dicitis mutandam illis esse sententiam iniquis- 
simam, inhumanissimam, impietatis plenissimam ?) Quant aux 
expediens convenables vos bons amis dela scanront les vous 
suggerer, et vous mesmes un peu refroidi, verrez assez ce 
qu'il conviendra faire. Touchant les diacons des pauvres, 
si vous entendez ci apres comme ils se sont comportez en cest 
afaire, vous les estimerez dignes de la charge qui leur est 



i6o3.] EOHMEPIAA2. 1073 

eommise, et avouerez qu'il n^y a tort, ni offense de leur part. 
Oomme nous excusons ces premiers ferveurs de vostre cour- 
roux, supportez aussi nostre response et defence necessaire. 
Sur ce Monsieur, nous prions Dieu qu'il vous donne bonne 
vie et longue pour servir a sa gloire, et vous saluons affec- 
tueusement en lui. De Geneve ce 10. de November 1607, stile 
ancien. — Vos humbles freres et serviables amis les Pasteurs 
et Professeurs de TEglise et esehole de Geneve ; Au nom et 
par le commandement de tous. 

Simon Goulart 0. 

562, 26. altero] Sapieham Lithuanum docendo. " Ascititius 
hic labor," 563, 13. 

$6$, 24. x. Kal. Jan.~\ Ad Heinsium scribit Ep. 581 de vale- 
tudine Scaligeri. 

571, 30. Nemausensis] $63, 11 (Burn. 3ISS.) " iEgerrime 
tuli prout debui (V. 01.) quod me clam substiteris aliquan- 
tulum in Delphinatu Decembri mense proxime elapso. Nam 
ego saltem ut te salutarem, eo venissem : quod bonum in no- 
vissima mea Parisina peregrinatione invidit pestilentia, quse 
gliscebat, unde audivi temet cum familia subduxisse. Doleo 
me per tuam humanitatem tum non vidisse Thesaurum illum 
mundi bibliothecam. D. Chalassius et primarius noster Con- 
sul, vir literaturse et literatorum satis studiosus tecum agent 
de te huc Nemausum evocando. Utinam fseliciter cumque 
tuo commodo transigant. Nam e re nostra quin tua isthuc 
futura sit migratio non dubitamus, quum apud te tantum 
virum semper profecturi simus. Si enim quispiam sit cui 
vellem pro studiorum meorum perfectu aliquamdiu tempore 
hoc peregrinationis mese conversari, is tu es. Quod inge- 
nuum meum tui desiderium ut deputes, te per tuum obsecro 
candorem. Salve seternum (V. 01.) 6 Gal. Apr. cio io cvi. Ne- 
mausi Arecomicorum a tui studiosissimo Abrenetheo. r ' 

363, 1 2 (Burn. MSS.) " Nescio quo fato aut versutia Ne- 
mausensis Reipubliese negotiatorum tu a Nemausensis Aca- 
demise rectoratu magis magisque aversus factus sis." 
Nemausi Non. Nov. 1607. 

572, 14. vi. Eid. Jan.] Ad Scaligerum Ep. 582 de literis 
acceptis et non acceptis. 



1074 NOT.dE IN ISAACI CASAUBONI [1608. 

573, 13. xv. Kal. Feb.] Ad Eundem Ep. 583 de valetudine 
ejus. 

574, 21. Legatum] G. Carew. 

575, 22. illa] Anna soror. 

577, 14. iv. Eid. Feb.] Ad Cl. Salmasium Ep. 584 scribit de 
Periplo Maeotidis. " Ego certorum hominum a^eXrrjpia multis 
repente calamitatibus obrutus animum pene despondi rals 
/caAai? fiovo-aLs a^orafdjotezjos. Deus, spero, mihi meisque 
aderit, quos multiplex fraus et iniquitas nonnullorum proxime 
ad inopiam redegit." 

— 23. Sapice] Johanni Stanislao Sapiehae (vel Sapise) 
filio Cancellarii Lithuanise 552, 16. 

— 28. xiv. Kal. Mar.] Ad Scaligerum Ep. 585 literas 
Huberti mittit. 

585, 16. Legaius] G. Carew 574, 21. 

593, 8. amicos] Hoeschelium Ep. 586 de Philippa, Polybio, 
Procopio. 

Lingelshemium Ep. 587. " Nos in suscepto opere, quo pos- 
sumus modo, pergimus : etsi ab aliquot mensibus alacritatem 
illam prorsus amisimus, quse studia nostra plurimum suble- 
vabat. Habuimus partem magnam fortunarum nostrarum 
Genevae collocatam, quo etiam post obitum rov ixaKapirov mei 
parentis sororem adduxeram, et dotem illi quingentorum 
aureorum dederam. Sperabam enim non posse melius illi 
esse prospectum, quam si in ea urbe ipsam collocarem, quse 
mihi videbatur pietatis et caritatis esse domicilium. Dico 
invitus, sed vere ; expertus sum non potuisse me deterius 
consilium inire. Nam et fortunas omnes meas amisi, et illa, 
relicta vidua ab optimo marito et de civitate Genevensi 
patria sua bene merito, iniquissimis litibus per annos duo- 
decim exagitata, tandem rebus omnibus suis nudata, et ad 
mendicitatem, quod ad Genevenses attinet redacta cum filia 
ad me perfugit. Homines ao-Topyot et feri postquam omnia 
misellse bona absumserunt, me quoque vana spe lactarunt, 
qui, dum exitum infaustarum litium soror expectat, aureos 
fere trecentos illi suggessi. Non potuit inhumanius, crude- 

lius, iniquius cum illa agi. Quum ea tanta jactura rei 

famiiiaris commoveremur ego atque uxor, non adeo propter 



i6o8.] E4>HMEPIAA2. 1075 

pecuniam amissam, ut propter filiam quam habebamus supra 
modum nobis caram, cujus setas nos aclmonebat ut dotem illi 
serio pararemus ; haec, inquam, cura post tantam cladem for- 
tunarum nostrarum quum nos ureret, ea nos Deus liberavit, 
erepta nobis fiiia natu maxima, quam propter singularem 
pietatem et eximiam indolem (ignosce affectui paterno) parens 
uterque vehementissime adamabamus." 

— 22. Pr. Eid. Mar.\ Ad Joh. Drusium Ep. 588, cupien- 
tibus Gallias visere opportunissimum esse hoc tempus propter 
publicam tranquillitatem. 

Janum Drusium Ep. 589 : laudat commentarium ejus in 
Sulpitium. 

594, 1. Eid. Mar.\ Ad 01. Salmasium Ep. 590, Florum ejus 
expectari. 

595, 29. Prid. Kal. Apr.\ Ad Scaligerum Ep. 591, de fasci- 
culis traditis Arausionensi Principissse : se hv(TTv\<dv. 

597, 16. Eid. Apr.\ Ad Heinsium Ep. 592, de obitu filiae, 
Heinsii Paraphrasta, suo Polybio. 

Ad Scaligerum Ep. 593 : plures ssevitia hyemis abreptos esse 
quam pestilentia ante biennium : mirari se de amicis Heidel- 
bergensibus : libellum de libertate Ecclesise absolvi Regem 
vetuisse rogatu TpLKaprjvov : de fasciculo a Beisio misso. 

599, 21. vi. Kal. Mai.~\ Ad Heinsium Ep. 594, de " SomnkT 
ejus. " Etsi kv betvoXs cbv kclI yXvKvOvpLia Ttdo-r\ airoTa^dpievos 
abstinere tamen non potui, quin lepidissimum scriptum ssepe 
legendo producerem. Placuit etiam filium meum natu max- 
imum ad epularum tuarum delicias admittere ; ac propterea 
satyram tuam cum eo relegi, ut, quse minus assequeretur, ea 
ipse interpretarer." 

600, 8. Prid. Kal. Mai.\ Ad Joan. Deodatum, Pro/esseur en 
la 8. Theologie et es lettres Hebraiques a Geneve Ep. 1039. 
Opus illum exegisse Deo haud dubie gratissimum. " Quod me 
hortaris ut omnia obliviscar, quse adversus me isthic sunt 
facta, agnosco probitatem et pietatem tuam. Atque ego jam 
gaudeo te isthic esse repertum, quem mala mea non perfunc- 
torie tangerent. Nam hactenus nemo, quod sciam, est in- 
ventus in ea urbe, pro qua mortem oppetere mihi suave fuisset, 
qui adversis meis ullo modo tangeretur. Eversa est domus 



1076 NOTiE IN ISAACI CASAUBONI [1608. 

Stephanica ; uxoris dos tota periit ; soror mea cum sua filia 
certorum hominum immanitate, feritate, diritate ad mendici- 
tatem est redacta. Actum est mecum veluti cum proditore 
et sicario, et ad rapiendas chartas meas et sororis publice 
satellites sunt missi in sedes sororis. Petenti sorori per 
libellum supplicem, ut quoniam et dos illi sua et quicquid 
maritus reliquerat, bonorum sententia judicum esset adem- 
tum, ut perditorum hominum Rigotiorum profunda avaritia 
expleretur, misereretur sui senatus, et aut solveret illi partem 
aliquam debiti marito ipsius stipendii, aut se adjuvaret saltem 
ut opera mea a Rege Christianissimo id ipsa reciperet. Erat 
sequissima postulatio, et cui satisfieri poterat ab amplissimo 
Ordine absque ulla vel unius oboli impensa. Tulit tamen 
misella repulsam, et a senatore Tullio horribile carmen illi 
pronunciatum est : Nos Principes urbis et civitatis non tene- 
mur rationem habere nostrorum subditomm. Scit senator 
eximius Sarracenus, quid soror postulaverit, quam sequa et 
ipsi necessaria fuit petitio. Quid multa ? neque ordo sena- 
torum, neque pastorum et professorum collegium, cui ego 
stultus me putavi esse carissimum, quicquam prsetermisit quo 
mihi noceretur. Bis ad me super matricibus Grseci charac- 
teris scripsit Laurentius rector scholse vestrse. Ostendi illi 
summse iniquitatis facinus ipsum aggredi, et quidem tum 
putabam imprudentem. Oravi etiam, obsecravi, atque obtes- 
tatus sum ne rem nefariam aggrederetur. Adeo nulla mei 
ratio est habita, ut eo urgente factum sit decretum, quo nul- 
lurn potuisse fieri iniquius omnes hic consentiunt juris con- 

sulti. Sorori vero miseltee, et filise ejus qui prospiciam, 

necessario mihi est videndum." De libello edito a Domino 
Faio de terrse motu qui Hybornam pagum Bernatium obruit. 
" Oblitus quod scire te volo, venit ad me ante biduum homo 
mihi incognitus, quem statim ex sermouibus agnovi : is est 
qui ministerio Verbi divini isthic functus, ac post a senatu 
honorifice dimissus, ad Metenses est profectus. Video parare 
illum editionem libri Apologetici. Hortatus sum et obtestatus 
ne faceret ; sed laterem lavi : stat enim sententia. Quaeso te, 
si potes, certe quantum potes, medere scandalo futuro haud 
dubie maximo. Agam de ea re et cum nostris pastoribus." 



1608.] E4>HMEPIAA2. 1077 

602, 3. amicos] Ad Scaligerum Ep. 595, de libello Heinsii, 
Scioppio, Polybio, fasciculo exemplarium Martialis. 
Ad P. Fabrum Ep. 596, de Philippa. 

— 16. Pol.] Polono Sapiehse. 

— 29. JEid. Mai.] H. Grotii Tragoediam laudat, Ep. 597. 
Heinsii Satyram Menippeam admiratur, Ep. 598. 
Scaligerum Ep. 599 monet de bonis Meursii in se officiis : 

rursus de Martialibus et Beisio. 

607, 26. Genevensibus] Ad J. Deodatum Ep. 600, de actis 
nuper (Ep. 1036) gratiis pro munere ejus : de versionibus 
veterum : de suis rebus " Sive domum Stephanicam respicio 
omnia sunt conclamata ; sive negotia sororis, omnia acta, 

transacta. Scripsi qusedam ea de re ad D. Gasparem Lau- 

rentium, rectorem vestrum, quse esse verissima amici hic mei 
sciunt. Qui isthic blaterant, de re nihili, aut sine caussa, 
tantum a me fundi querelarum non debere, ii, si meo loco 
sint, cselum profecto miscerent terrse. Et oratos velim aa-Top- 
yovs homines, ne adigant me ad necessitatem cum auctoribus 
tot injuriarum scripto expostulandi. Uno verbo reculse uxoris 
eversione domus Stephanicse, et multo magis detentione cha- 
racterum, quando potui mihi consulere, sunt funditus eversae. 
Ego siquid habui, ejus magna pars ab iis absumpta, qui soro- 
rem per annos duodecim litibus continuis exagitarunt: nam 
ad aureos fere quadringentos accedit summa, quam interea 
temporis, dum aliquem litium infaustarum spero in diem 
exitum, subministravi. ,, 

609, 3. xvi. Kal. Jul.] Ad D. Heinsium scribit Ep. 601 de 
fasciculo Meursio discedenti tradito. 

— 27. xiii. Kal. Jul.] Ad Samuelem Naeranum Ep. 602, 

" Gaudeo tibi esse commissam Sedanensis Scholae curam. 

Constituimus, si dabit Deus 6 kia iraa-i unum e meis filiis 
(Mericum) isthuc mittere. ,, 

Ad Jacob. Cappellum Ep. 603 de Philippa. 

610, 19. x. Kal. Jul.] Ad Scaligerum Ep. 604, de fasciculo 
a Meursio non reddito, atque exemplaribus Martialis : nac- 
tum se Polybii codicem Buzenvallii. 

612, 11. Foberto] Fouberto 610, 7. 

615, 18. damna] Ad Jac. Lectium Ep. 605, prolixius de in- 
vol. 11. n n 



1078 NOT^ IN ISAACI CASAUBONI [1608. 

juria Grenevensium. " Laurentius vero (Ep. 600) ille meus 
quondam conjunctissimus sodalis, quasi victo insultaret, (nam 
quomodo interpreter, si hoc non est ?) de exitu judicii literis 
suis ki:iyapy)TLKoi<i me fecit certiorem. Scit Montignius, pastor 
hujus ecclesise venerandus, qua die nuntius ille mihi est allatus, 
in ipsius sinum effudisse me dolorem omnem meum. Qui ea 
fine illum conveneram, ut si serio injuriam meam vobiscum 
suo et avWeiTovpyovvTbiv nomine vellet expostulare, paratum 
me ostenderem eo stare, quod jus et sequum esse ipse pro- 
nuntiasset; idque facturum me sancte recepi. Quid postea 
acciderit, neque tu nescis, et ego, si commemorare voluero, 
longum fecero. Hoc tantum dicam, quia juris speciem inusi- 
tati iniquitati videbam obtendi, rem detulisse me ad viros 
prudentissimos, probatissimos, et professione religionis nostrse 
nobilissimos Josium Mercerum, Desiderium Heralduin, Deo- 
datum, civem Genevensem illum quidem, sed probitate virum 
insignem, alios caussarum in hac cura patronos eximios, qui 
lecto et diligenter expenso testamento tov fxaKapiTov Eoberti 
Stephani (patris Henrici Stephani) sine ullo dissensu judica- 
runt facinus esse indignum et exquisitse aSt/aas exemplum 

quod isthic erat factum. Putasne tu adeo impium fuisse 

Eobertum Stephanum, ut cseteros et nescio quos laico- 

ecclesiasticos sanguini suo anteponeret? Publice sunt im- 

missi homines armati in sedes sororis ut chartse mese explora- 

rentur. At, inquis, siquam hoc loco fecisti jacturam non 

nos, sed affinis tuus (Paulus filius Henrici Stephani) culpari 
debet. Imo enimvero et de vobis et de affine cur querar 
habeo. Ille fatali circa rem familiarem negligentia ut aliquid 
necessario esset mihi perdendum effecit ; vos ne quid servarem 
certo proposito et animi destinatione effecistis. Quoties ego 
vobis significavi aureos quingentos ex Anglia missos (a Ja- 
cobo 9) per annum integrum apud illustrem Legatum hsesisse 
pro illo quod scis cimelio mihi numerandos ? Hanc summam 
isti mihi de manibus extorserunt et meos liberos hoc gravi 
damno pro sua pietate affecerunt." 

622, 16. ix. Kal. Aug.] Ad Scaligerum Ep. 606 de con- 
solatione literarum ejus ; de periculo suo euntis Charan- 
tonem. 617, 10. 



i6o8.] E^HMEPIAAS. 1079 

623, 30. Buwincausen] Casaubonus Heidelbergam voca- 
batur. Vide 627, 28. Ep. 608. 

626, 29. amicos] Cl. Salmasium Ep. 1040, exspectationem 
reditus illius longam esse. 

Hoeschelium Ep. 607, eorum quiee in bibliotheca reperiuntur 
nihil illi defuturum. 

627, 28. literce] Ad Lingelshemium Ep. 608. " Paucis die- 
bus priusquam tuas acciperem, prsestantissime Lingelshemi, 
fuit mihi super eo quod tute scis negotio cum insigni viro 

Buwinchausio (623, 30) serium colloquium. Respondi 

rerum nostrarum eum statum hic esse, ut honestam con- 
ditionem inter o^xobo^ovs oblatam nullo modo repudiare de- 

beam. De conditionibus quse visa fuerint post alterum 

meum cum viro nobilissimo congressum faciam te ut scias. 
Familiam mihi peramplam esse ne te quidem, opinor, fugit : 
sunt mihi, et sint, precor, tot liberi quot Thebarum portse. 
Accedit nuperum onus sororis et filise ex ea natse, quando 
ita placuit perfidis, immanibus irapavoixiaLs bonis omnibus suis 
spoliatam, planeque nudam ad me remittere : ut taceam mihi 
atque uxori mese factas ab iisdem illis injurias, quarum uti- 
nam ponere memoriam aliquando possimus." 

Velserum Ep. 609 : mittit profectum a Scaligero libellum, 
cujus occasione utens profitetur se suis canibus non re- 
sponsurum. 

Camdenum Ep. 610, respondens Ep. illius 363, 79 (Bum. 
MSS.) laudat accepta " Britannia," pollicetur Polybium. 

Rittershusium Ep. 611, dolenti literas prodesse. 

629, 3. alios] Heinsium, Ep. 612, de Paetzio typographo ; 
de scriptis adversus Scioppium ; de Somnii ejus additamentis ; 
de celebrandis Grotii nuptiis. 

631, 5. literas] 363, 85 (Bum. MSS.) " Isaaco Casaubono 
viro clarissimo Johannes Camero S. D. P. Si uti consti- 
tueras, vir clarissime, Genevam venisse, de iis quse per litte- 
ras significasti multo liberius et facilius agere potuissemus. 
E7reidT) Se r) rov etre Kanov baifxovos rejueo-is, eire Kakov, fiekTiov 
etTret^, evfxzveia, tov(? rj[xlv ovk kyjOLpiaaTo, $epe br) y oXovtz, Kal 
a-v KeAevets, bia ypafXfxaTtoV Koivo\oyG>ixev, koX a fxev aol evBvs £v 
apxfl r % €TTiaTo\r)<i Trjs crr}s 'ninaiKTai, kclv 'l<t(ds ov iravv yiko)Tos 

n n 2 



1080 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [1608. 

a£ia, Toye vvv Karacr€crLyr\crQo)' a de br\ \xova (paCvr\ crTTOvbdcras 
7T€p\ tS>v vl5>v tov \xaKapCrov KakLyv&vos, Tama, et 8oKeI, ctkottG)- 

\X€V. Yl&S \X€V OVV €\OVCTL TTpOKOTTrjS €K TO)V TTap OVTGdV TTpOS CT€ 

€ttlctto\l(i)V pcibLOV eorat ctol Kara//a0etV, tt)v 0€ avT&v €vcf)viav 
Ka\ 7T€p\ tcl KaXa tcov ixaQr\\xdTG)V crTrovhrjv ovk kcrtj' oircas av bvvaLO 
ivQivy€ T€K\xaCp€a6aL' \x€\p\ yap tov irdpovTos ovk olba tIs baipLO>v 

KaKOS i/XTTobcOV €OLK€ y€vi(jQaL Kal 6ko)S €VCTTr\VaL Tjj TO)V pL€LpaKL(DV 

(f>Lko\xaQ€ia, ov Tvyovcrr) TavTrj, \xa tcls \xovaas, akka Q€p\xr\ irdvv 
Kal Trjs ikTribos, rjs 7T€pl avT&v <pr\s €y€LV, ovk ava£Cq. 'O \x€v yovv 
TraTTjp avT&v tcl \xiv dkka ikkoyL\xos iov dvr\p, kol toXs TTpdypLacrLV 
€VTpL(3r)s, ft)5 ovk olba et tIs akkos, 7T€pl ye tt)v avT&v 7rai5eucrtf 
fjL€06b(i) tlvl £ivr\ to Trapd/nav, KaTa ye tt)v i\xr\v, kal akkoKOTG) 
yjpo>\x€Vos, avTos iavTov y€Lpo)V r\v. 0l6\x€V0s ydp abvvaTov tg>v 
KaTa ty)v ypa\x\xaTLKr\v bva^p&v Kal aKavQo)bG>v 7T€piyCv€aQaL tov 
\xr\ 7TpoT€pov Ta tov A€cr7TavTr\p(ov fidpftapa €K€lva Kal ov \xovov 
bvavor\Ta, dkkd Kal bvcrcf)Q€yKTa, Kal aKOV€LV \xovov (ppLKTa €7rr\ 
t9\ \xvr)\xr\ TrapabovTa, tovtovI tov \xvkov 7T€pC ttov T€TTapa €.tt\ 
o~Tp€(f)€LV avTovs r)vdyKacT€, etra vtto tt\s €k tolovtov kol Tr\kLKGVTov 
ttovov ar\b(as re Kal Ka\xaTov, KaQa7T€p etKOj rjv, a7T€Lpr\K0Tas dva- 
KTrjcracrQaL j3ovko\x€Vos, r<3 7rkr\6€L tG>v lcrTopL&v &cr7T€p av et 7T€kd- 
yet rtj>t ivakLvb^lcrQaL €7TLTp€7T0)v \xovovovy\ KaT€Kkvcr€ Trjs 7T€p\ 
tt\v yk&TTav Ka\ tov yapaKT?\pa dcrKr\cr€0)s ika\CaTr\v r) ovbifXLav 
TrpovoLav \x€Ta£v 7tolov\x€vos. TavTr\s b€ Trjs \xaTaL07TovCas ovb€.v 
dkko €KapTTG)craTo, 7rkr}v otl €vQvs yv\xva Ta 7Tpdy\xara Q€0)p€LV 
TTpo^Qicras avTovs, aTrrjQLcre tt\v (ppdcrLv Ka\ tcl pr\\xaTa Ka\ Tr\v tov- 
tq)V bvva\xLV 7rapaTr\p€Xv ov yap olov re r\v ovto) viovs Tr)v r\kLKiav 
rw TTOLKiko) Trjs lcrTOpCas fjcrQivTas, Ka\ rot9 k€yo\xivoLS \xovov Trpocr- 
^xpvTas, tt\s k€^€0)s €7TL\x€k€lcrQaL. ' A(j) ov 8e TavTr\s Trjs 7raLbayo)yCas 
aTrakkayivTas Troppo) tov TraTpbs i^rjv kvTavQa Cfjv, QavfxacrTov tt&s 
iTrakkrjkols Tapaxcus Trjs 6p\xr\s crvv^x&s €V€KOcf>Qr\crav, 7rpu>T0V \x€V 
kvypa dyyeAta t&v tov 7rarepa KaTakafi6vTQ)v, eVetra 6e j3ap€Ca 
tlv\ vocro), r\TLS €vQdb€ TTokvv xpovov €7TLbr\\xr\cracra Ta reAevrata 
*at a^rots €V€crKr\\ff€v, kol okovs bvo \xrjvas bL€T€k€a€v e7rtrapar- 
Tovcra koX 7rpdy\xaTa Trapiypvcra, i\xo\ 8e ovx r\KLcrTa vtto kvTrrjs Ka\ 
€crxdTr\s dQvfxCas \xr\bkv t\ ikacj)po)T€pov €K€LVO)V €\ovtl. TavT €cttlv, 
av€p Aoytjotc^rare, a 77ept t&v vla>v tov iv dyCoLS \x€ydkov KaAt- 
yvoivos TTpos cr€ (pr\Qr\v bclv ypd(f)€LV, tovto \x€V cro\ K€k€vcravTL 
TTeCQccrQaL (3ovk6\x€vos, tovto b* av Trdkiv 6e8ta)s, \xr\ ttg>s r) dfxaQia 



i6o8.] E^HMEPIAAS. 1081 

i) tciTs irap avT&v Trpos cre e7rt(rroA.ats €7TLqbaLvofx4vr] cre fxkv Kak- 
kCaTrjs TrpoatpeVecos a7ToaTr]ar], avTovs 6e fX€yiaTr]s irpos orov irpocr- 
hoKO)fX€vr]S a>c/)eAetas aTroaTeprjcrr]. To yap €fxo\ €7rC(3akkov fxipos, €v 
XaOi ov qbavktos, ovft co? €Tv\€V, €v<ppavas e/xe TotavTr) Kal TrjktKavTrf 
Trjs ar)s (pLkCas irpbs tovs €[xo\ (J)l\to.tovs ez>Set£et, Kal tt&s ovk av 
r)hoCfxr)v re Kal v7T€pr]hoCfxr]v kvBvfxovfx^vos /car' ifxavTov Troaa Kal 
irola dyaOd tt)s /txera crov avvqO^Cas fxikkovaiv arTo\av€LV. TS)v yap 
Kad' rjfjLGLS TLva aov r) 7Tokvfxa0€aT€pov r) Kal ewe/3ecrrepoi' €vpoLT 
dv tis ; os avfXTrdarjs Trjs 7rat8etaj et? CLKpbv eA^Aa/cco?, ofxus ye 
vtto tt)s dyav Ta7T€LVoqbpoavvr)s /cat ttjs ets tovs rereAevrry/coVa? 
ewe/3etas, ovk okv^Xs acavTov cocrTrep dv et KaTaafXLKpvv€LV, ec/>' cpTe 
ttolo-lv €tl Kal a^ihov tl v^oyvols ttjs ar)s ttjs aTravTayov kol irapd 
TrdaL T€0pv\kr]]jL€vr]s Tratdeta? jueradtooVat, 07rep d/c7/pdYoi; tlvos /cat 
dvv7T€pj3kr]TOV \pi]aTOTr]Tos T€KfxrjpLov aaqbiaTaTOV TL0€Cfxr\v av 
eycoye. Ov fxr)v dkka koX TrdvTas tovs to TTpdyfxa ^laofxivovs Tr)v 

aVTYjV jXOL yVtibfxrjV 7T€pC CTOV €^€LV TTaVV 7T€7T€La]XaL' €LKOT(i)S' OTTOV 

ydp eyco rcoz; yyhaLobv hr]kahr) Kal tG>v Trokk&v et?, bv ovh^ls t&v 
ye vovv £y6vTO)v ao\ 7rapa/3dAot, eVt Trj OTrovhfj tjj 7rept Tr)v tS)V 
TraChojv tovto)v\ dyo)yr)v TrjkLKavTrjv ejuaurco ^prjaTOTrjTos ho£av 
Tvyydvu) K€KTr)fx€Vos, tt&s ovk dv av, 6 Kaaav(3o)Vos, 6 Travv, vttq 
7rdvT(i)v rr/crde Trjs 6ta^ecrecos €7raLV€0r\vaL re /cat 0av\xaa0r\vaL dftos 
hoKoCrfs ; Kat ra0t9' ort clprjTaC fxoL avvTTOKpCTOJS, fxapTvpr)a€Tai r) Trpb 
TTokkoyv rjhrj r)]X€p€)V Trpbs tt)v a€(3aafxL0)TaTr)V ypac^etcra vtt' kfxov 
e7rtcrroAr), rjv tcrco? /cat ai»rc3 crot ruyxai^et h^L^afxivrf. Sed me 
et impudentem et stultum, qui apud te Graece ad miraculum 
usque doctum, et de mea infantia sentientem minus male, 
ausus tamen fuerim ita pudendum in modum *at aokoLKCfav 
Ka\ fiapfiapCfrLv. Sed bene habet quod et apud te res agitur, qui 
nunquam commissurus es, me ut poeniteat fiducise humanitatis 
tuse, quae me fortasse nimis hic effecit audacem. Vale, vir 
clarissime, et nos, ut facis, perge amare. 

" Genevse, aliena manu, quia mea non licebat, pridie Oal. 
Januar." 

363, 78 (Bum. MSS.) " Viro clarissimo Isaaco Casobonio 
Alexander Calignonius S. P. D. Vehementer dolemus, vir 
clarissime, quod quum nostrum esset priores ad te scribere, 
et te nostris literis invisere, tamen id facere occupaveris, ac 
dignatus studii nostri meminisse ; atque ita ut facile ex tuis 



1082 NOT.E IN ISAACI CASAUBONI [1608. 

litteris perceperimus, te non mediocrem curam nostri gerere. 
In eo quidem maxime singularem tuam erga nos benevolen- 
tiam omnibus notam effecisti, nosque tibi devinctos in seter- 
num reddidisti, cujus favoris ac benignitatis nos prorsus in- 
dignos esse existimo, nisi quatenus nomen, nomen pupilli et 
memoria Tiarpbs tov ixaKapirov nos tibi commendatos reddidit. 
Deum igitur Opt. Max. precamur ut (quemadmodum spera- 
mus) efficiat, ut possimus tibi satisfacere, si non omnino (ut 
fieri nequit) saltem aliqua in parte, et ut nostris studiis bene- 
dicat, ac annuat, ne opinionem, quam ais de nobis omnes 
suscepisse, fallamus. Quam quidem agnoscimus in sola me- 
moria rov \xaKaplrov sitam esse, cujus quotidie imitatores nos 
reddere nitimur, quamvis noverimus infirmitatem nostram, 
quse omnem spem illum imitandi nobis aufert, tamen stimulat 
nos ut Deum precemur, ne patiatur nomen paternum in 
nobis obrui ac extingui. Tuum igitur amorem erga nos ac 
benevolentiam, favoris ejus veluti certissima signa accipimus, 
et precamur a te ut eodem semper amore prosequaris nos, qui 
nunquam tanti beneficii obliviscemur. Prid. Kal. Jan." 

634, 23. amicos] Scipionem Gentilem Ep. 613, obitum fra- 
tris ejus se quoque segre ferre. " Est adhuc in urbe vidua 
fratris, fcemina lectissima, cui nuper alius dolor est objectus, 
cum in sequissima petitione sua apud tribunal t&v 'na-rnio- 
\kavovvTtov caussa cecidit. Omnes fatebantur judices caussam 
esse justissimam : sed addebant iidem publicse rei interesse, 
ne jus illi redderetur. Ego, quse mea tarditas est, istud non 
capio tam subtile." 

Leonem Sapieham (Cancellarium Lituanice, Cracoviam) Ep. 
615. Respondet Ep. 366, 24 (Burn. MSS.) de celsitudine ejus, 
sua tenuitate : de Joanne Stanislao filio ejus : " Aut me om- 
nia fallunt, aut eo ingenio, iis moribus, ea virtute filium 
habes, ut gauclendi ipse luculentam in eo materiam habeas, 
amici gratulandi. Equidem illum diem albo notavi lapillo, 
qui eum mihi conciliavit. Itaque ejus caussa, et alterius 
nobilissimi prsestantissimique adolescentis Poloni studia mea 
vita ipsa mihi chariora lubens intermisi, et ad civilis doctrinse 
notitiam comparandam ipsorum conatus honestissimos pro 
mea virili sublevavi." 



1608.] E4>HMEPIAA2. 1083 

Joannem Stanislaum Sapieham Ep. 1041. Respondet Ep. 
366, 25 (Burn. MSS.) In patriam revertenti promittit gratam 
se habiturum memoriam ipsius et meritorum ejus, rogatque 
ut literis beet. 

6$$, i. Sedanum] Vid. 609, 27. Ad S. Nseranum Ep. 614: 
" Quod dudum optabam, effeci tandem ut filium meum stu- 
diorum caussa isthuc mitterem. Si mihi satis compertus 
fuisset tuus status, recta ab urbis porta illum ad te proficisci 
jussissem. Nunc quia neque de voluntate, neque de facultate 
tua satis liquet, egi cum amicis, ut tibi quid animi esset 
viderent. Spero si tuse res ferunt, non deteriore loco illum 
apud te futurum, quam cseteros, siquos forte habes. Tradita 
est vectori pecunia ad menses aliquot ; neque est quod vere- 
aris ullam Deo juvante moram in eo futuram. Non delicate 
illum haberi volumus ego et mater, sed commode et munde. 
Sed multo magis de studiis ejus sumus solliciti. Itaque si 
ita evenit, ut tecum habitet, peculiari cura ut ejus studiis 
invigiles obnixe a te contendimus. Pietatem imprimis doceri 
illum optamus, et cum pietate bonos mores. Est nobis alius 
minor setate filius, quem vere ineunte si Deus dederit, et 
hujus educationi benedixerit, eodem mittere cogitamus. Ita 
velit, ita faxit 6 tirl irao-i. Vale, vir eruditissime, et si me 
amas, novum discipulum habe commendatum." 

640, 19. Pr. Kal. Dec.] Ad Hoeschelium Ep. 616, de ac- 
ceptis ejus literis, codicibus Arriani, suo Polybio, amisso 
fasciculo. 

641, 17. viii. Eid. Dec.~\ Ad Scaligerum Ep. 617, vota pro 
sanatione. 

Heinsium Ep. 618, de morbo Scaligeri. 

642, 2,6. xviii. Kal. Jan.] Ad P. Junium Ep. 580, de Scrim- 
geri notis in Strabonem ; officiis filio illius delatis. " Vidimus 
hic nuper librum a Torto (Bettarmino) quodam scriptum 
adversus libellum gravissimum et summae pietatis " Triplici 
Nodo," (auctore Bege Jacobo). Nunc omnes boni responsum 
ex eadem officina exspectant. Nemo certe est literis illis 
melioribus excultus qui tali Rege in exemplum genito, ceu 
sydere quodam novo, illustrari seculum nostrum non agnoscat, 
non gaudeat." 



1084 NOTM IN ISAACI CASAUBONI [1609. 

651, %6. Pr. Non. Jan.~\ Ad 01. Salmasium Ep. 619 de vale- 
tudine ejus et Scaligeri. 

6$$, %6. xv. Kal. Feb.] Ad Heinsium Ep. 620 de morbo 
Scaligeri. 

657, 13. Legatus] Arsenius. 

664, 1 2. legato] 367, 40 (Burn. MSS.) " Monsieur, Nous vous 
avons escript le i7 me du present de la perte que la repub- 
lique a faict de ceste illustre personnage Mons r . Joseph della 
Scala. Les lettres sont delivrees a un gentilhomme partant 
pour France. Cependant pour plus grande asseurance, a Toc- 
casion que nous escrimons a Adrien Bess, nous avons voulu 
repeter le principal point vous concernant en nostre lettre. 
Cest que nous avons trouve au Testament du Sieur defunct 
ces mots - Touchant ce peu que j'ay d^or ou argent en ceuvre, 
je legue au Sieur Isaac Casaubon soubsmaitre de la librairie 
du Roi, une coupe d'argent doree avec son estuy, que les 
Messieurs des Etats de Zeelande nVont donne." Et d'autant 
que le Sieur defunct nous a honore de la charge d^executer 
sa derniere volonte, nous vous prions qu'il vous plaise nous 
donner par le premier ordre a qui nous aurons a delivrer la 
coupe, ou par quel moyen ou adresse nous la vous envajerons ; 
et vous serez obei. Le Serviteur ceconome du defunct Sieur 
appelle Jonas Rousse, auquel il a legue le principal de ce qu^il 
avoit parde, et qui luy a este loyal, est d'intention de faire un 
voyage en France ; s'il vous plait que nous la luy baillions ; 
ou bien si vous aimez mieux que nous la recommandions a 
Mons r . TAmbassadeur le President Janin ; tout ce que vous 
ordonnerez nous le suivrons. Le mesme s^entend d'un livre 
de la bibliotheque roiale, que nous garderons jusques a votre 
advis. Nous nous avons faict le recit de son trespas, et autres 
circonstances, en la lettre envoyee par le gentilhomme Pierre 
de Brentolles. Oultre ce nous ne doubtons pas que Monsieur 
Heinsius ne le face plus amplement. Attendants vostre re- 
ponse, nous nous recommandons en vos bonnes graces aveque 
offre de touts services a nous possibles. En Leiden le 3<o me 
de Janvier 1609. Les entierement vostres 

" P. de Raphelengien. Juste de Raphelengien." 

A Monsieur Monsieur Casauhon soubsmaistre de la bibliotheque 
du RoL Paris. 



1609.] E<f>HMEPIAA2. 1085 

664, 24. vii. Kal. Mar.] Ad Heinsium Ep. 621 de morte 
Scaligeri. 

667, 4. xvi. Kal. Ap.] Ad P. du Maium Ep. 622 de literis 
ejus et Scaligeri morte. 

668, 1 . xiv. Kal. Ap.] Redeunte Buwinchhausen, ad Lingel- 
shemium Ep. 623, impedimenta circumstare quod ad Heidel- 
bergam pertinet : de Polybio et Scaligero. 

Plessiaco Ep. 624, Gallice commendat eum cui traditse sunt 
literse. Luget Scaligerum. " Depuis ma derniere jay veu 
par occasion, et a cause de la bibliotheque, M. le Cardinal 
de Perron (666, 1) qui dit avoir respondu a vostre livre de la 
sainte eucharistie fort amplement. Et comme j^estois chez 
luy ces jours passes pour mesme occasion (iceluy estant pre- 
mier chef de la bibliotheque) je le trouvai dessus, et me 
monstra sommairement quelques passages, comme deux jours 
apres je racontay a M. Maltault, le rencontrant chez M. Fam- 
bassadeur du Prince Palatin. Je scay que luy et d ? autres ont 
mal pris mes propos, qui en simplicite ay dit ce que le dit 
personage disoit." Responsum est a Plessiaco Ep. 36, p. 659. 

— 10. x. Kal. Ap.] Ad Lingelshemium Ep. 625, gravia se 
certamina pro religione sua dies noctesque subire. 

01. Salmasium Ep. 626, metuere se valetudini ejus, lugere 
Scaligerum. 

D. Hceschelium Ep. 627, de literis non acceptis, de Joanne 
Nauberger, de Scaligero. 

J. Kirchmannum Ep. 628, mortem Merulse damno esse 
academise Batavse, mortem Scaligeri omnibus deflendam, 
exspectari ejus de annulis commentarium ; promittit Poly- 
bium et commentarium. 

F. Taubmannum Ep. 629, laudat Scaligerum. 

Scipionem Gentilem Ep. 630 de fasciculo literarum illi non 
reddito ; de vidua fratris ; de Scaligero. 

671, 14. xiii. Kal. Mai.] Ad D. Heinsium Ep. 631. Num 
perierint literse ab Heinsio post Scaligeri mortem scriptse. 

— 20. sedet] Divide " sed et." 

673, 16. vi. Eid. Mai.] Ad Heinsium Ep. 632, acceptam 
epistolam ejus de obitu Scaligeri scriptam. 

6y6^ 14. Kal. Jun.] Heinsio Ep. 633, commendat amicum 



1086 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1609. 

literas reddentem : exspectat epicedia de Scaligero : penes 
eum Polybium Scaligeri manu adnotatum et Justi Lipsii 
librum de militia Romana : de Polybio suo : cupere ad se 
perferri legatum Scaligeri. 

680, 10. Non. Jul.] Ad Heinsium Ep. 634, de Scaligero. 

— 20. v. Eid. Jul.~\ Ad P. Junium Ep. 635, de Rege 
Jacobo et opere ejus 642, 26. Ep. 380. 

— 21. apyvp(d\xa\ Vide 664, 12. 

683, 6. curis] 367, 107 (Burn. MSS.) " Sed cave, cave, 

O Musarum et pietatis alumne, ab istis dolosis certe pericu- 
losis amicis, qui saluti tuse insidiantur. Non tam illi te amant, 
quam gloriam tuam nobis invident, et ex subversione tua sibi 
triumphos dvtipo-noXovcri. Sed qui hactenus tibi adfuit Deus, 
is porro te invictum reddet adversus illorum Texvao-fiaTa et 
ixtdoheias irXavr]<s. Montes aureos pollicentur illi. Sed crede 
mihi carbones sunt, imo candentes prunse. Quid enim Atta- 
licse illse conditiones, quarum obtentu miseros inescant, quid, 
inquam, aliud sunt quam aura, imo ipsius gehennse fumus? 
Sed sus Minervam. Quis enim melius, quam tu, novit, quam 
sit detestanda Antichristi tyrannis, et doctrina, quam vana 
mundi gloria. Deus igitur, sat scio, et corvos deludet hiantes, 
et inconcussum prsestabit fidei tuse robur. Sunt tibi liberi, 
grande onus, opes modicse. Sed in monte Jehovse provide- 
bitur. Is tibi et tuis clypeus erit, et merces magna nimis. 
Hoc opto, hoc oro, hoc spero et quidem iravv i:\ri potyopLK&s. 
Vale. Sedani, Julii vn, 1609. 

Grsecas Clementis biaTayhs videre aveo. Si licet, sitim exple." 
683, 8. Non. Augi\ Ad Scipionem Gentilem Ep. 636, Poly- 
bium ad nundinas properantem paulatim se dimittere. 

— 25. iv. Id. Aug.] Ad D. Heinsium Ep. 63J, de Polybio, 
curis gravissimis, juvene literas tradituro, observationibus 
Scaligeri. 

686, 17. iv. Kal. Sept.] Ad J. Rutgersium, Lugdunum Bata- 
vorum Ep. 638, notas Scaligeri, quas ille misit, gratum se ac- 
cipere, neque impia manu contrectaturum. " Cum Historiam 
Augustam edebam, misit ad me Petrus Faber, curise Tolosanse 
Princeps, librum observationum suarum, quem mihi eleganti 
epistola inscribebat et cum meis Notis edi volebat. Non erat 



1609.] Ed>HMEPIAA2. 1087 

accessurum nomini meo parvum decus ex illa dedicatione viri 
tam illustris dignitatis, et quidem Pontificii : sed quia erant 
illse notse indignse, meo judicio, tanti viri fama, editione libelli 
abstinui, et pauca selegi, ut haberem occasionem faciendi 
mentionem Fabri honestissimam." 

Ad Janum Gruterum Ep. 639, tandem ad finem perductam 
Polybii editionem. 

688, 4. literis] Ad G. M. Lingelshemium Ep. 640. " Poly- 
bium et ^Enean mea opera hic editos tibi mitto, vir prse- 
stantissime. Spero fore munus non ingratum ; nisi tamen 
abicnroTOb quidam rumusculi isthuc, ut audio, delati tantum 
apud te valuerunt, ut tuum a me animum abalienarent. 
Dolebo si ita est, et jure optimo sortis mese infelicitatem 
prsedicabo, qui fortunas meas scelere quorundam e nostris 
amiserim, amicos autem astu aut vanitate t&v €T€poho£ovvTd)v. 
Quis me vivit infelicior ? [Protestantes] et Romanenses variis 
artibus ex sequo me infestant, sed isti digniores venia, quos 
in me nihil irritat prseter caussam religionis." 

Ad G. Camdenum Ep. 641, Polybium et iEnean mittit. 

Ad D. Hceschelium Ep. 642. Polybium mittit et iEnean 
vetustissimum, ut credit, auctorem : respondet de Apollinari, 
cujus Psalterium non indignum judicat, quod juventuti $iAe'A- 
Xrjvt proponatur, sed quod ad versionem postponendum Flo- 
renti Ohristiano, Zanutio et aliis. 

C Eittershusio Ep. 643 nuperas nuptias bene cedere cu- 
pit : academiam Altorfiensem in Scaligerum nihil scripsisse 
miratur. 

Scipioni Gentili Ep. 644, instar longioris Epistolse Polybium 
mittens, prolegomenwz^ prolixitatem excusat. 

— 26. vi. Eid. Sept.] Ad Fr. Lindenbrogium Ep. 645, 
literas ejus longo intervallo acceptas : Polybium de suis oc- 
cupationibus testimonium dicturum: Calignonios fratres ex 
sedibus suis in Delphinatum hodie profectos. 

Patricium Junium Ep. 646, accepisse se libros atque Epi- 
stolam adjunctam. 

Grothofredum Jungermannum Ep. 647, tandem sibi redditas 
ejus literas : convalescere eum se cupere : in Harpocratione 
eum versari se gaudere : Notas Loiolitae (Jacobi Grutseri) in 



1088 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1609. 

Epistolam Nysseni se vidisse et ingemuisse. " Evincerem 
istos nebulones, quicquid prsetexant, Xarpeveiv rfi ktC(T€l itapa 
tov KTLcravTa" 

691, 8. xiv. Kal. Oct.] A Meric Casaubon Ep. 648. " Meric, 
Je suis bien aise que tu nfescris asses diligemment, et je 
serai encores plus, quand tu le feras plus souvent. Pourveu 
que toujours par tes dernieres je puisse cognoistre, que tu 
ayes profite quelque chose despuis les precedentes. Video te 
jam incipere themata Latina componere, sed non sine gravi- 
bus erroribus. Fac quotidie aliquid addiscas. Exerce memo- 
riam assidue. Si isthic docetur Terentius, volo ut eum librum 
a principio ad finem mandes memorise. Nemo Latine loquetur 
bene, qui Terentium non contriverit. Escris moi si par de la 
on lit Terence, et qu"est ce que on te lit. Sur tout sois sage ; 
crains Dieu : prie le pour tes pere et mere, et freres et sceurs. 
Honore tes precepteurs, et leur sois obeissant. Garde toi de 
perdre le temps. Si ita feceris, Deus tuis studiis benedicet. 
Scripsi ad tuum prseceptorem atque hospitem, ne quid tibi 
deesset. Mater te salvere jubet, et vous commende de baiser 
les mains a Madamoiselle Capel en son nom : comme je fais 
aussi." 

694, 1 . tov tt]v o-^paylha KaTiypvToi\ Nicolai Brularti Sillerii. 
— 16. Arpennius] Sic plane scriptum : Th. Erpenius. 

698, 26. vii. Kal. Dec.] Th. Cantero Ep. 649. Qusestionibus 
nonnullis conjectura respondet. 

Ad Andr. Schottum Ep. 650, Mireeum gratiorem advenisse 
qui literas attulerit. " Quod scribis in eo te esse ut Ciceronem 
juventuti commendes, et vel aversanti eum obtrudas, moriar, 
nisi is mihi longe fuit jucundissimus nuntius : amo enim illum 
scriptorem tKiraO&s, et stultitiam eorum satis demirari nequeo, 
qui Latinam linguam et facundiam ab alio potius sibi putant 
esse quserendam." De Themistio. 

Thom. Erpenium Ep. 651, sollicitum se de ejus valetudine : 
studia Arabica frigere post ejus discessum : in Bellarmini 
seria se lectione occupari. " Scis quod genus hominum me 
cogat dare operam studiis Theologicis : illi nempe, de quibus 
ssepe me conquerentem audisti. Sed narro tibi : bene meriti 
sunt illi homines de me, atque adeo optime. Exegerunt ut 



1610.] E4>HMEPIAAS. 1089 

Bellarminum suum legerem ; invitum compulerunt : vix adhuc 
attigi, et tot monstra horrendorum inveni mendaciorum, ut 
operse non pigeat." 

699, 16. Perronium] Ad B». Thomsonem Ep. 652, alia sibi 
curanda potius quam studia : assidua opera agi ut traducatur 
ad alia castra : " De Polybii commentario si quseris, ille jacet, 
et seternum jacebit, dum mihi cum Purpurato (Perronio) viro 
maximo, assiduse de religione contentiones erunt. Is est, qui 
omnibus in hoc Begno literatis, ac nominatim rois afx(pl ttjv 
(3t(3\Lo8riK7jv rov (3ao-ikem prseest. Non puto majus extare 
hodie ingenium. Cum hoc viro assidue versans propter mu- 
nus meum assidue dimico : aAA' XaOi yiyveaOai Tama ovk avev 
KeAewecos ' AyafjLifjLvovos" (Henrici). 

708, 16. iii. Non. Jan.] Ad D. Heinsium Ep. 6$$, silentio 
se sexti mensis angi : 

Joan. Rutgersium Ep. 654, acceptas binas ejus cum 
Scaligeri notis descriptis ex illius codicibus : a Polybio se 
discessisse, occupatum tum aliis curis, tum recensione Ani- 
madversionum in Suetonium et commentarii in Theophrasti 
Characteres : de Heinsio se solicitum : Puteanos edere col- 
lecta ex Scaligeri scriptis. 

Iterum Ep. 6$$. 

709, 10. Pr. Eid. Jan.] Ad D. Heinsium Ep. 656, quia 
Vandermylium Venetiis Legatum per Lutetiam Lugdunum 
redeuntem sine literis dimitti noluit. 

714, 8. vii. Eid. Feb.] Ad T. Erpenium Ep. 657, munus se 
ejus xp V(T °v xP vao ' r€ P ov accepisse, chartas nempe ad linguam 
Arabicam pertinentes. 

— 23. Pr. Eid. Feb.] Ad J. Buxtorfium Ep. 1042 de 
lingua sancta. 

724, 9. Paulum] Sarpium, Fra Paolo Sarpi, qui concilii 
Tridentini historiam inter alia opuscula scripsit. 

725, 1. x. Kal. Ap.] Scipionem Gentilem Ep. 658 monet 
perductam ad umbilicum fere editionem animadversionum 
Suetonianarum : 

G. Jungermannum Ep. 659, ut valetudini consulat. 
729, 23. vi. Kal. Ap.] Ad Andr. Schottum Ep. 660 scribit, 
percurrisse se acceptum librum ejus in M. Tullium : " Sed 



1090 NOT.E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

noli existimare te nostris desideriis satisfacturum, nisi tuis in 
Ciceronem vigiliis seriam cohortationem adjeceris, qua probos 
adolescentes ad bonam mentem revoces. Vides enim quam 
frigeat hodie, et quam parum vulgi palato sapiat ille admi- 
randus scriptor. Te oro, incumbe in caussam, gloriosum 
erit tibi, aliis cessantibus occupasse hanc palmam. Omnes, 
quibus de meliore luto Titan prsecordia finxit, laudibus te in 
cselum ferent. Ego eruditorum postremus, amore erga te 
inter primos, tuum triumphantis currum sequar Ttacrais evcprj- 
fxiais <re evkoyqcrcav.^ 

G. Uwenum Ep. 661 honore esse auctum Antverpise gaudet. 

730, 21. Angliam] Acceperat a G. Carew olim Legato apud 
Lutetiam $63, 124 (Bum. MSS.). " [Archiepiscopus] Can- 
tuariensis admodum sollicitus est ut hic omnia, cum veneris, 
parata invenias. Credo te accepisse ex prioribus meis, tibi 
prsebendam reservari, quse sedibus, ligno, et tritico quantum 
erit opus, et 8ootis, Turonicis annuis constat. Non hic moratur 
ejus cura, sed cum suffraganeis suis egit, ut ultra hsec ex 
eorum collationibus ea summa seu pensio annua reponatur 
tibi, quam illic relinques, eo usque duratura donec alise pos- 
sessiones ecclesiasticse comparari queant. Denique nostrates 
plurimi adventum tuum valde desiderant. Scis quam hac 
in caussa non fuerim temerarius, sed lentus et cautus : jam 
mihi videor res eo in statu collocatas videre, ut de migratione 
te possim tuto hortari. Si fieri commode potest, vellem ut 
conscio et favente summo illo Rege hoc perficiatur : sed de 
eo tu videris, et statuas pro re nata. Fac ex te sciam quam 
primum quid sentias. Interea vale et me mutuum ama. 
Londini 12 Martii 1610 stylo Anglico. 

" Tui studiosissimus Geor. Carew." 

732, 1. vi. Eid. Ap.] Erpenio Ep. 66^ respondet Genevam, 
Venetias, Constantinopolin studiorum ergo Arabicorum visuro 
Ep. 662, et volenti Grammaticae Arabicse crva-Trjfxa Lebseo im- 
primendum dare, laudatque constantiam ejus: se occupatum 
vivere, et vexatum Kal vtto dfjLoboguv, Kal vtto hepobogtov. 

733, 27. vi. Eid.~\ Dies hic nonnullos Casaubonus male 
numeravit. 

735, 16. Regem] Jacobum Ep. 664. " Rex maxime, et ex 



i6io.] EcJ>HMEPIAA2. 1091 

sermonibus multorum et nonnullorum etiam literis cognovi, 
Majestatem tuam adeo mei memoriam in sublimi fastigio suo, 
et diuturno meo silentio non posuisse, ut nonnullam etiam 
aliquando significationem dederit, si me casus aliquis isthuc 
deferret, non ingratam sibi eam rem futuram. Agnosco etiam 
hic, Rex maxime, divinam illam Majestatis tuse benignitatem 
et omnibus numeris absolutam virtutem, quse etiam apud 
exteras gentes immortale glorise decus nomini tuo pepererunt. 
Tantum enim Principem tam admirabili doctrina instructum, 
tanta doctissimorum virorum copia circumfusum, etiam mei, 
propter nescio quid literarum, dignari meminisse, et rationem 
aliquam habere, xP r ?°" rorr ? ros ' cujusdam prope inauditse mihi 
quidem specimen videtur. Utinam superi faxint, contingat 
aliquando mihi facultas luculento aliquo testimonio declarandi, 
qua devotione animi, qua admiratione, tuam ipse Majestatem 
venerer, et tacitus apud me, apud omnes prsedicatione assidua 
multos jam annos colam. Si nihil possum aliud, illud unum 
constanter usurpabo, ut Deum Opt. Max. obsecrare pergam, 
quo magis magisque imperium tuum in dies firmet, ac labori- 
bus quos pro ipsius Ecclesia generosissima mente sustines, 
propitius benedicat. Macte animi, Rex sapientissime et 6eo- 
(j)L\e(TTaT€' ingens et arduum tu quidem certamen certare 
instituisti ; sed majus te operse tuse et omnium serumnarum 
manet prsemium. Habes brabeutam Deum ipsum ; habes 
spectatores omnes Europse viros bonos, quorum alii palam, 
alii in sinu faustis ominibus tua incepta prosequuntur ; cuncti 
ut Ecelesise caussam semel susceptam ne deseras omnibus 
votis optant. Quo super negotio quia diu multumque propter 
prsesentem conditionem meam mihi fuit cogitandum, et cum 
multis utriusque [Religionis] hominibus gravissimis agendum, 
optavi perssepe Majestatis tuse sensus omnes propius cogno- 
scere, et quse mihi in mentem veniebant, posse eidem commu- 
nicare. Feceratque adeo ista cupiditas, ut excurrendi isthuc 
consilium ante aliquot menses inirem. Quod in prsesentiarum 
exequi quum non possim, exspectabo occasionem aliquam, 
siquam forte Dominus mihi fuerit daturus. Atque interim 
pro ea benevolentia, quam erga me non semel, ut audio, 
declarasti, gratias Majestati tuse, si minus quas debeo, neque 



1092 N0T7E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

enim possum, certe quantas possum maximas, et habeo, ago- 
que, et dum ero, habebo, atque agam indesinenter." 

736, 17. literarum] Ad D. Heinsium Ep. 66$, literis ejus 
nihil sibi jucundius : de Polybio suo et Suetonio : accepisse se 
Horatium ejus et poemata, legisse quse in Nonnum scripserat : 

Joan. Rutgersium Ep. 666, imaginibus Julii Ceesaris Sca- 
ligeri et filii Josephi missis muneri nihil sibi gratius : pro 
Baudii oratione grates : Suetonium se missurum : laudare in- 
stitutum opus, quo vitam et obitum Scaligeri suscepit expli- 
candum : Thuanum et Puteanos fratres posse multa suggerere : 

Joan. Meursium Ep. 667, bonorum amicitias debere esse 
seternas : Glossarium ejus nt,go(3ap(3apov publicari se cupere : 

Petrum Cunseum Ep. 668, animadversiones ejus ad Nonni 
Dionysiaca cupide se legisse : 

D. Tilenum Ep. 1043, respondens Epistolse ejus. " Scito igi* 
tur eos qui tibi narrarunt me vel metu famis, sic enim ais, 
vel ex indignatione adversus [Genevenses] animum in caussa 
religionis mutasse, rem falsissimam et a moribus meis alie- 
nissimam tibi retulisse. Verum quidem est id sedulo egisse 
[Genevenses] ut ego et omnes mei quantum in ipsis foret, 
omnibus nostris fortunis eversi betva kol irepa beuv&v experi* 
remur. — — Sed propterea coepisse me de religione quam [Ge- 
nevenses] profitentur, deterius sentire, aut loqui, hoc vero 

falsum est, commentitium est, diabolicum est. Laudo quod 

rumusculos illos non plane contempseris ; et quod amici officio 
sis functus, habeo et ago gratiam. Sed potuitne fieri ut ipse 

crederes l Dices, unde igitur ille de te rumor est ortus et 

qua de caussa? Ego postquam a Deo Opt. Max. in hac 

statione mihi persaepe gravi et molesta sum collocatus, vix 
diem liberum habui, et a certaminibus cum diversa de reli- 
gione sentientibus immunem ; quo in agone, qua libertate sim 
semper usus, quo zelo, scit ille, quem nihil latet. Atque ego 
illum ipsum testem possum laudare, nulla mea levitate factum 
quod in hanc arenam saepe descenderim : invitus enim semper 
et necessitate quadam coactus eo sum compulsus. Memine- 
ram Theologiam me non profiteri, et tenuitatem ingenii atque 
eruditionis mese probe noram. Sed nihil agebam ; semper 
enim aliqua nascebatur occasio, quse me cum prsestantissimis 



i6io.] E4>HMEPIAA2. 1093 

viris t&v e£ kvavTias committeret. Quum igitur cernerem 

impositam mihi esse necessitatem reddendi rationem fidei 
mese omnino duxi faciendum, ut curis aliis omissis huic me 
studio totum darem, et cum Dei verbo ac veteris ecclesise 
doctrina et nostrorum et adversariorum scripta contenderem. 
Ista fuit caussa, cur inter caeteros Bellarminum ante menses 
aliquot sumerem legendum. Versabar in prima ejus parte 
cum nuper ad te scripsi. Tum quidem meum omne studium 
erat, ut quae primo illo tomo de libris canonicis disseruntur, 
de auctoritate veterum interpretum, de humanis traditioni- 
bus, et similibus capitibus falsa esse rationibus certis demon- 
strarem : quod quum viri magni ante nos facere instituerint, 
non fuit mihi difficile certissimas eorum rationes novis per- 
saepe argumentis confirmare, Parem facilitatem videor mihi 
esse expertus in doctrina de Romani pontificis omnipotentia, 
de imaginum cultu, de indulgentiis, et id genus aliis. Ubi 
vero ad ea ventum est, quae de sacramentis hodie disputantur, 
etsi multa occurrebant non minus e£e£eA.€yKra, qusedam tamen 
sunt reperta capita, in quibus stare ab adversariis universam 
antiquitatem et quidem mire consentientem videor invenisse ; 
nam illos e nostris, qui demonstrare aggressi sunt eadem 
patres nobiscum sensisse, egregie operam lusisse, et in clara 
luce caecutisse, ni fallor, possum certissime probare. Atque 
ego demirarer tot viros prsestantes et in scriptis patrum 
egregie versatos nihil simile observasse, nisi viderem eo res 
ecclesiarum nostrarum hodie rediisse, ut paucorum placita 
pro lege rata et inviolabili habeamus. Itaque non jam liberum 
est nobis, quid vetus ecclesia crediderit inquirere, sed id 
potius agendum ut scripta patrum vel obtorto collo ad sen- 
tentiam illorum paucorum trahamus. Ego, mi Tilene, Lu- 
therum et Calvinum summos et admirabiles viros fuisse 
censeo ; avafxapTrjTovs tamen cur fuisse credam, caussam non 
video. Sed abeo longius, qui tecum agere institueram. Ut 
igitur verbo expediam, scito ex accurata veterum lectione non- 
nullos animo meo obortos esse scrupulos, de quibus tecum 
posse agere instar putarem regni ; doceri enim cupio. Nam 
moveri me consensu totius antiquse et orthodoxse ecclesiae 
non possum dissimulare. Si non possum optatissimo tuo con- 

VOL. II. o o 



1094 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

gressu frui, quod restat experiar, ut rationes quibus moveor, 
seripto comprehendam, et tibi transmittam. Hoc ego jam 
venerando Moiinseo recepi me facturum et cum ipso commu- 
nicaturum animo candidissimo et veritatis studiosissimo." 

738, 9. Regis] " Henricus Eeginam conjugem jam complu- 
rium liberorum parentem more majorum sacrari coronarique 
mandat. Res in Dionysio fano tertio Eidus Maias magnifice 

peracta. Urbem magnificentissime ingredi Reginain de 

more supererat, et appetebat dies pompse dicta postridie 
Eidus. Urbis exornandse picturis, statuis, columnis, inscrip- 
tionibus, ceterisque publicse lsetitise signis populus satagebat. 
Deficere tempus artifices querebantur : Rex adeundi exercitus 
desiderio morse omnis impatiens proferri noluit : pridieque 
Eidus hora post meridiem quarta, Lupara (Louvre) egressus, 
stipatoribus manere jussis, per urbem aperto undique curru 
vehi coepit, opera simul et opificum alacritatem spectaturus. 
Dextra adsidebat Regi Espernonius (le duc cPEspemori) in- 
feriore sedili Bellomanovius Lavardinus et Rochalaureus (les 
Mareschaux de Lavardin, et de Boquelaure) sinistra Momba- 
zonius (le duc de Montbason) et Forcseus (le Marquis de la 
Foret) : in adversum Regi Plessius Liancerius (du Plessis 
Sieur de Liancourt) et Chabotius Mirabellius (de Chabot, Mar- 
quis de Mirabeau). Notata circa Regis currum solitudine, 
sicarius patrandse csedi momenta captans jam ab Lupara 
sequebatur. Media Ferraria (Bue de la Feronnerie) forte 
occursantibus plaustris hsesit currus. Heu quantum in pau- 
sula discrimen? Occasione morse sicarius per vacuum supe- 
rioris cathedrse latus in Regem colloquio Lavardini acclinem 
duobus ictibus irruit. Prior haud penetraverat : sed promta 
sceleri manus, simul sensit obstare ferro costam, priusquam 
Rex doloris vocem ederet repetitum confodit. Vis tanta 
sanguinis ore, vulnere prorupit, ut exanimis illico defecerit. 
Manum armatam aut ferientem viderat ex comitibus nemo ; 
cuncti Regem collabi vident ; exiliunt de curru et percussorem 
prehendi clamitant. Is jam immanitate facinoris obstupuerat, 
oblitus fngse, oblitus ferri quo manifestario prodebatur. Plebe 
ad strepitum circumfusa comprehenditur cultrum adhuc strin- 
gens calente cruore stillantem. Nomen et patriam edere 



i6io.] E<J>HMEPIAA2. 1095 

jussus, Franciscum Ravallacum (Ravaillac) nominari dicit, 
annos natum triginta duos, patria Engdismensem (d^Angou- 
lesme) professione magistellum pueris Catholico Apostolico 
Romano ritu erudiendis : jam decimum quintmn in urbe 
diem agere ; nulla se aut suos ab Rege injuria Isesos ; venisse 
tamen animo regis interficiendi, fraude diabolica inductum, 
instigatu prseterea nullius : Regem abs se vulneratum cultro 
quem de caupona furto in eum usum abstulerit : antehac 
venisse in urbem Regis ergo non occidendi verum admonendi 

excitandique ut bellum hsereticis indiceret. Ex senatus- 

consulto impositus stercorario plaustro pro valvis basilicae 
Marianee (Nosire Dame), nudus in linea subucula, cum accensa 
tseda, supplex detestandi parricidii veniam a Deo, Rege, Senatu 
poscere jubetur. Inde in Portuensem piateam (la Greve) vecto 
dextra cultrum amplexa igne sulphureo comburitur : mammse, 
brachia, femora, surse forcipe candenti concerpuntur : in con- 
cerptu plumbum, oleum, cera, sulphur ferventia funduntur. 
Quacunque transductus est, plebs carnificinse avida, probris, 
contumeliis, diris appetitum nisi miiites objectis mucronibus 
obstitissent, dilacerasset. Doctoribus preces de more con- 
cipientibus contraria obstrepentium execratione siientium im- 
positum. Unde occasione sumta actuarius ad damnatum 
accessit, hortatusque est ut consciis indicatis iram populi, 
ultima sibi morientium solatia denegantis, ad misericordiam 
flecteret. Ille denuo neminem se habere conscium affirmavit. 
Itaque horse spatium quatuor equis in diversa nitentibus 
distrahitur, ac tandem extincto parricidali spiritu membra 
quadrifariam secta separantur a trunco. Supererat ex sena- 
tus-consulto cuncta comburi, cineres vento diffiandos projici. 
Populus sibi litatum negavit, factoque impetu, disturbata 
carnificina, extorta carnifici membra diripuere, per varias 
urbis regiones raptavere, horrendis imprecationibus devota 
cremavere : alicubi raptando, tundendo, laniando defuit quod 
cremaretur." Bigaltius, iib. 3. 

738, 22. JEid. Mai.] Ad Joan. Meursium Ep. 669 scribit 
glossarium iu£ofiappapov e nundinis Francofurdiensibus alla- 
tum : munus misisse illustrem Legatum Mylium : Utenbo- 

002 



1096 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

gardo discedenti Suetonii sui exemplaria ob id tantum non 
tradita quod extrema manus nondum erat imposita. 

743, 21. vii. Kal. Jun.~\ Ad Joan. Utenbogardum Ep. 670 
scribit de parricidio Henrici IV. " Me ne quid dissimulem 
hsec tanta diversitas a fide veteris ecclesise non parum turbat. 
Ne de aliis dicam : in re sacramentorum a majoribus discessit 
Lutherus, a Luthero Zuinglius, ab utroque Calvinus, a Cal- 
vino qui postea scripserunt. Nam constat mihi et certissi- 
mum est doctrinam Calvini de sacra eucharistia longe aliam 
esse ab ea quse in libro viri observandi Molinei nostri con- 
tinetur, et quse vulgo in ecclesiis nostris auditur. Itaque 
Molineum qui oppugnant, Calvinum illi non minus objiciunt, 
quam aliquem e veteribus ecclesise doctoribus. Si sic per- 
gimus, quis tandem erit exitus? Jam quod idem Molineus 
omnes veterum libros suse doctrinse contrarios respuit ut 
v7roj3o\ifxaiovs, cui mediocriter docto fidem faciet? Falsus illi 
Cyrillus Hierosolymorum Episcopus ; falsus Gregorius Nys- 
isenus, falsus Ambrosius, falsi omnes : mihi liquet falli ipsum, 
et illa scripta esse verissima, quse ipse pronuntiat \j/€vb€i:i- 
ypa(f)a :" 

Corn. Mylio {Yandermyle) Ep. 671 commendat Philippum 
filium Jacobi de Maussac : 

D. Heinsio Ep. 672 eundem commendat ; luget Henrici 
casum : 

Is. Chabanseum Ep. 673 monet. " Non male nuper cum ad 
te scripsi, operam posui : videor commovisse te, et diligentiam 
tuam excitasse. Hoc mihi testata est tua Epistola et Latine 
scripta et non invenuste. Gaudeo tibi grata esse mea officia. 
Qui te complector charitate patris, video lubens te mihi 
prsestare officium filii. Scit 6 KapbLoyv(ooTr)s 0e6s ocrov ejiol 
\dpp,aTos virodeoLs yiyv€Tai 1) or) irpoKOTii]' €T7Ldvp,G) yap €7n0vfj,(q 
jjLeyto-rr) Ka\ crt, koX tov €fj.6v 'lcaavvqv, Kal tj} irpbs Gebv evae- 
/3eia, Kal TTavTobairfj iraiheiq ev to~s 6/x^A.fc^i bLairpeTTeLV tl yap kv 
tols avOptoiTLVOLS Oeooejieias aefiao-fjLLcoTtpov ; tl aoqjias koX irokv- 
uadeuas 7To6€LVOTepov ; ov)( opqs ottms €vtls €tt\ Tpoircav ayveiq, 
cj)6(3(ji Kvpiov, Kal t&v piaOrjiJLaTtov yvdooei eiriorjiJLOs ewj, tovtov koX 

Ql kaol baKTV\oO€LKTOVO~L, Kal €py6}A€VOV aVCL OLOTV @€OV 0)S €LOO- 



i6io.] E<I>HMEPIAA2. 1097 

p6o)cn ; to be \xiyio~TOV, fMados /3e/3ai09 *v ovpavols a7TOK€irat rot? 
ev kclI KaAws /3ia>o-ajueVoi?. Sed hsec obiter. Unum est, quod 
te volo, mi Isaace. Non clam me est, multos isthic multa de 
me garrire, et amicos et inimicos. Scis quid intelligam. Volo 
tibi sit persuasum, eum esse me, qui sermonibus imperitorum 
non movear : constat mihi facti mei ratio. Testor Deum 
immortalem nulla me levitate ad has cogitationes impelli. 
Una est, sola est, ijlovcotclttj, inquam, est veritas cujus studio 
ducor : hoc exitus, volente et faciente Deo, certo probabit : 
res ipsa pudorem incutiet temere garrientibus, hominibus im- 
peritissimis earum rerum de quibus loquuntur. Hoc unum 
peto a te, ut, cum erit occasio, affirmes tibi satis exploratum 
esse, tcl x.o'lkcl Kal Koo-juiKa nihil apud me valere, valere veri- 
tatem, cui det Dominus Jesus litare. Vale Gryniaci. 

" Vide ut libri, quos peto, et inveniantur in museo, et con- 
tra pluviam muniantur. Epistolas sepositas obsignabis, et 
reddes illi qui veniet qusesitum. Ese sunt sex. 1 ' 

744, 29. Kal. Jun.~\ Ad Cl. Salmasium Ep. 674 scribens 
luget Henricum : 

D. Heinsium Ep. 675 de morte Regis : Suetonium segre 
tandem absolutum ; absolutam editionem operum Scaligeri 
excepta sola praefatione. 

746, 4. Non. Jun.~\ Ad Cl. Salmasium Ep. 676 scribit incer- 
tum se de se ; missurum Suetonium et Scaligeri opuscula, in 
quibus eodem oleo parentari Regum maximo, et maximo 
doctorum. 

752, 18. Archiepiscopo] Ricardo Bancroft, 363, 20 (Burn. 
MSS.) " Accepi literas tuas, vir doctissime et ornatissime, 
vicesimo die Junii datas Parisiis duodecimo calendas ejusdem : 
in quibus ad Baronis Baluardi literas, ut consilium tuum cog- 
noscam, me remittis. Ejus itaque verba visum est Latine red- 
dita hic includere. Quod ad hoc negotium attinet, puto te ex 
illis jam pridem intellexisse, qui hac de re tecum per literas 
meo nomine egerunt, optatissimum nobis fore adventum tuum, 
atque adeo jamdiu tibi reservari in ecclesia Cantuariensi 
Prcebendam honesto dotatam vectigali. Quin et de aliis jam 
cogitatum esse, et brevi, ut confidimus, provisum fore victus 
tui subsidiis, ut tuse hic conditionis non poeniteat. Poteris 



1098 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

pro arbitratu tuo, vel relicta isthie familia, loci explorandi 
caussa huc transire, vel uxore et liberis una opera deductis, 
Majestatis suae clementise et benignitati, meseque fidei te 
tuasque fortunas in totum committere. Si de posteriore 
ratione constitutum erit, petes a D. Edmunds Majestatis suse 
legato triginta minas sterlin meo nomine, quas is quampri- 
mum tibi tradet. Id vero in primis agendum est, ut eam 
exeundi opportunitatem captes, ubi id quam maxime poterit 
tuto et citra discrimen fieri. Secreto rem geri plurimum puto 
interesse, quod tuee prudentiae permitto. Tui erit consilii, quid 
potissimum statuas. Ego, si adveneris, operam dabo, ut quam 
de meo erga te animo opinionem susceperis, ne temere dicas 
susceptam. Vale, vir doctissime, et de tuo consilio fac nos 
quamprimum certiores. Tibi tuisque studiis addictissimus 
11. Cantuar." Lambethce 24 Junii 1610. 

— 24. Legato] Thoma Edmunds milite. 

753, 1. Legatus] Franciscus Maria Mamiani, 367, 48 {Burn. 

mm.) 

Ducis] Francisci Marise Boborei (della Movere) post 

quem defectu masculorum ducatus camerse pontificise ad- 
scriptus est. 

— 30. vii. Kal. Aug.] Ad Sam. Nseranum Ep. 677 scribit 
Angliam se exuli sibi sedem exspectare. " Nobis longe gratis- 
simum est futurum, quod inter homines videmur victuri, qui 
aliquam et olim fuisse ecclesiam Dei non plane vituperabilem 
persuasum habent. Quod cur dicam exponerem pluribus, si 
prsesens tecum loquerer. Arminium tov \xaKapirr\v cujus ipse 
facis mentionem virum magnum fuisse non dubito : etsi nos- 
trorum pastorum nullum adhuc inveni, qui pro infami hoere- 
tico illum non haberet, ut quibus 6 Kavcbv r?jj akr)6das sit 
sententia Calvini, quem ego vehementer suspiciens, eos tamen 
ferre non possum, qui omnes ab eo dissentientes male ode- 
runt, neque item illos, qui, ut probent veteres pios idem cum 
nobis credidisse, scripta ipsorum miserabilem in modum 
torquent, magno cum intelligentium et serio eruditorum 
scandalo. r> 

7SS-> 2 3- v - -^- Aug.] Ad Andr. Schottum Ep. 678 scribit 
Tullianas ejus qusestiones acceptas : " Bene meritus es de 



i6io.] E$HMEPIAA2. 1099 

sseculo tuo, bene de juventute, bene de Latinis literis, quse 
omne suum decus et veram gloriam videbantur brevi amis- 
surse, nisi extitisset aliquis exquisitse eruditionis vir, qui bonos 
juvenes inopia judicii et culpa doctorum suorum errantes in 
viam rectam reduceret, et in studio eloquentise opOo-noheiv do- 

ceret. Redibit igitur, redibit in pristinum locum Marcus 

Tullius auctore te, et illorum sententia veris rationibus victa 
explodetur, qui Patrem Romanse facundise parum idoneum 

Latinitatis auctorem existimabant. Qui a primis annis 

divinum Marci Tullii ingenium semper suspexerim et ama- 
verim, nunc senex aut senectuti proximus ita ejus scripta 
admiror, ita eorum lectione delector, ut nemini hac in parte 
eorum qui Ciceronianos sese dici volunt, sim concessurus." 

Joan. Brantio Ep. 679 gratias reddit qui miserit Tuliianas 
Schotti Qusestiones. 

759, 15. iv. Kal. Sept.] Ad Th. Erpenium Ep. 681, scribit 
acceptam Epistolam ejus 680 : de Arabicis studiis : in An- 
gliam se sperare proficisci, ad dictam diem reversurum. 

760, 12. JSfon. Sept,] Joan. Vassanium Ep. 682 monet fra- 
trem ejus Lutetise se nuper vidisse : de Merula, Bertio, 
Pelagio. 

— 29. vin. Eid. Sept.] Ad D. Heinsium Ep. 683 scriptam 
Genevensi cuidam amico tradit : autumni bonam partem in 
Anglia acturus, rediturus forte per Hollandiam : Ep. 684 
nobilis Germano videndi illius cupido. " Verbo tibi dicam, in 
eum locum esse res redactas, ut videantur brevi omnes Galli 
fore mancipia Loiolitarum. Scio equidem eo ingenio esse 
meos Francos ut avev a^abao-fxov jugum non sint laturi, quin 
tamen admissuri sint, non dubito, urget enim vis major." 

Ad Joan. Oaselium Ep. 685 scribit corpus sibi sic satis 
valere, animum curis et aegritudine pessime jacere : Henricum 
fama sua majorem fuisse. 

761, 12. iii. Eid. Sept.] Ad 01. Dausqueium Ep. 686 scribit, 
amicorum numerum sibi augeri : sequissimam fuisse ejus quere- 
lam : in notulis in Spartianum quse peccata sunt corrigat. 
" Anno setatis nono quam [linguam] emendate scriberem 
cura optimi parentis educatus, undecimo vix literas noram ; 
afuerat enim domo parens meus propter conditionem tem- 



1100 NOTiE IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

porum et infelicia illa bella quae per annos fere quadraginta 
continuos Regni hujus incolas miris modis et afflixerunt et 
efferarunt ; per quse etiam factum est, ut doceri literas iterum 
ceptus ab eodem illo geternum mihi venerando patre per 
varios casus varia et discrimina rerum jactatus ad annum 
vigesimum prius pervenirem quam vel nomina veterum scrip- 
torum nota haberem." Reprehendi se ab illo malle quam 
laudari a multis. 

762, 29. xii. Kal. Oct.~] Ad Joan. Lydium Ep. 687 scribit de 
acceptis ejus literis : de Henrici morte. 

763, 4. nuperi Legai%\ Edvardus Dominus Wotton de Marley 
Aug. 25, 1610. Supremus contrarotulator Hospitii Regii. 
Legatus extra ordinem Lutetiam missus est, commissa potes- 
tate juramentum Regis Christianissimi Ludovici XIII reci- 
piendi quum de renovatione antiquorum fcederum, necnon de 
mutua defensione et intercursu commercii exercendis et de~ 
prsedationibus utrinque cohibendis conventum fuisset inter 
consiliarios Eegis Jacobi et Antonium de la Boderie Legatum 
Regis Ludovici. Bymer, T. XVI. p. 704. 

— 5. Legati Capettanus] Benjaminus Charier prsebenda- 
rius Cantuarensis. 

— 27. viii. Kal. Oct."] Ad Dionysium Petavium Ep. 1044 
scribit Grsece, de recuperata epistola quam amiserat ; de 
Henrico. 

764, 26. Prid. Kal. Oct.] Joanni a Witten Ep. 688 gratu- 
latur, qui Principi Duci Megalopolitano inserviat, quem sine 
adulatione etiam admirari cogitur. 

D. Hoeschelium Ep. 689 monet Alexiadem se in Memmii 
bibliotheca vidisse, non habere : Angliam excursurum morbo 
uxoris detineri. 

767, 15. Johannem filiwm] Ep. 690. " Quam grave mihi fue- 
rit te isthic remansisse, me proficiscente, non facile dixerim, 
et persuadeo ipse mihi arropyyjs illius (pvaiKrjs vim, quam in me 
experior quotidie vehementissimam, non esse tibi incognitam. 
Narn ut ego subinde ad animum revoco patrem esse me, ita 
tu filium te esse meum nunquam non meminisse debes. Sed 
nosti quid nos diviserit. Etenim quoties subit animum meum 
recordatio eorum quse gesta sunt, toties precibus enixe a Deo 



i6io.] Eci)HMEPIAA2. 1101 

contendo, ut suse voluntatis notitiam salutarem tibi inspiret 
et tua consilia atque studia velit fortunare. Faciet vero 
dubio procul, si in voluntate ipsius inquirenda diligentem 
operam posueris, et spretis humanis rebus de spe futurse vitse 
serio cogitandum tibi esse, in animum induxeris. Dominus 
Jesus tibi adsit, et te sincero veritatis amore inflammet. 
Matris obsequium nolo tibi commendare, ne videar de tua 
erga ipsam pietate dubitasse ; scis quam ea res sit mihi cordi. 
Exspecto tuas literas de omnibus quse putabis mea interesse 
ut sciam. Salutabis amicos meos omnis generis quorum 
nomina recensere parcam, cum sint illi tibi notissimi. Vale. 
Samarobrigce Ambianorum a. d. vi. Eid. Octob. proxima a 
discessu meo die KvplaKf^.' , ' , 

774, 28. xiv. Kal. Nov.~\ Joan. Casaubonum et Is. Ohaba- 
neum Ep. 691. " Quum in hanc urbem heri appulissem, max- 
imis defunctus periculis, nihil habui antiquius, quam ut partem 
malorum quse passi sumus uxori per literas exponerem, ut 
illa Deo Opt. Max. gratias ageret, et vos omnes hortaretur, 
idem ut faceretis. Quo me aliquis vehementius amabit, eo 
impensius illi gratiae agendse sunt Domino Jesu qui me ser- 
vavit, non solum a prsesentissimo periculo mortis quam per 
multas horas exspectavi animo constante, sed etiam a pleris- 
que malis quse navigantes pati solent. Denique scitote inte- 
grum vvyQr\\M.pov nos fuisse jactatos ; cujus spatii primse 
quatuor aut quinque horse fuerunt mihi permolestse propter 
nauseam et stomachi dolorem. Reliquum tempus sollicitu- 
dinem habuit de vita, sed doloris nullum fere sensum ; quo 
nomine et me et vos gratias agere Numini gratissimas oportet, 
nam cseteri omnes paucis exceptis magnis interim doloribus 
cruciabantur, mihi vero ol (pOdpes magnas molestias pree- 
buerunt, dum jaceo iv rais va\n&v yayi.€.vvLais. Et Dominus 
(Charier) qui socius meus, famulum enim non habeo sed Irai- 
pov, de vino Hispanico et id genus aliis sibi prospexerat et 
mihi, sumptu meo : sed mihi illis uti non fuit necesse. Ille 
usus est, qui toto itinere non minore sumptu sibi consuluit 
quam mihi, nam manum operi admovere, si quid forte curan- 
dum sit vel minimum, hoc non est ejus, qui ut nuper scripsi 
aKpai(pvr}s sit theologus et qui tantum sapiat : est alioqui de 



1102 NOTjE IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

me non parum sollicitus. Sed de eo plura avv 0eo> alias. 
Peto a vobis iterum atque iterum ut pro hoc tanto beneficio 
gratias ro> km iraaiv et habeatis, et supplice animo reddatis. 
Nam etsi plane naufragium non fecimus, navis tamen nostra 
fracta est, et nautse nostri, quod in extremis periculis faciunt, 
fecerunt, ut sibi diffidentes vocem in cselum tollerent, et magno 
clamore auxilium a Domino peterent. Caeterum et hanc et 
alias itineris totius molestias facile abstersit mihi comitas, 
benignitas, et amor erga me tam illustrissimi legati, quam 
uxoris illius heroinse omni laude dignissimse. Nunc Cantua- 
riam cogitamus avv r<3 navapiar^ 0e<3* ibi dies paucos sub- 
sistemus, ut puto, deinde Londinum proficiscemur, quo in loco 
si uxoris et vestras literas invenirem, beatum me prsedicarem : 
sum enim de ejus valetudine supra modum sollicitus. Vos 
si me amatis, et mea prsecepta tanti facitis, date operam, ut 
certior de ea re et aliis omnibus quam primum fiam. Libros 
meos et chartas omnes vobis esse curse maximse et spero, et 
eupio, et ut ita sit mando vobis atque prsecipio. Si Dominum 
Thuanum videritis, narrate ilii de libro non tradito, quam 
scitis historiam : iilum vero librum ne quis me absente attin- 
gat, nisi ipse jusserit, videte. Bibliothecam tibi, Isaace, curae 
esse volo, et vide ne te nimis facilem prsebeas in deducendis 
eo hominibus, prsesertim pluribus simul quod omnino fieri 
non debet. Scribite etiam ad me quomodo uxor absentiam 
meam ferat. Dicite illi me pecuniam Anglicanam, quam facta 
permutatione dederat Domina Gentilis, quamque me reliquisse 
in museo nuper scripseram, invenisse in parte arculse ubi eam 
ipse reposueram. Amicos meos, qui vobis noti sunt, salutate ; 
cum primis medicos Dominum Gruerinum, et Dominum Ar- 
baldum quibus valetudinem rrjs (pikraT-qs curse esse percupio. 
Ego non prius animo quieto ero, quam significatum mihi 
fuerit, febris ista recens quem exitum habuerit : memini enim 
tertianse aliquot ecpobovs illam esse expertam priusquam pro- 
ficiscerer quod me male habet. Scribite etiam ad me quam 
bene suo officio defungantur Gentilis, Joanna, et Anna : nam 
Paulum jam evasisse doctum ex quo discessi fere mihi per- 
suasi. Seribite et de Maria, quam ipse discedens non sum 
amplexatus, et cseteros liberos ; et de tota domo D. des 



1610.] E<I>HMEPIAA2. 1103 

Bordes (Josice Merceri) necnon an rus uxor iverit ; de villico 
quid fecerit, cujus ego improbitatem odi. Postremo sive pub- 
lice sive privatini acciderit aliquid mea cognitione dignum 
facite me ut sciam. Orate pro salute, consiliis, et reditu meo, 
ut facio ipse pro vobis omnibus. Valete. Scripsi in celeber- 
rimo Anglorum portu Douvres, quem Doroverniam quidam 
dicunt, postridie adventum meum in hanc beatam Insulam qui 
est dies xix. Oct. 1610. Scripsissem ad Dominum Heraldum 
virum clarissimum, et negotium Lotharingicum nostrum ipsi 
commendassem. Salutate ipsum et uxorem amantissime ver- 
bis meis. Ego priusquam Regem convenero, ad amicos non 
scribam. Iterum valete. r ' 

778, 10. Archiepiscopum Cantuariensem] Ep. 1045. " Illus- 
trissime et reverendissime domine, Quum post longam expec- 
tationem venisset tandem Lutetiam vir nobilissimus et gene- 
rosissimus D. Wotton legatus ad Regem Ohristianissimum 
extra ordinem, memor promissionis qua fidem meam apud 
tuam dignitatem obstrinxeram, id statim egi ut in comitatum 
ipsius recipi, et hac occasione uti possem, ad nobilissimum 
hoc Regnum quod perdiu optabam lustrandum. Neque vero 
difficile mihi fuit a Domino legato quod cupiebam impetrare, 
plus enim multo quam petebam ab ejus humanitate ultro 
mihi est concessum ; adeo quidem ut prsedicandis tanti viri 
meritis erga me nunquam ipse mihi videar posse satisfacere. 
Erat in ejus comitatu Dominus Doctor Charier, cujus etiam 
toto itinere plurima in me extiterunt officia. Is postquam 
est ventum Oantuariam, Domino legato iter Londinum ab- 
rumpente, in suam me domum deduxit, et veluti injecta manu 
apud se manere tantisper compulit, dum ipse iter isthuc in- 
stitueret. Equidem cum hospitis hujusce mei, tum aliorum 
prsestantissimorum virorum, quos hic offendi, eximia humani- 
tate ita sum captus, et loci ipsius elegantia atque amoenitate 
sic quotidie oblector, ut facile et patrise et meorum etiam 
affectuum desiderium feram. Quoniam tamen a libris abesse 
meis diutius sine gravi studiorum jactura nequeo, est animus, 
Deo Opt. Max. propitio, quod superest hujus itineris quam 
primum conficere. Quum prsesertim propositi mei sit summa 
serenissimum sapientissimumque Regem quem tot jam annos 



1101 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

apud me et miror et revereor, salutare, meumque humile obse- 
quium ipsius Majestati offerre ; proximum votum meum est 
tuam reverentiam et sublimem dignitatem, illustrissime Do- 
mine, videre posse et prsesentem venerari. Quod dabit, spero, 
mihi Dominus Jesus cis dies paucos. Illum toto affectu cordis 
oro, ut te ecclesise suae avoaov koa airrnjLavTov quam diutissime 
servet, et mihi tuam benevolentiam. Vale, Prsesul reverende. 
Tuse illustrissimse dignitatis sincerus cultor ad omne obse- 
quium paratus Is. Casaubonus." Cantuarice a. d. vi. kalend. 
Novemb. stylo veteri 1610. 

779, 4. Saravice] " Oxford, July 9, 1590, Hadrianus a Sa- 
ravia, D. D. of the University of Leyden, was admitted among 
the Doctors of Divinity, and was incorporated in that degree. 
He was born at Hedin in Artois, educated in all kind of 
literature in his younger years, especially in several languages, 
which made him so famous that he was invited to Leyden, 
where he began to profess Divinity 1582 ; at which time he 
had studied and well considered the controverted points con- 
cerning episcopacy and sacrilege. Soon after he became 
preacher to the French church there, where he continued 
about five years, and then went into England, where, after 
he had exercised himself in some petite or pedagogical em- 
ployments (at Southampton) for a time, he was made (1595) 

prebendary of Canterbury, and in 1601 he was in- 

stalled canon of Westminster. When in a time of church 

tumults, Beza gave his reasons to the Chancellour of Scotland 
for the abrogation of episcopacy in that nation partly by 
letters, and more fully in a treatise of a threefold episcopacy 
(which he calls divine, humane and satanical) this Doctor 
Saravia had by the help of D r . Joh. Whitgift Arch. of Can- 
terbury such an early discovery of their intentions, that he 
had almost as soon answered that treatise as it became 
publick, and therein discovered how Beza's opinion did coh- 
tradict that of Calvin and his adherents, leaving them to 

interfere with themselves in point of episcopacy. He died 

at Canterbury 15 Jan. 16 12 aged 82. Whereupon his body 
was buried in the Cathedral Church there near to that of 
Catherine Dalley his first wife (who died 2 Feb. 1605 in the 



i6io.] E4>HMEPIAA2. J105 

45 th year of her marriage) and soon after had a monument 
put over his grave by Margaret Wiits his second wife." 
Wood, Fast. Oxon. i. 765. 

779, 26. Eeginaldi] " Gulielmus Reginaldus, vulgo Raynolds, 
in vico Pinhoe, alias Pinhawes, haud procul Exonia in agro 
Devoniensi patre Richardo Raynolds notse haud vulgaris 
colono, cum per setatem liceret ad scholam Wintoniensem 

transmissus et academise maturus in Collegium Novum 

cooptatus est, absolutoque dein biennio illo probationis socius 

evasit anno 1562. Anno 1567 gradu magistrali ornatus 

cum fratre Johanne e Collegio Corporis Christi in comitiis 

stetit, huc usque cultui reformato addictissimus. Constat 

tamen ad pontificios inclinantem Collegii Novi socium exuisse 
anno 1572, atque inde aulam Cervinam aliquamdiu incoluisse, 
demum vero composita re sua familiari ad exteros migrasse, 
Romamque tandem contendentem, sententiam pristinam eju- 
rasse ; unde Romanse, ecclesiarum ut prse se fert omnium 
matri, reconciliatus est. Reliquam vitse partem scriptis man- 
davit Pitseus, qui libros hosce (ut alios omittam) contexuisse, 
et eorum plerosque sub Gulielmi Rossei nomine in lucem 
emisisse perhibet, viz. De Reipublicse Christianse in Reges 
impios et hsereticos auctoritate Antwerp. 1592. Lat. Contra 
Whittakerum in defensionem translationis Novi Testamenti 
Rhemis editse Paris. 1583. Angl. De Sacramento Eucharistise 
contra Berengarium et Brucium Scotum. Antw. 1593. Angl. 
Calvino-Turcismum per modum Dialogi Antw. 1597. Colon. et 
alibi Lat. Mortuus est Antwerpise 24 Aug. 1594. et ibidem 
in choro Biguinarum juxta majus altare ad cornu epistolae 
sepultus jacet." Wood, Ilist. et Ant. Univ. Oxon. ii. 139. 

— — librmn\, Nempe " Calvino-Turcismum, i. e. Calvinis- 
ticse perfidise cum Mahumetana collationem et dilucidam 
utriusque sectse confutationem." 

— 28. \Lz<jok\mvi(pv(ji\ Mahumetanis. 

781, 8. deccmi] Johannis Overal S. T. P. ad decanatum 
provecti 1602, qui Episcopus Lichfeldensis 161 3, Norvicensis 
16 18, obiit Norvici 1619. 

— 23. consecrandos] Johannem Spottiswood Archiepisco- 
pum Glascuensem (Glasgow), Gawinum Hamilton Episcopum 



1106 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

Gallovidiensem (Galloway), et Andream Lambe Episcopum 
Brechinensem (BrecMri). 

" From these three the Scottish Bishops derived their 
orders, which line in Scotland terminated in Thomas Sydserf, 
who died Bishop of Orkney 1663." " They are said to have 
been consecrated at London House, 2i st October, 16 10 
(Casauhonus nova supputatione utitur), by George London, 
Launcelot Ely, and James Bath and Wells." Perceval, Apo- 
logy for doctrine of Apostolical succession. 

" Jacobus Dei gratia Anglise Scotise Francise et Hibernise 
Rex Fidei Defensor etc. Dilectis nobis reverendis in Christo 
Patribus Georgio Episcopo London. Lanceloto Episcopo 
Elien. Ricardo Episcopo Roffen. et Henrieo Episcopo Wi- 
gorn. salutem. 

" Cum nominatio praesentatio et dispositio Archiepisco- 
patus Glascuensis, Episcopatus Gallovidiensis, et Episcopatus 
Brechinensis in regno nostro Scotise ad nos solum et in 
solidum de Jure coronse regni nostri Scotise spectet et per- 
tineat ; 

" Cumque sedes Archiepiscopalis et sedes Episcopales prse- 
dictse aliquamdiu vacaverint et in prsesenti vacent, Nosque 
dilectos et fideles subditos Hegni nostri Scotise Magistrum 
Johannem Spottiswood ad sedem Archiepiscopalem Glascuens. 
Magistrum Gawinum Hamilton ad sedem Episcopalem Gallo- 
vidien. Magistrum Andream Lambe ad sedem Episcopalem 
Brechinen. regia nostra Auctoritate pariter et Favore nomi- 
naverimus et designaverimus, iisdemque Johanni Spottis- 
woode, Gawino Hamilton, Andrese Lambe Verbi Dei Minis- 
tris et Concionatoribus de quorum probitate morum, sacra- 
rumque literarum scientia, et Rerum tam Spiritnalium quam 
Temporalium administrandorum Prudentia nobis satis constat 
Stylum Titulum et Dignitatem Archiepiscopatus et Episco- 
patuum prsedictorum respective dederimus contulerimus et 
confirmaverimus cum suis Juribus Privilegiis Jurisdictionibus 
et Pertinentiis quibuscunque ; 

" Cumque ex certis justis et legitimis Rationibus et Caussis 
Nos et Animum nostrum in ea parte moventibus magnopore 
cupiamus ut iidem Johannes Spottiswoode, Gawinus Hamilton, 



i6io.] E<I>HMEPIAA2. ] 107 

et Andreas Lambe jam in hoc Regno nostro Anglise commo- 
rantes in Archiepiscopum et Episcopos respective juxta Bitum 
et Formam Ecclesise nostrse Anglicanse ordinentur et conse- 
crentur, vobis igitur hoc Tenore Prsesentium significamus, 

" Kogantes et sub fide et dilectione quibus Nobis tenemini 
requirentes quatenus eundem Johannem Spottiswoode in 
Archiepiscopum et eosdem Gawinum Hamilton et Andream 
Lambe in Episcopos, juxta Eitum et Formam Consecrationis 
in Ecclesia nostra Anglicana recepta et usitata ordinare 
auctorizare et consecrare velitis cum favore; monentes vos 
nihilominus ut in hoc Consecrationis Negotio ita caute et 
prudenter procedatis ut Ecclesise in Kegno nostro Scotise 
ejusve Privilegiis et Immunitatibus nullum inde Prsejudicium 
generetur. 

" In cujus rei etc. 

" Teste Rege apud Westmonasterium 15 Die Octobris 
1610." Mymer, XVI. 706. 

782, 4. Vigomiensem] Henricum Parry 1610, Grlocestrien- 
sem 1607, qui obiit 161 6. 

— ^. Londinensem] Georgium Abbot 1609, olim Lich- 
feldensem, qui Archiepiscopus Cantuariensis 161 1, obiit 1633. 

— 25. Legatum Christianissimi Regis] Antonium de la 
Boderie. 

783, 13. Eliensi] Lanceloto Andrews 1609, olim Cicestriensi, 
Vintoniensi 161 8, qui obiit 1626. 

— 21. Dunhar] George Home, third son of Alexander 
Home, one of the gentlemen of the bedchamber to James VI. 
" a man of deep wit, few words, and in his Majesty^s service 
no less faithful than fortunate. 1 ' The most difficult affair he 

compassed without noise. In 1605 he was created Earl of 

Dunbar ; he was likewise Chancellor of the Exchequer in Eng- 
land. Upon him the King principally depended for restoring 
the episcopal order in Scotland ; and tliis service he managed 
with so much dexterity as to carry through the Act for that 
purpose in the parliament held at Perth 9 July, 1606. Dun- 
bar died at Whitehall 29 Jan. 1611. Douglas" Peerage, I. 453. 
Erewster, note on B. Goodman, I. 19. 

" It was necessary for [the King] to have some man of 



1108 N0T7E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

great wisdom and judgment to make a yearly visitation of 
Scotland, and to carry with him always two of the King's 
chaplains, who by their grave carriage and preaching might 
prepare the way to episcopal government, which he himself 
resolved to settle at his first going into Scotland, which 
indeed he did at that time to the great contentment of the 
Scottish nation ; and this was the Earl of Dunbar's principal 
employment. Besides no man was so tender of the King's 
prerogative, or any thing that might concern his good, and 
the King ever found him a most honest trusty servant." 
B. Goodman, I. 31. 

785, 18. decano Vintoniensi] Thoma Morton 1609, qui Epi- 
scopus Cestriensis 1615, Lichfeldensis 16 18, Dunelmensis 
1632, obiit 1659. 

— 30. Gowri] Quum multi multa de re Gowriana dispu- 
taverint visum est adscribere ex iis quse de ea Thuanus 
scripsit. 

" Jacobus forte ad Falcolandiam se quotidiana cervorum 
venatione oblectabat, quum Non. Sextil. (A. D. t6oo) mane 
equum cum aulico omni comitatu conscensurus ut solita ob- 
lectamenta repeteret Alexandrum Ruvenum (Ruthven) Joan- 
nis Comitis Gaurise (Earl of Gowry) fratrem germanum 
Pertho, quod alias Joannis Fanum dicitur, cui prseerat Gau- 
rius, venientem obvium habuit, qui insolita salutandi ratione 
capite ad Regis genua demisso ipsum seductum vultu dejecto 
et oculis perpetuo humi defixis compellat, et vespera proxima 
plebeium hominem ex oppidanis caput pallio velantem sibi in 
solitario loco visum narrat et ad eum verba facientem. Quum 
tremere hominem et inter respondendum animi vagum hallu- 
cinari animadvertisset, aucta suspicione pallium rejecisse, et 
urnam ingentem auri ad os usque plenam sub axilla ejus 
deprehendisse, igitur^eum in urbem secum clam reduxisse, 
vinctumque cum vase conclavi, ad quod nisi per multas fores 
a se obseratas nullus patet aditus inclusisse, nemine facti, ne 
fratre quidem, conscio ; et summo mane ad ipsum venisse, ut 
secreti participem faceret ; proinde orare ut quam primum 
eo veniat, et fortunse beneficio utatur. Eex initio laudata 
ejus benevolentia se excusare, nec sequum et honestum esse 



1610.] E^HMEPIAAS. 1101) 

huic ut se negotio immisceret ; solos quippe thesauros in 
terra repertos ad fiscum pertinere. Ad hsec quum Alexander 
rustico propositum fuisse diceret thesaurum in terram defo- 
dere, Rex retulit longe diversa esse animum defodiendi habu- 
isse, et defossum invenisse : ad extremum quum urgeret index, 
et nimium scrupulose rem expendere Regem diceret ; interim 
id resciturum fratrem, aliosque regni proceres, neque occa- 
sioni defuturos ; et in auro repetendo majorem deinceps fore 
diificultatem : heic Rex, adolescentis verba ad animum revo- 
cans, in suspicionem venit, aurum esse peregrinum a Jesuitis 
ad novos in Scotia motus excitandos illatum : nam idem 
antea saepius ab iisdem factitatum meminerat. Itaque comi- 
tem Alexandro domum reversuro e domesticis dare consti- 
tuerat, qui hominem et nummorum notam, nam non bene id 
sibi properanti perspectum aiebat Alexander, viseret. Verum 
ille contra protestari, et non nisi periculose secretum alteri, 
antequam Rex ipse coram id videret, credi posse vociferari : 
ex animo se loqui et singulari quo Regem de se bene meritum 
prosequebatur affectu ; petere igitur ne Rex eo venire dedig- 
netur, quoque majore id silentio fiat, exiguo cum famulatu 
inter venandum a comitibus deflectens Perthum ocyus con- 
tendat. Rex Alexandrum semper a puero dilexerat, et inter 
cubicularios adsciverat. Et cum Grulielmus parens ejus in 
crimen vocatus olim, dum regnum a proregibus administra- 
retur, capite luisset, Rex postea imperii capax bona paterna 
ipsi fratrique integra restituerat : itaque nihil sinistri de 
utroque suspicatus. Quum tamen absurde pleraque interdum 
ab Alexandro dicta viderentur, ab Edmondo Stuart Levinise 
(Lenox) duce, qui sororem Ruvenorum in uxorem duxerat, 
percontari coepit, an amentia unquam aut delirio illum cor- 
ripi advertisset ; nam vix sana mente sibi videri ; et in gestu 
vultuque si non omnino alienati at certe perturbati animi 
manifesta signa deprehendi. Quum Levinius nihil tale in 
adolescente sibi compertum responderet, Alexander ex illo 
colloquio in suspicionem adductus Regem adit enixeque rogat, 
neminem in negotii conscientiam ascisceret, nec quo esset 
ipsum ducturus cuiquam sequendi potestatem faceret. Quum 
vero Rex subvidens se non bene in pecunia numeranda versa- 
vol. ir. p p 



1110 NOTVE IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

tum diceret, ideoque adesse quempiam oportere, qui ipsius 
partes ea in re subeat ; prsefracte a juvene responsum nulli 
ad thesaurum prseterquam Eegi aditum patefactum iri; eo 
semel a Eege conspecto, postea quoscunque voluerit advocari 
posse. Visus hic sermo durior Eegi suspicionem insidiarum 
fecit. Sed quum jam in itinere esset, aliseque aliis succedentes 
conjecturse animi anxium in contrarium raptarent, a priore 
sententia discedere turpe existimabat. Itaque iter perse- 
quitur, gnaviter insequentibus domesticis, quamvis injussu 
Eegis ; insederat quippe suis ex festinatione Eegis opinio, 
eum ob facinus in Oliphandi (Lord Olifant) domo in Angusia 
(Angus) perpetratum Perthum contendere, ut hominem no- 
centem comprehenderet, et turbas cientem prsesentia sua 
anteverteret : propere et eum secuti sunt Levinius et Marrise 
Comes (Earl of Mar) post venationem permutatis equis. 
Alexander ad latus Eegis semper hserebat, et ut equo cal- 
caria adderet instabat, prius fratre per unum et alterum, 
quos secum adduxerat, nuncium monito, Eegem in itinere 
esse, et prandium venienti pararet. Tandem Perthum per- 
ventum. Joannes quasi rei ignarus Eegi occurrit, fratri 
palam succensens, quod se de adventu Eegis non in tempore 
monuisset : nam fore ut familiarius quam deceat acciperetur. 
Dum tarditatem excusat Gaurius et tenuitatem apparatus in 
non expectatum Eegis adventum rejicit, hora abiit. Interim 
cuncta circumspicere, et dum Eex eum alloquitur, a proposito 
abludentia plerumque respondere. Alexander contra, ut men- 
dacio fides constaret, coram fratre Eegis colloquium devi- 
tare, atque orare ut missum se faceret, ne ex eo, quod erat, 
suspicione conjectaret. Tandem ubi Eex assedit, non post 
prima fercula statim, ut in illa aula assolet, nec nisi secundis 
mensis remotis, Levinius et Marrius aliique nobiles ad pran- 
dium invitati ; quo videlicet temporius Eex surgeret, illi serius 
Eegi prsesto essent. Ipse Joannes non una cum hospitibus 
suis, ut patrise fert consuetudo, assedit, sed ex coenaculi con- 
clavi communi egressus mensse Eegis, sicuti antea, cogita- 
bundus astitit. Quo nomine illum per jocum Eex increpuit, 
quasi minus comiter convivas suos excepisset. Postea ubi 
surrecturum eum vidit Alexander, ut fraudis suspicionem 



*6io„] E4>HMEPIAA2. 1111 

tolleret, in arcano monet, terapus secreti urgere, verum fratris 
prsesentiam obstare : proinde Rex eum aliquo amandaret. 
Igitur Rex sumto poculo ad Gaurium conversus, Quanquam 
non dubito, inquit, te moris exterarum nationum in accipi- 
endis hospitibus probe gnarum esse, tamen Scotus cum sis, 
de recepta inter nos consuetudine, ne domi peregrineris, te 
commonefaeere officii mei esse duxi. Quando ergo nec mihi 
propinasti, nec convivis tuis ad mensam adsidere dignatus es, 
qua in re non parum in hospitalitatis leges peccasti, en tibi 
propino, idemque poculum hospitibus tuis ut prsebeas, meo- 
que nomine genio ut indulgeant jubeas, volo. Ad quse verba 
digressus cum gaudio Eex, prseeunte Alexandro, et Thoma 
Areskino equite ut se sequeretur frustra advocato, per ccena- 
culum illud commune in quo sui cibum sumebant, transiens 
cochleam ascendit, et per quatuor conclavia fores semper 
obserante Alexandro ad secretius cubiculum deducitur, ubi 
thesauri promissi custodem non vinctum, sed pugione arma- 
tum conspicatus, sero se in insidias prsecipitasse sensit : nam 
occlusa subito cubiculi janua Alexander huc usque intectus 
pileum superbe in caput rejicit, et pugione rapto pectorique 
Regis admoto silere jussit. Tum improperata Gulielmi patris 
innocentis morte se vindicem tam injustse csedis adesse pro- 
fessus est : eum esse thesaurum quem se illi ostensurum rece- 
perat. Quibus dictis pugionem immittere parantem prohibuit 
custos Andreas Hendersonus nomine, ex Gaurii famulitio, qui 
heri jussu mane cum Alexandro Falcolandiam profectus fue- 
rat, et primus de Regis adventu nuncium ad ipsum attulerat. 
Tantula ab instanti periculo mora interjecta ex pavore ani- 
mum colligens Rex, ut erat inermis, nam prse festinatione 
post venationem gladium minime cinxerat, verba contra vim 

parantem adhibet. Perorantem truci vultu intueri primo 

visus Alexander, moxque sive oratione placatus, sive ab Hen- 
dersono, quem adjutorem speraverat, revocatus, retecto capite 
et in pristinam reverentiam compositus religiose pollicetur, se 
Regem, si nullo clamore emisso ac sine strepitu se contineret, 
incolumem dimissurum : tantum expectaret dum Joannes 

frater ad colloquendum cum ipso sisteretur. Ita Rege 

Hendersoni custodise tradito ad fratrem pergit. Digresso 

p p 2 



1112 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [1610, 

percussore Rex jam securior custodem interrogat, an facti 
conscius et csedis patrandse caussa advocatus fuisset. Neganti 
facile habita fides, quippe cum toto eo tempore quo Alexander 
cum Rege fuerat, non destitisset furentem obsecrare, ne quid 
in Regem gravius admitteret. Itaque cum Rex fidem dedisset, 
se quieturum, donec Gaurius advenisset, custodem rogat, fene- 
stras aperiat, et siquem e nobilibus illac transeuntem videret, 
jussu Regis accersat. Id sedulo ab Hendersono factum. 
Interim Gaurius ut magis falleret, et sceleri sive patrando 
tempus, sive patrato evadendi commoditatem qusereret, per 
appositum hominem coram nobilibus ad prandium haerentibus 
renuntiari curat Regem per posticum abiisse. Quo audito 
quisque ad equum discurrit, et ad sequendum Regem omnes 
facto agmine contendunt : a janitore tamen consilii ignaro in 
exitu moniti Regem sibi non visum, et adhuc intus esse, 
Gaurio nequicquam contra eum nequam et mendacem appel- 
lante, substiterunt ex iis plerique. Tum Alexander cum fratre 
in arcano colloquitur, ab eoque acerbe increpitus, quod in eo, 
quod jam factum oportuerat, adhuc cunctaretur, protinus 
quasi in proposito confirmatus nec tam superbo, ut antea, 
quam ad desperationem composito vultu ad Regem redit, ex- 
pansisque brachiis omnem vitse spem praecisam dicit, Regique 
jamjam moriendum esse. Confestimque quasi reum vincturus, 
sancto Dei nomine exsecrandum in morem ssepius dejerato, 
periscelidem manibus innectere conatur, sive cunctatione subi- 
turse poenitentise locum daturus, sive ea vecordia fuit, ut in 
tanto scelere juris formam servandam putaret. Incumbente 
Alexandro, et vinciri Regem oportere clamitante, Rex gene- 
rosum spiritum in tanto discrimine gerens, Mentieris, inquit, 
liber princeps natus sum, liber moriar. Tum ut se ex ejus 
manibus extricaret, magna vi connixus, dextraque gladio ne 
exereretur apposita gulam sinistra invadit ; et inde conscientise 
morsu percussori vires adimente, hinc certo periculo novum 
robur addente, tandem superior evasit : et per fenestram dum 
Levinius et Marrius cum Gaurio eventum anxie opperiente 
equos expectarent, se prodi vociferatur : vocemque exaudi- 
entes illi, quanquam Gaurius Regis eam esse vocem cum asse- 
veratione pernegaret, huc illuc aditum quserentes discurrunt. 



1610.] E4>HMEPIAA2. 1113 

Rex interim post longam cum Alexandro colluctationem cum 
eum extra cubiculum pertraxisset, et capite sub axilla presso 
cochlese foribus affixisset, ense etiam in suam perniciem stricto 
conjurati manibus extorto, Joannes Ramisaeus (Ramsay*) eques 
supervenit, strictoque pugione bis terque confossum Alexan- 
drum per cochlese gradus prsecipitem dedit. Eodem tempore 
Thomas Areskinus, intellecta Regis voce, cum Joanne, qui 
galeam a domesticis sumserat, quasi nocentem aliquem com- 
prehensurus, acriter conflixit, et nisi hero servi prsesto fuissent, 
manu in gulam injectei sub pedes missum proculdubio inter- 
fecisset. Verum ab iis disturbatus ad Ramissei vocem in cubi- 
culum contendit cum Hugone Heresio (Herris) et semianimem 
Alexandrum per gradus dejectum nacti ambo extremis vul- 
neribus confecerunt. Eos continuo, ubi surrexit, cum septem 
satellitibus armatis propere insequitur Gaurius, et ut erat 
galeatus ac gladium manu utraque vibrans horrendis cum 
dejeramentis ad unum omnes morte perituros proclamat. Ad 
cujus conspectum Rex gladium quo rem gereret ubique quse- 
rens intra cubiculum a suis vi retractus est : clausoque ostio 
Areskinus, Heresius cum servo, et Ramisseus cum Gaurio 
manus conserunt : tandemque ipse qui servis animos sua 
pugnacitate faciebat, ab Heresiano per prsecordia transfixus : 
servi multis vulneribus saucii per gradus detrusi sunt. Levi- 
nius et Marrius frustra per cochleam, quo regem ascendisse 
viderant, aditum quserentes, frustraque vectibus diu per ob- 
stantia viam moliti nec nisi post sesquihoram, jam Rege a 
prsesenti periculo liberato et Gaurio conspirationis auctore 
ante ipsius pedes prostrato, in cubiculum penetrare potuerunt. 
Rex illis adventantibus e vestigio in genua procumbens pro 
tanto periculo devitato, et insperata de parricidis victoria 

Deo gratias prolixe egit. Ad rei famam ingens populi 

ad sedes concursus factus, propiorque seditioni res videbatur, 
cum Rex per fenestram se ostentans, manuque ut quiescerent 

* " John Ramsey,* at the house of the Earl of Gowrie he assisted in 

rescuing the King from the traitorous attacks of the Earl created 

Visc*. Hadington Motto ' Heec dextra vindex principis et patrise.' 1620 

Baron Kingston, Earl of Holderness with addition of honor to bear 

the sword of state before the King every Aug. 5 ." Brewster, note on 

Goodman, p, 22. 



1114 NOM IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

imperans tumultum eompescuit, ac magistratu in conclave 

vocato, rem ut gesta erat exposuit. Interrogatus de 

conjuratione Andreas Hendersonus respondit se ab initio facti 
ignarum ; ubi m rem ventum est, Alexandro semper verbis 
manibusque restitisse, pugionem vulnus intentaturo eripuisse : 
itaque ssepius ab ipso increpitum, quasi ad patrandum facinu® 
denegata opera, exitii utrique ea die caussam prsebiturus esset. 
Secuta crimine digna animadversio, et cadavera parricidarum 
ignominiose ad supplicium rapta, bona proscripta sine spe 
gratise aut restitutionis, et postremo Ruvenorum nomen tan- 
quam infame et detestandse memorise omnino aboletum." 

787, 12. Principem] Henricum Wallise Principem. 
— 24. Lamus] Episcopus Brechinensis Andreas Lambe. 

788, 14. seripsi] Ad J. Aug. Thuanum Ep. 692 de itinere 
suo : de Rege Jacobo " ut veni, ut vidi, et de rebus diversis 
disserentem audivi, majorem fama sua inveni, et quotidie 
magis magisque invenio." De libro Bellarmini adversus Bar- 
claium. " Scripseram has literas cum Legatus Christianissimi 
Regis ad me venit, et dixit serenissimum Eegem sibi mandasse 
atque adeo se orasse ut apud augustissimam Reginam veniam 
mihi impetraret manendi in Anglia saltem ad tempus. Scito, 
illustrissime Prseses, nulla mea rex^?) h°c ess e factum, nulla 
arte : nam equidem mecum de ea re agentibus respondi, me 
in potestate Reginse et esse et semper futurum : itaque illa 
statuet, illa jubebit, ego parebo. Puto equidem si ad Domi- 
num Sully res referatur actum transactum esse negotium, 
Exspectabo quid divina providentia de me statuerit cui me 
totum permitto. Hodie Rex optimus me jussit suam bene- 
volentiam tibi testari, et se missurum ad te rerum ad se 
pertinentium vno^vrwmrar 

Ad Joannem Casaubonum Ep. 693. " Fili vestras post 
meum discessum literas a te accepi : ese quum mihi placuis- 
sent. sperabam officio scribendi te diligenter functurum ; sed 
falsus sum, et vehementer quidem. Quseso te, quid accidit 
cur officio deesses tuo ? Nam ipse quanto literarum desiderio 
tenear, non nescis ; quum prsesertim matrem tuam 1 eliquerim 
segrotantem. Scito igitur mire hic anxium me vivere vestra 
culpa. Nam Dominus Gentilis quotidie huc ad sororem dat 



i6io.] EcI>HMEPIAA2. 1,115 

literas : itaque crucior animi, et quid dicam nescio. Ego 
apud Regem sum, qui me, si fas dicere, in deliciis habet ; qui . 
omnia prolixe pollicetur ; qui primum advenienti duplum sti- 
pendium obtulit ejus quod habeo Lutetise, cum certa spe 
fore ut liberalitatem ejus ssepe experiar : non enim leviter illi 
cordi sumus, utut homines amici traducere me apud ejus 
Majestatem sint conati longa historia neque nunc narranda. 
Spero iv Kvpio) fore, ut omnes calumnias vincat integritas 
mea ; sed tu occasionem illis maxime dedisti. Scit Rex, quod 
est a te factum ; sciebat 6 /xaKaptr^s Archiepiscopus in cujus 
obitu parentem alterum amisi : de his, ut spero, alias. Volo 
legas epistolam ad matrem a me scriptam, ut scias, quo loco 
res sint mese ; interest enim mea ut rei veritatem omnes in- 
telligant, ut de mea fide erga regiam Majestatem constet ; 
nam scito meis studiis longe alia parta hic esse prsemia quam 
hactenus sim nactus. Adi Dominum Cardinalem Perronium, 
ad quem scripsi ; et quse legeris in epistola ad matrem [dic] 
illi. Ego hoc unum laboro, ut simplicitas animi mei non sit 
obscura : nam pertinet hoc ad existimationem fidemque meam, 
et prseterea mihi ac liberis meis volo esse consultum. Adi 
etiam ad clarissimum virum Dominum Fabrum, et officiosis- 
sime illum verbis meis saluta. Fac pendeant tibi studia ex 
ejus consiliis. Frontoni Ducseo significabis nondum me Savi- 
lium vidisse, sed chartam ipsius pridem ad illum esse missam. 
Pietatem erga Deum, studium virtutis et literarum, fili, tibi 
commendo. Fratres Puteanos, Magnum et alios mihi notos 
saluta. Vale. Londini a. d. xv. Kal. Dec. itSio." 

P. Junium Ep. 694, invisere se illum cupere ; a filiis illius 
quatuor salutatum. 

789, 2. Melvinum] Vide 823, 10. " Andreas Melvinus vir 
maximse pietatis, singularis zeli, (zelus domus Dei comedit 
eum) omnium linguarum et scientiarum acumine primus, imo 
solus. Athenas et Solymam in Scotiam induxit ; pseudo- 
episcopatus et papistarum hostis acerrimus ; ccelebs, castus, 
advocatus a Rege Turri conjicitur : post Dux Bulonise in Gal- 
liam ducit, ubi fortissimus aOK-qra jam octogenarius moritur 
1622." Simsoni Annales. 

" Melvill, Melvyne, or Melvin, in which latter form the 



1116 NOTvE IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

family name was generally known, both in Scotland and in 
foreign countries \ at the period when our author flourished." 

1 " In all the interesting correspondence which took place 
between our author and his celebrated uncle, which is in 
Latin, (Melvini Epistoloe, MS. in Adv. Lib.) the name is 
uniformly written Melvinus. It may be also remarked, that 
in Fifeshire the name is still vulgarly pronounced ' Melvin ;* 
and at an earlier period it was frequently pronounced and 
written ' Melin/ ' Mellin/ and * Melling.' " 

" The 23 of Apryl 1 607 wes St. George day, quhilk wes 
kepit at court with great superstitioun and vanitie : the report 
quhairof comeing to the eares of Mr. Andro Melvill, his spirit 
was irritat and much incensit within him, as wes Paulis, 
quhen he saw the citie of Athenes full of idolatrie. On quhilk 
occasioun he made the verses following : 

[Verses by Mr. Andrew Melvill.] 
(Corrected hy conjecture.) 
' Andreas, Christi divinus Apostolus, est qui 
Nunc Scotis ritus signat Apostolicos : 
Armenijs, (ut fama,) Georgius, Haeresiarcha, 

Nunc Anglis ritus signat Apostaticos. 
Signa Andrese ergo insunt, non illa Georgii, 
Undique Apostolicis, nullibi Apostaticis.' 

[Translated thus.] 
* Saint Andro, Chrystes Appostle trew 
Does signe the Scotismenes ritis ; 
Saint George, Armenian Heresiarch, 

The Inglischmenes delytis. 
Let Scotismen, thane, hauld fast the faith, 

That is whollie Appostolicke ; 
Howbeit that Ingland keipis the cours 
That is Papistis* Apostaticke.' 

" Upon the 26 of Appril, being the Sabboth day, betymes 
in the morneing, being foulle, ane of my Lord of Salisberrie 
his men cume to Mr. Andro Melvill, lyand at Boa, two mylis 

* "That is whollie" in the Advocate's MSS. 



i6io.] £4>HMEP1AA2. 1117 

from Londoun, in Mr. Somaris house, and verie coarteouselie 
intreatit him, in his lord and maisteris name, to eome to the 
Oourt at Quhythall, to my Lordis chalmer, at nyne of the 
clocke, quhair my Lord wald talke with him ; beseiking him 
to mak no stay, for my Lord wald attend his comeing. 
Thairfoir Mr. Andro makis him self readie with diligence, 
thinking it was in freindschippe, and that, eftir conference, 
my Lord would bid him to dinner. Ouming from his chalmer 
to our lodging, quhair, we nocht being ready, told us, he 
must goe to Oourt, and would schortly stay to break his fast, 
but, haifing borrowit the horse of his hoiste, he with his men 
postit away to Court. Eftir the custom, Mr. James Melvil 
had said ane word to him, ' Tak heid that your biding to 
diner be not a new calling befoir the Oounsel V Mr. William 
Scot, Mr. Eobert Wallace, [and] Mr. James Melvill followit 
on fut, and, taking the first convenient boiteing, com by 
watter to Westminster ; quhair a little eftir elevin of the 
clock, he come to the hous out of the Palace to James 
Archesoune^s hous, and tauld us how he waittit in a gallerie 
befoir the Erle of Salisberrie^s chalmer since nyne a^clock ; 
and, sieing the Erle and all going to dinner, and he left alone, 
come to dyne with us : And quhill our buird coverit, and the 
meitt put thairon, he utterit to us ane excellent meditatioun 
quhilk he had walking in the gallerie, on the second Psalme, 
joyneing thairwith prayer, quhairby we wer all muche movit, 
accounting the same in place of our Sabboth foirnoone^s 
exercise ; endit, and sitting doun to dinner, he rehersit his 
St. George's verses, with vehement invectioun againes the 
corruptiounes and superstitiounes of England. Thairfoir, his 
cousine Mr. James sayes to him, ' Remember Ovidis verses : 

' Si saperem, doctas odissem jure sorores 
Numina cultori perniciosa suo !' 
His answer was in the verses following : 

* Sed nunc tanta meo comes est insania morbo, 
Saxa amens refero rursus ad icta pedem.' 
4 Weill, 1 sayis his cousine, ' eit your dinner, and be of good 
courage, for I sall warrand yow ye salbe befoir the Oounsel 
for your Verses/ ' Weill,' says he, ' my heart is full and 
boldenit, and I will be glaid to haif ane occasioun to disbur- 



1118 NOT.E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

dein it and speik all my mynd plainely to thame for the dis- 
honouring of Chryst and wraik of sua many soulis for their 
doings ; be the beiring doun the sinceritie and fridom of the 
Gospel, stoping that healthsome breath of Godis mouth, and 
maintaining of the Papists' corruptiounes and superstiounes.' 
4 I warrand yow, 1 sayis Mr. James, ' they know yow will speik 
your mynd friely ; and, thairfoir, hes concludit to make that 
a meines to keip yow from going home to Scotland. 1 He 
answered, ' Iff God hes ony thing to doe with me in Scotland 
more, He will bring me home to Scotland again iff he haiff 
any service for me : Giff not, let me glorifie him quhidder or 
quhairevir I be; and, as I haif said often to yow, cousine, 
I think God hes sume pairt to play with us on this theatre f 
We had not half dyneit quhen one comes to him from Lord 
Salisberrie ; to quhom he said, ' Sir, I waitted longe upon my 
Lordis dinner, till I waxed verie hungrie, and could not stay 
longer : I pray my Lord to suffir me to tak a lytle of my awin 
dinner !' That messenger wes not weill gone quhill againe 
comes another ; soone eftir that Mr. Alexander Hay, the 
Scottish secretar, telling him that the Counsel wes long sett 
attending him. At the heiring quhairoff with great motioun 
raysing, he prayit ; and, leiving us at dinner (for we wer 
expressly chairgit that we come not within the Palice,) went 
with Mr. Alexander Hay, with great commotioun of mynd. 
This wes sone eftir two of the clocke. About three, one 
of our men, quhom we sent to attend at the Counsel doore, 
comes to us with tearis, and schew us that he wes carieit 
direct from the Counsel, by watter to the Tour. We followit 
with dilligence, yit could not meit with him by the way, 
neither could we git accesse to him by any meines." — The 
Autobiography and Diary of Mr. James Melmll : Edited from 
Manuscripts by Robert Pitcairn, Esq., F. 8. A. JScot., for the 
Wodrow Society. Edinb. 1842. 8vo. 

" 161 1. Mr. Andro Melvill lett out of the Towre. 

" ' The Duke of Bulloigne sent a letter to Mr. Andro Mel- 
vill, dated at Parise, the 30 of Januare, wherin he certified 
him that he had sent unto his Majestie, to obteane his libertie 
out of the Towre that he might come to Sedane. Libertie 
was granted to him to goe from the Towre to the shippe. 



i6io.] E0HMEPIAA2. 1119 

But becaus he was sicke when he was to come furth, libertie 
was granted to him to take the frie air for ten dayes, within 
the compasse of ten myles about Londoun ; but he must not 
in the meane tyme come neere the king's, queen's or prince's 
court, least his friends sould be mislyked for his caus.'' " — The 
History of the Kirh of Scotland by Mr. David Calderwood, 
Edited by the Bev. Thomas Thomson for the Wodrow Society, 
Vol. VII. Edinb. 1845. ^vo. P- L 53- 

789, 13. Carew] Apud quem Philippa morbo lethali affecta 
fuerat. 

790, 28. hospite] Overall Decano Paulino. 

792, 23. Legatum] Antonium de la Boderie. 

793, 1. Quilegre] Kilegrai, Killegrew. 

— 10. uxorem] 36 J (Bum. MSS.) " Sa M te en toutes 
sortes m'a tesmoigne et me tesmoigne touts les jours Pestime, 
qu'il luy plaist faire de moy, et de mes etudes, qui nVauroient 
mis a mon aise, et vous aussy et touts nos enfants, si plustost 
je feusse venu en ceste cour, ou les lettres sont grandement 
prisees, et ce peu de lettres qui est en moy m'apporte plus 
d'honneur que je 11'en ay eu en ma vie. Outre ce, les espris 
des scavants sont si moderes, que il me semble que je suis en 
paradis, quand je voy ces grands personages se mocquer et 
rejetter plusieurs nouveautes que la saincte et venerable anti- 
quite n'eust peu supporter, quoy que disent ceulx, qui ne la 
usent sinon en courant la poste, et pour s'en mocquer. Chose 
lamentable. Mais je remets ce discours a nostre premiere 
veiie que je souhaitte etc.'" 

— — alios] Thuanum Ep. 697. " Ego sancte affirmo tibi, 
Prseses amplissime, quoties mentio mihi facta est de mansione 
in his locis, non aliud respondisse me, nisi hoc unum, in 
potestate Reginae esse me ; facturum quicquid illa jusserit. 
Scriptum igitur ad Reginam super eo negotio, et ita scrip- 
tum, sicut audio, facile ut appareat Regem hoc valde cupere. 
Expecto responsum illud, ex quo mearum fortunarum pendet 
ratio." 

795, 13. pensum] Jussus fuerat legere quse Episcopus Eli- 
ensis contra Bellarminum scripserat, ut quid sibi de ea scrip- 
tione videretur Eegi exponere. " Ego vero et adfui Domino 



1120 NOTJS IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

Eliensi sua legenti Domino Decano hospiti meo doctissimo 
mihique ; et postea domum allatas easdem chartas legi ipse, 

et quanta maxima poteram attentione singula expendi. 

Utinam qui in nostra Gallia Theologica tractant D. Eliensem 
vellent imitari." Ad J. Montacutum Ep. 698. 

796, 21. Regince] Ad Jacobum Montacutum Episcopum 
Bathoniensem et Wellensem Ep. 696. " Reverendissime Do- 
mine, tandem advenerunt e Gallia literse, et quidem plane 
ex animi mei sententia. Nam sine metu offensae imo cum spe 
gratise apud Reginam fit mihi potestas Regi serenissimo ser- 
viendi. Quare inter fidelissimos Regise Majestatis subditos 
et servos me quoque jam licet numeres. Det mihi Dominus 
Jesus, ut quantum ex ea re gaudii jam ipse capio, tantum 
adsit virium, ut sincerum studium meum Regi primo, deinde 
omnibus bonis, possim probare. Est certe animus non cessare, 
neque labori parcere, ut officio meo ne possim videri defuisse. 
Vide vero, reverendissime Domine, quantum mihi sit fiducise 
in tua benevolentia : ausus enim sum rogare serenissimum 
Eegem, ut vel te, vel Domino Laec (Lake) interprete mihi 
uti liceret apud ipsius Majestatem, siquid mihi ea conventa 
fuerit opus. Nam ubi semel in Musaeum me abdidero in 
aulam nisi jussus non veniam ; neque enim temere tanti 
principis curas ausim interpellare. Nunc te oro, ut de meo 
futuro statu, quse intellexeris ex ore serenissimi Regis mihi 
significes. Cupio enim familiam quam primum accersere, aut 
saltem bibliothecam, qua vix possum diutius carere. An 
mentio de viatico apud aures Regise Majestatis sit facienda, 
tui judicii facio ; nolo enim ulla re esse molestus. Vale et 
festinationem meam boni consule. Londini prid. Kal. De- 
cemb. 1610." 

797, 12. Begem] Ep. 695. " Serenissime, potentissime Rex, 
accepi hodie literas e G-allia jussu Reginse ad me scriptas, 
plane quales optabam. Fit enim mihi potestas tuo in regno 
manendi, et serenissimse Majestati tuse inserviendi ; quin hoc 
Regina prudentissima voluit additum, eo me sibi fore in 
posterum acceptiorem, quo diligentius id operam dedero, ut 
meum humile servitium charo suo fratri, sic enim est scrip- 
tum, gratum accidat. salve igitur, mi Rex, mi Msecenas, 



i6io.] E*HMEPIAA2. 1121 

mi Here. Patietur enim, spero, immensa illa clementia boni- 
tasque tua, ut ego jam Majestatem tuam non ut advena et 
peregrinus salutem, sed vero ut avTo\6(dv subditus et servus 
domesticus. Et fui certe jam a multis annis tota voluntate 
servus tuus, tuse Majestati devotissimus. Enimvero, Domine, 
quas ego Deo Opt. Max. gratias agam nescio, qui meum 
inenarrabilem luctum ob csedem nefandam prioris Msecenatis 
mei, gloriosissimse memorise Principis, sic dignatus est solari, 
ut spe atque adeo votis meis major felicitas mihi jam obti- 
gerit. Mese nunc sunt partes, in eam curam dies noctesque 
incumbere, ut ejus otii quod beneficio Majestatis tuse me 
spero consecuturum, eidem possim rationem reddere; quod 
quum prsestare ac ne conari quidem potero, quamdiu mea 
carebo bibliotheca, oro supplex Majestatem tuam ut de futuro 
meo statu semel velit statuere. Gestit enim mihi dudum 
animus effectum jampridem opus et longis vigiliis elaboratum 
primo quidem die publicare, futurum, propitio Numine, tuse 
singularis erga me benignitatis et liberalitatis apud omnes 
Europae nationes, absit verbo invidise, vocalem prseconem. 
Promisit mihi amplissimse dignitatis vir Thomas Laec (Lake) 
tempora se Majestatis tuse captaturum, ut cum fuerit oppor- 
tunum memoriam mei illi refricet ; qua etiam de re cum 
reverendissimo Episcopo Bathoniensi per literas egi. Utinam 
hoc tribuat mihi clementia tua, Domine, ut postquam fuero 
in Musseum meum abditus, per alterum horum mea desideria 
tuse Majestati exponere mihi liceat. Non enim convenit hu- 
militati mese ad tantum Regem aliter quam per interpretem 
accedere. De aureolo opere prsestantissimi viri Episcopi Eli- 
ensis quid mei sit judicii jam ante significavi. Nunc in iis 
versamur, quse a serenissima tua Majestate sunt profecta 
laudatione et approbatione omnium non cujusdam censura 
dignissima. Una est generalis qusedam observatio non magis 
mea quam doctissimi viri Decani Paulini de qua melius 
coram, aut si jussus fuero alia Epistola. Veneror supplice 
voto Deum immortalem ut spiritu suo vere fjyeiAoviKc* tuse 
Majestatis consilia semper dirigat, omni suarum maximarum 
benedictionum genere magis magisque indies beet, mihique 
benevolentiam servet, det mereri." 



1122 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

797, 14. Leas] Scribendum videtur " Laec" i. e. " Lake." 

" Thomas Lake, Esq. This gentleman who was born at 
Southampton, was bred a scholar (under Hadrian Saravia) 
and afterwards was taken into the service, in the condition 
of an amanuensis, of sir Franc. Walsingham secretary of 
state, by whom being commended to Qu. Elizabeth he read 
to her French and Latin. A little before her death, she 
made him clerk of her signet ; and after her death he was 
chosen by this state into that place to attend K. James I. 
from Barwick, who afterwards made use of his present ser- 
vice in some French affairs, and conferM upon him the honour 
of knighthood. After sir Rob. CecilPs time the place of 
secretary was joyned in two principals ; and not long after 
he was one of them, and so continued with honorable esteem 
of all men, until that malice and revenge, two violent passions, 
overruling the weaker sex, concerning his wife and daughter, 
involved him into their quarrel the chief and only cause of 
his ruine." Wood, Fast. Oxon. I. 769. 

798, 4. Eid. Dec.] Ad Joan. Rutgersium scribit Ep. 699 de 
se rebusque suis. 

— 26. stipendium] " James, by the grace of God etc. to 
all Men to whom theis Presents shall come, Greeting. 

" As our Progenitors have heretofore beene carefull to call 
into their Realme Persons of eminent Learning, agreeing in 
Profession of Religion with the Church of England, and here 
to make use of them for the furtherance of Learning and 
Religion among their People ; as namelie, of Paulus Fagius, 
Marten Bucer, Peter Martir, and others ; soe have Wee, in 
regard of the singuler Learning of Isaac Casaubon, and of 
his Concurrancye with Us and the Church of England in 
Profession of Religion, invited him out of Fraunce into this 
our Realme, here to make his aboad, and to be used by Us 
as We shall see cause for the Service of the Church ; and for 
his better Support and Mayntenance, during the time of his 
aboade here, We are pleased to give unto him, and of our 
especiall Grace certayne Knowledge and meer Motion have 
given and graunted and by theis Presents, for Us our Heires 
and Successors, doe give and graunt unto the saide Isaac 



i6io.] E4>HMEPIAA2. 1123 

Casaubon a certayne Annuitye or Pension of Three Hundred 
Poundes of good and lawfull Money of England by the Yeare, 

" To have hould and yearly to receave the saide Annuitye 
or Pension of Three Hundred Poundes by the Yeare, to the 
said Isaac Casaubon or his Assignes during our Pleasure ; 
the same to begynn ymediatelie from the Feast of the Birth 
of our Lord God last past, out of the Treasure of Us our 
Heires and Successors, by the Handes of the Treasurer and 
Chamberleines of Us our Heires and Successors there for 
the tyme being; the same to be paide at the fower usuall 
Tearmes of the Yeare ; that is to saie, at the Feastes, of the 
Annunciation of the Blessed Virgin Marie, the Nativitye of 
Saint John Baptist, Saint Michaell the Archangell, and the 
Birth of our Lord God, by even Portions : 

" Although expresse mention etc. 

" Witnes our self at Westmynster the nynteenth Daye of 
Januarie 1611. — Per Breve de privato Sigillo. , ' > Rymer, 
T. XVI. p. 710. 

800, 4. Lifeldensi~\ Vel Lichfeldensi : Ricardo Neyle vel Neile 
1610, olim Roffensi, Dunelmensi 161 7, Vintoniensi 1627, Ebo- 
racensi 1632, qui obiit 1640. 

— 18. Vellensem'] Jacobum Montagu eundem Bathoni- 
ensem. \ 

— 19. Laes~\ Laec, LaJce. 

802, 2. mandata] Ad Thuanum Ep. 700 scripsit : " Quid 
responsum sit a Regina ad petitionem Begis Magnse Britan- 
nise non te, credo, latet. Ma-nebo hic, volente ejus Majestate, 
quamdiu eadem ipsi manebit sententia. Nam si exoriatur 
occasio, cur mea opera isthic desideretur, simulac augustis- 
simse Reginse jussu id mihi fuerit significatum, fidem, quam 
discedens dedi, Seov btbovTos prsestabo, et me subditum fide- 
lem veracemque et patrise amantem civem probabo. Audio 
Keginam jussisse, ut regia liberalitate etiam absens fruar. 
De bibliotheca quid sit tantisper faciendum, vos statuite. 
Ego illam hactenus fide integerrima curavi, neque quum huc 
veni, vel literulam inde abstuli. Certus sum Isaacum Chaba- 
nseum meum abe\(ptbovv, postquam ego sum profectus, pari 
fide esse usum. At in restituendis tibi libris, quos e biblio- 



1124 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1610. 

theca tua habui, memoria me lapsum scio, et quosdam reli- 
quisse inter meos, quos jussi inquiri et tibi reddi. Amo 
equidem libros, ut siquis alius, sed magis fidei et integritatis 
opinionem." 

803, 5. mrie] Ad uxorem scripsit 367, 67 (Burn. MSS.). 
" Avant que ayes les presentes, vous aurez, comme je crois, 
resolu ce que voudres faire; et Dieu vous veuille bien con- 
seiller. Cest luy seul auquel git toute mon esperance et toute 
mon attente. Cest Dieu seul a qui j'attribue Pheureux succes 
que pour encore j'ay eu par deca, et quoy que certains gazou- 
illent par dela de moy, croies rnarnie que je n'ay autre but 
que de servir Dieu, et d^estre faict participant du merite de 
nostre Seigneur Jesus Christ. Duquel vous scaves que j'ay 
tousjours envie de celebrer la nativite avec plus de devotion 
qu*on ne faict par de la. Vous verries icy toute autre chose. 
Et quand sera ce que je pourray discourir de ces pies cogi- 
tations avec vous ? Je me prepare pour communier en FEglise 
Angloise, si le Seigneur me faict la grace de vivre encor 
quatre jours, qui sera le jour de Noel. Croies m'amie que 
touts les jours le desir me croit de profiter en la crainte du 
Seigneur. CPest la nostre vray contentement, et nostre vray 
bien." 

806, 17. Eucharistice] 363, 116 (Burn. MSS.) " Isaaco 
Casaubono V. Cl. Jacobus Cappellus S. Multis nominibus 
jucundissimse mihi fuerunt literse tuse, vir prsestantissime, 
inprimis quod post molestam tertianse febris vexationem nunc 
Ko^yj/oTepov €\€i.v te audio, tum quod pristinam amicse frontis 
serenitatem in literis tuis recognosco quod etsi nunquam 
desperarim tamen non mediocri appono luero. Quin et de- 
ceptum me gaudeo qui transubstantationem tibi creditam 
putarim. Sed serio doleo hanc injuriam tibi a me factam, 
et culpam deprecor. Hoc illud erat inprimis, quod ego Per- 
ronii strophis acceptum ferebam, quandoquidem vel in hoc 
maxime antiquitatem sibi suffragari tam confidenter quam 
falso gloriantur adversarii. Postremo quod avToo-^hiaaixa 
nostrum lectione tua non indignum putaris, quod etiam 
laudas, id amicitise tuse tribuere malo, quam merito meo. 
Sed profecto voluptati mese et beneficio tuo colophonem gra- 



i6ii.] E4>HMEPIAA2. 1125 

tissimum adjeeisses si vel strictim ea notare placuisset, in 
quibus ab ecclesia Anglicana aut a patribus in libello meo 
dissentiam. Nam etiamsi nullus patrum, populorum, secu- 
lorumve consensus valet adversus Dei veritatem divinitus in 
ipsius verbo patefactam, tamen perpetuum ac constantem 
quindecim seculorum o-ujux/^iotxoi/ haud temere rejiciendum 
fateor. Atque utinam per otium mihi licuisset in veterum 
scriptis evolvendis plus temporis et operse ponere. Quo 
ardentius in ea re judicii tui ac undecunque locupletissimae 
eruditionis undam exopto, eo magis quod novum adversus 
P. Ootonis institutionem scriptum meditor, in quo vel per- 
peram a me amrmata retractare possim, vel cavere ne bis in 
eundem lapidem impingam. Tum in Gallicanis ecclesiis quse- 
dam forte non immerito desideras : nos forsan plura et justius 
in Anglicanis. Sed absit ut sciens quidquam scribam, quod 
Anglos urat. Mihi certum est adversus hostes, non adversus 
fratres, stylum stringere. Quin potius danda opera ut con- 
cordise glutine alter alterius nsevos emaculet aut toleret. 
Salutant te prsestantissimi viri D. D. Melvinus et Tilenus 
urbis et academise nostrae lumina. Deus tibi tuisque sit pro- 
pitius. Bene vale. Sedani, prid. Kal. Sept. cio 10 cxi." 

26. existimare] Omittendum fortasse. 

809, 17. Miensis] Andrews, Coventriensis Neyle. 

811, 17. vi. Eid. Jan.] Ad D. Heinsium Ep. 703 scripsit, 
ssepius se scripsisse, priusquam Lutetia proficisceretur : mi- 
sisse exemplaria aliquot Scaligeri operum. " De meo in hanc 
lAaicapcav vr\oov adventu ex aliorum sermonibus, puto, audi- 
visti. Veneram cupidus Eegis videndi, quem dudum admi- 
rabar. Ille pro sua incredibili humanitate, ut me semel est 
nactus, dimittere noluit. Quum dicerem in potestate Reginse 
me esse, statim apud illam egit Kex maximus, ut per heram 
meam liceret mihi hic manere, quamdiu ipsi libitum fuerit. 
Ex eo in Anglia sum, ubi fruor duplici solatio : nam et con- 
spectu scelestissimorum aXaaropcav et parricidarum non cru- 
cior, et cum Regis benignitatem, tum doctissimorum virorum 
eam experior humanitatem, ut videar etiam patrise posse ali- 
quando oblivisci, licet Thuani magni et quorundam aliorum 
desiderium vix feram. Etiam illud solatio mihi est, quod in 

vol. 11. q q 



1126 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

hoc regno speciem agnosco veteris ecclesise, quam ex patrum 
scriptis didici. Adde quod episcopis 6o-?j/xepai avvbtdyo) doc- 
tissimis, sapientissimis, e£o-e/3eo-raroi?, et, quod mihi novum 
est, priscse ecclesiee amantissimis. Satis vel in hac una re 
fuerit momenti ad dolorem exilii spontanei leniendum mihi 
quidem ; nam eorum judicia, quibus in religione nihil sapit 
nisi novum, nihil moror. Verum heec obov ndpepya. Vale, 
amicissime Heinsi, et tov abv kralpov eAe'aipe qui quartum 
agit mensem procul a bibliotheca." Londini a. d. vi. Eid. 
Januar. stylo Liliano. 1611. 

Ad Janum Rutgersium Ep. 704, acceptas ejus literas : "Quod 
scribis opinari te Reginam sapientissimam Regi serenissimo 
hanc ydp iv non denegaturam, ut hic mihi cum bona ipsius gra- 
tia manere liceat, nse tu e™x«, ovk 7J[A/3poT€s, et \idvTiv dpiaTov 
te probasti. Ego vix putabam futurum, memor eorum sermo- 
num, quos Regina augustissima mecum discedente habuit. Sed 
quum urgeretur qua literis legati sui quem hic habet, qua 
verbis legati Angli, qui agit Lutetise, noluit conjunctissimo 
et potentissimo Principi aliquid videri denegasse quod in sua 
positum esset potestate. Sed scito neque regni cancellarium, 
neque prsesidem Thuanum, neque alios ejus aulse illustris- 
simos proceres in consilium fuisse adhibitos ; qui mox re 
cognita indignissime tulerunt quod factum erat, et ad tempus 
mihi datam esse veniam significarunt. Atque hic jam est 
meus status, quem velle cognoscere te ais. Ego neque prse- 
dicandi benignitatem et alias excellentes virtutes hujus summi 
Principis finem unquam sum facturus : neque porro oblivisci 
patrise suavissimse et mei amantissimse facile possum, qui 
praesertim negotia habeam gravia illic curanda. Accedit lin- 
guse difficultas, quam etsi minimo labore videor posse discere, 
ut libros Anglice scriptos intelligam, loquentes tamen posse 
me intelligere nisi longo usu non spero. At facultatem tov 
'AyyAto-rt kaXtiv adepturum me unquam despero ; nam neque 
noram ei rei operam dare, et tam grandem natu id curare 
vereor ne putidum sit et risu dignum. Turpis enim profecto 
res est senex elementarius ; nos autem qui annum jam vitse 
quinquagesimum transcendimus (Deo sit gratia) alia sequum 
est curare. Possum hoc negligere incommodum ; sed an uxor 



i6u.] E4>HMEPIAA2. 1127 

hanc molestiam sequo animo sit latura, id ego nescio. Est 
vero aequissimum ut potissimam illius rationem habeam. Ex- 
specto illam brevi, <tvv 0ew direlv cui assidue vota facio ut 
faciliorem maris transitum velit eam experiri, quam mihi con- 
tigit. Cras spero me illi Doveram usque obviam processurum 
ut e navi exeuntem excipiam." Molestum sibi carere libris. 

814, J.7. diplomatis) " De concessione denizat' pro Isaaco 
Casaubon. 

" Rex omnibus ad quos etc. Salutem : 

" Sciatis quod nos de Gratia nostra speciali ac ex certa 
Scientia et mero Motu nostris, concessimus ac per Prsesentes 
pro Nobis Hseredibus et Successoribus nostris concedimus 
Isaaco Casaubon in Partibus transmarinis oriundo seu quo- 
cunque alio Nomine Cognomine sive Additione Nominis vel 
Cognominis idem Isaacus Casaubon censeatur nuncupetur seu 
vocetur aut nuper censebatur sive nuncupabatur aut im- 
posterum censeri vel nuncupari illi contigerit quod idem de 
caetero durante vita sua sit Indigena et verus Ligeus noster 
ac Hseredum et Successorum nostrorum ; et quod ipse in om- 
nibus tractetur reputetur habeatur teneatur et gubernetur 
tanquam fidelis Ligeus et Subditus noster infra Regnum 
nostrum Anglise oriundus, et non aliter nec alio modo : Quod- 
que idem Isaacus Casaubon omnes et omnimodas Actiones 
Querelas et Demandas reales personales et mixtas cujuscun- 
que sint generis in omnibus Curiis Locis et Jurisdictionibus 
nostris Hseredum et Successorum nostrorum habere exercere 
et prosequi eisque uti et gaudere ac eas et quaslibet earum in 
eisdem placitare et implacitari respondere et responderi de- 
fendere et defendi possit et valeat ac etiam omnia alia licita 
facta in omnibus et per omnia sicut fidelis Ligeus et Sub- 
ditus noster in dicto Regno nostro Anglise oriundus : 

" Et insuper per Prsesentes concessimus pro Nobis Hseredi- 
bus et Successoribus nostris quod dictus Isaacus Casaubon 
ad libitum suum imposterum Maneria Terras Tenementa 
Redditus Reversiones Possessiones et Servitia ac alia Haere- 
ditamenta qusecunque infra dictum Regnum nostrum Anglise 
et alia Dominia nostra percipere recipere capere habere 
tenere emere et possidere Sibi et Hseredibus suis ac eis uti 

Q q 2 



1128 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

et gaudere ac ea dare et vendere alienare et legare cuicunque 
Personse sive quibuscunque Personis sibi placuerit licite et 
impune possit et valeat ad libitum suum adeo libere quiete 
et pacifice ac in tam amplis modo et Forma sicut possit et 
valeat aliquis fidelis Ligeus noster infra Regnum Anglise 
oriundus ; 

" Et quod prsedictus Isaacus Casaubon habere et possidere 
possit et valeat omnia et omnimoda Libertates Franchesias 
et Privilegia qusecunque ac eis uti et gaudere possit et valeat 
infra Regnum nostrum Anglise et Jurisdictiones nostras adeo 
libere quiete et pacifice prout cseteri fideles Ligei nostri infra 
dictum Regnum nostrum Anglise oriundi habere possidere 
uti et gaudere possint et debeant absque Perturbatione Mo- 
lestatione Inquietatione Impetitione Impedimento Vexatione 
Calumnia seu Gravamine quocunque Nostri vel Hseredum aut 
Successorum nostrorum Justiciariorum Eschaetorum Vice- 
comitum et aliorum Officiariorum seu Ministrorum nostro- 
rum vel Hseredum aut Successorum nostrorum quorumcunque 
aliquibus Statutis Actibus Ordinationibus Provisionibus seu 
Proclamationibus ante hsec tempora factis editis ordinatis 
seu provisis vel imposterum fiendis edendis ordinandis seu 
proclamandis aut pro eo quod dictus Isaacus Casaubon in 
Partibus transmarinis uti supra dictum est oriundus fuit aut 
aliqua alia Re Caussa vel Materia quacunque in aliquo non 
obstantibus : 

" Proviso semper quod prsedictus Isaacus Casaubon Homa- 
gium Ligeum nobis faciat ac Lottum et Scottum prout alii 
Ligei nostri faciunt et contribuunt solvat et contribuat ut 
est justum ac quod solvat Nobis Hseredibus et Successoribus 
nostris Custumas et Subsidia pro Bonis et Merchandizis suis 
prout Alienigense solvunt seu solvere debent : 

" Proviso etiam quod idem Isaacus Casaubon ad omnia Sta- 
tuta Actus Ordinationes et Provisiones hujus Eegni nostri 
Anglise tam edita quam in posterum edenda et ad omnia et 
singula in eisdem contenta et specificata teneatur obligetur 
et obediens sit juxta vim formam et effectum cujusdam Actus 
Provisionis et Statuti in hujusmodi casu in Parliamento nuper 
editi et provisi. 



i6ii.] E^HMEPIAAS. 1129 

" Eo quod expressa mentio etc. 

" In cujus rei etc. 

" Teste Eege apud Westmonasterium 3 die Januarii 1611." 
Bymer, T. XVI. p. 707. 

81 6, 1 9. res patrice] 367, 3 2 (Burn. MSS.) " Monsieur, Vous 
aures maintenant Paccomplissement de vos desirs d'avoir 
Mad me Casaubon avec vous. Oependant qu'elle sera la il faut 
que vous sachies asseurement quel appointement on vous 
veut donner pardela. S'il est ou plus grand ou mesmes 
egal a celui que vous avies ici, vous deves demeurer ou vous 
estes. Je suis marri de vous donner ce conseil, et pour le 
regard de la France, qui pert, en vous perdant, et pour mon 
particulier, qui regrette beaucoup vostre absence. Mais ea 
impendent nobis quae prsesentibus exitiosa, absentibus sicut 
suave mari magno etc. Magnates sine consilio, plerique sine 
pietate, probitate ; qui clavum tenent, expertes fortitudinis 
et tantse moli impares. Sauve que si Dieu ne nous aide par 
miracle, nous aurons a souffre beaucoup de maux. Interea 
magnus metus ne arma Hispanica et Sabaudica concordibus 
animis in Genevam impressionem faciant ; nulla hinc salus ; 
ne quidem sensus mali. Hsec omnia effecerunt scelesta con- 
silia quse maximum Regum nefarie sustulerunt. Papa hic in 
curiam parlamenti bacchatur; eadem opera in Vignerii* 
Antichristum. Sauve que il vous aime, mieux en seurete que 
nous, qui nous defendrons, si on nous attaque. Devant que 
Mad me Oasaubon revienne, il faut que vous faites une reso- 
lution certaine de demeurer la, ou de venir icy. Ce que vous 
resoudres ne sera pas malaise a faire trouver bon icy quicquid 
dicatur. Je m^asseure que vous me faites bien ceste faveur 
de faire tel estat de mon amitie, que de vous asseurer que 
tout ce qui dependra de mon pouvoir pour votre service et 
de tous les vostres ne vous sera nullement espargne. Vives 
en ceste asseurance, et me croyes pour jamais 

" Monsieur vostre tres humble serviteur Josias Mercier." 
De Paris ce 1 9 Januer 1 61 1 . 

* Vignerii, qui medicus et historiographus Henrici III. obiit 1 596, filius 
scripsit Theatre de V Antechrist, auquel est repondu, au Cardinal Bellarmin 
etc.par Nicolas Vignier m.dc.x. 



1130 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

816, 29. Dunelmensem] Gulielmum James, 1606, qui fuerat 
decanus 1584 iEdis Christi apud Oxonienses, 1596 ecclesise 
Dunelmensis, obiit 1617. 

817, 16. Nectarium] " Episcopum Constantinopolitanum, pa- 
tria Tarsensem, familia illustri ad civilia magis negotia natum, 
nec eruditione, nec probitate, nec secunda nominis fama, ut 
quidam scribunt, ornatum, a Theodosio Imperatore Gregorio 
Nazianzeno surrogatum antequam baptizatus esset A. D. 381. 
Pie quidem prsefuit, sed hsereticis pacem ecclesise turbandi 
ruditate sua et inconstantia ansam dedit. Interim confes- 
sionis ritum, et presbyterum pcenitentise prsefectum sustulit, 
quum hac occasione matrona qusedam nobilis in templo a 
diacono constuprata esset : quod ad episcopi hujus imita- 
tionem in toto mox Oriente similiter factum, in Occidente 
solo ritu manente, qui dein in confessionem auricularem dege- 
neravit." Hoffman. 

— 19. successit] A.D.401 . in Armeniam relegatus obiit 41 1 . 

821, 11. dispensatione] " Rex etc. dilectis Nobis in Christo 
Decano et Capitulo Ecclesise nostrse Cathedralis et Metro- 
politicse Christi Cantuariensis sive alii cuicunque in hac parte 
Auctoritatem et Potestatem sufficientes habenti Salutem, 

" Cum nos decimo septimo Die instantis Mensis Decembris 
per Literas nostras Patentes de Gratia nostra speciali ac ex 
certa Scientia et mero Motu nostris dederimus et concesseri- 
mus dilecto Nobis in Christo Isaaco Casaubon Viro de omni 
genere Literarum optime merito illum canonieatum et prse- 
bendam in Ecclesia nostra Cathedrali et Metropolitica Christi 
Cantuar. quem Nicolaus Sympson Clericus Sacrse Theologise 
Professor jam defunctus nuper habuit et possedit ac modo 
per Mortem naturalem dicti Nicholai Sympson vacantem : 
habendum gaudendum et tenendum dictum Canonicatum et 
Prsebendam eidem Isaaco Casaubon durante Vita sua natu- 
rali una cum omnibus et omnimodis Domibus Mansionibus 
Proficuis Commoditatibus Emolumentis Dividentiis Excres- 
centiis Refectionibus quotidianis Distributionibus, cseterisque 
Juribus et Prseheminentiis quibuscunque dicto Canonicatui 
et Prsebendse quovismodo pertinentibus sive imposterum spec- 
tantibus a tempore Mortis prsedicti Nicholai Sympson aliqua 



i6n.] E<I>HMEP1AA2. 1131 

priore Donatione sive Concessione Nostri vel Praedecessorum 
nostrorum dicti Canonicatus et Prsebendae non obstante : 

Prseterea de ampliori Gratia nostra ac ex certa Scientia 
et mero Motu nostris concesserimus et facultatem dederimus 
ac per easdem Literas nostras Patentes concesserimus et 
facultatem dederimus praefato Isaaco Casaubon quod licet 
ipse mere Laicus sit necnon Conjugatus Fructus tamen Red- 
ditus Proficua Provenientia Dividentias et Emolumenta quse- 
cunque dicto Canonicatui et Prsebendse pertinentia vel quo- 
vismodo spectantia proinde ac si Clericus et non Conjugatus 
esset habere percipere et in usus suos proprios convertere 
libere licite et impune possit et valeat absque Perturbatione 
Vexatione seu Gravamine quibuscunque Nostri vel Succes- 
sorum nostrorum quorumcunque vel etiam Decani Capituli 
Prsebendariorum et aliorum Officiariorum dictse Ecclesiae 
nostrse Cathedralis et Metropoliticse Christi Cantuar, pro 
tempore existentium aut aliorum quorumcunque et absque 
aliqua Poena Mulcta Detentione Defalcatione seu aliquo alio 
Damno illa occasione sustinendis etiam tametsi Residentiam 
ullam magnam vel parvam non tenuerit sive Moram omni- 
modo non fecerit in Ecclesia prsedicta ad quam per statuta 
dictse Ecclesiae Canonici illius Ecclesise tenentur prout in 
eisdem Literis nostris Patentibus plenius continetur : 

" Vobis igitur mandamus quod eidem Isaaco Casaubon 
Stallum in Choro et Locum ac Vocem in Capitulo assignetis 
assignarive faciatis prout moris est. 

" Teste Rege apud Westmonasterium 17 die Januarii 161.1.7 
Rymer, T. X VI. p. 709. 

823, 10. Melvinum] Vide 789, 2. 

824, 2. ancijpitem] Hsec Cappeilus 363, 114 (Burn. MSS.). 
" Is. Casaubono V. 01. Jac. Cappellus S. Ego quidem mihi, 
vir clarissime, civitati, ecclesise, academise nostrse gratulabar, 
dum sperabam te huc venturum, sed meus in te amor jubet ut 
damni nostri luctum superet Isetitia tui in Britanniam fausti 
adventus. Debebantur sane ingenio, eruditioni, familise tuse 
uberiora pascua, quam nostra. Habes Msecenatem virtute 
tua dignum. Quod felix faustumque sit tibi et toti reipublicse 



1132 NOTtE IN ISAACI CASAUBONI [i6ii. 

literarise. Quid jam ? Non licebit tibi calamum in Baronium 
stringere? Non illa promes, quae pridem observavit -noXvnoi- 
klXos eruditio tua ad ecclesiasticam antiquitatem pertinentia ! 
O si thesauri tui et acpopn&v millesima pars mihi suppeteret, 
quam lubens operi pridem optato potius quam inchoato ma- 
num admoverem ? Exurge tandem, O vir inclyte, et quam 
feliciter literis operam navasti, deinceps ecclesise Dei conse- 
crato. Unum tantum oro, obsecroque, ut siquid fuliginis adhuc 
superest ex convictu cum Perronio, si quid in nostris ecclesiis 
improbas, id premas potius quam expromas tantisper dum 
ex consuetudine cum Britannis plenius TrXr)po(popr]9€h si non 
placitura nobis, saltem profutura scribas. Deus Opt. Max. 
tibi ac toti familiae tuse sit propitius, filium quoque tuum 
tibi, ecclesise, ac sibi restituat. Vale, vir eximie.' n Sedani Idib. 
Febr. cio ia cxi. 

827, 19. literas] Ad G. M. Lingelshemium Ep. 705, Henrici 
se casu perculsum ad tempus non exiguum factum esse An- 
glum : in rebus alioquin laetissimis enecari quod a libris tam- 
diu abest. 

G. Labbaeum Ep. 706, suave sibi officium amicorum : frau- 
dem sibi factam in libro contra Anticotonem : prsefationem 
in opuscula Scaligeri placuisse Pragse Legato Regis Hispa- 
niarum. 

Jac. Aug. Thuanum Ep. 707, Regi se Thuani literas osten- 
disse : Regem iniquissimo animo ferre quse Thuanus deceptus 
de Maria Scotorum Reginae in historia sua false scripserit: 
esse Equitem pereruditum (Robertum Cottonum) cui veram 
eorum quse gesta sunt historiam digerere Rex dedit, digestam 
ad Thuanum missurus. 

— 27. veterem Legatum] G-. Carew. 

— 28. Reginam] Annam Danemarkige Principissam. 

828, 3. Pr. K. Mar.] Ad Lectium scripsit Ep. 1046, veteris 
se amici desiderio urgeri. 

— 2T. Th. Erpenii Ep. 711 literas acceptas agnoscit : 
Alcoranum suum olim Hadriani donat : libris suis illi licere 
uti : Bedwellum virum esse bonum, doctum et simplicem. 

829, 6. opellam] Ad Frontonem scribere. 



i6n.] E<J>HMEPIAA2. 1133 

829, 13. Begem\ Ep. 708. " Serenissime, potentissime Rex, 
Ut auderem jam Majestatem tuam interpellare fecit reve- 
rendus vir Dominus Episcopus Bathoniensis. Accepi enim 
hoc ipso momento epistolam illius benevolentise qua me tua 
Majestas dignatur prosequi testem luculentam. Narrat inci- 
disse Majestatem tuam in posthuma Josephi Scaligeri, et 
quse ibi sumus praefati, atque adeo legisse illa, neque impro- 
basse. Equidem, Domine, ut quse scriberem bonis ne displi- 
cerent optasse me semper, idque operam dedisse conscientia 
mea testimonium mihi dicit : sed posse aliquid a me proficisci 
dignum oculis Regis, et quidem Eegis tam impense docti, 
tanti in literis judicii, hoc vero vel optare, nedum sperare, 
memor summarum difficultatum quas in studiis meis sum a 
puero semper expertus, et tenuitatis ingenii mei, sum ausus 
nunquam. Quo impensius gavisus sum (cur enim dissimulem ?) 
et superis gratias egi, cum illa legerem, quae scribebat Domi- 
nus Bathoniensis. Utinam et quse nunc paro, et quse dein- 
ceps avv @e(p sum elucubraturus, limatissimo tuse Majestatis 
judicio possim probare. Sed mihi nunc spissum et difficile 
in manibus negotium est. Neque enim cum hominibus cer- 
tamen instituisse mihi videor, verum cum aliquo Geryone tri- 
corpore, aut tricipiti hydra. Nullus viperearum distinctionum 
linis ; nullus exitus e labyrinthi illius gyris et Mseandris, quo 
se isti recipiunt. Omnia, cum lubet, negant : omnia, cum 
lubet, affirmant. Denique Sisyphis istis et Autolycis mentiri 
est verum dicere ; tremendum Dei Opt. Max. numen ludibrio 
habere supremus est, pro scelus, apex pietatis. Artes porro 
ad fallendum plane admirabiles ac stupendse. Observo aliter 
Italos loqui sub umbra urbis enraA o'0oi> deliciantes, et cogi- 
tata animi libere proferentes, aliter Gallos quos aliquis adhuc 
a Senatu metus comprimit. Quid multa ? putet aliquis, scripta 
illorum contendens, Italos a Gallis corrigi, neque satis inter 
ipsos convenire. At non ita est. Plane enim in istis Sophistis 
verum est vetus proverbium, Sardi venales, alius alio nequior. 
Semper ad manum est aliqua distinctio quse bellum inter 
ipsos dirimat. Quseras ab iis, an Rex, qui fuerit excommuni- 
catus, Rex est ? negant prsecise, qui mysteria sectse Satanicse 
non verentur enunciare. At meus Cotton disertis verbis con- 



1134 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

trarium affirmat : Non, inquit, desinit Rex esse, et qui occi- 
derit, Regem occiderit. Quis neget esse vocem viri boni ? 
Quis non credat hunc a suis dissentire ? At est in cauda 
scorpionis venenum, Eex, ait, est, sed caret jurisdictione. Hoc 
nempe vult quod alii, sed hoc amplius simplices vult decipere. 
Sexcenta sunt hujusmodi. Mihi, Domine, propositum est 
scripto modestise pleno, sed acri tamen, Frontoni Ducseo hasce 
ob oculos fraudes ponere, et caussas illi exponere, cur nemo 
civis bonus, nemo subditus fidelis, nemo humanse societatis 
studiosus, postremo Dei timens nemo scelesta id genus scripta 
non potest non execrari.* Et quoniam in omnibus illorum 
libris nihil occurrit magis abominandum quam Garnetus Mar- 
tyr, fert animus volente Deo faciente, quantum hoc sit isto- 
rum scelus, quam pestilens dogma cum cura aperire. Itaque 
velim, si possim a Majestate tua impetrare, etiam illas Gar- 
neti epistolas manu ipsius scriptas videre, quarum Dominus 
Eliensis in Tortura Torti meminit. Spero autem daturum 
te mihi veniam, Domine, si adversus personas non fuero 
invectus, neque fecero, quod auctor AntiCottonis fecit, qui 
omnes rumusculos etiam abto~iroTovs collegit, et pro certis 
criminibus ei societati objecit. Ego non amo scribere quse 
faciie sit refellere, aut quse viri boni inter pontificios sine 
stomacho non sint lecturi. Monitorem quippe agere bene- 
volum satius duco, ut nunc res sunt in Gallia, quam malevolum 
accusatorem. Morem tamen geram, cum in hac re, tum in 
omni alia semper, Majestati tuse, quam ut nova semper laude 
fiorentem, et rebus omnibus felicem servet Dominus Jesus 
oro ipsum assidue et supplex veneror. Londini prid. Kal. 
Mar. 1611:" 

829, 14. Bathoniensem] Montacutum, Ep. 709, literis se 
ejus laetari : de Rege ; de Jesuitis ; Cottonem librum quem 
scripsit Regi offerendum misisse ad Legatum de D. Bauderie, 
qui noluit Regi tradere librum contra ipsum scriptum. 

Junio Ep. 710 commendat fasciculum literarum Regi et 
Episcopo Bathoniensi tradendarum. 

— 15. Archiepiscopum] Georgium Abbot. Vide 782,5. 

— 27. veterem amicuni] Henricum Wottonum, vel Wotton 
fratrem Edvardi Domini Wotton de Marley 763, 4. 



i6ii.] E^>HMEP1AA2. 1135 

Ille natus A. D. 1567, Oxonio, ubi in Aula Cervina studuerat 
1584, Genevam profectus commendante Ricardo Thomson in 
sedes Casauboni receptus est. Ibi deficiente pecunia Casau- 
bono fidejussore usus est, nec sine multa difficultate quod pro 
se solutum erat restituit. 

Casaubonus hgec ad R. Thomsonum 5 Id. Oct. 1594 scripsit 
Ep. 990. " Siquid unquam mihi ex animi sententia evenisse 
memini, charissime Thomson, ille certe felix mihi dies illuxit, 

quo amicitiae foedus tecum pepigi. Illos autem non possum 

faustos appellare dies, quibus te interprete amicitia mihi con- 
tracta cum Polono illo infelicissimo mortalium ; et, quod in- 
vitus dico, cum Anglo ilio quem tu in meas sedes introduxisti. 
Magno enim nunc mihi amicitia illius constat. Ne te morer 
pluribus, discessurus ex his locis vir optimus et eruditissimus, 
quia pecuniam diu frustra expectaverat, egit mecum ut pro 
se fidejuberem : feci lubens : quseris pro qua summa ? Ad 
ducentos triginta aureos et amplius, quum praeter haec debeat 
ille mihi aureos tres et triginta. Sic inter nos convenerat ut 
ille Francofurti solveret, et quod mihi et quod alii debebatur. 
Nihil eorum factum est. Nunc illud superest, ut posteaquam 
spospondi stulte, poenas stultitiae luam, et pro amico tantam 
summam sdlvam. Scis tu, mi Thomson, quo loco sint res 
nostrae ; quam difficile sit vel potius mihi abvvarov talem 
summam prsestare. At amicos habes, inquies. Sane habeo ; 
sed qui possit juvare me hac in re, ne unum quidem habeo. 
In uno Wottone spes est omnis ; is sit mihi Telephus opor- 
tet : vulnus fecit, vulnus factum sanet necesse est. Ea fine 
ad ipsum scripsi literas, quas his adjunxi. Te oro, animae 
dimidium meae, te obtestor per nostram amicitiam, cures 
literas deferendas, hominem inquiras, inventum horteris ad 
officium : denique non prius quam re confecta conquiescas. 
Mi Thomson, agitur existimatio mea, agitur de studiis, quse 

mihi vita ipsa sunt chariora. Quam primum scribe ad me, 

quid egeris, quid speres, quid Wotto agat. Ego illum non 
accuso, tamen per illum in serumnarum pelagus incidi ; nisi 
sedulo omnia egerit ut me his malis eripiat, acfipriTtop, a6i- 
fxioros, oWo-Tios eo-rai eKtlvos. Sed faciet, spero, quod virum 
bonum decet." 



1136 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

Eodem die ad ipsum Wottonum Ep. 991. " iErumnarum 
pelagus nuperse Francofurdinenses nundinse mihi tibique sed 
magis mihi pepererunt, charissime Wotto. Fidem tuam non 
accuso, nec dubito implesse te partes boni viri et amici : tamen 
quod res est dico, nisi 0eos airo iiY)yavr\s adsit, amicum tuum 
funditus evertisti. Et res, inquam, mese et studia in acie no- 
vaculse nunc stant. Omnino ita est, nunquam scivi quid esset 
versari in periculo existimationis, ad hunc usque diem ; nunc 
didici. durum rudimentum ! Res isto loco sunt. Postea- 
quam renunciatum est Francofurti nihil esse solutum, fremere 
hic omnes et me appellare. Apud Philibertum Imbert facile 
rem composui ; quia major ducentis Germanis florenis summa 
mihi debebatur, quse casu in ejus manibus erat. Sed scit 
Dominus Deus, scis et tu quam non sit mihi facultas pro alio 
solvendi summam prsesertim adeo grandem. Ita cum illo 
actum. Supersunt aurei illi sex supra centum pro quibus 
spospondit vir nobilis a Burgo. Is erat discessurus post qua- 
triduum, et ante illud tempus eam summam a me sibi nume- 
rari postulabat. Nunc cum maxime in agone versamur, exigi 
quidem a me nihil potest : neque enim ita res mese ferunt. 
A Michaele vero minus quam nihil. Ita superbum, avOiKaarov, 
(f)L\apyvpov, olttlo-tov est id genus hominum. Quum coepi de 
hac re illum appellare pene convicio sum exceptus. Et sane 
illa tua promissio nihil nos juvat. Mihi crede, vix sum apud 
me prse magnitudine mceroris, curarum et sollicitudinis, et 
nihil tamen perficio. Nec tandem quis futurus eventus scio. 
Superest is, a quo equum emisti, is nondum me appellavit : 
sed habeo pro certo illum paucis diebus quoque plurimum 
mihi negotii exhibiturum. Vides, charissime Wotto, quem 
in locum sim conjectus : iterum dico, nunc incipio discere 
quid sit dolore premi. Tuse nunc, tuse sunt partes ; per ego 
te nostram amicitiam, per tuam fidem, per ipsum Dei nomen 
oro, obsecro, obtestor, libera me ex his angustiis : fac appa- 
reat quanti tuam existimationem facias, quanti nostrum no- 
men, quanti nostra studia, quse misere jacent, et jacebunt 
dum ego in hoc luto hserebo. Velim etiam tibi veniat in 
mentem sermonum quos una habuimus quum hic esses. Nihil 
me ad hanc fidejussionem impulit prseter tui amorem et exis- 



i6n.] E4>HMEPIAA2. 1137 

timationem de tuis virtutibus. Hactenus quod accidit vis id 
major fecit ; tua culpa nulla est : deinceps nisi tu te virum 
prsestes, vide, obsecro, vide, mi Wotto, quomodo mecum age- 
tur, et quomodo famae tuse consules. Non ego talem fructum 
nostrse amicitise speravi, et spero meliora, sed nunc quo loco 
sint res mese non scio, neque quid aut faciam aut dicam. 
Mihi enim res hic in molestissimis et omni humanitatis sensu 
spoliatis hominibus creditoribus tuis. Quare fac, oro te etiam 
atque etiam, ut nomen hoc quam primum expungas. Ego non 
desinam literis, nunciis, tabellariis et omnibus modis te urgere 
donec res fuerit perfecta." 

Wottonus Geneva proficiscens librum literasque ad Scali- 
gerum Lugdunum Bat. deferebat. Hsec enim ad Scaligerum 

Casaubonus 6 Kal. Dec. 1594 Ep. 19. " Quam ingenioli 

nostri admirationem (sic enim loqueris) characterum lectio 
excitavit, eam tibi ejusdem ingenii, sed non ejusdem genii, certe 
diligentise non paris, opella adimet, quam ausus sum ad te 
musteam adhuc mittere. Apuleii Apologiam dico quam hisce 
diebus, oitotc xpoa Setptos a£et recensui ac paullo meliorem feci. 

Eum librum non dubitavi tibi, vir maxime, irpoa^velv 

Datam mihi scribendi ejus libelli occasionem, ne te pluribus 
morer, narrabit H. W. nobilis Anglus, qui has tibi, ut spero, 
tradet." 9 Kal. Apr. 1595 Ep. 24. " Ausus sum ante aliquot 
menses, maxime Scaliger, libellum nescio quem, cujus editionem 
precibus, imo convitiis, pene extorserant a me amici quidam, 
ad te mittere, et de tuo fulgore lumen illi foenerari : quum ta- 
men aliquoties ad te postea literas dederim. Illum quidem 
librum oblaturum se tibi meo nomine receperat nobilis quidam 
Anglus, cui duo exemplaria a me fuerant tradita, alterum tibi, 
alterum Dousae juniori. Quid illi Anglo, quid libris sit factum 
juxta scio cum ignarissimo : plane enim $x €T0 atoros, a-nwros, 
sic ut de eo, postquam Francofurto exiit, nihil omnino scire 
potuerim. Is quantam mihi molestiarum Uiada Francofurti 
creaverit, ex iis literis quas novissime ad te dedi, (non extant) 
intellexisti" De eodem ad Dousam eodem die Ep. 25. 

Tandem Scaligeri et Busenvallii Legati opera Casaubono 
satis factum est, nam 13 Kal. Jun. 1595 ad Scaligerum 



1138 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

scripsit Ep. 29. " Qui adversis meis doluisti, gaude nunc 
lsetis, vir nobilissime. Recrearunt me proximse nundinae 
Francofurdienses, tam felices mihi, quam fuerunt superiores 
infaustse. W. satisfecit, meque ea molestia liberavit in quam, 
ut vere scribis, conjecerat me aKaipos mea facilitas. Non 
male hariolatus eras : sed fueras hic quoque ut semper in 
omni re evo-roxos. Persuasus sum tuis maxime literis ef- 
fectum et Busenvallii, necnon opera Thomsonis nostri, ut hac 

solicitudine liberarer ." 

Non interruptam tamen amicitiam testatur Casauboni Ep. 
1021. " Sic omnino est, ut scribis, nobilissime Wottoni ; 
quum nos nostraque respicimus, non possumus non sapi- 
entissimum illum pronunciare, qui dixit hominem esse aKara- 
o-Taaias tiKova, Tvyj]s naiyviov. Nam quotusquisque nostrum 
est, qui quod modo fuit, id nunc sit ? aut qui ex animi sui 
sententia vitam disponat suam \ Est profecto arcana qusedam 
tov vnepapprjTov ®eov Tipovota, quse nos ssepius trahit nolentes, 
quam ducit voientes. Itaque to /xeAAoy irav avdpdma (fyuvTL 
aopaiov, neque quicquam mortalibus est a-n^oTov. Me- 
ministin' illorum temporum, quum ante annos sex septem 
tranquillissime et conjunctissime soles una condebamus ? Cen- 
sen 1 si quis tum nobis ea fando prsedixisset, quse postea vidi- 
mus, et nunc quum maxime videmus, fidem fuisse inventu- 
rum ? Deus bone, quse o-K-qvrjs TTepto-Tpoqbrj ab eo tempore facta 
est ? quam immutata facies omnis rerum ? At enimvero inter 
tot tantasque mutationes animum meum erga te non esse 
immutatum, sed sibi semper constantem, semper constitutum, 
velim tibi persuadeas. Si quid aliud, hoc unice studiosis sapi- 
entise, in queis nomen ego meum profiteor, convenit, ut ini- 
tam semel amicitiam cum suse sectse hominibus seternum 
servent. Te mihi tua virtus excellens pari eruditione juncta 
dudum conciliavit ; deinde accessit usus vitse quotidianse, 
cujus suavissima recordatio tamdiu in animo nostro vigebit, 
quamdiu futuri ipsi sumus. Parem constantiam amoris tui 
mihi spondeo. Quod si, ut scribis, diligentiam nostram scrip- 
tione literarum provocare perrexeris, experieris me haud 
segnem adversarium, et qui superari a te in hoc officii genere 



i6u.] E<f>HMEPIAA2. 1139 

nequaquam sit passurus. Sororis r?)s 0tArar?;s literas tuis 
junctas accepi, et gratias habeo. Ohartas, quas a me petit, 
dudum remisi. Uxor te plurimum salvere jubet. Vale, ami- 
cissime Wottoni, et nos dSiaAem-cos ama. Lutetice Parisiorum 
6 Id. Decemb. 1600." 

Idem testatur et Wottoni epistola partim mutilata 366, 290 
(Burn. M8S.) " XapUararos. Venio nunc ad te, mi Oasau- 
bone, quantum possum : non quidem pedibus : quanquam et ita 
vellem lubentissime : sed animo et affectibus : quemadmodum 
itur ad Deum, et sic apud te sum, ut conjunctior esse nequeam. 

" Florentia me iterum habet : ubi dum alii inter agyrtas 
et circulatores oblectant otia sua : parum abest quin ipse 
etiam in frequentissima urbe de solitudine querar. Imposuit 
mihi fortuna hanc peregrinationem : nec incongruens esse 
videtur, ut, cujus anteactam vitam falsa spes elusit, ejus illa 
quse superest pars erroribus debeatur. Vides, vir excellen- 
tissime, quam, vix ingressus epistolam, abripior recenti memo- 
ria malorum: cum me ad te scribentem potius deceret toto 
animo regredi ad illa tempora, ad illa loca, ubi te prselucente 
versabar inter incorrupti sevi auctores qui de virtute scripse- 
runt antequam cuiquam nocuisset esse bonus (sic). Manet 
sane apud irie perpetua tuorum erga me meritorum conscien- 
tia, virtutis et sanctissimse vitse veneratio : et in hac mea cassa 
conditione eo diligentius amandus es, ne videar et tui recor- 
dationem ihter aliarum rerum naufragia amisisse. Vellem 
equidem mihi liceret de aula dicere quod mercator ille de 
iEsopo quem tribus obolis emit : ovbev KaTeOipirjv Kal ovbev 
eTTpiafjLrjv. Sed multa mihi deperierunt, et hoc unum mihi 
superest ostentationis genus, non ingratum exstitisse. Ex his 
locis scribam ad te singulis octiduis minimum semel : scies 
quid faciam, scies quid sperem. Et quamvis nos antea maria, 
nunc montes dividant, animarum tamen nostrarum mentes in 
summo bono, ut sic loquar, avyK€VTpi(ovraL : nempe in littera- 
rum honestissima voluptate, quse in se satis prsesidii habet, 
non solum ad injuriarum omnium contemptum, sed etiam ad 
privatam quandam et suo testimonio contentam immortali- 
tatis laudem. Serius molto incipio te salutare quam pro 
amore nostro debueram : sed in fides in curandis 



1140 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

litteris : quo me metu Juntse humanitas : qui hic 

typographicam ex Philippo bono sene his proximis 

diebus ex Angin Is Parisiis institoris loco utitur 

opera cujusdam bibliopolse vestratis, cui Somnio nomen, ad 
signum della bisda, quod quia serpentis genus est, nolo fami- 
liarius exprimere. Per istum hominem quicquid recte cura- 
tum etc. In novissimo loco a te, qui solebas esse mese 
Athenae, duo hsec per omnia amicitise jura peto, ut ad me 
velis ssepissime scribere, et ut Grsece ; atque ego tibi polliceor 
me eadem lingua responsurum tam procul certe ab omni 
ostentatione quam ab omni elegantia. Sed ita utcunque re- 
motiores erunt nostri sensus a vulgo, et me fortasse aliquid 
putabunt, quibus hic continget videre tuas ad me KrjKvOovs. 
Per proximam occasionem habebis statum reipublicse lite- 
rarise citra montes. Tu interim in omnes partes vale. Homo 
tuus Henricus Wottonus. Florentice Kal. Quadragesimali- 
bus 1601. Emendatiori Calculo. Saluto optimam fceminam 
uxorem tuam, liberos, omnemque familiam charissimis verbis. 
P. S. Accepi literas tuas per Corsimos, prseter indicia inva- 
letudinis tuae, cetera gratissimas, unde necesse est ut iterum 
atque iterum dicam, vale." 

Casauboni item Ep. 292. "Quod silentium diuturnum excu- 
sas, nobilissime Wottoni, prseis exemplo mihi, ut in pari caussa 
idem et ipse faciam. Nam et ipse, nec dissimulo, longum jam 
tempus silui. Faciebat enim me incertitudo tui status in 
scribendo ad te omissiorem. Nam quum omnes diligenter, 
qui ex Italia ad nos venirent, percontarer, certi inveniebam 
nihil : aliis Florentiae in Italia, aliis in aula Imperiali et 
ultima Germania degere te affirmantibus. Quo igitur meas 
dirigerem ? otio porro, ut tute scis, non abundamus nos. Ita- 
que tacui, sed apud te, non de te. Habeo testes populares 
tuos, quibuscum prope quotidianos de consuetudine nostra 
sermones habere soleo. Cujus exstare in animo quoque tuo 
memoriam ovk eort tv^ov, ita me Deus, ut maxima cum volup- 
tate mea ex nuperis tuis cognovi. O mi Wottoni, quse fuere 
tempora illa, quum securi quid serus vesper veheret, dies totos 
liberatis sagulis transigeremus ? quum ex ore tuo irokka a eides 
ciorea Ka\ voov avbp&v eyvm bie^ohiK&Ttpov narrantis ego pen- 



i6n.] E4>HMEP1AA2. 1141 

derem ; tu de literulis nostris non junctis aliquid a nobis 
audires ? vitam vere vitam : delicias et voluptatem sin- 
ceram : ita quidem ut temporis illius sine suspiritibus recor- 
dari non possimus. Nam quae post illa viderimus, quae subi- 
erimus vel mala, vel extrema malorum pericula, horret memi- 
nisse animus. Melior tamen tua, quam nostra conditio. Tu 
adversis tuis perfunctus portum, ut videtur, nunc tenes. Nos, 
ut vides, in ipsis periculis quam maxime nunc versamur. 
Nuper adeo quam pene absorpti sumus o-qbobpoTaTr) quadam 
TpLKVfjLiq haud dubie ipse nosti : et magna quidem rw -navTo- 
KpaTopi 06(5 laus et honor, quod ?7ju.o>j> ov upoo-exovTcov toIs 
ycvopiivoLs avTos X € ^P vnipea")^ KpaTair^v. Terrarum in ea tem- 
pora devenimus, ut necessario nobis et omnibus bonis sit 
(f)L\oo-o(f)r)T4ov. Olim fuerat hoc otii honesti oblectamentum ; 
nunc unicum, divina semper excipio, hoc superest adversus 
imminentes verticibus nostris procellas prsesidium ac solatium. 
Quo mihi gratius erit ea videre, quse sunt a te, doctissime 
Wottoni, super ardua qusestione disputata, quse tot prseclara 
ingenia omnibus retro sseculis habuit exercita. Durum pro- 
fecto humeris tuis onus imposuisti, sed illorum valentiam 
et robur tuum novimus nos. Prome igitur illa, sodes, et 
prome quam primum. Quod autem scribis, velle te nomine 
nostro eruditas lucubrationes tuas inscribere, equidem pro 
affectu hoc tuo in nos ago habeoque tibi gratias immortales 
Xoyov TT&vTos Ttipav. Sed unde hoc nobis, ut tu tanto nos 
honore digneris ? Habes, scio, magnam amicorum copiam, 
virorum summorum, et omni laude florentium. Nos qui, aut 
quid sumus ? Unica res est, in qua nemini tuorum concesse- 
rimus, magnitudine amoris erga te, et singularium tuarum 
virtutum admiratione. Verum hoc imputare tibi non pos- 
sumus ; debeo enim affectum hunc illis ipsis, quas dixi, virtu- 
tibus, et tuse adversum nos benevolentise : hanc tu mihi serva 
firmam et inconcussam. Deus tibi bonam valetudinem omni 
felicitate cumulatam. Vale. Lutetice Parisiorum 12 Kalend. 
Sextilis Juliani 1602." 

De illo Bicardus Baker. " The other was Henry Wotton 
mine old acquaintance also, as having been fellow-pupils and 
chamber-fellows in Oxford divers years together. This gentle- 

vol. 11. r r 



1142 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [i6u. 

man was imployed by King James in embassage to Venice ; 
and indeed the kingdom afforded not a fitter man for match- 
ing the capriciousness of the Italian wits : a man of so able 
dexterity with his pen, that he hath done himself much 
wrong, and the kingdom more, in leaving no more of his 
writings behind him " Chronide, p. 477. 

Legationibus functus, domum rediens 1625, ubicunque 
moraretur, reliquit hsec de se scripta : 

" Henricus Wottonus Anglo-Cantianus Thomse optimi viri 
filius natu minimus a serenissimo Jacobo I. Magnse Britannise 
Rege in equestrem titulum adscitus ejusdemque ter ad Rem- 
publicam Venetam Legatus Ordinarius : semel ad confedera- 
tarum Provinciarum Ordines in Juliariensi negotio : bis ad 
Carolum Emanuel Sabaudise Ducem: semel ad unitos supe- 
rioris Germanise Principes in conventu Halbrensi : postremo 
ad Archiducem Leopoldum, Ducem Wittenbergensem, Civi- 
tates Imperiales Argentinum Ulmamque et ipsum Eomano- 
rum Imperatorem Ferdinandum Secundum Legatus Extraor- 
dinarius tandem hoc didicit, animos fieri sapientiores quies- 
cendo." 

Etonse prsepositus 1623, Etonse sepultus est 1639 anno 
setatis 72, hoc inscripto 

" Hic jacet hujus sententise primus auctor 

DlSPUTANDI PRURITUS ECCLESIARUM SCABIES 

Nomen alias qusere." 
830, 9. xvi. Kal. Apr.] Hsec ad Montacutum Ep. 712. 
" Accepi a Domino Eliensi, et quas scripsisti ad me literas, 
et chartas simul nonnullas ad meum propositum spectantes. 
Ese quum sint scriptae Anglice, danda mihi opera est, ut 
aliena opera adjutus ipsas perlegam et intelligam. Non est 
futurum in eo parum ponderis, quod liquido et sancte potero 
affirmare ipsas me Garneti literas legisse. Video conspira- 
tionem Jesuitarum stupendam, ut totius illius historise veri- 
tatem sceleste pervertant. Quo magis laborandum bonis est 
ut furori huic Satanico sese opponant, et fraudes impudentis- 
simorum nebulonum aperiant, qui novam in cselos viam repe- 
rerunt per Principum parricidia. Accepi etiam superioribus 
diebus, missu Senatoris cujusdam Veneti viri praestantis et 



i6ii.] E4>HMEPIAA2. H43 

bonarum partiura, Oapelli cujusdara libruin adversus serenis- 
simum Regem et Dominum Eliensem. Credo Majestatem 
ipsius scriptum illud jam vidisse, et, de quo non dubito, con- 
tempsisse. Quid enim misellus novi affert 2 Hic est ille 
Oapellus, qui ante paucos annos caussam Venetorum contra 
reverendos Patres non ignave tutatus est. Narrat vero mihi 
epistola sua senator ille, duos fuisse omnino qui a republica 
sua ad rbv vlbv rrjy d^wAeta? transitum facerent ; Fulgentium, 
qui laqueo et igne vitam finivit ; Oapellum istum, quem fame, 
inquit, perdere vult Papa : deseruit enim omni spe atque 
praesidio nudatum. Itaque ut vitarn infelicem sustentet malse 
caussse patrocinium cogitur suscipere. '12? a-nokoiro kcu aAAos 
otls TOLavra ye p££oL." 

830, 18. xiii. Kal. Apr.] Rutgersii binas literas acceptas 
agnovit Ep. 713 : quid ille in literis moliatur scire se cupere ; 
otio se frui, sed carere libris studiorum suorum esse pestem. 

Ad D. Heinsium scribit Ep. 721. " Venit ad me nunc ipsum 
nobilis hic Anglus (Johannes Bois Cantuariensis prcebendarius) 
vetus amicus meus, nuntians cogitare se ad vos, et numquid 

vellem rogans. Quid autem putas me ad te scripturum? 

Quod unum possum, querimoniam de tuo silentio acerrimam. 

De meo ih hac \kaKapw vr\cr^ statu ne plura narrem 

multa impediunt, ipsa in primis amici hujus mei festinatio. 
Ille tibi de me, si curas scire, omnia narrabit." 

831, 25. Prid. Kal.Apr.] Ad Heinsium Ep. 722. " Tandem 

tuas accepi, hoc est, post menses amplius octo. Ego, ami- 

cissime vir, csetera beatus Dei immortali beneficio hac re 
miser sum, quod a libris meis tot jam menses absum, neque 
adhuc possum illos recipere : nam neque me in totum dimit- 
tere vult augustissima Regina, neque de reditu meo magnani 
spem habet, si semel bibliothecam omnem meam hic habuero. 

Dum meis libris et chartis omnibus plane careo, data 

occasione scripsi hic epistolam ad Frontonem Jesuitam quam 
Rex maximus vult edi." n 

— 28. Kal. Ap.] Occasione per Syndicum Middlebur- 
gensem data iterum scribit Ep. 715: bibliothecam se suani 
exspectantem Horatium ejus Londini comparatum cum ad- 
miratione relegisse. 

r r 2 



1144 NOT.E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 
832, 3. colloquium] Ad Rutgersium scribit Ep. 723. 



" Scito meam bibliothecam nondum esse in Anglia, idque ob 
caussas quas nunc omitto. Uxor quidem mei desiderium 
longius non ferens per obsccenissimam tempestatem infirma 
licet ac parum valens ad me venit, sed libros et liberorum 
maximam partem domi reliquit. Caussa enim veniendi, prseter 
illam, quam dixi, fuit ut de nostris negotiis una conferremus, 
et in posterum de communi sententia statueremus. Nunc 
igitur eadem reditum parat, ut quse placuere nobis efficiantur. 

Exspecto celerem reditum. Tunc videbo optatissimam 

bibliothecam meam avv 0ew' ac statim fipovroXoyiov ad te 
mittam, et si quid aliud habuero quod tibi putem fore gra- 
tum. Interim de hospitio, quod offers, quas tibi agam gratias ? 
Tune Crassus es, qui venientem ad te exercitum velis excipere, 
et tcls x/° eta ? prsebere \ Ego, mi charissime Rutgersi, si isthuc 
irem cum liberis et tota familia, te terrerem. " 

— 23. v. Eid. Apr.] Ad Thuanum scripsit Ep. 720, ex- 
spectare se responsum ad binas quas misit epistolas, sed quia 
offerebatur occasio scripsisse. " Novissimis literis (692) spem 
tibi feci commentariorum, quos Rex ad te mittere cogitat 
rerum ad matrem pertinentium. Non fallet Rex tuam ex- 
pectationem. Vidi partem operis quod ita contextum est nt 
ad legitimam historiam rerum Elizabethse quid in eo deside- 
rari possit vix intelligam. Per annos narratio est distincta 
a principio regni Elizabethse. Vidi adhuc paucos annos, sed 
ex quibus de operis pretio feci conjecturam. r ' 

— 27. literas] Ad Montacutum Ep. 714. " Spero te pro 
tua erga me benevolentia memorem fuisse ejus, quod a te 
discedente petii, ut apud serenissimum Regem me excusares, 
quod rarius ejus Majestati adfuissem. Nunc mitto ad reve- 
rentiam tuam quse scripsi ad Frontonem. Ac dolet quidem 
mihi, quod melius literas pingere nesciam : sed non aderat 
mihi ad manum cujus opera uterer. Uteris judicio arbitrioque 
tuo, et Regise Majestati, si videbitur, ostendes, aut non os- 
tendes. Frontonem, quem scio virum bonum, honorifice com- 
pello : de re vero quid sentiam satis videor ostendisse. Odi 
certe quum alios Pontificiorum errores, tum istud dogma de 
tyrannide Pontificis vel maxime ; ea enim scaturigo est, unde 



i6n.] E<J>HMEPIAA2. 1145 

omnia in ecclesiam manant mala. Si placuerit Domino Regi 
paucas horas illis chartis impendere, da, quseso, hoc mihi, 
reverendissime Domine, ut, quid Majestas illius mutandum 
detrahendum aut addendum judicet, per te cognoscam. Ego 
animo alacri semper jussa capessam, et meum obsequium 
humile hero et benignissimo Msecenati meo probabo ; cona- 
bor certe probare. Cupio vero hac opella defunctus serium 
aliquid aggredi in quo industria nostra, si qua est in nobis, 
desudet. Itaque licet reclamantibus amicis Gallis, qui hac- 
tenus voluntati mese se opposuerunt, statui tamen totam 
bibliothecam curare afferendam et reliquam partem familise 
mese accersere. Sed quoniam negotia varia prsesentiam uxoris 
aut meam desiderant, cogor illam ad mensem unum aut alte- 
rum dimittere, ut rebus compositis Larem hic figamus. Non 
dubito Jesuitarum vipeream sobolem illi omnibus rebus pro 
virili incommodaturos ubi praesertim hanc opellam meam 
viderint. Multum me et meos serenissimus Rex adjuvaret, 
si Legato suo mandare dignaretur ejus Majestas ut meos 
Lutetise protegat, quod a Rege per literas petiissem, si ausus 
essem. Ego cras, Deo dante, ad Savilium sum excursurus, 
ac die altero aut' tertio, ut spero rediturus. Chartas istas ut 
tua reverentia statim remittat, oro, nullum enim habeo exem- 
plum aliud. Vale, reverendissime Domine. r> 

832, 29. Savilium] Henricum, natum 1549, virum Grsece et 
Latine perinde doctum, venerandse antiquitatis tum exquisi- 
tum indagatorem tum ingenuum et liberalem editorem, qui 
multo Oxoniensium luctu obiit 1621, eques auratus, custos 
Collegii Mertonensis apud Oxonienses 1585, atque Etonse 
prsepositus 1596. 

— — proficiscor] Etonam. 

833, 16. editione nova] Sc. Savilii. 

— 25. Barclaium] Johannem Grulielmi filium, gente Sco- 
tum, natum Lotaringise, quo auctore prodiit 1604 Euphormion, 
1610 J. Barclaii pietas, sive publicse pro regibus et principi- 
bus, et privatae pro Gulielmo Barclaio parente vindicise, ad- 
versus Roberti Bellarmini tractatum de potestate summi 
Pontificis in rebus temporalibus, 161 7 Parsenesis ad Secta- 
rios, 1621 Argenis. Romse obiit 1621. 



1146 NOT^ IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

834,5. Eegewi] Ep. 716. " Etsi magnitudinem non ignoro 
negotiorum quibus tua nunc Majestas occupatur, differre 
tamen non possum quin significem literas a prseside Thuano 
me accepisse, quibus suam magis magisque cupiditatem de- 
clarat tuse Majestati, quam sincero animo singulari cum 
admiratione veneratur, obsequendi. Itaque nuncium de 
chartis quarum spem illi (Ep. 707) jussu tuo, Domine, feci, 
exultabundus accepit, paratus hoc illustri exemplo candorem 
suum in errore agnoscendo palam facere ; longe utique illis 
tenebrarum filiis dissimilis, qui veritatem in mendacium con- 
vertere gratum esse Deo opus docent. Ipsas Thuani literas, 
e pluribus quas ad me scripsit, hisce adjeci si forte Majestati 
tuse legere vacaret. Opto perduci quamprimum ad finem 
opus a Domino Cottone susceptum, ut desiderio Thuani satis- 
fiat, qui Loiolitarum factione pulsus privatam in suis jam 
prsediis vitam degit, ut ex ipsius didici literis. Accepi et 
aliam epistolam ab homine Pontificio, sed viro bono et eru- 
dito, qui librum Majestatis tuse dono nuper a me acceptum 
ita laudat, scribens ad me, u-t satisfacere ipse sibi non queat. 
Ule genus dicendi et sententiarum gravitatem tanto Rege 
dignam sic admiratur, ut pietatem tamen supra omnia suspi- 
ciat. O utinam ejusdem animi essent plures in nostra Gallia. 
Et vero sunt quam plurimi erga Majestatem tuam non aliter 
animati, sed prodere animi sensum metu malorum non audent. 
Crescit enim indies, quod gemens dico, Loiololitica factio in 
patria ; sed et bonorum crescit indignatio : bonos appello, sub- 
ditos fideles suorum Principum. Quse scripsi ad Frontonem, 
non displicuisse tuse Majestati magno cum gaudio intellexi : 
dabo operam, faciente Deo, ut quse sum additurus ne displi- 
ceant. Tuum erit, Domine, statuere, putesne eam Epistolam 
publica luce dignam et editione. Ego cum in hoc genere lite- 
rarum tum in aliis majora habeo, quse, recepta bibliotheca 
mea, brevi cupiam publicare. Dominus Jesus Majestatem 
tuam, Rex serenissime, protegat et omnibus semper rebus 
prsestet florentem. Scripsi Londini a. d. iv. Id. Apr. 1611." 

— 6. Bathoniensem] Ep. 717. Pergere se in proposito 
scribendi ad Frontonem : Eudsemono- Joanni respondendum ; 
Genevensibus se metuere, fretum tamen Regis ope. 



i6ii.] E4>HMEPIAA2. 1147 

Simul ad 0. Vandermyle Ep. 718. De reruffi suarum statu, 
partim Grallice, partim Latine. " Uxor quinto fere mense, post- 
quam ego Lutetia discesseram, ad me venit, sed mox reditura, 
ut de communi sententia res nostras in Gallia componat, et 
statim cum tota familia et bibliotheca huc revertatur.'" 

834, 9. xi. Kal. Mai.~\ Ad Thuanum Ep. 724 scribit, dolere 
se, quod non ea habita est Thuani ratio quam postulabant 
ejus merita : his temporibus neminem mirari aditum ad dig- 
nitates viris excellentibus non patere : Oottonum pergere in 
Historia ad illum mittenda. 

— 27. m&r\ (Burn. MSS.) 367, 66 : 

" Memoires particuliers pour ma femme. 

" Premierement Je vous prie de vous recommander extra- 
ordinairement a la garde de bon Dieu, qui jusques a present 
nous a faict tant sentir de ses benedictions, pour lesquelles 
il nous fault de plus en plus humilier, et le prier pour nous et 
touts les notres. 

" Je vous recommande nos enfants, que en toute douceur 
les instruisiez a la piete et aux bonnes meurs, et si ne venez 
tost, m^envoyer quelcun. 

" Je vous reoommande mes livres, que personne du monde 
ne les manie, ni touche que vous et mon nepueu. Faictes que 
au plustost je les aye par voye seure, et le tout par le conseil 
de nos amis, surtout de Monsieur le President de Thou, et de 
Monsieur FAmbassadeur d^Angleterre. Vous scavez que puis 
que il nous fault icy demeurer quelque tems, il m^est impos- 
sible de me passer d 1 eux, et surtout de mon coffre ou sont 
mes papiers. 

'' Si nos amis vous conseillent de haster vostre retour, il 
faudra faire venir mes livres avec vos hardes par navire ex- 
pres Mais quant a Isaac je desire qu'il vienne avec mon 
coffre. 

" Quant a mon sejour de par deca, asseurez mes amis, que 
ma resolution sera tousjours le commandement du Roy ou de 
la E.eine, et que ou que je sois, je suis et seray toute ma vie 
vray Francois. Et ce que je desire avoir mes livres, cest 
pour parachever icy certains oeuvrages, affin que, si je suis 
rappele en France, Je sois delivre de ces souris. 



1148 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [i6n. 

" Quand au faict de la religion, souvenez vous des discours 
qu*avons tenu ensemble : et scachez que le principall est de 
mettre toute nostre confiance en la mort et passion de Jesus 
Christ : et de tascher a bien vivre : dequoy Dieu face la grace 
a vous et a moy, et a touts mes enfants. Vous scavez com- 
bien j'admire FEglise d^Angleterre, ou Fon a oste les abus 
que le long temps a introduit en FEglise Romaine ; et on i a 
garde la forme de FEglise ancienne: que les autres ont en- 
tierement faict neufue. II est impossible que ceulx, qui ont 
diligament estudie Fantiquite, adhsere a eux sans grand regret, 
veu mesmes que 1'amour de ces nouveautes est de tres dan- 
gereuse, et de tres pernitieuse consequence. Et j'ay oui tenir 
et defendre a M. du M. des maximes que je deteste, et de- 
testeray vivant et mourant. Brief la theologie des scavants 
prelats en Angleterre est en plusieurs poincts fort contraire. 

" Si voyez M. Fronton, dites luy que je luy envoyeray bien- 
tost, Dieu aidant, une Epistre, que le Roy m^a commande luy 
escrire. II s'agit des droits des Rois, et de la puissance tem- 
porelle des Papes. Dites luy que si ils veulent qu'on parle 
de paix et concorde, il fault commencer par la envers le Roy : 
qui est tres sequitable ; et le seroit encor plus, si on traittoit 
avec luy par raison. Remonstrez luy que ceste doctrine de 
desposer les Rois par le Pape, que je tiens estre sortie du 
Diable et de FAntichrist, est la seule cause pourquoy par 
deca quelques catholiques sont quelquefois executes, et que 
si cela continue, ils contraindront le Roy a faire pis. 

" Souvenes vous de faire faire un cachet, pour marquer la 
vaisselle d'argent : ou il y ait mes armoiries et les vostres, 
qui sont un Olivier, tel qu'il est aux livres de vostre maison." 

834, 27. literas] Ad Erpenium Ep. 719. Exspectari ejus 
Epistolam : an literse per Bauderianum missse ad Chabanseum 
et Thuanum pervenerint? 

Ad Frontonem Ducseum Ep. 725. Literse ejus acceptse. 
" Amo antiquitatem, colo veritatem : quicquid aut huic re- 
pugnat, aut ab illa damnatum est, detestor et abominor. 
Quare aut silendum mihi est, aut danda mihi h?ec venia est, 
ut quse neque vera esse credidero, neque antiquitati a-vfjicfxova, 
de iis libere quid mihi videatur dicam. Scis te discedenti 



i6ii.] E4>HMEPIAA2. 1149 

mihi Parisiis per epistolam et verbis etiam significasse rem 
me tibi et omnibus tuis esse facturum gratam, si Regi Magnse 
Britannise auctor essem, ut crederet neminem vestrum erga 
ejus Majestatem male esse affectum ; optare quinimo laeta 
ei omnia, atque illud inprimis, ut facilem se praeberet in hac 
Ecclesise Dei scissura tollenda. Quo etiam epistola illa spec- 
tabat, quam mihi a te mei (uooor nempe) attulerunt, qua agis 
mecum ut de vestrse societatis integritate verba Regi faciam : 
quando omnibus, quse nonnullis vestrorum scriptorum objici 
solent, plene per eum esset responsum, qui famosum libellum 
AntiCottonem nova apologia refutavit. Hsec cum ita sint, 
postquam ego tua mandata serenissimo Regi exposuissem, 
evenit non ita multo post, ut Rex Apologeticum vestrum 
nactus, me statim vocaret et coram multis Episcopis ac Pro- 
ceribus diceret, En tibi Casaubone, librum cum Patris Fron- 
tonis professione belle congruentem : invenies in eo defensio- 
nem auctorum qui istam Principibus perniciosam doctrinam 
docent : invenies nuperum Bellarmini scriptum Satanicum 
non obscure defensum : invenies auctorum proditionis pul- 
verarise, qua tetrius quicquam fingere ne Diabolus quidem 
potest, acriter defensam innocentiam, et ipsos glorioso Mar- 
• tyrum choro adscriptos : invenies denique, ait Rex, omnia 
contraria verbis Frontonis. Quin etiam jussit me ejus Ma- 
jestas librum auferre domum, et rationes expendere quse 
ad defensionem novse doctrinse afferebantur. Prsecipue vero 
jussus sum iis attendere quse de rebus Anglicis Apologista 
ille narrat. Quod ubi fecissem, et sincere Regi exposuissem 
quid mihi placuisset, quid displicuisset, placuit illi ut hsec 
omnia tibi significarem, quo semel efficerem ut intelligeres 
a quo sermonum genere esset iis abstinendum, qui benigne 
excipi a Majestate ipsius postularent. Se quidem huic eccle- 
siae scissurse ingemiscere ; sed omnia tamen potius esse fac- 
turum, quam ut iis aures praeberet, qui novam hanc doctrinam 
de regno temporali Papae, de caedibus Regum excommunica- 
torum, de martyrio proditorum, etc. aut palam defenderent 
ut multi Alastores, aut per circuitus ut Bellarminus et Apo- 
logista hic, et sexcenti alii. Quod jusserat Rex feci, et Epi- 
stolam ejus argumenti ad te scripsi, quam dudum misissem, 



1150 NOT./E IN ISAACI CASAUBONI [i6«r. 

nisi qusedam adhuc deessent ex Epistolis Garneti manu scrip- 
tis adjicienda. Brevi, ut spero, eam Epistolam ad te mittam." 
Omnipotentise temporali bona fide esse renunciandum : Savi- 
lium Etonse sumtibus ingentibus et regia magnificentia curare 
editionem Chrysostomi. " Scito in Reginse potestate me esse 
ac semper futurum, dum spiritus hos reget artus. Patri- 
bus Sirmondo et Cottoni plurimam, nisi grave est, a me 
salutem." 

Ad Thuanum Ep. 726, rogans ut uxori suse consilii ipsius 
copiam faciat : libris se suis carere diutius non posse : scrip- 
sisse epistolam ad Frontonem. 

836, 19. iv. Non. Mai.] Ad Thuanum Ep. 727. Accepisse 
se ejus literas : Historiam cujus spes facta est quotidie con- 
scribi : " Sed quum instituisset auctor brevem in tuam gra- 
tiam v7rofjLV7]iJLaTi(TiJibv, exiit opus grande et fere justa historia 
rerum Elizabethse : nihil ibi studio partium datum. Urget 
Rex propositum : sed tempore est opus." 

838, 4. Eid. Mai.] Ad Thuanum Ep. 728 scribit per virum 
bonum Theologum et Sacerdotem quem commendat : putare 
se accepisse illum quas ante discessum uxoris, quas ea disce- 
dente, quas post discessum ad illum scripsit: promissum a 
Rege Commentarium non adhuc expectandum. 

— 7. xvii. Kal. Jun.] Ad Thuanum Ep. 729 crebras se 
mittere non vereri. " Filium meum ut auctoritate tua in 
officio retineas, et lascivientem in studiis et vita, neque cer- 
tum ullum sibi scopum proponentem jubeas meminisse sortis 
suae et voluntatis mese supplex te oro." 

839, 1. ccecitatem] 363, 115 (Burn. MSS.) " Jac. Oappellus 
Is. Casaubono V. 01. — Accepi, vir praestantissime, literas tuas 
indices tui in me amoris etiamsi mea forte culpa paulo com- 
motius scribas. Sed ita me Deus amet, ut ego nihil scripsi 
tui offendendi animo. Meministi quos mecum de ccena Dni 
sermones habueris. Ego non modo transubstantiationis por- 
tentum improbo, detestor, horreo ; sed ne in somniis quidem 
persuadere mihi possum rem a vero tam alienam fuisse a 
patribus pro vera habitam, quamvis multa scripserint, quse 
in speciem huic figmento favere videantur. Tu paulo aliter 
sentiebas. Ego id Bellarmini subtilitati et Perronii eloquen- 



i6ii.] E^HMEPIAAS. 1151 

tise acceptum tuli, et speravi futurum ut in Anglia ea audias, 
quse dubitationes cum quibus pridem colluctaris ex animo 
tollant. Hoc mihi volebam : quod si durius et aypotKOTtpov 
sententiam meam expressi, rusticitatem meam excusatam 
habebit humanitas tua. Neque vero id tantum a te supplex 
peto, sed etiam per eum qui salutem nostram morte sua 
reprsesentavit, enixissime oro, obsecro, ut in iis controversiis, 
quse in Anglia fervent, pacis sequester sis potius quam ut 
quidquam inclementius scribas dicasve de Puritanis, quos 
vocant, aut de Gallicanis ecclesiis, a quibus tot annos lac 
pietatis suxisti. Ego a pietate et ingenii tui candore bona 
ac fausta omnia spero, maxime cum adversus nostros hostes 
scribas. Mihi quoque excidit €KTp(a^a tuis oculis minime 
dignum, nisi forte censor aut monitor esse digneris. Tuum 
autem adversus infelix Ignatii lolium iravaprov avidus expecto. 
Bene vale, vir eximie. Deus Filium tuum natalibus restituat 
teque ac tua omnia servet, ac sospitet. D. Melvinum quid 
moretur miramur. D. Tilenus te salutat. Iterum vale. Sedani 
Id. Mai. cio 10 cxi." 

843, 9. voluntate Regince] Ad Thuanum Ep. 750. Tertiana 
se laborare, sed delatam a Rege promissse historise partem 
mittere. " Pervenit rumor ad Regis aures velle Reginam 
airoTOfjim me revocare, quod ille statim in contumeliam suam 
fieri dixit. Suspicatus est tamen postea malevolos meos id 
consilium Reginse suggessisse de me, opinor, ne cogitanti 
quidem. Multa haberem quse tibi scriberem si nunc haberem 
tempus. Ego sancte juro me in potestate Reginse semper 
futurum : oraturum tamen ne velit esse kvo-\v omvpipl re Kvpixa. 
Nam ut illi doctrinse consentiam, aut desinam detestari, nulla 
vis me adegerit." Commendat illi uxorem suam. 

845, 15. episcoporum] Roffensis, Johannis Buckeridge, qui 
Eliensis 1628, obiit 1631, et Glocestriensis, iEgidii Thompson, 
qui obiit 161 2. 

847, 6. iii. Kal. Jul.~\ Joan. Spotiswodum, Archiepiscopum 
Glascoensem Ep. 1047. ^ e se e ^ re ^us suis. 

— 27. Epistolm ad Frontonem] Ep. 730, prolixi sane libelli, 
de Apologia Jesuitarum. 

849, 30. literas] Ad Thuanum Ep. 731. Humanitatem ejus 



1152 NOTiE IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

in uxorem suam gratum se accipere : Thuanos se non reperire 
in Anglia : Historiam a Rege missam omnia vera continere. 

Ad Baudium Ep. 732. Tertianam se habuisse. Uxorem 
Parisios reversam Reginam pene detinuisse : neque Regem 
per Legatos aliud impetrasse, nisi ut rediret uxor, maneret 
bibliotheca. 

Ad Rutgersium Ep. 733. Silentium suum excusat, seger, 
vexatusque absentia librorum atque uxoris. " Illa ut Lute- 
tiam venit, longe aliam rerum faciem invenit atque ipsi opi- 
nabamur. Quam ubi Regina primum vidit, Opportune, ait, 
rediisti, nam ego marito tuo scripsi ut statim rediret, neque 
volo, ut ipsa in Angliam revertaris. Hsec et uxori et mihi 
valde nova acciderant : sed caussam puto me ante tibi signi- 
ficasse. Nam animadverti a principio versari errorem in meo 
negotio inter Reginam Gallise et Regem Magnse Britannise. 
Hic putat me sibi air\m concessum : illa ait, ad tempus. De 
hoc scito necdum inter eorum Majestates convenire. Itaque 
urgente serenissimo Rege mihi quidem facta est facultas ma- 
nendi hic diutius et uxori redeundi ; sed librorum afferen- 
dorum negata illi est potestas. Caussa redditur in scriptis 
ad me literis : ne semel nactus bibliothecam patriae obli- 

viscar. Detinet uxorem Lutetise morbus filiolse utrique 

parentum charissimae." 

849, 30. Legatum] Henricum Wotton. 

850, 28. Chabanceo'] 363, 145 {Bum. MSS.) " Isaacus Cha- 
banaeus venerando avunculo Isaaco Casaubono S. P. D. Post- 
quam amita diu deliberavit, utrum me vel Adamum ad te 
mitteret, cum modo me, modo illum dicebat se missuram, tan- 
dem constituit Adamum mittere. Ego vero, venerande avun- 
cule, qui dudum ketitia gestiebam, qui gloriabar quod brevi 
te videre sperarem, hem spes irrita mea cecidit, non tamen 
prorsus amissa est, sed paululum dilata, tantisper dum amita 
Angliam iterum petat. Interim ruricolse Grignii hserebimus. 
Hodie alterum stipendii tui trimestre accepimus. De aliis 
rebus domesticis puto amitam tibi satis superque scribere, 
quare de iis te non obtundam. Recens in hanc urbem allatus 
est liber, a D. Plesseio in lucem editus, cui nomen est Myste- 
rio iniquitatis, a paucis adhuc visus, quique non palam venalis 



i6n.] E<J>HMEPIAA2. 1153 

exponitur. Hic liber, ut audio, Tipay\xa napiyji toIs irepl 'Pw- 
ixatovs. Volebat amita ad te mittere, nisi audivisset D. Ples- 
seium Epistolam Latinam ad Regem Anglise huic libro prse- 
misisse, eaque de caussa plura exemplaria et facilius quam 
heic repertum iri autumat. Sin aliter res est, et cupis habere, 
fac nos certiores et mitti curabimus. Vale, venerande avun- 
cule. Scripsi raptim vn Kal. Jul. cio 10 0x1." 
A Monsieur mon oncle Monsieur Casaubon. 

851, 24. xv. Kal. Aug.~\ Ad Hceschelium scribit Ep. 734, 
per amicum. " Postquam Lutetia discessi, a meis absum, nisi 
quod uxor media hyeme nuper me invisit ; sed mox quia res 
domi reliquerat incompositas, repetere Galliam coacta ne 
nunc quidem rediit. Et sunt multse graves caussae quse illam 
detinent. Interim bibliotheca mihi carendum et omnibus 

chartis meis. Oonficior moerore, et Chrysostomi lectione 

assidua animum recreo." Vitam Antonii ab illo missam gra- 
tus accepit. 

Ad Mortonum Ep. 735. Libellum (ad Frontonem) abso- 
lutum velle se emendare consilio illius et doctrina adjutum. 
" Uxor te ex animo salutat per suas ad me literas. Detinuit 
eam aliquandiu Lutetise voluntas Reginse, quse mei revocandi 
impetum ceperat; sed hanc mentem Deus et Rex serenissi- 
mus fecerunt ut mutaret." 

854, 14. Legato] Henrico Wotton Venetias proficiscenti. 

— 18. magnificentius'] Pari magnificentia hospites suos 
excipiunt, qui nunc sunt Mercatores Scissores. 

— 25. vii. Kal. Aug.] Ad Thuanum scripsit Ep. 736. Al- 
terum tomum operis Cottoni brevi exspectandum : anxium se 
esse et inopem consilii. " Filium (Johannem) in Navarreno 
Collegio habitare didici ab aliis : curarum mearum pars non 
minima is filius est, qui nisi tuis salutaribus consiliis morige- 
rum se prsebuerit, nulla de eo spes mihi reliqua." 

856, 22. Kal. Aug.~] Lingelshemio Ep. 737 serius respon- 
det. " Solus meorum cum parvo filio (Merico) qui literis dat 
operam in Gymnasio Etonensi in Anglia adhuc sum. Uxorem, 
postquam omnia ad iter prseparasset, morbus filise (Annse) 
longus et difficilis detinet. Accedit alia calamitas, quod 
bibliothecam meam huc transferri nisi ex parte Regina Gal- 



1154 NOT^E IN ISAACi CASAUBONI [1611. 

liarum non patitur; quse sic me concessisse ait serenissimo 
Regi, tanquam aliquando repetitura. Ita mihi et libris et 
chartis carendum meis ; quod mortis instar mihi est." Frui 
se cupere colloquio ejus : Regem in venationibus comitem 
habere libellum ad Frontonem : scripsisse se ad Eliam in 
suburbano Episcopi Eliensis, qui Torturam Torti scripsit. 

Hoeschelii se literas ante annum tertium exaratas accepisse 
agnoscit Ep. 738 : vidisse se cum dolore literas Velseri que- 
rentis negligentiam suam in scribendo : vitam Antonii lau- 
dare : de rebus suis, et Savilii Chrysostomo. 

863, 16. Eid. Aug.] Ad Overallum decanum Paulinum 
scripsit Ep. 739. Vigesimum se diem Dunamise hserere : frus- 
tra exspectasse Chabanseum et uxorem : cogitare Londinum 
proxima hebdomade. " Accedit et caussa alia ; quod hic in 
ferculorum et omnium kiriTrfitttov copia, librorum subsidio 
plane destituor : quippe celerem reditum cogitans vix unum 
aut alterum mecum attuli. Quod si Dominus Richardsonus 
et Thomsonus noster sua copia meam non sublevassent ino- 
piam, literas, credo, jam reAeW dedidicissem." 

864, 1. liberationem] Vide 785, 30. " 1603. At this time 
the King forgot not a great deliverance he had formerly had ; 
which tho" > it were had in Scotland, yet he would have notice 
taken of it in England, which was his deliverance from the 
conspiracy of the Gowries on the fifth day of August three 
years before ; and thereupon Friday being the fifth of August 
was by commandment appointed to be holy day with Morning 
Prayer, Sermons, and Evening Prayer that day, and bonfires 
at night ; which was then and after during his life solemnly 
observed." Baker Chronicle, p. 506. 

Ad Thuanum scripsit Ep. 740. " Ego, ut valeat uxor, ut 
liberi, a duobus fere mensibus ignoro : a libris autem meis 
abesse me tam diu, vix sine lacrymis recordari possum. Uxor 
se partem aliquam librorum missuram, spem fecerat; cujus 
promissi exspectatione quum recreassem rae aliquamdiu, nunc, 
ea spe missa, nec quid dicam scio, nec quid metuam aut spe- 
rem. Certe mea studia non jacent, sed extincta sunt." De 
Episcopo Eliensi, et vita Melancthonis a Camerario scripta, 
Mittit literas ad uxorem deferendas. 



i6ii.] E4>HMEPIAA2. 1155 

871, 19. turbas] " Angl. tur/e. Non male forte petas origi- 
neni vocis ex illis Scholiastae verbis in Equites Aristophanis, 
ubi tradit rvpfiacras proprie poni pro rbv irrjXbv raparruv, limum 
commovere, aquam limo excitato turbare ; quod nemo non 
videt optime quadrare in bituminosos Batavorum cespites ex 
imo aquarum fundo eductos." Fr. Junii Observ. in Willera- 
mum, p. 256. 

872, 23. Paneg.] Augustinus Episcopus contra Oresconium 
Donatistam, de Maximiano Episcopo contra Primianum 
electo, gravia a Donatistis et circumcellionibus perpesso " De 
excelsa turri noctu prsecipitatus subter cinere stercoris mol- 
liter jacebat exceptus." Lib. III. p. 47. 

Voces " Audi ergo qusedam quse ipse sum expertus" occur- 
runt p. 49. 

— 25. Animadvers.] In Bellarminum ? 

878, 26. literas] Ad Thuanum Ep. 741, Londinum se Elia 
et ab Episcopo Eliensi post quadraginta et octo dies redi- 
isse : unde factum est ut Epistola ad Frontonem non sit 
missa. " Angor animi, ac dies noctesque crucior. Ut oiim Bel- 
lerophon bv Ovpibv, Karihtov, et ut Turnus apud Poetam, amissa 
pugnandi facultate, imam sibi optat tellurem dehiscere, sic 
ego, quoties subit animum cogitatio de meis prioribus inceptis 
et studiis, vitse hujus lucem prope jam habeo exosam : vivere 
enim cordatis hominibus agere est : ego autem nihil ago, et 
vivo tamen." Allatam sibi epistolam multarum chartarum a 
Perronio docte scriptam, cui respondendum, si Eex jusserit. 

880, 16. hceresi Vorstiana] " And now entering into con- 
sideration of this title, of being Defender of the Faith, he 
conceived it might extend not only to his own dominions, 
but in some sort to neighboring countries : if not in author- 
ity, at least in care : and hereupon hearing that the States 
of the Low Oountries were determined to entertain one Vor- 
stius to be public Professor of Divinity in Leyden, and know- 
ing him, tho' otherwise a learned man, yet tainted with many 
erroneous opinions concerning the essence and substance of 
God, making him to be quale et quantum ; changing Eternity 
into Eviternity : teaching eternity to consist of a number of 
ages, and denying God to be purus actus, but to have in 



J 156 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

some sort aliquid diversitatis et multiplicitatis in seipso, 
etiam principium cujusdam mutabilitatis, he earnestly soli- 
cited the States both by his own letters and by his leiger 
Sir Ralph Winwood, by no means to admit the said Vorstius 
into that place, lest his doctrine having once infected their 
country might soon after spread itself into his dominions. 
Which request of his after much soliciting the States at 
length granted and expelled Vorstius from amongst them." 
Bishop Goodman. 

881, 3. Princeps] Henricus Wallise Princeps. 

886, 19. vi. Kal. Oct.] Ad Thuanum scripsit Ep. 701. " II- 
lustrissime vir, rediens ex aula didici a I). Legato (Bauderiano) 
discedere certum hominem, qui meas ad te esset tuto laturus, 
scripsi igitur raptim hsec pauca, ut scires paucis diebus ternas 
me ad te dedisse. Animi mei to aiirjx^ov ex iis intellexisti. 
Neque facile dicere possim, quse suspiria quotidie edam, dum 
cogito perire mihi omne tempus, quod scis esse itoXvTtke- 
cttcltov avd\(t)fjia^ et cujus unius est honesta avaritia. Ego 
vero annum integrum libris careo, et aulam sequor, hoc est, 
nugas ago. Misit quidem uxor chartas meas ; sed plerasque 
adhuc desidero ; et si omnes haberem, quid illae mihi sine 
libris meis prodessent ? Omnino aut revocate me serio, aut 
permittite libros afferri, ne, male tempus omne perdens, male 
peream. Uxorem in itinere esse conjectura quadam adducor 
ut credam. Utinam ita sit. Utinam Dominus Jesus fortunas 
meas ex hoc salo recipiat tandem in aliquem tranquillitatis 
portum. Alioquin cppovba sunt mea omnia incepta. Rex spem 
facit mittendi, quse exspectas, brevi." 

887, %i. iii. Kal. Oct.] Ad Lydium scripsit Ep. 742. Grau- 
dere se operibus Clemangis ab eo editis : " Jure quereris de 
licentia nostri seculi in proferendis novis subinde dogmatis. 
Nova et impia sunt quse nuper apud vos quidam (C. Vorstius) 
de natura Dei ausus est proferre in lucem. Ego librum non 
legi, sed Rex qui legit diligenter mira mihi narravit et detes- 
tanda. Audio tamen plerisque isthic eum librum probari ; 
credo, quia nova sunt quse dicuntur : fyiXoKaivoi enim pleri- 
que sunt e nostris, Kaivocfxdvias amant. Pelagianismum quod 
detestaris laudo, et ego tecum sentio, sed videndum nobis 



i6u.] E4>HMEPIAA2. 1157 

etiam atque etiam ne dum haeresim illam vitamus, in Mani- 
chseismum incidamus, et fatum nescio quod stabiliamus. De- 
nique sic existimo, veterem Ecclesiam, quse utramque haeresim 
pie damnavit, non temere esse pedibus calcandam, quod multi 
hodie faciunt. Errores Papisticos detestor, siquis alius, sed 
dum tendimus in contrarium, excedi modum nolim.'" 

Ad P. Bertium Ep. 743. Dissertationem ejus se perle- 
gisse, nolle judicare. Pelagianismum qui fugiunt ex iis 
multos in partes Manichseorum transire ; utrumque fugi- 
endum : magni se facere consensum primsevee Ecclesiae : non 
probare Molinseum defendentem hanc thesin, Sacram Scrip- 
turam nulla cujusquam interpretatione opus habere. 

892, 9. Pr. Id. Oct.] Ad Heinsium scripsit Ep. 744. Episto- 
lam ad Frontonem probaturam se non transiisse ad Loiolitas : 
Patres priscse Ecclesise non habendos ludibrio : Molinseum 
culpandum esse qui Cyprianum appellat Anabaptistam : <fii\o- 
kollvovs sibi non placere : Theologos esse in Anglia Episcopum 
Eliensem, Episcopum Vintoniensem, Decanum Paulinum. 

— 11. domum] In vico dicto St. Mary Axe. 

894, 4. xv. Kal. Nov.] Ad Heinsium scribit Ep. 745, 
venisse uxorem cum parte librorum ; mittere se libellum ad- 
versus Jesuitas scriptum. 

— 9. nos] Corrigendum, vos. 

895, 6. viii. Kal. Nov.] Ad Frontonem Ducseum cum Ep. 
746, mittit Epistolam prolixam (730) jam editam, non, ut 
constituerat, manu descriptam : Apologetici auctorem se igno- 
rare : nullam cum Jesuitis privatam simultatem intercedere. 

vii. Kal. Nov.] Ad Th. Mortonum cum Ep. 1048 mittit 
Epistolam suam ad Frontonem. 

— 10. literis] Ad Thuanum Ep. 747. Mittit Epistolam 
ad Frontonem. " Utinam qui rerum isthic potiuntur, ex rei 
veritate judicent, non ex anticipatis opinionibus, sed ut nunc 
vivitur, vereor ne male omnia interpretentur. Ita mihi dul- 
cissima patria fuerit carendum. Omen avertat Deus Opt. 
Max. Si tamen id acciderit, dabo operam ut exilii mei caus- 
sam omnes intelligant. ,, 

Ad Meursium Ep. 748. Mittit libellum, et petit ut mutua 
exerceatur scriptio. 

vol. 11. s s 



1158 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

Ad Baudium Ep. 749, se eibi videri jam kKfiapfiapG>(r6ai : 
partem librorum allatam : multa desiderium patrise in animo 
suo excitare. 

896, 11. epistolam] Vide 880, 16. 

897, 1. literas] Ad Thuanum Ep. 752. Quatuor exem- 
plaria Epistolse ad Frontonem missa per Praefectum equorum 
dispositorum Thuano, Cancellario, Villeroy, Frontoni : Esse 
qui dictitent Loiolitas irritaturos in se Regem et Reginam : 
de responsione ad Cardinalem ne sit sollicitus : Filium com- 
mendat hortationibus ejus. 

Ad Labbseum Ep. 753. Laudat meditantem historiam Re- 
gum Gallige illustrare : libros ejus generis invenisse se in 
Bibliotheca Roberti Cottoni : Regem unico genere literarum 
capi, cujus generis libros ad Regem quotidie delatos sibi 
legendos. 

— 8. opeUam] Epistolam ad Perronium. 

— 12. literis] Ad Mortonum Ep. 751, egisse se cum 
Bilio, ut literas traderet, atque duo Epistolse ad Frontonem 
exemplaria, quorum alterum Episcopo Wintoniensi traden- 
dum ; judicium ejus exspectari. 

— 19. Johannem] 363,82 (Burn.MSS.) " Viro Clarissimo 
Isaaco Casubono S. D. Joannes Camero. Nse ego infcelix 
sum, vir clarissime, qui toties ad te frustra scripserim ; nulla 
tua culpa, sat scio. Tametsi enim non sim is, in cujus gra- 
tiam tu te ab occupationibus et studiis gravissimis debeas 
avocare, tamen ea tua est humanitas, ut si mese literse tibi 
fuissent redditse, omnino responderes. Non enim, puto, in- 
genium exuisti. Kal tovto ixkv hr\ ovtvs. Gravem suscepi 
contentionem cum obtrectatoribus tuis, qui tibi filii cmovTa- 
o-Cav, et Anticotonis proditionem objiciunt. Obsecro te, op- 
time Casaubone, per quicquid tibi carum est, ne hanc 
injuriam inultam sinas. Nam, crede mihi, a Loiolitis profecta 
est, cum quibus bellum gerere est Christo et Ecclesise mili- 
tare. Si existimationem tuam ab horum calumnis vindices, 
et Deo gratam et Ecclesise utilem et tibi necessariam nava- 
veris operam. Ea tua est apud bonos omnes gratia, ea etiam 
apud hostes tuos autoritas, ut si vel digitum tollas, futurum 
sit ut omneis conticescant. Nolis igitur tibi deesse. Vale, 



i6n.] E<J>HMEPIAA2. 1159 

vir clarissime. Dominus Jesus Ohristus tibi, lectissimse uxori, 
liberis tuis, totique adeo familise quam cumulatissime bene- 
dicat. Qui has litteras tibi redditurus est, est adolescens prse- 
clarse indolis, Petri Gallobsei celeberrimi concionatoris filius. 
Is te ita veneratur, ut, si eum amicitia tua digneris, Eegem se 
fore existimet. Ego illi prsedicavi humanitatem tuam. Satis 
scio, quse est suavitas morum tuorum, te effecturum ut prse- 
dicationem meam res ipsa vincat. Iterum vale. Id. Octob. 
1611. Burdegalse." 

898, 6. Cmtero) 363, 93 {Burn. MSS.) " Quantis, vir 
doctissime pariter ac humanissime, instabilis fortunse flucti- 
bus, prseter omne meritum, instar turbinis, agitatus jacta- 
tusque fuerim, et ut diuturno carceris tsedio, nulla innocentise, 
nulla setatis habita ratione, aifectus (nulli enim aditus ad me 
patebat) moerore ac tristitia pene contabuerim, non dubito 
quin ejus rei fama ad aures tuas pervenerit. Eaque mihi 
injuria illata (quamvis satis magna) adversarii inimicique mei, 
qui pariter et accusatoris et indicis ofiicio functi sunt, non 
contenti, insuper me exilio mulctarunt, bonis possessioni- 
busque prseter omne fas et sequum, prseterque patriae invete- 
ratam consuetudinem, spoliarunt. Nunquam enim apud nos 
fando auditum est, aliquem exilio mulctari, et insuper pos- 
sessionibus spoliari privarique. Si apud sequum et incor- 
ruptum judicem, quique nulli parti addictus esset, caussa mea 
agitata discussaque fuisset, certo persuasum habeo, longe 
aliud futurum fuisse judicii exitum. Itaque non inconsultum 
mihi visum fuit, pro ea quse mihi a multis annis tecum inter- 
cedit amicitia, querelas meas ad te deferre obnixeque petere, 
ut caussse mese patrocinium suscipere, et ab hac injuria 
quantum potes vindicare digneris. Quare etiam atque etiam 
rogo atque obsecro, ut apud serenissimum magnse Britannise 
Kegis Legatum, auctoritate et gratia qua plurimum apud 
Regem et in aula vales, vel per te ipsum, vel per alium tibi 
amicum, tantum perficere digneris, ut sua apud Ordines Gene- 
rales intercessione bona mihi per summam injuriam prgeterque 
patrise morem et consuetudinem ablata restituant, indic- 
tumque exilium aboleant. Quod si, ut spero, preces quere- 
lasque nostras te adnitente exaudire dignatus fuerit, meque 

s s 2 



1160 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [i6n. 

ab injuria vindicaverit, Deo Opt. Max. pro incolumitate sua 
tuaque in perpetuum vota facturus sum. Super his vale ami- 
corum optime, et nos quod facis, amare perge. Raptim Ant- 
verpise x Octobris. Tuus ex animo Theodorus Canterus. 

"Idem dictum factumque velim de Collega meo Henrico 
Helsidivico, qui mecum eandem incurrit fortunam. Si pravis 
Vorstii et aliorum in religione opinionibus aures prsebere eo- 
rumque patrocinium suscipere voluissemus, non ea adfecti 
fuissemus injuria. 

" Siquid ad me curatum velis, mittes Antverpiam ad Joannem 
Morelum typographum in officina Plantiniana vel ad D. An- 
dream 80^0^^^.^ 

94. x Januar. 161 2. Canterus queritur res suas eodem 
esse loco. 

Casaubonus respondet Ep. 755. " Et voluptatem magnam 
ex primo aspectu tuarum, venerande Cantere, accepi, et mox 
ex earundem lectione dolorem longe maximum. Sciveram 
aliquid molestiarum tibi esse obortum nescio ex qua caussa : 
de carcere, exilio, jactura bonorum nihil adhuc audiveram. 

Itaque perculit me is nuncius. Quod me rogas ut sere- 

nissimum Regem appellem, petamque ab ejus Majestate ut 
gratia sua apud Ordines te sublevet, id vero ego rei gestae 
penitus ignarus qui satis commode possim non video. Accedit 
illud incommodum quod frigusculum quoddam intercedit inter 
ipsum Regem et Ordines. Videbo tamen siquid tua caussa 
potero, et ad omnes occasiones ero intentus, ut quibuscunque 
modis si non possim commodis tuis consulere, existimationem 
tamen, quod in me erit, tuear sartam tectam." 

31. Wintoniensi. Thoma Bilson 1597, qui fuerat Vigorni- 
ensis 1596", obiit 1616. 

899, 25. v. Kal. Dec.] Ad Lingelshemium scripsit Ep. 756 
de mutuo ipsorum amore, de expectatis libris, desiderataque 
adhuc illorum parte, de edita ad Frontonem epistola, alia ad 
Perronium scripta. 

Ad filium Joannem Casaubonum Ep. 757. " Fili, heri 
reverso mihi ab aula mater tui amantissima literas a te red- 
didit, quas illa quidem pro suo jure aperuerat, sed quia Latine 
erant scriptse parum intellexerat. Dum has illi Kkivripti 01/077 



i6ii.] E<J>HMEPIAA2. 1161 

e raorbo pedis assidens lego, et de te sermones cura ea habeo, 
et communibus votis Deum pro tua felicitate, hoc est, pietate 
et virtute oramus, ecce a cursoribus traditur fasciculus quem 
ipsis tradideras mihi afferendum. Etsi immani pretio redi- 
mendus fuit mihi ille fasciculus, laetatus sura tamen diligentia 
tua, cujus adhuc nullum par exeraplum edideras : binas enim 
tuarum satis copiose scriptas eodem die me accepisse gaudeo 
equidem, teque oro non jam ut alios, sed ut te ipsum imiteris. 
et hac in parte sis semper diligentissimus. Me ut vincas 
diligentia tibi contendendum erit strenue : nam ego me vinci 
in eo genere ne a filio quidem patiar. Faxit 6 (dzavOpcoTros 
Christus, ut semper occasionem habeas Isetam scribendi ad 
Isetos parentes. Quod quereris non eum honorem esse tibi a 
me habitum, ut Epistolae nuper editae exemplar ad te mitte- 
rem, laudo cupiditatem, probo querimoniam : nolo enim ali- 
quid committere, cur possit quisquam existimare quicquam 
in rebus humanis secundura matrem tuara mihi esse te carius. 
Sed debes, fili, hanc opinionem de me sic fovere, ut quicquid 
eveniat benigne interpreteris, et semper in partem meliorem. 
Noli credere officio meo unquam me <rvv 0ew defuturum : tu 
vide ne desis tuo. Scripsi vero ad te jara ante, propterea 
me ad nullum amicorum meorum isthuc exemplaria misisse, 
ne pro vectura cursores duplura aut triplum exigerent ejus 
quanti liber potest sestimari. Semel tibi exponam quid gestnm 
sit. Tu, ut me apud amicos tuearis, vide. Qua fere die ad 
serenissimum Eegem librum misi post absolutam editionem, 
eadem quatuor exemplaria cursoribus Regiis tradidi inscripta 
D. Oancellario, Thuano, Villaregio, et Frontoni. Putavi 
officii mei esse ut et magnatibus illis facti rationem redderem, 
et Frontoni hunc honorem haberem ut primo illi e privatis 
omnibus amicis meis mitterem. Postridie quum esset data 
occasio duorum cursorum, misi unum exemplar ad illustrissi- 
mum D. Cardinalem Perronium, alterum ad Legatum sere- 
nissimi Regis Magnse Britannise. Postremo quia Dovardus 
significaverat velle se ejus libri exemplum habere, quod amicis 
ostenderet, unum illi misi per alium cursorem, parum sollicitus, 
quantum esset pro vectura exacturus. Habes, fili, historiam 
omnium librorum, quos ad hanc diem in Galliam misi. Volui 



1162 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

ad te et amicos mittere ; sed putavi exspectandam facultatem 
mittendi sine ulla cujusquam graviore impensa. Hanc ex- 
cusationem voio te probare, et aliis quse dixi narrare. Venio 
ad colloquium illud, cui te ais interfuisse. Narras clarissimum 
Frontonem et Peleterium cum nobili Anglo, te prsesente de 
illo scripto sententiam tulisse ; et quidem Peleterium plenis 
velis in me esse invectum, Grammaticum vocasse, stylum 
damnasse, virum nullius judicii appellasse. Primum tibi de 
Frontone respondebo : si ita ille animatus est, ut doctrinam 
parricidalem aut palam aut clam probare queat, non mirari 
debere me, si ei parum probatur ea scriptio, quse tota adversus 
Satanicam et novam doctrinam est suscepta. Ego de illo 
sensi melius. Si non respondet et veritati assentitur, faciet 
quod verum theologum decet. Si tacet ipse, et alios sub- 
mittit, e re nata consilium sumemus ; neque caussam Dei 
aut Principum unquam prodemus. Scribant quicquid volue- 
rint Bonarscii, Gretzeri, Andrese Grseculi, et quicquid est 
crabronum ; non magis movebor quam si musca in me invo- 
laret. Deus Opt. Max. a me stat : veritas a me stat. Caussa 
Regum agitur, et quidem contra parricidas inauditos. Et ego 
timebo ? Aut deerit mihi animus \ Deus meliora. Peleterii 
vero judicium non magis reformido quam par est. Illene me 
Grrammaticum vocat? Ille meum stylum damnat? Asinus, 
stultus, imperitus, nebulo, vappa de eo viro sine honoris prse- 
fatione loqui non debet, quem scit orbis terrarum (absit verbo 
invidia) non sine aliqua utilitate publica literas Grsecas et 
Latinas excoluisse. Abeat Peleterius ad lustra et popinas, 
ibi judicet de forma scortorum et vini saporibus, de literis 
abstineat judicare ovos 7rpo? Xvpav. Taceo quam tota Lutetia 
norit in rebus Religionis indifferentiam ; quse ab Atheismo 
quot gradibus differat ipse viderit. Et his notis insignis 
nebulo de me graves sententias dicet ? Ego vero Deo gratias 
ago, quod ea scripserim quse illi displiceant : bonis sine dubio 
placebunt, quse pessimo viro non placent. De stylo quidem 
judicare meo adeo non potest, ut priusquam intelligat mea 
scripta, multi illi anni in scholis sint ponendi. Si ausus sit 
in me aliquid, erit unus e meis famulis, qui illum excipiat, ut 
meretur ipsius detestanda malignitas. A me responsum ne 



i6n.] E<i>HMEPIAA2. 1163 

expectet ; tuus fortasse cognatus, aut certe unus famulorum 
meorum illum depinget suis coloribus. Tu vero, fili, male- 
dictis impurissimi nebulonis ne movearis. Ut nulla sine crista 
nascitur galerita, sic nemo aliquam ex his studiis gloriam 
consecutus est quem non comitetur invidia. Scis, fili, meam 
Ta7i€tvo(f)po(Tvv7]v, qui, siquid scio, et non multa sane scio, sed 
tamen siquid scio, Deo Opt. Max. id totum fero acceptum, 
Illi honos, illi laus, illi gloria els tovs al&vas t£>v al&vtov. ^Afxrjv. 
Moneo te, fili, abstineas a societate id genus hominum. Novi 
illum, de quo loquor, intus et in cute : acta, verba, ingenium 
produnt in caussa Religionis profanum, neque hoc te potest 
fugere. O fuge tales, abhorre, odi, ac detestare : saepe 
hoc te prsesens monui, nunc absens moneo, quia est data 
occasio. Oro Deum immortalem, et quotidie orat pia mater 
tua, ut tibi adsit, te servet, tibi benedicat. Vale. 

900, 8. Kal. Dec.] Ad Hugonem Grotium cum Ep. 758 
libellum mittit, Epistolam nempe ad Frontonem, ut se illius 
memorem sciat. 

901, 4. Non. Dec.~\ Ad Heinsium scripsit Ep. 754, acceptas 
se ab illo literas legisse coram Rege et Episcopo Eliensi qui 

adamarint prudentiam illius et sinceritatem. " Ago tibi 

gratias — quod adversus meos calumniatores semper firmus 
steteris. — Quicquid hostes professi antiquse Ecclesise dicant, 
6 (j)6(3os tov Kvpiov tyj ifxfj Kapbtq €vt(dv€L — Plane scire te volo 
et quod Jesuitse me oderint, et quod isti Kaivoho^oi, ab eodem 
fonte utrorumque odium proficisci, amore nempe veritatis 
quem et hi et illi in me deprehendunt. — Illud gratia Dei vere 
possum dicere, quum nullam habeam mihi propriam opinionem, 
id agere me quotidie, ut in sacrse scripturse lectione et monu- 
mentis primsevae ecclesise magis magisque proficiam. — At re- 
ditum in patriam cogito : sic enim ais istos garrire. Magnum 
vero crimen, si patriam civis amat. Tamen quod isti aiunt 
de reditu, vellem scire a quo mea consilia acceperint. Quis 
hoc illis arcanum indicavit l de quo ne mihi quidem aut uxori 
mese aliquid hactenus inauditum. Ego, mi Heinsi, a teneris 
annis ita me divinse providentise regendum permisi, ut totus 
ab illa pendeam. Deus est qui me huc adduxit, qui si plane 
solutus essem a vinculis, quae me Eeginse Galliarum tenent 



1164 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [1611. 

astrictum, non dubitarem afiirmare ossa mea in Anglia post 

obitum meum quietura Deo coeptis meis aspirante ." 

Aristotelis in Poetica mentem iilum unum assecutum esse : 
mirari se elegantiam tragcedise quam Honerdus edidit ; mis- 
surum descriptam ad Perronium epistolam ; jussum a Rege 
Vorstii epistolse accuratius respondere. 

901, 23. v. Eid. Dec.] Heinsium Ep. 759 rogat utrum acce- 
peritEp. 754. 

Ad Thuanum scribit Ep. 760, accepisse se literas ejus 
varia de libello judicia significantes : se non posse diutius 
carere libris, planeque aut sibi ad Bibliothecam suam acce- 
dendum, aut curandum quo ne diutius illis careat : con- 
silium se ab eo petiturum : scriptam ad Perronium Epistolam 
Regem apud se habere : jussum sibi Vorstio Kaivo(p<av<p Theo- 
logo Leidensi respondere. 

Ad Lydium Ep. 762, ad ecclesiasticas dignitates nullos 
in Anglia admitti nisi Anglos avTo^Oovas : ingentem esse theo- 
logorum copiam. 

Ad Savilium Ep. 1049. ^ e bibliis agit gratias: Gregorium 
commendat edendum post Chrysostomum : Scaligerum in Ma- 
thematicis non excelluisse : de characteribus Stephanicis. 

903, 20. xiv. Kal. Jan.] Heinsio Ep. 764 commendavit ami- 
cum isthuc profecturum. 

— 24. opellcB~\ Ad Episcopum Eliensem scripsit Ep. j6j. 
" Non displicuisse Regise Majestati appendiculam ad episto- 
lam Cardinalis, vehementer gaudeo. Oro Deum immortalem, 
ut velit faxitque ejus opellse, quse mea non est, sed Regis 
evaefieo-T&Tovy aliquem fructum existere. Sed de illius edi- 
tione in hac urbe differenda cur priorem sententiam Domi- 
nus Rex mutaverit, non video. Ego postquam editionem vidi, 
quam per te Regia Majestas ad me misit, modis omnibus 
accelerandam hic editionem judicavi. Quod quidem proxima 
hebdomade fiet, nisi Eex impedierit. Non debent, quse alibi 
parantur, editiones hanc impedire : quse sine dubio futura est 
omnium optima. Tum erit locus inserendi, quse placet Do- 
mino Regi adjici. Si ante non constiterit mihi de voluntate 
serenissimi Itegis, die certe Dominico id me precibus ab ejus- 
dem Ma-jestate impetraturum spero.r 



i6u.] E<J>HMEPIAA2. 1165 

904,12. novas] Ad Gillottum scripsit Ep. 765. " JEger 

eram et Kkivr)pr)s, quum tuas accepi sed quum eas legis- 

sem, statim exilui e/c t&v orpcojuara)*/, ut hsec ad te exararem. 
Pupugit enim me acerrime quod scribis de Epistola (746) pri- 
vatim ad Frontonem scripta, quam ipse in aliam partem rapit, 

quam fuit a me scripta. Ule interpretatur me invitum ad 

ea scribenda esse compulsum, et de tyrannide optimi Princi- 
pum queri. 9 I2 yevvrjfjiaTa tG>v ey&v&v ! O gentem viperinam ! 
Eo tempore fuit uxor mea cum liberis et libris Lutetise. Con- 
stitueram igitur, ne pestes illas irritarem, scriptam epistolam 
mea manu ad Frontonem mittere. Maximo Regi aliter visum 

est. Jussit edi. Quid peccavi nisi hoc unum, quod fidem 

habui ei viro, quem putavi non malum et mihi amicum l 

Vale et me ama meamque innocentiam adversus calum- 

niatores importunos protege. ,, 

— 27. Perronimn] Ep. 838 prolixa de rebus ecclesise. 
Simul et Ep. 839 " Monseigneur, Enfin je vous envoye la 
Reponse qu'il a plu au Eoy de la Grande Bretagne de faire 
a votre Epitre. Le Roy s^est servy de moi pour Secretaire, 
mais la piece est de Sa Majeste. Et ceux qui pensent qu'il 
emprunte Pindustrie d'autruy pour traiter les choses de Theo- 
logie, ne connoissent pas combien Sa Majeste est versee es 
ecrits des Theologiens. En quoy je puis dire sans flatterie 
que ce Roy est admirable. II a exactement medite cette 
sienne reponse : et j'ay fait maints voyages en cour pour 
cette cause, ayant eu cet honneur d^y aller toujours en la 
compagnie de Mr. PEveque d'Ely, personnage tres docte, tres 
modere, et d'une singuliere humanite. Je pense qu'en ecrivant 
Sa Majeste a garde toute douceur, au moins c"a ete son desir. 
Je prie Dieu, Monseigneur, qu"il vous conserve longuement. r) 

905, 1. scripsi] Ad Joannem Casaubonum Ep. 761. " Heri 
accepi a Rege epistolam ad illustrissimum D. Cardinalem, 
cum expressa jussione, ut statim mitterem. Missuro ut Regis 
voluntati etiam seger satisfacerem, in ipso articulo afferuntur 
tuae literse longe mihi gratissimae : quanquam ex iis quas ad 
piam matrem scripsisti, didici te parum valere. Doleo, fili, 
et Deum supplex veneror ut tibi adsit, te servet et yj/vxw Ka ^ 
a&fjLa proestet valentem. Volo cures valetudinem : nolo ulli 



1166 NOTyE IN ISAACI CASAUBONI [i6ii. 

pecunise parcas, quoties postulabit ratio valetudinis. Imprimis 
Deo Opt. Max. te supplex quotidie commenda, neque obli- 
viscaris disciplinse domus, in qua es educatus. Per mihi fuit 
molestum quod scribis de editione epistolse nuperse isthic 
curata. tetrum genus hominum, unius sui lucri studiosum ! 
Quid faciam? Ita vita est hominum. Multa ferenda sunt 
dura et molesta. Sed, obsecro, nostin' D. Blakvodum Advo- 
catum Medici filium? Alter jam fere mensis est, ex quo ille 
a nobis discedens crassum fasciculum a me accepit cui multse 
inerant literse ad te et amicos alios. Inerant et pise matris 
epistolse ad te : inerant et novem aut decem exemplaria ejus 
epistolse. Illa omnia te non accepisse demiror et stupeo. 
Quseso te, scribe quid sit factum ; nam ego summopere con- 
fido benevolentise Blackvodi. Scribis Dominum Cancellarium 
velle me revocare ; et hortaris ut mihi constem simque in 
potestate Regis et Reginse. Agnosco, fili, tuam o-Topyrjv <£wi- 
kyjv sed vide ne reversum pceniteat. Scis irritatos adversus 
me omnes Jesuitas et eorum fautores, ut multi judicent ab 
illis mihi esse metuendum. Scis honesto me loco hic esse. 
Lutetise quo loco sim futurus, nescis. Tum autem stipendia 
hic honestissima, ne dicam amplissima, possum consequi. Lu- 
tetiae quis status rerum me maneat, quse fortuna, neque ulla 
possum conjectura assequi. Hsec tibi familiariter scribo, fili, 
ut prudenter apud eos te geras, penes quos est mei revocandi 
potestas. Equidem in potestate Regis et Eeginse sum futu- 
rus, si ea fuerit Majestatis ipsorum voluntas. Sed cogita tot 
filias, tot naufragia rei familiaris et senectutem meam. Ante 
omnia Deum ora, ut prsesit huic negotio, Inquire quae sit 
Procerum voluntas, et statim significa. Narro tibi, misi tan- 
dem ad illustrissimum virum Dominum Cardinalem Perronium 
responsionem Regis ad ipsius epistolam. Ego Regise Majes- 
tati fui Secretarius. Observa, quseso te, an scriptionis modus 
summi illius Praesulis animum a me alienarit. Certe id cavi 
ne ipsum offenderem, et Rex ipse cum ipsius honore totum 
hoc negotium curavit transigi. Ego nulluin in Gallias, aut 
usquam terrarum misi exemplar nisi ad ipsum Dominum Car- 
dinalem : sed Rex sua interesse putavit, ut unum ad suum 
Legatum mitteret. Aliud nullum est in Gallia neque futurum 



1 6 1 1 .] E$HMEPIAA2. 1167 

est, nisi Rex jusserit. Si essem ausus, tibi unum exemplar 
misissem, et alterum viro illustrissimo Domino Thuano. Nu- 
per scripsi ad te, iratus contra Peleterium vappam hominem, 
qui si mihi bilem moverit, faxo pceniteat impudentise suse. 
Illse sunt literse quas Blackvodo dedi. Fac quam primum 
sciam quid illis literis et libris sit factum. Scripsi hsec lan- 
guente manu e morbo : sed cum ad te scribo finem facere non 
possum. Scribo autem mese et matris tuse vicem, quse sine 
lacrymis de te nec loqui potest nec cogitare. Tanta est vis 
<f)V(TiKris aropyrjs. Illa scribit otium nacta crvv 0ew* qui te, 
fili, servet, ac spiritu suo regat et dirigat in viam operum sibi 
gratorum. Vale. Eaptim 28 Dec. styl. Gregoriano? 

905, 2. Thuanum) Ep. 702. " Illustrissime Domine, novis- 
simse tuarum necessitatem mihi imponunt meis de rebus 
agendi tecum pluribus verbis. Jubes enim ut semel tibi sig- 
nificem de reditu in patriam quid constitutum habeam. Uti- 
nam, Prseses amplissime, ea esset temporum conditio, ut a 
voluntate mea deliberatio illa penderet. Non hsererem animi 
dubius ovb J cLKapr) nva yjpovov, qui nunc in quo acquiescam vix 
certi aliquid invenio, ne tum quidem cum diu multumque 
apud me ea de re cogitavi. Hoc primum scire te et firmiter 
credere cupio, ttjv <pv(riK.r]v oropyrjv rrjs Trarpibos iv Ty e/xr} ^fv\V 
€vl(&v€lv d>? o-cfiobpoT&Trjv. Nam quod dici solet, sapienti om- 
nem terram esse patriam, id nihil utique ad me pertinet, qui 
a sapientia absum quam longissime, neque tanto animi robore 
sum prseditus, ut exilii quamvis kKovaiov mala sine aliquo do- 
loris sensu possim perferre. Fateor serenissimi Regis singu- 
larem benignitatem, quam hactenus mihi constanter prsestitit, 
patrise desiderium non parum mihi lenire. Verum ego non 
adeo mei in hac deliberatione rationem habendam puto ac 
conjugis, liberorum, studiorum denique meorum. Uxori aer 
inclementior, linguse imperitia et non parum diversa ratio 
administrandse familise, stimulorum instar sunt, qui oblivisci 
patriae ei non permittunt. Filii setate maximi respectus pa- 
rentem utrumque impellit persaepe ut isthic mallemus esse, 
quo illum consiliis rectis in hoc flexu setatis juvaremus. Duo 
alii, qui hic sunt, institui in literis avv 0ec5 facile hic possunt : 
sed cui bono ? Medicina hic non sane viget : Jurisprudentia 



J168 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [i6ii. 

illa vetus et vera plane jacet, vix de nomine paucis nota : 
denique literis hic solis theologicis prsemia sunt posita, ad 
quse peregrini, et ii quidem Gralli vix possunt aspirare, ac ne 
vix quidem. De studiis vero meis quid opus est verba faciam ? 
Neque enim ipse ignoras, id omne, quod hactenus elaboratum 
nobis fuit ad publicam utilitatem studiosorum, aira£a7r\&s 
periisse : de iis loquor vigiliis nostris, quse ad literas illas per- 
tinent, in quibus aliquid nos posse multi existimant, tuque 
in his, amplissime et doctissime Prseses. Hic omnis mea in- 
dustria, omnes vigilise in eo solo occupantur, ut E-egis volun- 
tati satisfaciamus. Quum igitur maximi hujus Regis mens 
tota in hodiernis de religione controversiis occupetur, nos 
quoque tovs a\x<^ ambv in iisdem studiis esse oportet, easdem 
curas suscipere. Quod etsi eo libentius facio, quia ingravescens 
hsec setas et parum firma valetudo dies noctesque me admo- 
nent, ut de vera pietate ac futura vita serio cogitem, non pos- 
sum tamen sine cruciatu animi tot inchoatos labores sinere 
rjixireXio-Tovs nunquam perficiendos. Accedit illud quod tibi 
uni dictum cupio ; toIs clKKols aitaaiv ev^p.a KeCaOca' in tanta 
animorum distractione et opinionum super religionis rebus 
varietate tam multiplici segre facere me ut me istis con- 
troversiis immisceam, idque multis de caussis minime nunc 
commemorandis. Habes, vir illustrissime, rationes breviter 
expositas, quse mihi reditum in patriam prsecipue suadent : 
sed me ab hac voluntate longe aliquando rationes alise revo- 
cant, quas, ut nunc enumerare longum esset avv @ea> pluribus 
tecum acturo, ut paucis absolvam, summa consiliorum meo- 
rum est quietem et necessaria ad vitam prsesidia optare me, 
ut, quod supererit vitse, studiis possim impendere, et de eorum 
studiosis pro virili bene mereri. Hoc posse me isthic melius 
rebus pacatis et tranquillis certum est. Kal TavTa fiev TavTrj. 
Quod superest, te, Prseses amplissime, consilium peto atque 
opem; quid mihi studiisque meis sit optabilius non erit tibi 
difiicile hoc usu rerum viro et Trpoaa Kal o7rto-a> 6pS>vTi. I)a 
igitur hoc mihi veteri tuo clienti ut expendere rationes dubi- 
tandi meas digneris, et ad extremum pronuntiare ttjv api- 
o-Kovo-av. Mihi id videbitur optimum et tutissimum quod tibi 
fuerit probatum. Quare in hoc negotio a tuo judicio posthac 



i6i2.] E<J>HMEPIAA2. 1169 

pendebo. Epistolam ad tov Tiavv Cardinalem nuper jussu 
Regis misi ipsi : illud unum exemplar adhuc e manibus meis 
exiit, nisi quod Rex alterum describi curavit et ad Legatum 
suum mitti. Optavi unum ad te ; sed non ausus sum, ne 
animum tov ttclvv KapbCvaXos offenderem, qui fortasse copiam 
sui tibi faciet, si putas esse tanti. Mihi ejus scripti caussa 
sexies minimum fuit petenda aula, unde nuper sum reversus 
ov KaX<S? eyuv. Primo simplicior erat manus ; sed postea 
multa sunt adjecta. Utinam non plane sit inutilis ecclesise 
Dei hic serenissimi Regis labor. Plura de id genus rebus 
olim, si Deus voluerit, coram. Duo tantum breviter dicam. 
Siquis putat Magnse Britannise Regem in ejus generis scriptis 
aliena industria opus habere, fallitur : ipse harum controver- 
siarum peritissimus est, et in sacris literis versatissimus. 
Etiam illi falluntur, qui scissurse hujus caussas aliunde repe- 
tunt quam ex horribili depravatione omnium fere rerum ante 
reformationem institutam. Quse si non probatur, age melior 
instituatur. De opinionibus recentiorum ol dpiqviKol non con- 
tendent. Concedatur modo reformatione esse opus, atque 
illa prsestetur. Qui hac via omissa eo vires ingenii conferunt, 
ut quicquid fit hodie defendant, et cavillis tanquam prsestigiis 
oculorum usum hominibus eripiant, ii frustra laborant, et 
tandem experientur, quod Polybius ait, jieyiaTr)v Qtbv zlvai ttjv 
akr)Qziav. Equidem dum attentius lego id genus scripta, hoc 
assequor, non ut doctior ab eorum lectione discedam, sed ut 
peritior fraudum stupendarum quibus illi utuntur, ut simplicium 
animos a veritatis notitia quam longissime arceant. Vale, vir 
illustrissime, et me ama. Londini prid. Kal. Jan. 1611." 

905, 5. Pr. Kal. Jan.~\ Rittershusio Ep. 766 pro Salviano 
quem dono misit, et epistola, grates : de Epistola ad Fronto- 
nem : acerrime adversus Jesuitas : in Anglia solam florere 
Theologiam ; jus civile Romanorum ignorari. 

908, 6. novce opiniones] Vorstium perstringit. 

909, 25. Kal. Jan.~\ Ad S. Collinum scripsit Ep. 763, de 
Jesuitis, Andrea Eudsemone-Johanne, et decreto adversus 
Tanquarellum. 

911, 6. iii. Eid. Jan.] Ad Thuanum scripsit Ep. 768, magna 
se aviditate exspectare responsum illius ad literas pridem 
scriptas : alterum tomum Historise Cottonianee missum. 



1170 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1612. 

913, 7. Prid. Eid. Jan.] Ad Mortonum seripsit Ep. 10^0. 
" Gaudeo non improbari exactissimo judicio tuo, vir praestan- 
tissime, Epistolam ad Frontonem, de qua si tibi narravero 
quse scribuntur ad me Lutetia, ridebis, spero, et lsetaberis. 
Nam simul ac ea Epistola fuit Parisios delata, boni inter 
Pontificios ita eam probarunt, ut statim vir amplissimus 
Jacobus Gillottus Senator inter primos, et Decanus cujusdam 
ecclesise eam curaret imprimendam. Ea editio statim defecit, 
et iterum liber prselis subjectus est et Latine et Gallice. Ita 
spatio unius fere mensis ter id scriptum est Lutetise editum. 
Scribit etiam Puteanus vir eximius, multos e probis Ponti- 
ficiis lecto eo libello coepisse detestari nomen Jesuiticum. Sed 
audi rem longe majorem. Extincto Henrico Magno Jesuitse 
impetrarunt ab augustissima Regina facultatem docendi pub- 
lice. Sed quum Schola Parisiensis se opposuisset, vocati in 
jus ad curiam tergiversati sunt, et amplissimi ordinis potes- 
tatem eluserunt. Interim nullse prsetermissse sunt artes con- 
ciliandi judices societati Jesuiticse. Simul splendidissimum 
collegium extructum est : quod ut factum, cepit Jesuitas desi- 
derium docendi et tentandse alese publici judicii. Contra om- 
nium opinionem in illo patrum amplissimorum consessu actio 
instituitur. Dicere incipit Martillerius, amicus meus, vir doc- 
tissimus, advocatus scholae Parisiensis, qui nactus caussam 
magno ingenio, quod in ipso est, dignissimam, plenis velis in 
factionem Jesuiticam invehitur, scelera aperit, et quo illis 
noceat, nihil reliquit intactum. Per viginti dies acta caussa 
a Martillerio tanta facundia, ut omnibus esset admirationi. 
At Jesuitse, homines acuti, jam tum, qualis futurus esset exi- 
tus, prospicientes, ad Dominum Cancellarium confugiunt, unde 
repulsi ad Reginam accedunt, quse sapientia usa singulari 
rem ad senatum suum rejecit. Volebant autem Jesuitse im- 
petrare a Regina, ut absoluta auctoritate utens, quod per 
nostras leges licet, caussam ad suum consistorium revocaret, 
et senatui adimeret. Qua re frustra tentata excepit tertio 
die Martillerium Rector Schoke Parisiensis, qui eloquentis- 
sime et admodum confidenter in illas pestes peroravit. Secuta 
est oratio Advocati Jesuitarum, qui etsi doctissimus pessime 
tamen se gessit, neque aliud ex ea caussa tulit nisi cachinnos. 
Quinto die Advocatus Regis Servinus dixit de Jesuitis, quse- 



i6i2.] E$HMEPIAA2. 1171 

cunque poterant a viro bono dici. Nihil potuit addi. Quum 
viderent qui aderant Jesuitse, Fronto, Cotton, alii sex, malo 
res suas loco esse, voce lamentabili Patres appellarunt, se- 
que paratos esse dixerunt jurare quicquid Sorbona prsescri- 
beret. Responsum est non esse rem illis integram : quia per 
sequivocandi artem id adepti sunt, ne fides ipsis haberi posset. 
Multa omitto, ut veniam ad judicium, quod statim redditum 
est in hanc sententiam. Jussi sunt Jesuitse afferre ad Sena- 
tum subscriptionem a Generali suo factam super his quatuor 
capitibus : I. Concilium esse supra Papam : II. Papam in 
temporalibus nullum jus habere in Reges, neque posse Regem 
Gallise excommunicare : III. Regem in suo Regno summum 
jus obtinere etiam in Ecclesiasticos : IV. Confessionem in 
periculo publico aut alias magno esse detegendam. Interim 
douec decreto paruerint, vetantur docere sive privatim, sive 
publice. Hsec summa rei, sed, mi Mortone, crede mihi irapa 
Kvpiov kyivzTo avrrj. Nam tale quid fieri posse ne illi quidem 
putabant qui fecerunt. Interfuit judicio Princeps Condseus, 
duo Episcopi et plures viri magni. Exeuntibus e curia sena- 
toribus acclamatum est a populo factum bene, sed non ibi 
sistendum esse, pestem illam e Gallia pellendam. Omen ac- 
cipio, et ut ita sit Deum oro. Audi et novum ab urbe Roma 
nuncium. Meministin , ejus libelli quem legebat Regis Ma- 
jestas, quum vos me ad ipsum adduxistis ? Liber erat furiosus 
furiosi hominis, vel potius dsemonis, quo Genevse sum fami- 
liariter usus. Ille Alastor se venturum in Angliam minaba- 
tur, populos in Regem concitaturum, ipsum serenissimum 
Regem (horresco referens) suffocaturum. Credo metuere te 
ab isto novo Goliatho et Pyrgopolynica. Desine timere. 
Suspensus est ante aliquot septimanas. Ubinam? inquies. 
Romse. Cujus jussu, et qua de caussa l Papse jussu, propter 
violatam Regum Majestatem. Neque potest dubitari appel- 
latione Regum intellectum esse Regem serenissimum Jaco- 
bum. Nam quem alium Regem lseserat ? Profecto nulluni. 
Hoc quo animo fecerit Romanus Pontifex, non qusero; Dei 
providentiam yovvTT€Trjo-as adoro. Romani vero, ne propter 
hoc factum laudari possent, abunde caverunt, quum Abbatem 
du Bois Gallum Jesuitarum hostem fraude acciverunt Lutetia 



1172 NOTM IN ISAACI CASAUBONI [1612. 

Romam, et statim Inquisitioni tradiderunt. Miser per duos 
dies fj.ao-Tiyo)6eh tertio ante diluculum suspensus est. Venio 
vo-Tepov TrpoT€pov ad tua xenia pro quibus eo impensius gratias 
tibi ago, quo minus suppetit nunc avTib^pov quod remittam. 
Quanquam si delectaris scriptiunculis nostris brevi novum avv 
0ec3 librum videbis contra emissarios quosdam Jesuitas, qui 
Epistolam ad Frontonem indignis modis acceperunt. Est 
quidam Peleterius, homo imperitissimus, atheus, vappa, nebulo, 
qui aliquid publicavit. Rex ostendit mihi, et jussit respon- 
dere. Spero eam opellam tibi fore non ingratam. Id erit 
levidense avTibcopov pro tuis muneribus pro quibus ut serio 
tibi gratias agam uxor rogavit. Illa si satis valuisset epistolae 
tuse respondisset pari fortasse dicendi copia. Habe, quseso, 
illam excusatam, et nos ama, qui te ex animo et amamus, et 
colimus. Vale Londini altero die novi anni 161 2 quem ego 
atque uxor tibi optamus felicissimum, et post hunc multos 
alios. 

" Richardum Baddeleium tuum ut hic salutem, et valere 
jubeam permittes, credo, mihi. Iterum vale, vir prsestan- 
tissime. Festinationi, quseso te, ignosce." 

914, 9. xv. Kal. Feb.] Ad Grotium scripsit Ep. 769 beatum 
se literis ejus pacis et concordise studiosi : rixas inter fratres 
facile excitari, segre sedari. " Puta ubique Bataviam esse, 
tanta omnibus in locis cjyikepCbaiv copia, qui pacem in Ecclesia 
fovere inter abid(popa habent aut ne id quidem." 

— 29. rumores] De tumultu ingente Lutetise excitato; 
fugisse Reginam ex Arce Luparse et in Bastiliam se cum 
paucis conjecisse ; Eegem illi esse ademptum ; D. Cancellario 
mortis periculum imminere. 

915, 6. accepi] Ad Montacutum scripsit Ep. 105 1. " Scrip- 
serunt ad me Parisienses amici, Jesuitas pusillum libellum ad- 
versus epistolam ad Frontonem typis vulgasse ; verum pub- 
lica auctoritate statim damnatum et repressum fuisse illorum 
conatum, adeo ut extinctus ille liber fuerit antequam plane 
natus. Ego per amicos exemplar aliquod laboro consequi : 
ignarus enim quid illi blateraverint, quid ipse respondeam 
ignoro. Calumnia e privata ad Frontonem epistola, qua edi- 
tionem excusabam, ita putida est, ut optem id potissimum 



i6i2.] E<J>HMEPIAA2. 1 173 

mihi objici. Parata responsio est, quse imperitiam, maligni- 
tatem, et scelestum animum auctorum luculente demonstrat. 
Sed fortasse nihil ea de re liber Jesuitariim habet. Jam quod 
ad atheum Peleterium attinet, qui falsa de Loiolitis dicit me 
scripsisse, oro Reverentiam tuam, ut significet serenissimo 
Regi, brevi me, favente Deo, Majestati ipsius scriptum aliquod 
esse ostensurum quod spero ipsi fore non ingratum. Ego enim 
spreto illo nebulone, terrse filio, et atheo, selegi e meis ad- 
versus Cardinalem Baronium animadversionibus, quae faciunt 
ad propositam qusestionem de Papse temporali potestate, et 
pestilentis doctrinae immanitatem perspicue ostendi ; atque 
Hildebrandum perniciosi dogmatis auctorem primum novo 
penicillo et coloribus vere suis definivi. Nam quia hunc nobis 
hodie Pontificem prsecipue commendant parricidialis doctrinse 
magistri, volui excutere hominem, et sine verborum asperitate 
ingenium Satanicum illius oculis lectorum exhibere spectan- 
dum. Spero omnes Pontificios, qui factionis Jesuiticse non 
fuerint, avide eum librum lecturos. Accedet praefatio ad sere- 
nissimum Regem qua felicitas Majestatis illius et Ecclesise 
Anglicanse fuse explicabitur. Ostendemus frustra libertatem 
Ecclesise somniare, qui de veritate coelestis doctrinse nolunt 
cogitare. In his nunc sumus, et dies noctesque exercet nos 
haec cura. Spero id fore specimen Animadversionum nostra- 
rum in Baronium maximo Regi non ingratum ; neque longo 
tempore opus est, ut aliquid descriptum Majestati ipsius mit- 
tatur. Interim quse accepi nova de sole, tibi mitto, ut, si 
videbitur, Domino illa ostendas. Vides astrologise funda- 
menta convelli, et ad novam doctrinam de corporibus ccelesti- 
bus novum iter muniri. Nescio etiam intellexerit necne ipsius 
Majestas metamorphosin nuper factam in Marta Doctore Oa- 
nonico. Hic enim parum benigne acceptus a Papa Romam 
reliquit, Patavium se contulit, et Juris Canonici professionem 
ibi suscepit, habens in animo recantare multa eorum quse Pa- 
pomania illi expresserat. Scripsit hoc ad me Senator Venetus, 
qui etiam de suppliciis Rebulii apostatse et male consulti Ab- 
batis du Bois totam tragcediam narrat, quam puto ipsius 

Majestati esse pridem compertam.- " 

Accepit a Rodolpho Winwood 367, 49 (Bum.MSS.) " Mon- 

VOL. II. t t 



1174 NOTJE IN ISAACI CASAUBONI [1612. 

sieur, jay tarde trop de fayre responce a la vostre, dont je 
vous rendray compte a nostre entrevue, laquelle sera quand il 
plaira a Dieu et au Roi nostre Maystre. Cependant je vous 
supplie croire, qu'il ny a personne que vous respecte plus que 
moy, ny qui souhaite plus de bien a toute vostre famille. A 
present tout est uny icy : les disputes des Arministes sont du 
tout assoupies : et Vorstius demeure a Goude ensevely en oubly. 
Et jespere que Messieurs les Etats d^Hollande le renvoyeront 
au printemps hors de leur province. En quoy je vous peux 
servir, vous aurez toujours pouvoir de me commander. Vous 
baisant les mains et celles de Madamoiselle vostre compagne, 
" Monsieur, je suis vostre plus humble serviteur 

" Rodolphe Winwood." 

De la Haye, ce 17 de io br stilo vetere. 

915, to. Ad Heinsium scripsit Ep. 771, Theophrastum 
suum hserere Parisiis cum maxima Bibliothecse parte. 

Grotii pietatem pari prudentia junctam laudat Ep. 772 ; 
consilium de procuranda concordia Regem probare. 

— 21. Kal. Feb.~\ Ad Thuanum scripsit Ep. 773, rumus- 
culis de tumultu Lutetise excitato se nunquam habuisse fi- 
dem : de Epistolis ad Frontonem, Pelleterio, in Baronium 
animadversionibus . 

— 29. Bertium] Ep. 1052, ipsius se atque Vorstii sen- 
tentias improbare : idem facere Archiepiscopum : epistolam 
ab ipso ad Regem scriptum non tradi ab Archiepiscopo : bene- 
volentiam Regis aliis consiliis conciliandam. 

Vorstium] Ep. 770. Acceptas agnoscit binas Epi- 

stolas : non responsum quia ille quse de natura Dei docuerat 
volebat defendere : scandalum hinc Ecclesise oriri, et veren- 
dum ne posterior error sit priore deterior. 

920, 21. x. Kal. Mart.] Ad Schottum scripsit Ep. 777, 
Epistolse ad Frontonem caussam prsebuisse mortem duorum 
Gallise Regum, fructum scilicet doctrinse ejus quae statuit 
Reges ac Principes, si Romano Pontifici cceperint displicere, 
occidi posse impune : acceptum librum Caroli Scribanii cum 
his verbis, Dono Auctoris ; quserere se utrius missu, Bonarscii, 
an ipsius : lecturum se accurate, caussas cur assentiri in om- 
nibus nequeat, exponere paratum. 



i6i2.] EcJ>HMEPIAA2. 1175 

Ad Canterum Ep. 778, molestum sibi\ illum aerumnis non- 
dum liberari : commodis ejus velle se inservire. 

Ad Grotium Ep. 779, Baronii primum tomum probationes 
eontinere omnium eorum quse tum in controversiam vocaban- 
tur : nullam se novam hseresin allaturum, illustraturum vete- 
rem doctrinam. 

921, 15. Uteras] Ad Andream Dunseum Ep. 1054. Gr. "laQi 
br) 2> AaJore, yv&Qt (reavrov koX bvvdfxevos \kiya o^eA.os {Lvai toTs 
TTatbetas dpeyofxzvoLS, jjL€Tabibov$ avrols tcl aol kKTtovrjQivra, tg>v 

<lG)V flT) (f)QoV€l. 

Ad Bertium Ep. 1053, ejus se ad Regem epistolam, suadente 
archiepiscopo, remisisse ; quse Vorstius scripsit ea sine im- 
pietate non posse defendi, eadem eum sentire scripta ejus 
non ostendere ; a deplorata caussa ejus esse sejungendam. 
" Alta prorsus et ardua qusestio est quse isthic tanta conten- 
tione agitur de Prsedestinatione. Num tu putas debere te ad 
arcana illa cum periculo tuo et proximi scandalo penetrare \ 

Quod si ostenderis rationem te publicse concorclige majo- 

rem habere quam privatae existimationis tuse, atquejn eam 
sententiam ad serenissimum Regem literas dederis, spondeo 
tibi me illas Majestati ipsius oblaturum et ipsius gratiam tibi 
pro mea virili conciliaturum." 

Ad Grotium Ep. 775, literis se ejus jam respondisse 772, 
scripsisse ad Bertium et Vorstium. " Faxit Deus ut pio fine 
t tota illa controversia terminetur." Mirari unde Heinsii silen- 
tium. 

Ad Lydium Ep. 776, tarde se respondere : vitandum Ma- 
nicheeismum, dum fugitur Pelagianismus : multos qui Nesto- 
rium persequebantur, Nestorio evasisse nihilo meliores : sus- 
penso pede ambulandum, ubi de prsedestinatione agitur : zelo 
incomparabili pro religione fervere Regis prsecordia : ipsorum, 
non suum, esse de Arminio et Bertio pronuntiare : Bertium 
se et Vorstium ad concordiam esse hortatum : displicere sibi 
illam quam tuentur libertatem prophetandi, certissimam per- 
niciem Religionis, nisi certis finibus acriter contineatur. 

Ad Grotium Ep. 780, Ecclesiarum reformatarum synodum 
cogi in voto esse Regi, sed obstare dimcultates : quod si illus- 
trissimi Ordines consilium tentandi omnia in illum finem pro- 

x t 2 



117G NOTiE IN ISAACI CASAUBONI [1612. 

baverint, de Rege omnia se polliceri, quse a tanto principe 
vero fidei vere catholicse defensore possunt sperari. 

Ad Thuanum Ep. 781. u De meis rebus quas tibi, Prseses 
amplissime, gratias agam, nescio ; ago certe quantas possum 
et animo concipere et verbis exprimere maximas. Quanquam 
equidem sic sum a multis annis persuasus, nihil esse tantum 
quod mea caussa non facile prsestares. Quod igitur in reculas 
isthic nostras et Reginse beneficia nondum sit involatum, tibi 
uni et illustrissimo Cardinali Perronio fero acceptum. Testis 
mihi conscientia mea apud Deum eo animo me isthinc pro- 
fectum, ut qui intra mensem alterum essem rediturus. Ave- 
bam enim mirifice Ecclesise hujus formam cognoscere e£ avro- 
xj/ias, et cum doctissimis viris, qui sacra hic administrant, con- 
ferre. Me vero nunquam poenitebit hujus consilii. Inveni 
viros maximos doctrina, pietate et amore concordise : cum his 
plurimum vivo, et piis cogitationibus animum multis nomini- 
bus languentem reficio. Hic mihi licet studium priscse veri- 
tatis profiteri : hic mihi licet eorum amentiam detestari, qui 
in caussa religionis id solum probant quod a sanctorum Pa- 
trum institutis abhorreat : hic mihi licet eorum furorem im- 
pium abominari, qui tyrannidem in Ecclesia Dei exercent 
dirissimam. Isti sunt qui me nuper scriptis suis inseruerunt, 
et subtili vaframento \lrevho\xapTvpia$ maculam nomini meo 
inusserunt, quam ego brevi, Deo volente, sic delebo, ut non 
verear tibi et bonis omnibus probatum iri libellum quem ea 
occasione sum editurus. Confido nihil in ea scriptione dictu- 
rum esse me, quod Reginae animum possit a me abalienare. 
Egi cum viro prudentissimo et longe optimo, Domino de la 
Bauderie, ut omnibus isthic confirmaret esse me, et semper 
futurum, in Regis et Reginse potestate. Atque hoc tibi quo- 
que, Praeses amplissime, cupio esse quam persuasissimum. 
Quando tamen ita placet Reginse, ut unum hic alterumve 
annum maneam, vehementer optarem libros hic habere meos, 
qtto ne tempus mihi periret, quod, dum libris et adversariis 
meis careo, prorsus pereat est necesse. Jussi Chabanseum 
meum super hac deliberatione tuum exquirere consilium, at- 
que eo uti. Erit fortasse consultius uxoris reditum isthic 
exspectare, quse nostra isthic negotia de sententia amicorum 



i6i2.] E4>HMEFIAA2). 1177 

maxime autem tua, Prseses illustrissime, semel gestit compo- 
nere. Deus Opt. Max. te servet. Vale. Londini 6 Kal. 
Mart. i6j2. 

" Puteanos fratres, Fabrum virum clarissimum, et doctissi- 
mum Rigaltium tuum ut in hac parte salutare mihi liceat te 
vehementer oro." 

Ad Lingelshemium Ep. 782, gaudere se probatam illi Epi- 
stolam ad Frontonem; animadversiones in Baronii annales 
brevi prodituras : nihil se ficturum in odium Pontificiorum, 
Gregorium VII ut Stygium rtpas propriis coloribus depictu- 
rum : Gueretino repetente librum Arabicum restitutum iri : 
De Frontone et Scioppio. 

Ad Bittershusium Ep. 783, Britanniam experiri quantum 
sit bonum Regem habere Philosophum : Germanos morte 
Rudolphi Imperatoris in aKpirjv negotiorum incidisse: Sciop- 
pium se jam debellatum habere. 

Ad Heinsium Ep. 784, de nova editione Theophrasti Cha- 
racterum. 

Ad Thuanum Ep. 785. " Ego, vir illustrissime, cum apud 
me reputo, quod ssepe facio, quantum tibi propter vetera 
officia debeam, quantum propter recentia, et ea quse mihi 
quotidie prsestas, infantiam meam statim sentio, qui nullam 
inire possum rationem declarandi tibi, sicuti optarem, quantis 
me tibi agnoscam esse devinctum beneficiis. Nam a quo pri- 
mum nomen meum tibi innotuit, nullus, credo, dies abiit, qui 
me tibi aliquo pacto non devinciret. Genevse eram obscurus 
in obscuro loco, certe ad nominis commendationem mei parum 
idoneo. Primo tibi, credo, venit in mentem traducendum me 
esse in Galliam, ut existimatio nostra, vixdum radices agere 
incipiens, ixzratyvTevQeicra, et solum nacta felicius et ccelum cle- 
mentius, humo se attollere et paullatim avabpafjielv posset. 
Hoc tuum consilium rw jxaKap ltt] optimeque de me merito viro 
Philippo Canaio quum aperuisses, effecit ille, qua erat industria, 
ut pedem in Gallia primum alvofiapeis Musse nostrse ponerent. 
Et ego quidem agi mecum optime credebam, quod in patrise 
parte aliqua, et ea quidem non pessima, fortunas meas haberem 
collocatas. Tibi vero, amplissime vir, hoc parum est visum 
nisi me e luce sublustri protraheres ds avT7]v ttjv aKyJr\v tov 



1178 NOT.E IN ISAACI CASAUBONI [1612. 

(f)Q)To$ Kal tqv ki:i^>avi(TTaTou t9\s KeArtK?]? \xovap\ias fxaWov oe 
okrjs Trjs olKov^ivr]s tottov. Quid multa ? Non prius cessasti, 
quam ope magni viri Domini de Vic Monspelio eductum Lu- 
tetiam traduxisti, et quod ne dormiens quidem unquam cogi- 
taveram, effecisti ut maximus Rex suo favore me non judi- 
caret indignum. Veni igitur Lutetiam Regis auspicris, meque 
ac meos in tuam clientelam dedi : ex illo non arca tua mihi 
defuit, non opera, non patrocinium. Magnum hoc est moribus 
istis, sed istud majus, quod videris absentem majori etiam 
charitate esse prosecutus quam prsesentem. Omitto alia me- 
rita ingentia, quse post discessum meum in me et meos diebus 
pene singulis contulisti. At quse nuper mea gratia fecisti, ut 
illustrissimo viro Domino Cancellario mei refricares memo- 
riam et meis utilitatibus consuleres, qui possum absque rubore 
cornmemorare ? Tene, virum hac dignitate et amplitudine, 
tanto studio mea negotia gerere, et ut mihi bene sit tantum 
operae sumere ? Mearum erat partium ad Dominum Cancel- 
larium scribere, et submissis precibus, ut mei haberetur ratio, 
eum orare. Neutrum est a me factum, quae mea est insignita 
rusticitas, ac ne cogitavi quidem. Tu mihi, tu, vir praestan- 
tissime, vicariam operam prsebuisti ; tu effecisti in mea caussa, 
quod vix facturus eras in tua, ut de pensione annua alteri sup- 
plicares. Fruimur igitur, Prseses amplissime, etiam hoc anno, 
regia liberalitate, et ruinas eversse domus nostrse aliqua saltem 
ex parte sarciemus. Quin hoc quoque agi video, te utique 
auctore et irapulsore, ut me to h&aiov a\6os apovpiqs Regina 
cupiat domum revocari non sine spe honesti otii. Pro tantis 
beneficiis quas ego tibi, w (re/3ao-/ato^ efxol Kapa, gratias agam? 
qui ne habendis quidem prout tua meretur preecellens huma- 
nitas par esse posse mihi videor. Quoniam vero spem facis 
uberiorum super ea re literarum tuarum, illas exspectabo, ne- 
que jam te pluribus morabor. Quantis enim in negotiis soleas 
esse occupatus, probe mihi est compertum. Accedit quod 
hasce traditurus eram Chabanaeo meo profectionem ad vos 
instituenti, qui de meis rebus, siquid est quod scire cupias, ver- 
bis suis omnia exponet. Quod superest, Filium Dei supplex 
veneror, ut consueto favore te semper prosequatur, et cum tibi, 
tum tuis omnibus magis magisque in dies pergat benedicere. 



i6i2.] EcJ>HMEPIAAS, 1179 

Vale, Prseses illustrissime, et me ama. 11 Londini Kal. Mart. 
Stylo vestro 1612. 

P. S. De studiis suis : Baronii singulis tomis libros singulos 
se oppositurum. 

922, 22. vi. Eid. Mar.] Ad Heinsium scripsit Ep. 774, 
amicum se suum ab illo benigne acceptum lsetari : Scioppium 
et TTcnrokaTpas secum certare jucundum : illorum se morsus 
segre ferre, qui odium veteris Ecclesise nomine pietatis velant, 
et solos sapere se putant. 

924, 26. Ad Bongarsium scripsit Ep. 786, fluctuationi se 
suse finem imponi velle : Jesuitarum furorem exercitationes 
suas Baronianas non sanaturas. " Ac quoniam vir eruditissi- 
mus Erycius Puteanus parat mihi epitaphium tanquam Musis 
mortuo, faxo, volentibus Superis, ut vivere adhuc me et non 
delirare omnes cogantur fateri." 

Th. Mortonum Ep. 787. Mittit libellum; Epistolam ad 
Perronium jam impressam, cum prsefatione, in qua Pellioni 
iterum in se insurgenti, obsecutus Regi, respondit. 

— 29. amici literis] 363, 83 (Burn. MSJS.) " Isaaco Casau- 
bono V. C. Joannes Camero S. D. Uvas quas a me joco pe- 
tisti ego quidem certe serio misissem, nisi literse tuae, quod 
molestissime tuli, mihi serius quam ut id potuerimus prsestare 
redditse fuissent. Non fuit tamen id ipsum in caussa cur 
hactenus nihil responderim, sed cupido qusedam et spes non 
incerta proficiscendi ad te. Ardeo enim incredibili cupiditate 
tui videndi coramque quando per literas minus id licet ape- 
riendi animum meum. Quod cum mihi necessarium, tum etiam 
tibi non erit ut spero, infructuosum. Habeo enim nonnulla 
quse te scire tua plurimum interest. Quin et regi meo regum 
optimo avet animus, quis sit hic ecclesise status et quse nuper 
invecta rerum omnium perturbatio, significare. Sed ea sunt 
nunc tempora, ut vix ausim hoc iter ad vos suscipere, nisi 
affulserit certa spes futurum (quod votorum meorum summa 
est) ut Rex opera mea, in ea ecclesia in qua natus sum, cuique 
ille secundum Deum prseest, uti velit. Itaque majorem in 
modum a te peto ut, qui apud Regem meum gratia plurimum 
vales, velis hominem tui studiosissimum gratise illius tuae 
fructum aliquem percipere. Nihil enim dubito quin si vel 



1180 NOT^E IN ISAACI CASAUBONI [1612. 

paululum annitaris, rem totam possis quam facillime perfi- 
cere. Nam et Regi in prima pueritia innotui, et abhinc 
tribus annis cum iter per Angliam in Galliam facerem ab eo 
fui clementissime exceptus, et ut audio nomen meum non est 
Elizabethse principi ingratum. Tibi vero homini extraneo 
erit honestissimum civem principi suo commendare. Quin- 
etiam mente jam percipio, quo animo, qua frontis serenitate, 
quse illius bonitas est, te hanc causam agentem excepturus 
sit. Talem in te animum amplectetur, crede mihi, atque ex- 
osculabitur. Si tibi persuasi, ut negotium hoc velis suscipere, 
nihil opus est ut moneam, ne de ingenio, de eruditione nostra 
multa spondeas. Nosti enim quam sint illa in nobis medio- 
cria et pene nulla. Cseterum de animo erga Regem volo te 
loqui meis verbis magnifice : neminem esse mortalium, qui vel 
vehementius illum amet, vel se ab illo amari pluris faciat, quod 
si tua commendatio fecerit, eo-ral fjLtv ev : sed tamen si tua 
commendatio non satis ponderis habitura est, ea est vehe- 
mentia, is ardor animi mei, non potero mihi temperare quin 
ipse me illi vel fastidienti ultro obtrudam. Vale, vir claris- 
sime. Dominus Jesus tibi, lectissimae uxori, liberis vestris 
totique adeo familise tuse quam cumulatissime benedicat. Ego 
aXvwv kcll abtifjLov&v literas tuas expectabo. Tu, quse tua est 
humanitas, quamprimum rescribes. Iterum vale. Collega 
meus te quam officiosissime salutat. Burdegalce prid. Non. 
Mart, 1612. J. Camero." 

925, 21. Epistolam\ 788. Ad Edmundum Legatum, de 
responsione quam scripsit ad Perronium ; de pacis studio ; 
perveniendi ad tantum bonum regiam patere viam unicam, 
universalis Concilii, atque ejus liberi celebrationem ; sed 
quoniam propter omnium peccata Synodi universalis spes 
nulla ostenditur, mali levamen aliquod foret si licentia de 
rebus theologicis scribendi legibus coerceretur : tollendam 
esse prophetandi libertatem : nihil boni ab iis sperandum 
quibus divina scientia est subsidium et xP r ll JL( * T(t>i; ^opLafjLos, 
quibus scribendi caussa est merces duntaxat et auctoramen- 
tum aboKLfjiov aut inanis glorii^e titillatio. " Juvat hoc loco 
unius e multis ejus farinse scriptorculis audaciam arrjkL- 
TevtLv, de quo scire te volo serenissimi Regis judicium. Is, 



i6i2.] E<t>HMEPIAA2. 1181 

quem dico, quemque nominare mihi religio, (N. Peleterius 
Gallus Jesuita) tanta vilitas novi doctoris, de trivio et com- 
pitis circumforaneus, Pellio quidam est, homo idiota, nullarum 
literarum, non Grgece, non Latine doctus, sine scientia, sine 
conscientia, bonis obstrepere, et fruges natus consumere, 
aliud nihil. Hic, quod inter mulierculas sciolus et in verna- 
culo sermone disertulus habetur, in omnes diversarum partium 
scriptores censoriam nuper accepit virgulam, eo quidem liben- 
tius qui ante biennium sere alieno oppressus, septingentorum 
aureorum mercedem pactus, ad expungenda vetera nomina et 
stipendium annuum, narro quse vera sunt, quseque ipse mihi 
dixit, mutatis partibui transfugium fecit, quique inter eos 
quos deseruit, a suspicione atheismi infamis, et bonis omnibus, 
qui propius norant, exosus vixerit, novi zeli fervorem iis, ad 
quos transiit, hoc est quos decepit, necesse nunc habet appro- 
bare. Igitur Doctor a se creatus Pellio, novos quotidie libellos 
scribit, vel potius vomit. Primum novse professionis tyrocinium 
posuit ante biennium, quum adversus monitoriam serenissimi 
Regis, principis longe doctissimi, ipse vitiligatorum post-remus, 
o-vyypafevs aypafjLfjiaTos, inscitise retrimentum, librum emisjt ; 
in quo si paucula excipias, nihil non protritum, nihil non mil- 
lies dictum, non haustum e faece : paucula vero illa, cui suppi- 
laverit, neque ignorat quisquam eruditorum Lutetise, et nobis 
compertissimum est. Non enim nescimus, sub cujus mensa 
colligere micas sit solitus, ex quibus sua fercula instruit. 
Idem Pellio, quum ante paucos menses virum nobilissimum 
et celeberrimae famse esset aggressus, eum et nobis honorem 
habuit, ut sua censura, novus Aristarchus, columen sapientiae, 
dignos judicaret, sed obiter et velut in transcursu. Credo ne 
si aliter fecisset dignitate tanti antagonistse nomini nostro ali- 
quid splendoris accederet. Edideramus paullo ante epistolam 
ad Frontonem Ducseum, societatis Jesu theologum : in qua 
res in hoc regno a nonnullis ejusdem societatis gestas fide 
historica ipsi exposuimus. Hanc epistolam Pellio in fine ejus, 
quem dixi, libri, non refutat ille quidem, neque enim poterat ; 
sed uno vehemente confodit obelo : deinde ad maximum Re- 
gem sermone conver